장음표시 사용
421쪽
in corporibus. quae locum circumscriptive occupant, sed in omnibus quaecunque sunt, quae ab ipso accipiunt ut sint; adeoque etiam in spiritibus. γ Deus ita est in toto mundo tota sua substantia, ut sit totus et in singulis quibusque ejus partibus. Etenim divina substantia non est formaliter extensa, ut possit in extenso circumscriptive existere ili T. P , aut diffundi per omnia,
ut aer aut lux aut vapor; sed est simplicissima, et prorsus in divisibilis; proindeque ubicunque Est, tota est. Anima quoque humana licet finita sit. est tamen tota in toto corpore, et tota in singulis ejus partibus. ARTICULUS ILDe immensitate.
370. Declarandum superost. quomodo sit in folligonda infinita Dei praesentialitas i 66, 2' , quae proprie liti meu Sila tem constituit. Igitur :1' uuemadmodum virtus divina infinitis rebus producendis par existit, ita divina substantia talis est, ut infinitis terminis praesens inesse possit. 2' Sed quemadmodum infinita Dei virtus intrinseco spectata tota est in actu. nullatenus in potentia 156 .habetque,
quantum est in se, eamdem actualitatem, quEm haberet, si omnia creasset quae creare potest; ita et divinae substantiae infinita praesentialitas non aptitudine quadam indefinita se dilatandi, sed actuali ipsius infinitate continetur. Sic igitur plane se habet, ac si infinitis terminis praesens adesSet, et infinita spatia obtineret. 3' Propterea si novae res erearentur, non se illuc extenderet divina substantia, sed in se eadem permanens, res illas novas reciperet in se et contineret: quemadmodum si novi planetae conderentur intra lucis solaris si, haeram. non lux Seextenderet, sed planetae inciperent in luce esse. Quars potentialitas omnis se habet ex parte terminorum creabilium, non ex parte divinae substantiae.
422쪽
LIBER TERTIUS, cAPUT II. 4134'Immensitas modo descripta est attributum necessarium livinae essentiae, et ab ubi quitate distingui ιur. ut ea quae intrinseca sunt a relationibus extrinsecis distinguuntur. D nominatur porro immensitas per negationem mensurae localis, et prasedilia litas infinita respectu possibilium. Sed quanquam negative ac relative concipiatur, perfectio est maxime positiva et absoluta. 171. Pno post Tio II. Dρus est immensus.1' Probatur ex dictis i 168; 140. 1'j. Nam ideo Deus rebus
existentibus praesens est, quia illas omnes creat: ergo aliis rebus praesens esse Potest, Si potest res alias creare: hinc si potest res infinitas creare, potest infinitis rebus adesse. Atqui potentia divina nullos plane limites habet. Ergo ei praesentialitas. Ex infinita persections. Νam in primis posse esse alteri immμdiate praesentem est persectio simplex, quae nulli majori persectioni repugnat. Ergo formaliter reperiri debet in Εnte persectissimo i88,1' . Porro perfectio haec eo gradum
obtinet altiorem. quo majus est spatium, quod substantia obtinere potest. Quantae enimvero persectionis esset ill8 spi- ritus, qui non intra corporis humani dimensiones constrictus tenerΡtur, sed corpus terrestri orbitae aequale occupare posseti 1lle ergo erit quoad hanc persectionem persectissimus, cujus praesentialitas nullis limitibus definiatur, sed infinitas palia, si darentur, implere posset. At Deus persectionem omnem persectissimo modo Possideat necesse est. Ergo. 5' lippugnat Ens necessarium determinari ad limitatam praesentialitatem. Ergo ejus praesentialitas est sine limilibus. Prob. ant. Nulla ratio suffciens determinationis hujus haberi potest, neque ab extrinseco, neque ab intrinseco. Non ab extrinseco; secus divina substantia dependens esset atque contingens. Non ab intrinseco : substantia enim quae necessario est, ut in persectione. tia in praesentialitatμ sua, nullos ex se limit s exigit: imo vero nullam a se praesentialitatis amplitudinem excludit. Erεο.
