장음표시 사용
351쪽
ea emcere, qirae sapientissimum consilium, et facta. ot Ioges ab ejus ess sentia inde pendentes Supponunt i56; C. 298. 5' . 46. Obj. IV. 1' In rerum universitate multae Sunt imperse-etiones :2' multa sunt redundantia et inutilia ;5' saepe ordo mundi perturbatur. Res p. ad 1 , 2 et 3 r. et nego consequentiam. An ex eo quod statua Apollinis v. gr. non sine aliquo defectu est, vel ex eo quod machina quaedam aliquando descit,
aut aliquid in illa est inutile, arguere licebet haec casu sacta suisse Τ4T. Res p. deinde ad Dist.: Quatenus omnia possent esse
absolute persectiora. cono. : quatenus quaedam sint nullo modo in suo genere Persecta, nego. Ad 2 Nego. Ignoramus fines hujusmodi rerum; sed ex ignorantia nostra quis arguat sines non esset Esse autem robus plane omnibus finem suum praestitutum, id a priori so- Ium probari potest, et alias probabitur. Ad 3 Dist.: Ordo universalis, nego: ordo aliquis partialis, tr. Has porro partiales perturbationes ad ordinem uni v rsa Iem conducere certum est, sin mi uuS a posteriori, at certe a priori. 48. Obj. v. Saltem qui mundum ordinavit, non probatur esse ens in sinitum. Hoc igitur argumentum Dei existentiam non probat. Res p. 1' cur. si is qui mundani ordinis auctor fuit, Deus non est, cur inquam athei tot congρsserunt absurdas hypotheses, ut pius existentiam negarent Τ Susticiat nobis in praesenti id confirmasse, quod illi negant ac tantopere exhorre
Res p. 2' Omitto anι.; dist. eons. : Non probat Dei existentiam secundum notionem Dei rudimentalem, confusam, Omnibusque communem f0. 562 nego: secundum notionem Dei pleniorem et magis explicitam, tr. Res p. 5' Dist. anι.: Non probatur immediato ex solo mundi ordine, tr. ; mediate, et quibuSdam aliis consideratis, nego.
Revera si materia improducta esset, et non potuisset ab ulla
352쪽
- vi externa modificari; fuisset enim et necessaria in existendi modo, et independens. Si ergo modificari potuit, improducta non est. Ergo producta est, creata est; a quonam Τ Nihil, ut minimum dicam, verisimilius, quam ab Eo ipso, qui formas omnes quas voluit, materiae indidit, eamque suis legibus constrinxit sC. 2s 8 . Hoc vel ipse Condit lac animadvertit sa). Ergo is qui mundum ordinavit, materiae creator dicendus est. - Εst ergo Ens infinitae virtutis. Quod si non ipse, sed alter creator materiae QSt. hic cerist alterens erit infinitum: mundi vero ordinator ipsius minister.
ARGUMENTΓΗ Η0RALE. ARTICULUS I.
