장음표시 사용
381쪽
systema, et omnis theoria evolutionis realis reducitur; secundo vero pantheismum idealem.
Generalis pantheismi confutatio. 00. Essentia ipsa pantheismi, quaecunque sit ejus sorma, doctrina est identitatis universalis, qua phaenomena omnia et interna et externa unius solummodo entis manifestationes esse traduntur. 0mnis itaque panibuismus Sequenti propositione refellitur. PstoposiTio l. Systema identitatis universalis est absurdum in se, et quam quod mazime perniciosum. 01. Dixi primo, esse absurdum in se. Etenim :1' Contradicit eaeperientim eaeternae. Haec enim tantum abest, ut unitatem entis et identitatem offerat . ut imo multiplicitatem distinctionemque ubique nobis exhibeat. αὶ Offert multiplicitatem ac distinctionem in ipso sensationis actu, qui ex se et absque ullo antecedente judicio, saltem in sensationibus repraesentativis, Objectum a subjecto
discretum exhibet I L. 459; Ρ. 515, seq. . bὶ Offert immodi a te multiplicitatem inter ipsa objecta. Ita
enim objecta exhibet, ut unumquodque certae siguras limitibus contineatur; insuper alterum ab altero. tam quoad essentiam, quam quoad existentiam, se probet independens; unum ab altero appareat plane divisum; nec raro unum alteri oppOSitum. Ipsa corporum extensio ostendit in omni corpore innumeras partes esse, quae licet conjunctae simul, actu tamen distinctae sunt et separationi obnoxiae. Est propterea in unoquoque corpore entium multitudo.dὶ Aliqua tamen unitas experientias ope in rebus detegitur. Haec est in quibusdam unitas generica vel specifica: in aliis unitas similitudinis et aequalitatis; in omnibus unitas
symmetrica et harmonica; in rerum omnium congerie unitas linis. Sed unitates istae omnes logicae sunt, non reales,
atque adeo realem multiplicitatem includunt l0. 2ITj.
382쪽
LIBER SECUNDUs, cxpΠT Ii. 373 Quae cum ita se habeant, aut pantheista realitatem mundi exterioris recipit, aut non . Si primum, contradicit experientias. quia mundi realitatem singit plane contrariam illi, quam experientia offert; si alterum, iterum experientiae contradicit, quia negat id quod experientia evidenter mani se- stat sL. 470, seq. , h. e. mundi realitatem. Ergo. 02. 2' Contradieit eaeperienιiae internae. αὶ Nihil interna experientia certius est. quam nostra per- isonalitas; nempe quod subjectum cogitans sit int0r multa unum in se, ab omni alio divisum, et in se totum O. 166J; inon vero pars integrans aut accidens magni totius, quemad- imodum panthe istae fabulantur. 3bὶ Eadem interna experientia me docet, in sensationibus icine passivum esse et ab alio determinari s L. 47s . Docet ergo iterum distinctionem subjecti ab Objectis. .e Tostatur eadem, gaudere nos arbitrii libertate, nsempevoluntatem nostram non necessario ad actum determinari,
sed ita esse sui juris, et ad utrumlibet oppositorum indifferent m, ut ab ipsa solummodo pendeat ad unam potius
partem quam ad alteram se inflectere. Libertatem autem hujusmodi diserte negant panthe istae, ac vi suorum princi- Upiorum negant. Si enim unicum est ens, quod necρssitate quadam ineluctabili se explicat seque modificat, si omnia quae sunt nil aliud sunt, quam harum evolutionum atque mo- .dificationum momenta, partes, phaenomena; quid erit quod necessitati atque inexorabili fato non sit subj sectum ΤH Postremo assectus quos experimur, amoris, averSionis, irae, timoris, reverentiae, aemulationis, grati animi, aliique horum similes, supponunt ex Se ac natura sua aliquem ter. minum a subjecto earumdem affectionum discretum, imo plures terminos inter se distinctos atque diversos. Ilos ergo assectus pantheismus inexplicabiles tacit, atque adeo absurdos . in eo quod omnem subjecti a subjecto distinctionem perimit, et in absolutae identitatis barathro omnia commiscet
atquct confundit. 105. 5 Esι eontradictionum eumulus.