423쪽
Bi euitates. 72. Difficultates quae a Dei simplicitate vel immutabilitate consurgere pOSSent. jam praeoccupavimus. Nam 1' immensitas Dei non pugnat cum ejus simplicitate; quia per immensitatem divina substantia non sormalem extensionem habet, sed virtualem duit taxat i 167, 7'j. Imo nulla subStantia, nisi simplex, potest per contactum virtutis existere tota in toto loco quocunque, et tota simul in singulis ejus partibus; substantia in Super duntaxat quae simplex sit, immensa esse potest: quod enim extensum est, infinitum esse nequit. 2' Non pugnat cum immutabilitate. Non enim Deus extenditur, quum novas res ereat; Sed Solummodo novam extrinsecam relationem admittit l170ὶ. II. Sed objici adhuc potest :1o Quemadmodum momentum indivisibile non potest esse in diversis temporibus. ita indivisibile permanens in pluribus esse locis non potist. Sed divina substantia est indivi. sibilis. Ergo. 2' re Quod est totum alicubi . nihil ejus est extra locum, illum. Sed Deus, si est in aliquo loco, totus est ibi: nonis enim habet partes : ergo nihil ejus est extra locum illum. , Ergo Deus non est ubique. v Haec Sibi objicit s. Thomas is . 374 Nihil potest melius reponi, quam quae idem doctor his iisdem objectis reponit. Ad itaque sic respondet: . Dicendum quod indivisibile
is est duplex: unum quod est terminus continui, ut punctum B in permanentibus, et momentum in successivis. Et hujus, modi indivisibilo in permanentibus, quia habet determiis natum situm, non potest essct in pluribus parribus loci,
, vel in pluribus locis: et similiter indivisibile actionis vel
424쪽
x motus, quia habet determinatum ordinem in motu vel ac-n tione, non potest esse in pluribus partibus temporis. Aliud, autem indivisibile est, quod est eatra totum genus con- , tinui, et hoc modo substantiae incorporeae, ut Deus, anu gestus et anima dicuntur esse indivisibiles. Tale igitur indis visibile non applicatur ad continuum . sicut aliquid ejus, sed, in quantum contingit illud sua virtute; unde secundum s quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, v ad parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel x pluribus locis, et in loco parvo vol magno s J. a. Ad 2M . Totum dicitur respectu partium. Est autem du-n plex pars, Scilicet para essentiae ... et etiam pars quanti- ω tatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod v ergo est totum in aliquo loco totalitate quantitatis. nonn potest esse extra locum illum, quia quantitas locati comi mensuratur quantitati loci, unde non est totalitas quanti- tatis, si non sit totalitas loci. Sed totalitas essentiae non B commensuratur lotalitati locis. Unde non oportet quod il-x lud quos est totum tofulitute essenιioe in aliquo, nullo modon sit extra illud 2 . ns o. Opponi possunt et haec: 1' Si divina substantia in omnibus rebus existeret prae-Sens. iis quoque rebus inesset, quae ob suam laeditatem et indignitatem Deum maxime dedecent. 2' Nullum sensum haberent locutiones illae, quas crim muniter usurpamus, dicentes : Deum esse in coelo, in templo, in justorum animi S, etc. 5' Si Deus est actu immensus, existeret quoque extra
mundum in spatiis imaginariis. Sed hoc absurdum est, nam spatia imaginaria nihil sunt. 176. Rρs p. ad 1 Disι.: Hoc Deum dedeceret, si Deus
ejusmodi rerum contactu laederetur aut turparetur, cone. si secus, nego. Luci nihil sordidum adhaeret, quum lutum attingit; multo minus simplicissimo et impassibili spiritui. Ad 2M Nego. Quemadmodum enim Deus est ubique per
425쪽
operationem, quam in omnibus rebus exercet, Ita in quibusdam locis ac rebus speciali modo esse merito dicitur, propter operationes speciales quas in iis exercet. Ad Nego. Deus enim est essentialiter in seipso, et secundum hoc est actu immensus : est autem actu praesens ibi solum, ubi aliquid reale est. Actualis enim divinae substantiae in rebus praesentia est relatio illi extrinseca, exsurgens nempe ex parte termini, in quo realis est ad Deum relatio. Nihilum autem relationis realis subjectum esse nequit. Quoniam vero spatium imaginarium est ipsa corporum possibilitas se. 35ιὶ, aliquo sensu dici potest. Deum immensitate sua sputia imaginaria complere; quatenus actu talis est in se ejus infinita substantia, ac esset. si possibilibus omnibus ad existentiam traductis, iis praesens inesset.