Erpositis. 49. Psto postrio V. Universalis eι constans humani generis in agnoscenda divinitate, consensis atheos omnino ρω-
fligat. Εtonim si humanum gμnus in agnoscenda divinitate eon. stanti judicio consensit, judicium hoc falsum dicere nefas
Atqui genus humanum in agnoscenda divinitate constanti judicio semper consen Sit. Ergo. Probatur in primis minor, quae lactum conti. te et Prohatur, quemadmodum facta probanda sunt 50. I. testibus. Sunt autem 1' historici omnes ac viatores. Quicunque enim tum da veteribus populis, tum de recentius cognitis notitias tradidere, eorum quoqu8 numina ac religioneS memorarunt, non solum obiter et per occasionem, Sed quotiescunque eorumdem mores, instituta, leges descripsere. Penes Omnes populos reperies ritus aliquos religiosos, auguria, sacri licia, dies
353쪽
sestos, saltem solemnem aliquam invocationem viguisse: bella ac laedera, agriculturam, urbes, convivia. ludos. judicia, nativitates, matrimonia, funera divino invocato numine consecrata, jurisjurandi religione firmata pacta, numinum contemptoribus poenas inflictas ;2' ab antiquissimis usque philosophis, ii fers omnes, qui vel data opera vel obiter atheos refutarunt. Nam ab hoc praesertim consensu argumentum deprompsere. Praecipuos reperies apud Brenna iij. Sic igitur arguimus :Illud factum, unde demonstrationis medium a sapientibus
viris constanter desumitur, debet esse probatissimum, notum omnibus, et ab ipsis adversariis admissum. Sed multi, iique gravissimi, omnium aetatum, Sectarum, religionum scriptores universalem populorum in agnoscenda divinitate consensum assumpsere tanquam medium, ad divinitatis existentiam demonstrandam. Ergo consensus iste fuit sem. per lactum probatissimum, omnibus notum, et ab ipsis alii eis admiSSum. 5' Revera recentiores quoque athei hoc nobis concedunt. 5s. II. vestigiis facti. Haec sunt1' scripta quae Supersunt, poemata praesertim omnium gentium antiquissima, traditiones, populares cantus; quorum sero omnium argumenta a Diis, a Deorum historia, a mundi originibus divinis, a Deorum cum homine relationibus desumuntur aras, loci sacri, templa, statuae, picturae, numismata, sepulchra, vasa omnis generis, domestica ipSa Supellex, arma, muliebria ornamenta, etc. Haec omnia demonstrant, praecipuum artium objectum penes omnes Populos, omnisque domesticae et socialis vitae centrum religionem fuisse. δ' His accedit vivum linguarum monumentum. In omnibus enim linguis voces sunt, quae Eus supremum significant, et ad Numinis cultum referuntur.52. Probatur major, seu vis facti ad demonstrandum :Si hoc judicium dicero velis salsum, prosecto aliquam
causam supponere debes, quae Omnes homines in hunc erro.
lὶ De generia hum. conremu in osno/cenda Divinitare, p. I, lib. I. e. II et III.
354쪽
MBER PRlMUS, CAPUT IV. 343 rem pertraxerit, omnesque in erronea persuasione dos xerit. Non enim errat homo, nisi causa aliqua intersit, quae rationem in transversum agat. Cum autem error iste fuerit universalis et constans, cauSam quoque illius universalem atque constantem fuisse, existimandum profecto erit. Atqui causae omnes quae humanam rationem in errorem adducere solent, hac in re insum cientes apparent. Etenim causae hujusmodi omnes continentur tandem aliquando influxu voluntatis, quae
inclinationibus, desideriis, cupiditatibus suis ad judicium imperandum moveatur L. 712, 7 18 seq. J. Quae omnia potius vel
ad oppositam sententiam homines traxissent, vel certe in varias opiniones distraxissent. uua propter si quis judicium hoc salsum clicere velit, is Supponat necesse est vitium aliquod ipsi rationi inhaerens, quo factum Sit ut omnes in hunc errorem naturaliter cle venerint. Quod quidem cogitare nefas
duae cum ita sint. statuendum est, hunc omnium intelligentiarum consensum non aliunde prodii se, quam a veritatis evidentia, quae Omnibus naturaliter ultro assulserit. o3. Confiirmatur haec eadem conclusio.
Etenim 1' animadverti haec debent :αὶ cum hominem maxime referat Scire, utrum supremum aliquod Numen existat, nec ne, in hanc veritatem sollicite ac studi OSe prae caeteris inquirendam homines necessario serri. bὶ duo magis humanitas morumque cultera profecit, eo prosunuiores persuasionem i Siam radices clelixisse, eo splendidiorem divinitatis cultum fuisse.
viguisse, sed cum scientiarum incrementis esse coii firmatam;
licet subtilissima ubique ingenia disputationibus suis illam exagitarint. di Atheos nunquam populo placuisse, et quamvis nullus pene fuerit error, qui innumeros Sectato roS non habuerit, ipsaque polytheis mi absurditas magnam humani generis partem occuparit, athei nihilominus nullam nationem, nullam civitatem, imo pagum nullum in suam sententiam adducere
355쪽
potuisse; imo odio semper habitos ab omnibus, et exilio,
carcere. morte mulctatos esse.
