장음표시 사용
101쪽
V ire curio S. STMalum turpe vocatur peccatum seu
mitium, a Theologis appellatur ma
Inter haec malorum genera triplex institui potest comparati, vel malorum tristium inter se vel malorum turpium inter se vel denique malorum tristium cum malis turpibus. Si mala tristia inter se conserantur, rex duobus aut pluribus unum proponatur eligendum , semper licet minus malum praeponere majori Et hic proprie locum habet dictum commune , inter duo mala minus es eli
exemplo supra posito mercatoris, cui jactura bonorum , vel vitae facienda Sin mala turpia inter se conserantur, nullum eorum sub electionem cadit, ac proinde voluntas omnia debet respuere, nullum ex iis sequendum sibi proponere det si contrarium fiat, voluntas hominis non potest elle sine vitio. s. vel prodendus tibi est amicus, vel mentiendum Vulgo mendacium solent praeponere sed vitiose , quia neutrum est faciendum solet tamen inter homines aliqua veniat misericordia exiguum
102쪽
t D pNA TvRAguum delictum sequi, per quod immanis aliqua poena evitatur. Tertia comparatio potest institui inter malum triste&malum turpe. Si utrumque vitari non possit, viro bono eligendum cst malum triste, ut vitetur malum turpe. E. G. Regulo fides fuit fallenda, vel redeundum ad parata supplicia Carthaginem. Recte fecit quod praeposuerit, etiam durissima supplicia, perfidiaeti qua ei suisset committenda.Nam nulla tormenta tanta sunt, quae voluntatem hominis cogere postulat aut debent, ad peccata vel scelera committenda . Quaeritur hic etiam an ea quae homo facit voluptate seductus, possint dici involuntaria cum voluptas videatur hominem potentius trahere, quamvis extrinsecus illata Sed recte hic respondet Aristoteles, haec invita dicenda non esse , sed voluntaria quia voluntas est affectuum domina , non sera vase si voluntas rationalis se affectibus aut voluptatibus mancipet, tum praeter ossicium facit, ut quae se sponte sua ex De in si domina servam facit. v ' Hactenus prima species in voluntarii, hilari, ita a nempe quae per vim aut
103쪽
Hoc ut recte intellio atur, ignorantia est distinguenda Alia est enim ignorantia juris universalis. Alia est ignorantia faccti, aut circumstantiarum ejus. Ignorantia juris universalis seu communis non reddit hominum actiones in voluntarias, quia omnes homines tenentur scire, quid juris communis sit, repossunt scire, si diligentiam debitam adhibuerint sideo haec ignorantia vocatur lata culpa, item ignorantia affectat, atque haec species ignorantia vitium actionis non excusat Exempli gratia, si quis hominem occidat ut injuriam sibi illatam ulciscatur . aut aliena rapiat, ut vitam suam sustentet hic non solet excusaria poena et si causetur se opinari rem illam non fuisse illicibiam. Sic si civis in civitate peccet adversus jura municipalia, idq; peri: norantiam eorum, is excusari non olet, quia ea scire debuit, potuit. Secunda species ignorantiae vocatur ignorantia et, aes rata est, facti, aut potius circumstantiarum facti, quando
scilicet facti species ignoratur, vel facti
104쪽
circumstantiae. Vt si quis in proelio existimet se ferire totam , hinterim occidat fratrem suum , in contraria parte militantem. Haec actio invita est, quia ex mera ignorantia profecta ideoque excusatione inter homines mereti solet, divina lege hic etiam dispensante Ut vero ignorantia haec justam excusationem habeat, duo requiruntur. i. Ut ignorantia haec non sit affectata, aut ex negligentia contracta et Requiritur , ut poenitentia sequatur tales actum. Nam si poenitentia factum tale non sequatur, facti vitium non erit mere involinatarium quia etsi voluntas hoc sectum non antecesserit , tamen
postquam commistum fuit, voluntas id comitatur Exempli gratia si quis post sepem , ubi homines ambulare non solent, existimet se videre seram, eamque jaculo transfigat, interim tamen forte ibi agentem hominem occidat;
io factum ex ignorantia contigisse,&n voluntarium est recte dicitur, si auctorem caedis statim se es: poeniteat sed si auctor facti mox superveniens animadvertat se occidisse inimicum suum Ctius morti illaetetur , factum illud non est mere in voluntarium , quia fit
105쪽
ivrritur hic ab Aristotele an exciti fiunt per iram hebrietatem, exignorantia fieri recte dici possint Suum in ira. atque ebrietate mens hominis ita obnubilari soleat, ut quid agat nesciat,&quum ejusmodi faecta, poenitentia fere sequatur Aristoteles hic per distinctionem responde tu aliud, inquit, stagere per inscitiam, aliud agere inscientem Ebrius vel satus insciens quidem agit, sed non per inscitiam ditarentia utriusque haec est: Quod per inscitiam dicitur agere is, qui ab ignorantia sua, tanquam causa impellente, ad agendum movetur Insciens vero dicitur agere is, qui quidem dum agit, ignorat quid agat, ita tamen ut causa actionis aliunde oriatur. Hinc liquet hominem ebrium vel summe
iratum, non agere invitum, quia principium ebrietatis atque irae, cui ignorantia comes est, quemadmodum etiam uae hebrietatis incrementum, fuit in hominis potestate.
Ignorantia ergo quae iram hebrietatem sequitur, est adscititia lavita
106쪽
yr DENA TvRADubitatio laic tamen oritur, an illa quae per iram hebrietatem fiant, non
mereantur aliquam excusationem.