De aeternitala. 37 . AElernitas est Gistentia sine initio, sine sine. sine sueeessione. Est igitur duratio, non vero tempus iC. 569j. Quemadmodum enim tempus est proesens perpetuo mobile et mutabile, ita aeterni las est praesens immobile et immutabilis.
. Non est ibi, ita s. Augustinus, fuiι et σιις quia et quod is fuit jam non est, et quod erit nondum est: sed quidquid, ibi est, non est nisi est si . v
Hinc istaeternitas absurde concipitur, si concipitur ut tempus actu infinitum. 2' Tempus non potest ut aeternitatis pars haberi. 5' Eternitas coexistit quidem C. 592, 6'ὶ omni tempori, et unicuique temporis momento, sed non coextenditur eum tempore ; ita ut secundum varias sui partes variis tem. poris partibus respondeat. Tota igitur cuicunque temporis seriei, et tota unicuique momento coexistit. Quemadmodum in circulo et centrum, quod est 61tra circumferentiam, ad
426쪽
LIBER TERTIUS, cipur II. 417, quodlibet punctum in circumferentia signatum directe op x positionem habet. n Ita s. Thomas si . MAEqui valet tamen aeternitas tempori indefinito: eum
enim momentis singulis coexistat, aequivalet momentorum
seriei, eique indefinitae; quia aeternitas nec initium nec finem
5' Formaliter itaque et intrinsece aeternitas est in se simplicissima, indivisibilis, immutabilis; virtualiter vero, et relata ad durationem finitam sibi extrinsecam, est composita, divisibilis, succeSSiva. 78. Dei aetρrnitas a Boetio definitur : interminabilis suae tota simul eι persecta possessis. Fitae possessio dicitur, quia Deus non solum existit, sed insuppr vivit; ac vivit vita nobilissima, quae est vita entis infiniis intelligentis ac perfectissime volentis. Inιerminabilis vitae; i. e. quae omni termino ac limito caret, initio videlicet et fine. Tota simul ac perseeιa possessio, i. e. Sine actuum succe sione. Ideo enim Deus tota Simul vita fruitur et non per partes, vitamque persecte possidet, quia actus vitales successive non exercet, sed est purissimus et infinitus actus. Igitur definitio haec a superiori reipsa non cliffert. 179. Pstopost Tio III. Deus est ceternus. Videlicet Dei existentia ac vita nec initium habet, nee finem habere potest, nec successionem tu se ullam admittit. Tria haec facile demonstrantur. 180. Deus iniιium non habeι. Nam quod initium habet, contingens est, et ab alio est.
Deus autem non est contingens nec ab alio : est enim Ens absolute necessarium et a Se. Ergo. Animadverte hoc loco, necessario ad miliendum esse, aliquid semper suisse. Si enim aliquando nihil fuisset, nunc quoque nihil esset: nihilum enim non potest quidpiam producere. Hoc autem quod Semper fuit, non est contingentium series i19ὶ, nec entium necessariorum multitudo ilZ8 .