Ex his omnibus sic arguimus: Altissimas in humana ratione radices necesse est ut habeat illa persuasio, quae ex perpetuo examine firmior semper evenit ; quae cum morum humanitate et ingeniorum cultura crevit; quae seientiae Suffragiis confirmata est; cujus adversarii omnibus fuerunt semper exosi. Atqui talis est persuasio de divinitatis existΘntia. Ergo. 54. 2' Magnum quoque accedit argumento robur, si consideres validissima quaedam impedimenta, quae hanc persuasionem in animis hominum labefactare, imo etiam eradicara ex iis potuissent. Sunt autem αὶ molestia, quam hominum cupiditatibus haec infert persuasio, quae Spoculatorem actionum nostrarum ac vindicem nostris cervicibus imminentesm exhibet; bin barbaries muliarum gentium, ac vita in belluarum morem agitata: el vitia magna et corrupti mores, qui mentem hebμtant et rerum quae supra Sensus Sunt, considerationi ineptam reddunt; dὶ sophismata quaedam obvia oppositum suadentia, quae debiles mentes valde discruciant, ac facile illudere possunt, dum ex . gr. malos impunes ire ac florescere, justos opprimi vident. εὶ Ipsa polytheis mi turpissima commenta, quae tam impuratos et absurdos exhibebant deos, videri causa poterant, cur sin mitius omnes, at Saltem sapientes diis omnibus valedice
δε uuanquam pauci suerint, non defuere tamen identidem athei, qui deos Spernerent, caeterosque ad id ipsum pertrahere
ρὶ Accedit, nullum fuisse per longissimas aetatas inter quosdam populos commercium, quo posset hujus persuasionis firmitas, sicubi nutaret, constabiliri. Bis consideratis, validissimum hoc habes argumentum.
Maxima sane esse debet evidentia illius judicii, quod non
356쪽
LIBER PRIMUS, CAPUT IV. 347 obstantibus gravissimis difficultatibus, tam internis quam externis, in omnium hominum mentibus constantissime inhaesit. Atqui tale est judicium humani generis de divinitatis existentia. Erso.
Atheorum hypotheses. 53. Pstopostrio VI. Consensio haec non ab edueationis propjudiae iis, non a legislatorum fraude. nec reb inani meιu, nec a natu ralium causarum ignoratione originem duoeit. Hic quoque athei suas nobis opponunt h7potheses, sed' aeque ineptas ac praecedentes. Dicunt in primis, persuasionem hanc esse unum eae edueationis prouudiciis. At 1' educatio penes diversos populos diversa est, penes quosdam nulla; variantur item educationis principia et me-ihodi. 2' Praejudicia educationis facile deponunturaὶ aetate ipsa, experientia, aliorum consuetudine: bὶ saltem a sapientibus viris, et penes cultas nationes; ein praesertim Si cupiditatibus humanis ipsa praejudicia
molesta sint. Molestae enim Opinioness, etiamsi solidis firmamentis innixae sint, severius ac saepius expenduntur, et nisi rationes pene ineluctabiles obstent, libenter ac cito rρjiciuntur. Quam facile igitur praejudicium humanis cupiditatibus adeo molestum suisset excussum l56. Aiunt deinde legislatorum ac priseipium fraude hanc opinion om inductam fuisse, ut populi in o isticio continerentur. Nihil enim dicam de iis qui sacerdotum fraudes in medium adduxerunt. Neque illud scilicet viderunt, sacerdotum existentiam non solum ideam Dei supponere, sed Dei quoque cultum pervulgatum et publicum. His igitur omissis, qui legislatores et principes hujus fraudis accusant, mouminus inepte disserunt. Nam ' Dei notio viget etiam apud sylvestres illos populos, qui nullum unquam legislatorem, nullam legem habuerunt. 2' uuomodo vero omni hus omnium gentium legislatoribus
357쪽
hoc in mentem vanit, ut per eamdem fraudem populis imponere vellent' omnibus dico: nam omnibus populis, etiamsi nullo inter se vinculo essent colligati, idea isthaeo inhaesit. 5' Quomodo tam felici apud omnes successu haec persuasio propagata est' Non sane cum pueris erat res agenda. Quoi quaniisque ludibriis a populo atheo excipiendum suisso putemus, qui primus Numina nescio quae memoraret, ut sibi auctoritatem conciliaret, legumque jugum cervicibus imponeret '4' Praesertim cum haec persuasio sit hominum cupiditatibus onus valde molestum, ae multo gravius, quam Omnes humanae leges.