Systema enim identiιatis universalis mundum hunc
383쪽
aspectabilem facit ac vocat Deum, nempe ens a se, necessarium, independens; neque alium, praeter mundum, Deum agnoscit. Iamvero hae duae, mundus ac Deus, in omnibus maxime opponuntur. Ergo haec idearum complexio: Beus- mundus contradictionum acervum contineat necesse est. Revera aὶ mundus est evidenter eontingens. Nulla enim absurditas si concipiatur vel nunquam fuisse, vel amplius non esse. Ac praeterea alii mundi sine numero, quorum existentia hujus ex stentiam excluderet, sunt evidenter possibiles. Si ergo mundus contingens est, non est a se, est ab alio
productus, ab eoque dependens: id quod alio in loco susius probatum est C. 258 . Absurdi si me igitur mundus cumente necessario confunditur.
104. bὶ Deus. nempe ens a se, est simpleae, immutabilis, aeternus, ut in sequentibus Ostendetur; et ut jam ostendimus 84 , est infinite perfectus. Atque mundus est compositus ex partibus realiter distincti S.
Est mutabilis, ut perpetua palet experientia. Omnes ejus partes et novas ineunt combinationes, prioribus dissolutis: et de potentia in actum transeunt; et motu tam intestino quam locali moventur; et in se invicem agunt; ac semper novas modification ps suscipiunt. Si ergo Omnes partes mutantur, prosecto in Seipso mutatur totum. Mundus nec est nec potest esse aeternus, ut alia omittamus vel ex infinita mutationum Serie. quam ipsius aeternitas in-
eluderet. Vide alibi dieta C. 286, seq. . Est insuper necessario finitus: nam id quod pluribus partibus coalescit, limitibus necessario constringitur C. 255 . Est igitur imperfectus et absolute et relative 0. 5 0j. Absolute quidem, quia non eSt ens Optimum, ut patet ex dictis : relativis vero, quia mundus hoc melior concipi potest. 105. e) Deus, quia ens infinite persectum, est beatissimus, tapientissimus, 3anctissimus. Si autem Deus est mundus, Deus in homine patitur dolores, morboS, animi angustias, egestatem, mortem Deus se non cognoscit, nisi per huma-
384쪽
num intellectum, idemque in homine dubitat, ignorat, inquirit, errat, Somniatur et demens est; Deus in homine sperat ac timet, invidet, irascitur, surit, Odiis contabescit, atque amoribus omni odio turpioribus ardet, ingratus est ac proditor, crudelis et avarus, mendax et parricida. Ergo nec
beatuS, nec sapiens, nec SanctuS eSt.
Vera igitur identitatis universalis systema contradictionibus scatet manifestis. 06. Dixi secundo, hoc idem systema esse maxime per-nieiosum. Ad cujus assertionis evidentiam, sat est animum ad effectus advertere, qui natura sua a panthei Sino climanant; quidque fiteret de humana societate, si paullieismi deliramenta ab omnibus reciperentur. Quaecunque ab albeismo, eadem et a pantheismo incommoda ac mala consequuntur. Pantheismus enim, ut initio diximus, non aliud est, quam larvatus atheismus. Revera quid dissert, si Deum esse neges, ac si Deum appelles rerum omnium collectionem, aut abstractum quiddam, quod ex ne cegsitate se evolvat, et cujus maxima manifestatio ac perlectio sit humanitas 3 Quam reverentiam Deus iste Sibi vindicabit, quem amoremi Britti e possibilis religio 32' Imo multo magis lethalo est pantheis mi vires, quam
atheismi. Atheismus enim nec humanam libertatem tollit, nec intrinsecum discrimen inter bonum et malum, saltem funditus, exstirpat. Sed pantheismus cum Omnia ferreae necessitati et ineluctabili salo subjiciat, nullum libertati locum reliquum facit. Ex quo, et ex eo quoque, quod in abso-to omnia unum idemque sint, nulla amplius inter virtutem ac vitium cli, tinctio esse potest, nullum amplius Osticium, nullum jus, ac propterea nulla moralis lex.5'Teterrimum hoc monstrum discrimen insuper omne
inter verum ac salsum Subruit, ens eum non ente identilicat, regnum contradictionis constituit. Haec enim, ut pavct ex hegellanis theoriis, est ultima panthei Smi expreSsio.
