장음표시 사용
41쪽
tate coluncta sint,quae grsce ditatur ἐπάληλα. Et in istis generibus eaedem differetice & species inueniri possunt:ut si dicas usia esse animal mortale,bipes,risus capax, eadem & de animali po, res dicere, homo est animal mortal bipes,risus capax. Certum est ergo in coniunctis generibus, easdem Ze differentias & species inueniri. In di, uersis autem generibus hoc prouenire no posse. haec ille. De hac regula non carente scrupis am, plissime agit Aristo.6. Topicorii, p. 3.loco quis
dem 42.ubi inquit: Considerandum est & si alte. rius generis est dicta disseretia,nel cotenti ne
continentis. Nam no videtur eadem differentia duorum generum esse no continetiu seinuicem, alioqui accidet S speciem eandem in duobus ge, neribus esse non continetibus seinuicem: infere
enim unaquael disterentia proprium genus, verressibile & bipes,animal coinferunt,quare si de quo disserentia & generum utrunq;:mantinum utiq; quonia species in duobus erit generibus nocontinentibus seinuicem. Sed insistit de bipede diiserentia duorum generum non se continentiuvidelicet gressibilis animalis & volatilis anima, Iis. Sed ut hunc discutiat scrupum, dicit adden, dum esse,nem sub eodem utrol existent modo haec ambo sub animali sunt. Neq; necesse est omnem ditarentiam, proprium genus inserre, eo qubd contingit eandem duorum generum esse
non continentium stinuicem , sed alterum tanatum necesse est inserre,& superiora omnia,ut bis
pes gressibile vel volatile insert animat: haec an, notes quaeso. obiicies in illa regula: Idem ter.
42쪽
minus ut eo us aequale, potest in diuersis prae, dicamentis recipi: igitur diuerserit generu & no subalternatim positorum,n5 oportet species esse diuersas. CDices corpus ut significat substantia corporea,esse in substantia:& quatenus designat longitudine,latitudine, & profunditatem,esse inquantitate. Ita aequale habere rationem quatita tis & ad aliquid,diuersa tame cosideratione. Sed non oportet eundem terminum esse in diuersis praedicametis: quia diuersas habens rationes,
est idem simpliciter.Nam idem simpliciter,est &idem nomine & re: modo aequale habens duorupraedicamentorum rationes , non est: idem re &ratione. Nonnulli tamen no diffitentur eundem terminum posse diuersa confideratione ad diuersa praedicamenta decumbere. Sunt tamen essenstiae praedicamelorum impermixtae:hoc est essen. tiales praedicamentorum praedicationes, no me promiscuae:cu terminus unius praedicamenti nodicatur essentialiter de termino alterius prsdicamenti.quare primae solutioni cii doctis accedo.
De decem praedicamentis generatim, scholia. E praedicamentis particulatim de
terminaturus,in hoc capite uniuersatim praedicamenta pronuntiat. Et post illam compressam enumeν rationem in quatuor,' id est in sub stantiam, accidens, uniuersalitatem, particulari. tatem e nunc de maxima enumeratione quae fit in decem praedicamenta , determinat.
43쪽
eorum inquit quae secudum nullam coplexire dicuntur insulam aut pubstantia significatinui quantitatem,aut qualitat aut ad aliquid,aut ubi,aut quadridui situm esse, aut habere, aut agere,aut pati. Est autem substantia quide,ut homo,equus:quantitas au.
ram,ut bicubitum,tricubitu:qualitas,ut'album,gr a. ticum:ad aliquid,ut duplum,dimidium,inuius:ubi ue, ro,in foro:quando alite,sit beri uperiore annositum uero esse,ut luce Adet: habere aute, ut calciatu esse, armatum esse:agere uero, ut secare,urere: pati,ut sie, rhuri. Quanuis formam diuisionis sibi vendi. cet lisc enumeratio,no tame propria est diuisio.