5' Quomodo vero haec fraus nunquam detecta fuit, nec a sapientibus viris, quin imo illos quoque illaqueavit 3 Quomodo perseveravit adeo inconcussa persuasio per fraudem inducta, praesertim cum non defuerint qui eam expugnare tentarent, ac populum dedocerer Fac legislatorem vel principem atheum persuadere velle populo, nullum eSSe Deum. An putas selicitate pari rem ei successuram 6' Qui primitus hanc persuasionem induxerunt, eamque tam firmiter mentibus impresserunt, vel ad eam confirmandam usi sunt rationibus salsis. vel certis et evidentibus. Si
primum dicas, impossibile dicis. Quomodo enim fieri potuit.
ut unus homo vel pauci homines, totum genus humanum, motivis ad suadendum minime idoneis, in lam obfirmatam constantemque sententiam pertraherent' Si alterum, sane Dei existentia certa et evidens sit oportet, quae certis et evidentibus demonstratur argumenti S.I' Denique huic atheorum hypothesi documenta omnia historica contradicunt. Ex iis enim constat, Dei alicujus cognitionem omnibus antiquiorem esse legislatoribus. Revera id ipsum quod athei oggerunt, hoc quod dicimus demonstrat. Cur enim legumlatores, se aliquo Numine amatos fixerunt, nisi quia apud eos agebant, qui divinitatem agnoscebant ac
57. Ignorantia, inquiunt, Deos induxit. Homines enim quinaturalium phaenomenorum causaS cognoscere, aut Saltem
358쪽
LIBER PRIMUS, Pur iv. 349 assignare utcunque aliquas, honori sibi ducunt, cum veras ignorarem, ficiam, ut assolut, excolitarunt, ens nempe invisibile ac potentissimum. Sed 1' si ila est, scientiae luce hominibus affulgente, opinio haec evanescere debuisset. Atqui nihilominus eo firmior facta est, quo magis rerum naturalium cognitio profecit. D Hinc physicorum peritissimi Deum esse agnoverunt,
ac summopere venerati Sunt. Non est Opus ut singulos recenseam. Nomina unum e Summis, imo unum quemcunque ex celebrioribus: unum prosecto ex Dei adoratoribus nominabis. Magnum quiddam erit, Si aliquem quem excipias, inveneris inter mediocres. 5' Revera omni tempore nihil habitum fuit opportunius ad
Dei existentiam demonstrandam, quam naturalium cauSarum, et ordinis mirandi quo illae agunt, cognitio. 4' Demum si athei totum naturae ordinem ipsamque rerum existentiam per naturales causas explicare possunt, prima illa neglecta, proserant quod habent. At quid narrantillii Seriem infinitam, materiam improductam. Ordinem Sine ordinante et sortullum atomorum concursum. Praeclaras saneres, ei prosecto novas Τ Nos, donec meliora serant, in ignorantia nostra manebimus. 5' Hinc jure meritoque ignorantias notam, quam toti humano genere inurere ipsi non verentur, in ipsorum caput rejicere possumus. Utique multa ignorant athei; si enim saperent, immediatarum cognitione causarum non contenti, mediatam et ultimam non negligerent, et ad rerum origines explicandas, epicureas nobis naenias non recinerent. Suo
nobis exemplo profecto illustrem illam Baconis sententiam confirmant: a leves gustus in philosophia movere fortasses posse ad athei Sinum, sed pleniores haustus ad religionem a reducere si . s58. Metus postremo, si ipsos audias, Deos confinxit. Primus in orbe Deos fecit ιimor, ardua coelo
359쪽