4' Ex hoc sponte sua consequitur, in ordine quidem ilic0-
385쪽
retico, idealismus et scepticismus universalis, et omis eris roneae doctrinae seque ac omnis veritatis approbatio ;5' in Ordine autem praclico, peSSimus procreatur egoismus, ac suimet adoratio, qua homo Se unice pro fine sibi constituens, humanam ipSam Societatem, si Opus fuerit, suaevsil utilitati vel voluptati immolare non vereatur. Hinc intelliges, cur panthe istae recentiores pantheismi notam, velut pudoris atque infamiae plenam, a se omni studio avertere Satagant. Nempe consectaria pantheis mi horrent, eorumque auctores videri nolunt. Sed nonns satiussoret, cum consectariis ipsum etiam principium abjicere 'ARTICULUS Iu,
Billieultates. 107. 0usemadmodum modo pantheismum generatim inisspoctum refutavimus. ita nunc praecipua panthe istarum objecta quibus universalem identitatem statuere conantur, dissolvemus.
Opp. I. Ens infinitum, quod est Deus, omnem continere debet realitatem. Ergo nulla realitas extra Deum. Ergo nullum ens praeter Deum possibile est. Revera 1' Ens infinitum est ipsum esse. Esse autem complectitur omnia quae sunt. Ergo Deus complectibur omnia
2. Id ea ontis in genere infinitatem quamdam praesert et necessitatem. Propterea ejus ideae Objectum est ens infinitum et necessarium. Hoc ergo en S est en S commune.
Ad Quod si D 'us esset ens determinatum, esset quoquo in εο aliqua negatio. Sed haec in ente inlinito esse nequit. 40 Εns vero finitum est non-ens. Nam limes nihil est. 108. Res p. Dist. maj.: Deus continere debet omnem realitatem, i. e. Omne id quod existit, nego: i. e. omnem persectionem possibilem, Subd.: ut eSt in rebus existentibus, aut ut esse potest in rebus possibilibus, nego; modo eminentiori,
386쪽
Et juxta haec distinclo primo consequente, negatur Bbsolute secundum. Vide quae dicta sunt in praecedenti ca
109. Ad 1m Dist. maj.: Ens infinitum est ipsum esse, quatenus 1' non habet esse participatum, sed eSt suum esse; et 2' in ejus essentia nulla est imperfecti O, cone. ; quatenus Sit
esse formale rerum omnium, nego. Contradisi. min. : Esse Dei proprium, nego; esse formale et commune complectitur omnia quae sunt, Subd. : unitate quadam logica, cons.; uni late reali, nego. Et Nesto cons. Ad 2 Dιsι. partem : Idea entis in genere praeliri infinitatem, nempe in determinationem maximam quoad essentias rationem, et indefinitam extensionem 0. 566j, cono.; infinitatem actualem, quae Summa perfectio est, nego. Dist. 2 partem e Praefert necessitatem : i. e. necessario haec idea oritur in mente, eone. ; necessitatem habet objρ-ctivam, subd. : quatenus eadem sit ac idea entis necessarii, nego; quatenus cognoscimus aliquod ens necessario esse ad- mi uendum, tu bd.: esse admittendum neceSSitate consequente, cone. ; antecedente, nego. Videlicet hoc ipso quod ens percipio, est consequenter admittendum et ens perceptum
L. 5l0j, et ens percipiens L. 42o, 1'j. Ratiocinando vero deprehendimus, si aliquid nunc est, aliquid semper fuisse;
ac deinde ad Ens necessarium ascendimus il Tin. Ex his patet negandum esse minorem argumenti. Ad 5m Dist. maj.: Si Deus est ens determinatum, est in eo aliqua negati O; nempe ejus eSSentia est haec et non alia, ac propterea Deus est hoc ens et non omnia entia O. 2 .conc.; est in eo aliqua negatio persectionis, nego. Et contradisi. miu. Ad 4 Nego, quantum spectat ad praesentem quaeStionem. Dici tamen solent entia sinita non-entia, non quia non sint, sed quia non sudi suum esse, ex se nihil Sunt, indigentque causa a qua esse participatum habeant. Ad. rat. add. Disι. : Limes nihil est in Obliquo, eone. : iurecto, nego i0. 546ὶ. Non igitur inferre licet, ens limitatum esse ens, in quo non est nisi pura nefatio; quod quidem
387쪽
contradictorium esset, sed in serri solum debet, ens limitatum esse ens, quod aliquid habet et aliquid non habet. 10. Opp. II. Praeter ens infinitum, nullum aliud ens ab eo distinctum intelligi potest. 1' Si enim existeret corpus infinitae magnitudinis, nullum
aliud corpus posset existere. A pari. 2. E contrario, hoc ipso quod unum corpus est extra alterius locum, extensione finitum esse intelligitur. Eodem rnodo hoc ipso quod unum ens est extra alterius esse, h0o est finitum secundum eSse. m. Ros p. Rey. ant.