Respondetur, si privatae injuria spe-ectentur, homines libentius solent ignoscere iis, qui per iram aut ebrietatem injuriam intulerunt, quam iis qui illam intulerunt sobrii, de animi sui compotes quia sacilius persuadetur, injuriam illam non proficisci ex odio destinato in eum, cui injuria est illata; tum etiam, quia major dolori poenitentia illorum facta sequitur. Sin vero publicae considerentur offensae sentit Aristoteles ex sententia Pittaci legi satoris, ejusmodi homines duplicem poena namereri ; quia Remp. duplici damno a ficiunt. Nam per ebrietatem aut animi sui impotentiam, aliis sunt malo exemplo, simul peccat adversus alias leges quibus Rei p. pax conservatur. Plato tamen hic paulo mitior est,
existimatque poenas publicas in ejus modi delictis mitigari posse , modo
non oriantur ex habitu ebriositatis aut iracundiae Causis sententiae sua: has reddit.
Prima, quia illi, qui ex ira ebrietate in leges peccant, non ita sunt obstinati
107쪽
stinati in malo, atqtie illi qui id faciunt
animo sobri, deliberato. Secunda, quia major dolor torni tentia illorum fac a sequitur, ac proinde major spes naendationis in futti iura de iis concipi potest. Haec de spontaneo Linvito in Ethioca utiliter praecipiuntur, quia actionum
humanarum conditionem multum variant restit jam ut de illis principiis humanae mentis agamus, in quibus spontaneum uinvitum sedem habet, Si que actiones ipsas ad habitus formandos producunt, aut ex habitibus jam formatis foras educunt. Ipsi enim habitus cuti in hisce principiis quoque sunt, sita ab hisce principiis adactus excitentur necesse est . Haec principia sunt, intelle stus, voluntas, consultatio,&medieta em seu electio. Intellectus enim rem agendam vel omittendam primo intelligit voluntas deinde eam appetit ut bonam, aut aversatur ut malam vis consulta
trix postea deliberat de mediis, per quq
bonum acquiri, malum vero vitari possit ac denique facultas fratera E κn ex
variis propositis mediis eligit illud per quod bonum propositum commodis sima
108쪽
De horum principiorum objectis hic nonnulla quaeruntur, quae breviter a nobis absolvenda iunt.
Eo sui l. in intellectus objectum sit veri
lectis ob tas, nemo ambigit veritatem autem
hic non speculativam, sed practicam intelligimus, quae boni ac mali notionem in se quoque comprehendit; nam utrum res bona an mala sit, non tantum in genere sed etiam sibi, ac proindes agenda aut onmittenda judicat intelleis iis, non aut voluntas homini S. D. to Voluntas vero malum ut malum ap- irent tu petere non potest, quia id cum ipsius 'bquq natura purenat bonum enim appetir,
malum aversatur sed bonum illuduc malum duplex est, nempe vel verum, vel apparens Hinc fit ut sub specie boni saepe malum appetat, Jonum sub specie mali nonnunquam aversetur.
Objectio. At videmus tamen homines sceleratos in malum quod malum esse agnoscunt ruere,&contra, bonurri quod bonum esse agnoscunt aversari, quemadmodum illa Medea sententia
demonstrat, Video inclinas, prolaque i
109쪽
teriora equor. Resipons Verum quiem est eos non unquan appeteremala, quae in xenere mala d inlionesta est eorunt, sed illi ipsi illud malum,
quod appetunt, ibi bonum jucuncium, aut utile judicant, sive ad explendam vindictam, sive voluptatem, sive aversandum dolorem, molis iam,&c.Hinc sit ut obscurata notitia genetali, ultimum judicium rationis practicae ab a sectibus educatur, kvoluntati id tanquam majus bonum proponat, quod mle tamen mali rationem labet. Quare rectejudicat hicAristoteles, bonum es se commune objectum voluntatis bonae, inmahae sed hanc esse dii Serentiam, quod voluntas bona cum recto judicio rationis rectae, voluntas autem mala, cum pravo judicio rationis, ab affect ibus seducta conspiret sicut gu- ius corruptus cibos pravos bonOSi contra bonos, pravos de ingratosjudicat.
Voluntatis ergo objectum proprium est bonum; non quodvis tamen bonum, sed illud tantum quod habet rationem finis ad quem media dirigem da sunt media vero ipsa sunt objectum consultationis, ac re eo sive clectionis.
110쪽
D N TvRActionis. Nam qui finem aliquem iam vult de mediis consultato ex medias variis unum aut plura eligit; atque ideo consultatio Lelectio circa eadem lubjecta versatur ita tamen ut consultatio praecedat, electio sequatur. i. Objectio Atreues non minusquam media ab deliberationem celectionem cadunt. Ergo non tantum media Resp. Id verum esse dein bus subordinatis, non de extremis stibordinati autem fines aliquando mediorum rationem habent Sicut Hercules non deliberavit utrum felix esse vellet
nec ne, sed an per viam virtutis, an vero voluptatis ad felicitatem esset ipsi contendendum sic Dux exercitus non deliberat, utrum victoriam velit necne,
sed qua ratione invia eam consequi possit. r. Objectio. At non videtur in omnibus actionibus virtutis deliberatione esse opus. Respondeo Quaedam sunt, de quibus non deliberatur nisi a stolidis Ut i. de necessariis rem mutabilibus 1 De iis quae nostri respecta
eveniunt casu aut fortuna. s. De rebus
levi cui is nugis . Denique de omnibus quae non sunt in nos 1 potestate.