Ηomines videlicet sulminum, procellarum, terraemotuum, morborum horridaeque mortis terrore perculsi, Ens quoddam praepotens sibi confinxerunt, quod mortales iratum plecteret, quodque esset precibus et hostiis placandum. Respondeo: 1' Ergo in solis meticulosis, in solis pueris atque mulierculis Dei notio inveniri deberet, non item in iis
qui constantem impavidumque animum gerunt. At contrarium experientia docei. Nam ii maxime D seum timere solent, quos si fractus illabatur Orbis, impavidos ferienι ruinae. 2' Cognitis horum phaenomenorum causis, persuasio illa aboleri debuit, saltem in hominibus, qui praejudiciis non ducuntur, saltem in sapientibus. 5. Si Dei notio hoc pacto orta esset, non aliter Deum hominΡs sibi repraesentarent, quam ut terribilem OIi Strum, sulminibus semper Stipatum atque procellis. Atqui non hanc de Deo ideam vulgo homines habent. Agnoscunt enim illum, ut rerum auctorem. ut patrem beneficum ac providum, non minus quam justum ac vindicem.
4' Sed esto: sit idea Dei ex timore orta. Ut aliquid proficerent, deberent athei Ostendere, timorsem hunc irrationabilem esse: quod profecto Ostendere possent, si demonstrarent effectus illos terribiles non babere ultimam aliquam causam, a qua tandem aliquando dependeant. Id tamen adhuc non
5Φ Ηinc fit, ut timor iste nee ab ipsis atheorum animis, exsulare unquam pos Sit. Scimus utique, ipsos quoque timere. Praeclare Tullius de Epicuro: α Nec quemquam vidi, quis magis ea quae timenda esse nogaret, timeret; mortem dico, et Deos ηὶ . v Id et de toto ejus grege dicere licet. 6' Ilio timor ipse vera atheismi origo est. Quia enim vindicem limpnt, ut cupiditatibus suis licentius indulgeant, eteonscientiae latranti Ossam porrigant, idcirco Deum non esso persuadere sibi conantur. Non igitur Deos fecit ιimor, sed
360쪽
m euuates. 59. 0bi. I. consensus humani generis in agnoscenda divinitate dici nequit universalis. Nam : ' Testantur idonei scriptores, exstitisse antiquitus populos a theos.
Idem testantur viatores, de barbaris incolis regionum
Demum philosophi non pauci, et veteres et recentiores, athei fuerunt. Horum autem judicium pluris valet, quam vulgi consen Sio. Res p. Dist. ant. r Consensus iste dici nsquit universalis metaphysice vel physice L. 163, 5' , tr. ; morali ter, nego. Quanquam probari aliunde posset, nullam plane hac in redari exceptionem in hominibus ratione utentibus; id tam senexperientia sola non constat. At consensus moraliter abunde sui licii ad argumentum. 60. Ad. Dist. r et hujusmodi testimonia univorsalis consensus vim non infirmant, conc.; infirmant, Nego. Etenim 1' pauci illi scriptores qui haec tradiderunt, sere semper dubitantium more loquuntur; quod ostendunt ii loquendi modi quos adhibent: dicitur, fuma esι, etc. 2' Alii saepe Scriptores, et ipsa qua udoque monumenta,
δ' Populi quidam, seu potius quaedam tribus athpae dictas sunt, non Vere ac proprie. Sed improprie et immerito : vel quia homines impii essent et practice athei, vel quia ritibus publicis extera Oque cultu carerent, vel quia populares Graecorum deos non colereni; qua de causa Hebraei ipsi, atque adeo Christiani, tanquam athei traducti sunt. 4' Demum gentes illas quae atheae fuisse dicuntur, barbaras plane fuisse, et belluarum in morem vitam agitasse, incomperto est. Jam si qua hujusmodi gens vere fuisse aliquo