Diuisio nant fere est generis in ipectet,praedicamentum aute non habet genus quo diuidi possit: igitur praedicamemoru non est diuisio, sed enu,
meratio. Hac enumeratione, satis aperthdes
monstrat Aristoteles se tractaturii de vocibus &no de rebus.Nam si eoru quae secundum nullam complexionem dicuntur singulum significet,aut substantiam,aut quantitatem,& sic de aliis,& cusgnificatio rebus no accomodetur, sed vocibus, nam res significatur & no significant: manifestuest Aristotelem de vocibus disserere & no de resbus.No putes voce solum sumi pro dictione quae auditu percipitur,sed late pro quacunq; dictione, ut rei aduersetur. ΕΑmplius dicit in eode capite
singula eoru quae dicta siunt:ipsa quidem siecundu se,
in nulla affirmatione dicuntur uel n tione. Secutas dum se,id est Dorium,nec sunt affirmationes,nec negationes . Nam omnis affirmatio vel negatio est vera vel false,nullum aute in coplexum est vesrum aut falsum, ut idem testatur de istis: homo,
44쪽
album,currit,vincit.Ηorum autem ad stinuicem eo,
plexione affirmatio uel negatio fit, id cum qua
dam coplexione sint copulata,vt verbii alteri exstremo adhaereat, sunt affirmationes vel negatio. nes,Vt Socrates ambulat,homo vincit. Sed ex resbus fieri no possunt propositiones,sed ex vocib'. Nam ut dicit Boetius,in rebus nec est veritas nec
falsitas,sed in intellectibus at 3 opinionibus idesentit Aristoteles 2. cap.6.metaphy. & post haec in vocibus atl sermonibus,igitur de reb' in hoc opere no determinatur. Cum prsdicamenta si,ue genera generalissima quae pro eode hoc in lo co sumuntur sint inter se discreta & unum alio sit perfectius,videndu est si nam aliqua eoru alijs contineantur. Dicit Augustinus in praedicametis,usiam latine substantia, categoriarii esse pri
Inam: quae nouem caeteras sustinet,quae sunt ac,
cidentia.Ex quibus noue,sunt alia in ipsa usia,alia extra usia, alia & intra & extra. Qualitas,nuan, titas δc iacere in ipsa sunt v sia.Mox enim ut usia vel homine vel equum dixerimus, aduertamus necesse est bipedalem, quadrupedalem: aut albii,
aut nigrum:aut stantem, aut iacentem. Haec in
ipsa usia sunt, & sine hac ipsa esse non possitnt. Alia sunt extra usia: bi,quando,habere,& locus ad usia non pertinet,& lepus & vestiri & armari, sed ab usia separata sunt. Alia sunt comunia, id est extra & intra usia,ad aliquid & facere & pati. Ad aliquid,ut magis & minus. Vtra enim dicino possunt, nisi coniuncto altero quo magis sit Vel minus:propterea unu in se habet,aliud extra se.Item facere,extra est δc intra,vi caedere quisl
45쪽
non potest dici,nisi alteru caedat:haec ille. Quos niam prae manibus habetur de praedicamelis de, terminatio, facturus operet retium videbor in lucem adducere praedicamentorum diffinitionea Trapezuntio inter doctos approbatissimo elu, Cubratam. Praedicamentum, vi ille diffinit,est
terminorum qui secundum nullam. complexios nem dicuntur,natura rerum ordinatio:quam in hunc modum exponit Ioannes Caesarius, Praesdicamentum,est series quaedam terminorum inscomplexorum,quatenus ex his natura, id est ra.
tione rerii alij alijs subijciuntur,alij de alijs prete.
dicantur. Caeterum nomen praedicamenti dictu esse videtur,qubd de omnibus praedicatur decem numero praedicamenta,veluti ipsorum vocabu, lorum elementa quaedam, quo nomine & Quin. tilianus ea vocat,& approbat Laurentius Vallar quod sensus, scilicet caeterorum vocabulorii ad
ista tanquam ad elementa & principia referans tur:ob eamq; rem genera quom dicuntur, quod ex his caetera significata gignantur: quorumque nullum alio superius est, aut alteri genus :sed ip, sa genera sunt principalia. Quemadmodum decem sunt praedicamenta, ita decem sunt prete dicamelorum qussitiva:quibus singulorum pretes dicamentorum dicibilia de prima substantia in, terrogamus, quid, quantum, quid huius, quale, quid agens,quid patiens,quado,ubi,quomodo sis tum est,quomodo habituatum est.Quid,est quaesstiuum substantiae: quantum, quantitatis: quid
huius, ad aliquid: quale, qualitatis et quid agens, actionis: & ita de caeteris per ordinem digestis.