Ad Tr. anι.; neg. cons. et paritatem. Noto in primis. Si corpus infinitae magnitudinis existeret, certe nullum aliud corpus existere posset in serie continua cum illo; quia illud, ex eo quod infinitum ess pi, Omnia idealia Spatia occuparet, ac proinde adsequaret impleretque possibilitatem corporum, quae in serie continua coexistere possunt C. 554ὶ . Non tamen per hoc expleret possibilitatem omnium absolute corporum. In eo enim loco, ubi unum eSi corpus, infinita alia possunt existere, saltem diverso tempore. Sed hoc omisso, nulla est paritas cum Ente infinito. Etenim Ens infinitum non explet Omnium entium possibilitatem: quia Ens infinitum non est Omne ens, sed Ens persectissimum, eminenter reliqua continens. Propterea alia entia non excludit. Imo alia entia p0ssibilia non sunt, nisi ex eo
quod existit Ens infinitum, quod et omnis intelligibilitatis fundamentum eSt, et potest enicere ut sint quae ex se nihil
Ad P quoque nego parit. Etenim de ratione infiniti corporis foret, ut Omnia poSSibilia Spatia occuparet; idcirco corpus quod spatium finitum occupat, finitum est. At vero non est dis ratione Entis infiniti, ut sit omne ens possibile, seu formaliter, seu ad modum totius; Sed solum ut Omnium possibilium persectiones eminenter contineat. Neque ens ex eo finitum dicitur, quod alia entia sint praeter ipsum, sed quod ipsum aliqua persectione careat.
112. 0pp. III. Infinitum non foret amplius infinitum, si
388쪽
aliquid ipso majus cogitari posset. Atqui si extra Ens infinitum essent entia finita, jam aliquid in stulto majus cogitari
Nam 1' ens infinitum, una cum entibus finitis esset aliquid majus solo infinito. 2' Neque obstat, quod ens infinitum finitorum omnium .
persectiones eminenter continere dicatur. Nam nummus aureuS, v. gr. nummi argentei pretium eminenter continet, et nihilominus pretium nummi aurei simul et argentei solo numini aurei pretio profecto majus eSt. D5. Res p. Dist.: Si ens aut complexio entium superans persectione infinitum cogitari posset, idem infinitum non foret amplius infinitum, eone .: Si entium summa nn merica unitate infiniti major cogitari potest, nego, et contradisi.
Ad eadem adhibeatur distinctio. Sane cum Kns infinitum unum sit, additis entibus finitis. ex his et Ente infinito sit numerus unitate major. Sed quodens infinitum, una cum finitis, numerum constituat, nillil ejus persectioni derogat, si complexio illa ex Infinito et fini. tis non constituat aliquid Infinito majus, nec quoad persectionum partialium numerum, nec quoad persectionis totalis intensitatem. Atqui neutrum contingit. Nam quod ad primum pertinet, infinitum omnes finito.