427쪽
Ergo id quod semper fuisso necessario admittρndum est, est unicum illu i Ens D secessarium, quod Deum dicimus. 81. Deus finem habere nequit. Nam : ' Quod necessitate absoluta et ex essentia ipsa sua ad existendum determinatur, non potest in ulla hypothesi non existere. Secus hypothetica esset ejus exi Stentia, ejusque
2' Nulla potest inveniri ratio cur deficiat. αὶ Non externa; nam independens est ab omni alio, omni-quρ alio major ac potior. bὶ Non interna. Haec enim ratio vel contineretur necessi tato quadam naturali, vel libera ipsius Dei electione. Non potest autem in se habere dHficiendi necessitatem natura illa, quae sibi essentialiter et plenissime ad existendum sumicit. Contradictorium insuper est, naturam quae necessario est, necessario tendere ad non- esse. Neque potest Deus libere sibi finem imponere: nam quρmadmodum sibi esse non dedit, isti nec tollere potest: nρquit enim Deus velle quae intrinsece repugnant: intrinsece autem repugnat, ut modo dicium est. Ens necessarium aliquando non esse. Praet0rea quomodo possit Ens persectissimum, infinito amore seipsum prosequens. sibi existentiam adimere 7 Ergo. 182. In Dei eristentia ae vita nulla est sucerasis.1' Ηοc manifeste colligitur ex ejus immutabilitate. Ubi enim nulla mutatio est, ibi nulla est successio. In Deo autem
nulla mutatio est.2' Εns cujus duratio ac vita cum successione explicatur, non potest vitam exercere vitaque laui, nisi successive et per partes. Et quoniam per vitales actus vivens semel ipsum perficit. vivens illud quod vitales actus succeSSive promit, successive ad se perficiendum tendit. Vivens igitur hujusmodi non est ens absoluis persectum. SPd Deus est ens absolute persectum. Ergo duratio ejus ac vita successiva esse non
483. Quae objici possent, jam explanata sunt in praecedenti capite. Dices adhuc: aeternitas, ut quae in plura momenta indivi.
428쪽
LIRER TERTIUS, CAPUT III. 419 sibilis est, unicuique temporis disserentiae tota coexistit. Ergo unaquaeque creatura, imo unaquaeque creaturae actio, toti aeternitati coexistit. Ergo omnia aeterna sunt; quod est absurdum. Resp. Bist. ant. : AEternitas tota coexistit unicuique temporis disterentiae, spectata formaliter, nempe Secundum se, cono. o spectata virtualiter, nempe ut aequivalet tempori inin
Eodem modo dist. 1 R eons. et nego 2 . Certe, ut supra diximus, cum aeternitas in sa divisibilis non sit, unicuique temporis particulae tota respondet. Sed comparaxa ad tempus, indefinito tempori aequivalet, et divisibilis est; adeoque creatura non coexistit toti aeternitati consideratae per comparationem ad ipsius creaturae durationem. Id quod similitudine ab immensitate desumpta illustrari potest. Etenim in unaquaque creatura, in unaquaquoatomo, tota praesens est divinae substantiae immensitas; scilicet ut immensitas est in se formaliter, non ut est virtualis
extensio i168, 2I, et extensioni aequivalens indefinitae.
De scientia Dei. 84. Deum intelligentem esse, tanquam omnino certum supponimus i50. 88, 1'ὶς hoc loco tantum de inenarrabili divini intellectus scientia aliquid utcunque investigare conabimur. Scientiae divinae nomine intelligimus omnes divini in tollectus cognitioneS. De divina porro scientia haec ex dictis immediate colli
429쪽
1h Dei scientia successivis actibus non continetur s152 2'. 2' Non potest esse ratiocinio parta si 88, 2' .5' Non coalescit idearum compositione ac divisione. Nam is solum, qui rem unam eamdemque pluribus ac successivis actibus cognoscit, opus habet ut quae seorsum cognovit, in unum redigat. 4' Non esticitur aceidentalibus perceptionibus et abstra. etionibus. 5' Non est habitus quidam, ut humana scientia ; nam habitus est accidens substantiae adjectum ad eam perficiendam; insuper qui habitualem scientiam habet, in potentia est adactus, nec Simul omnia cognoscit. 6' Est proindo scientia divina simplicissima: nec pluribus eonstat id eis, quasi modis quibusdam intellectum assicientibus. Hoc tamen non impedit, quominus rerum Omnium rationes proprias Deus iniselligat. Ex hoc enim plures ideas in Deo sunt tantum ut intellectae, non ui affectiones quibus intelligit i0. 89, ad 2 j.