46쪽
me autem facilius deprehendere possis,quaenadicibilia ponuntur in substantia, aut in alio praesdicamento,hoc sumito praeceptum. Quaecunqrdicibilia ad aliquod istorum quaesitiuoru de pri ma substantia apte respondentur, iunt in praedis camento quaestiui:ve homo,animal,sunt in subastantia. Nam quaerenti quid est Socrates apte res spondetur est homo, etiam percontanti quid est equus sapie respondebitur est animal. Simili lege probabis has voces,bicubitus,tricubitus, esse in praedicamento qualitatis. Nam quaerenti de pri ma substantia, videlicet de Socrate quantus ests apte respondetur,est bicubitus,tricubitus. Similis ter hac regula,album,nigrum,& multa alia sunt in qualitate. Nam quaerenti qualis est Plato aut Ciceros ne respodebitur,est albus,aut niger. Et
de alijs similis probatio fieri posset.
De praedicamento substantiae, Scholia. Rius Aristoteles de praedicamenatis generatim & quada figura dis,
seruit: nunc autem de unoquoque speciatim loquuturus, a substantia caeteris supereminente auspicatur, nec inconsulto a substantia inchoauit.Nam quos niam omnis res aut in subiecto est, aut in subie,cto non est:& quicquid in subiecto est,in propria
natura no potes cosister indiget subiectoo .atre,
bus omni substatia subiecta est,nihil eoru quae in subiecto sunt pter substatia poterit remanere:& ipsa prior accideub' eritino igit absurde de eo
47쪽
quod aliis praedicamentis natus aliter est prius, sermone auspicatus est. Tum etia Aristo.7.Me taphy. censet oportere exordiri a substantia cum ipsa sit principium & causa quaeda. Et in primo cap. eiusdem septimi dicit: Multis quidem modis primum dicitur: attamen substatia & ratione,&' cognitione, & tempore, & natura, omniu primu est. CCum de substatia disserere colendamus,fas cturi videbimur ope pretiit, si modos substatiae ab A ristotele in septimo Metaphy. constitutos, ad hunc locu adferamus. Philosophus 3 .cap.7. Metaphy.dicit substatia quatuor modis maxime dici. Etenim quidditas, & uniuersale, ac genus, substantia cuius esse videtur, &.quartu horum subiectum. Subiectum aute, id est de quo caetera dicuntur, ipso rationem praedicati no subeunte. Et hanc substantia quartu locum sibi vendicatςm
dicit Philosophus no dici de subiecto, sed de quo
caetera.Haec ab eode in hoc presicamento vocastur prima substantia seu maximε substantia. Idem cap. I 3 . eiusdem septimi,ostendit substantiam dupliciter subijci,aut quod quid existens:vt animal passionib'aut materia amat .Haec in tras
cursit adnotata,spero lectori no officere. Cum res sint mutua affinitate rationibus connexae,
quid substantia rei,& substantia pro dicibili cen, seatur,licebit adnotare. Substantia rei seu sub, stantia pro re ipsa, dicitur res per se subsistens:vtho .nam substantiae copositae de qua lisc acceptio intelligeda est) propriu est per se subsistere. De illis loquitur Philosophus s.Metaphy.ubi dissectionem substatiae in corpora simplicia visunt
48쪽
esementa & in ea quae ex illis constant cui anis maliab aperta reliquit. CAliam illi attribuunt si, gnificationem.Substantia,est res quae non est aescidens,ea utendo significatione, deus substantia. rum simplicissima & nobilissima censetur substantia. CRursus ut incompositis substantia accoma moderari dicitur pars rei per se subsistetis, ut masteria,& forma substantialis. Nec abnegat Philo, sopbus septimo Metaphy. substantiarum partes esse substantias, dicens substantiam existere masnifestissime quidem in corporibus, quare animas lia & plantas & eorum partes , substantias esse
dicimus .ac naturalia corpora,vt ignem,aquam,& terram,csterorum quom singula,& quaecun paut horu partes aut ex his sunt aut partibus, aut omnibus,ut canum,& eius partes,sidera,Luna &Sol.haec ille. Quoniam de substantijs & simpli, cibus & mixtis sumus locuti licitum erit substantiarum gradus hoc in loco nominare, ut earum dicibilia dinoscantur in praedicamento substanstiae sedem habere: logicus enim res propter discibilia considerat. Substantiarum gradus.