rum enitum persectiones pPrsectissime in se uno continet. Ergo complexio illa nullam exhibet persectionem, quae jam in solo Infinito cumulati SSi me non sit. Quod vero spectat ad alterum, sussicit illud animadvertero : id solum in complexione intensius, quam in singulis partibus reperiri, in quo singula conveniunt; quemadmodum v. gr. si nummo aureo duos aSSeS addideris, major est in hae summa quam in solo aureo valor quum vero res additae in aliquo essentialiter discrepant, id in quo discrepant, non est in collectione magis quam in partibu S intensum; ut si homo sapiens nummum aureum inveniat, non idcirco majorem complexio haec exhibet Sapientiam. Jam vero Deus et res finitae, ut supra demon3tra imus i82ὶ, in nulla prorsus per-
389쪽
380 THEOL0GIA. section8 univoco conveniunt. Ergo comploxio ex Deo pt robus finitis persectionem intensiorem non exhibet, sed duaS persectiones omnimodis diversas. Per haec patet quoque responsio ad 14. 0pp. IV. Si entia finita praeter Infinitum existunt, existimandum erit, ea fuisse ab Infinito producta. Sed productio haec admitti non potest. Nam vel entia finita continebantur jam in Ente infinito, vel non. Si primum, non fuere producta, sed educta; ideoque ad Infiniti substantiam pertinent. Si alterum dicitur, jam productio Omnis repugnat, quia ex nihilo nihi, fit. Ergo. Res p. Const. m . . ego min. Ad prob. Omitιο ant. et cons. , quod ex primo disjunctivae membro insertur. Aego partem alteram. et dist. rat. add. Ex nihilo, tanquam ex materia, aut subjecto, nihil fit. eone .; ex nihilo tanquam termino a quo, subd.: per potentiam sinitam, eone. ; per potentiam infinitam, nego. De productione ex nihilo alibi disseruimus C. 259, seq. . 0 misi disjunctivam, quia dicendum est, entia finita suisse aliquo modo in infinito contenta antequam essent, et aliquomodo non fuisse contenta. Non enim in eo continebantur realiter aut formaliter, sed continebantur in illius essentia eminenter, in intellectu secundum ideas ipsorum archet3pas, et in potentia virtualiter, ut alibi dictum est 0. 8 .
Refutatur pantheismus realis.1 3. Hoc panthoismi genus in tota sua desormi lato exposuit ut diximus 92 , Baruch Spinosa. Cujus opinionis compendium tribus hisce propositionibus constat. Unica existit in mundo substantia. 2 Unius ejusdemque substantiae attributa necessaria sunt cogitatio et exten Sio. 5. Substantia unica, cogitans simul et extensa smundus est infinita.
390쪽
LIBER sEcd Dds, c pur Il. 381 Paopostrio II. Tres istae assertiones sunt errores turpissimi et manifesti. 116.1' Falsum est unicam sxistere in mundo substantiam;
id quod ex ipsis Spinosae definitionibus, quanquam dolose
constructis, facile demonstratur.
Substantiae definitio, juxta Spinosam, haec est: id quod in
se est, eι per se eoncipitur; h. e. id e us conceptus non indigeι conceptu alterius, a quo Drmari debeaι. Modus autem seu accidens est: substantis asseeιω; seu quod in alio est. per quod etiam concipitur. His definitionibus acceptis in praesens ut verba Sonant, atque ita ut sensu communi et humanae locutioni non repugnent, statim ostenditur, plures esse substantias.
Nam aὶ omne id quod in se est, et non in alio. Omne id cujus conceptus non formatur per conceptym alterius, est etiam juxta Spinosam, vere substantia. Atqui lapis iste v. gr. est in se, et non in hoc equo, nec in aliquo alio, et vicissimhic equus non est in lapide, nec in alia re ; itemque lapidis hujus aut hujus equi conceptus non sormatur per alterius rei conceptum, sed per notas ab objecto ipso mihi exhibitas. Ergo hic lapis est substantia, hic equus est Substantia. Ita omnes lapides, ita omnes equi, ita omnia quae ad substantiae calegoriam revocantur.
17. bὶ Praeterea supponamus duo cerae frustula, A et B, alterum rotundum, alterum quadratum. Dico, A et B esso duas substantias numero distinctas. Nam frustulum A nequit esse rotundum, sine subjecto quod rotunditatem sustentet: rotunditas enim est modus; modus autem in alio sit necesse est, juxta adversarii quoque definitionem. Pariter frustulum B quadratum esse non potest, Sine subjecto quod figuram quadratum sustentet. Sed figura quadrata et rotunda non possunt in eodem simul coexistere, nec issem modificare subjectum: secus idem subjectum esset quadratum et non quadratum, rotundum et non rotundum; ac daretur circuli S quadratus, quam rem Spi-n05a repugnare covcedit. Ergo subjectum cujus allectio est