T' Immunis est ab omni errore. obscuritate. dubio, ineortitudine, ignorantia; in fallibilis plane, immutabilis, infinita. 8' Denique divina scientia est ipsa divina substantia et essentia libo). Propterea quemadmodum Deus est suum esse et sua essentia, ita est suum intelligere et suum vivere. 185. Ratione objectorum quae Deus cognoscit, divina scientia multiplici ratione dividi solet. Objectum porro divinae scientiae aliud primarium est, aliud secundarium. Primarium Objectum est essentia ipsa divina; secundarium, quidquid est a Deo distinctum. Praecipua divinae scientiae divisio Omniumque clarissima,
est in scientiam necessariam beu naturalem, liberam, et mediam seu conditionatam.
Reeessaria dicitur scientia, cujus objectum est omnino necessarium, nec a Dei vel creaturae libertate ullo modo dependens. Objecta hujusmodi sunt primo essentia divina, deinda possibilia universa, quae in ipsa eminenter continentur.
Libera ea dicitur, eujus objectum a Dei liberis decretis dependet. Ad bano scientiam pertinent quaecunque in aliqua
430쪽
temporis differentia existentiam sortiuntur. Appellatur alio
nomine ζpra scientia absoluta.
Media clemum ea, cujus objectum intelligibilitatem et veritatem habet independenter quidem a liberis Dei decretis, sed dependenter a creaturae libertate. Hujusmodi est cogni- Ytio actuum libere ponendorum a creata voluntate, si ipsa 'rexisteret, et in his vel illis conditionibus collocaretur, quae sive immediate sive mediate mentem voluntatemque asticerent. Idcirco scientia haec vocatur quoque praescientia eondi-
Haec propositio V. gr. Petrata in his adjunetis invitatus ad Iudendum potest ad Itidum aecedere, et potest non accedere; haec, inquam, ad se iWntiam necessariam pertinet. Haec a vera: Petrus in his adjuneιis ad ludendum non inuitabitur, et non Iudet; ad scientiam liberam. Ilaec denique : Si Petrus in his adjunciis ad ludum invitaretur, Iuderet; ad scientiam mediam. 186. Colliges lacile, unam eamdem quo actionem liberam, quae reipsa futura sit, si spectetur ante Dei decretum, quo agentis existentia et adjuncta praefiniuntur, ad scientiam mediam pertinere; si vero spectetur post Dei decretum, ad scientiam liberam revocari. 387. Vulgata illa altera divinae scientiae partitio in scientiam simplicis intelligentiae, visionis, et mediam cum ea quam modo exposuimus, prorsus conspirat; nisi quod in haealtera secundarium tantummodo divinae scientiae objρctum respicitur. Scientia simplicis intelligentiae est possibilium cognitio; et scientia visionis notitia eorum, quae in tempore existentiam nanciscuntur. Ratio vero hujusmodi appellati ο- num ex nostro cognoscendi modo desumpta est. Nam a nobis ea videri dicimus, quae habent esse reale a vivente distinis clum caetera vero esse puro intelligibilia.' 188. Dividitur quoque divina scientia in speculatinam et practicam. Ad quam divisionem intelligendam adverte, cognitionem dici speculativam vel practicam eae parte objeeti; est nempe speculativa cognitio, Si objectum non sit a cogno- , sponte Operabile; praetica si secus. ex parιe modi εciendi