Deus summis substantiae gradibus , medijs &infimis longe supereminet: qui omnium persesctissimus, & a quo substatiales gradus emanant, istis substantijs & substantiae gradibus connecti non debet. Intelligetiae ut Michael & caeteri spiritus
49쪽
Elementa ut Ignis, Ac A qua,Terra
Animalia ut homo, quus,bos. Uegetabilia ut rosa,lilium,pomus.
Mineralia ut aurum, at gentit,aeS,ferrum.
Mixta imperfecta ut pluuia,ros,pruina. Substatiarii partes ut anima, corpus, brachium,
Substantia pro dicibili,est dictio significans ab.
solute substantiam,aut eius partem substantiale designans, ut hoc dicibile homo: significat enim absolute Socratem , Platonem, & alias substan, tias Pticulares. rationale pariter est dicibile sub stantiae,& omnes differentiae substantiales sunt in genere substanti . nam rationale designat sua ratione animam rationalem , hominis partem substantialem. Contendet quispiam, rationale praedicatur in quale , igitur non est in praedica, mento substantiae: probatur consequentia. Sub. stantia dissert a genere qualitatis & alioru praes. dicamentorum,eo quod praedicatur in quid. Di, cibilia autem qualitatis,& alterius praedicamenti accidentium praedicantur in quale. Tum etiam quaesitiuum praedicamenti substantiae est Quid . modo sit quaeratur quid est homo,non respondes bitur apte,est rationalis,igitur rationale non est in praedicamento substan tis.nec disserentiae sub, stantiales. CQui astruunt imperite disserentias substantiales poni in genere qualitatis, hoc aragunjento se extollunt, rectam aliorum doctrina supplatare cupientes. Sed in praedicabilium scho,
. ljjs, ostendimus eorum cristas esse demittendas.
Quantiis dii serentia substantialis praedicetur in
50쪽
quale, non propterea a genere substantiae dimo, uebitur. Nam praedicatur in quale essentialiter, quod finitimum est praedicari in quid. Si tamen praedicaretur in quale accidentaliter,disiungere, tur a praedicamento substatiae. Deinde sub quae, sitiuo Quid, complectimur quod ei est: vicinum, scilicet quaesitiuum Quale essentiale, seu substantiale. tamen simpliciter quaesitiuum quid, insti. tutum est:vt quae absolute significarent substan. tias , apte responderent percontationi illo signo designatae, ideo dicitur quaesitiuum substantiae.& id sentit Philosophus dicens in hoc capite,sescundas substatias primas indicare. Conficiens Aristoteles quandam substantiarum diuisionem in primam & secundam et describit primum prioniam substantiam. CEa substantia quae proprie principaliter & maxime dicitur substantia, est quae neque de subiecto aliquo dicitur, neque in subiecto aliquo est: vi quidam homo, & quidam equus . mas particulas proprie, principaliter, maxime, primae substantiae adiectas dilucidat in hunc modum Boetius : proprie substantias indi, uiduas dicit Aristoteles,qubd hominem quidem ipsam speciem vel animal quod est genus, non
nisi ex indiuiduoru cognitione colligimus. quas re quoniam ex singulorum sensibus generalitas intellecta est: merito proprie substantiae, indiuis dua & singularia nominatur. CPrincipaliter vesro indiuiduae substatiar ditu sunt:quod omne accides prius in indiuidua,posteri' vero in secudas substatias deflectitur.Na quonia Aristarc Grss