장음표시 사용
71쪽
rem in arduo locavit, ac proinde hostem ei proposuit expugnatu quidem dissicilem, sed tamen expugnabilem, sit
homo quantum potest adnitatur. Quod vero attinet illum hominem, qui jam habitum vitiorum contraxit, in eo affectus semper quidem pervertunt rationem ted illud fieri censent non tam asrectuum vitio, quam rationis , quae cum habitum malum induit, vel astectus secum ad malum duciti vel affectuum vitiosorum ductu se mancipavit. Denique quod attinet eum, qUI tutis habitum jam contraxit, in eo affectus omnes bonos esse statuunt, reeliae rationi morigeros quia jam assueverunt sponte talibenter rectae rationi recte monenti ac praeeunti parere. Theologi vero huic objectioni plenius possunt satisfacere , quia veram causam corruptionis nativae norunt. Ea autem est duplex Prima consis it in a se stibus: altera in ipsa ratione. Qirod affectus attinet, illi rationi rectit immi
rigeri facti sunt, quia ipsi ratio sese a
Deo avertit. Poena ergo haec juste men
72쪽
Alteram causam diximus quaeren idam esse in ipsa ratione, quae ea perse l stione a Deo creata est, ut affectibus dominari possit. Iam vero , cum pro ipter inobedientiam suam in multis cae ica sit, atque imbecillior reddita, viribus quoq; idoneis destituta est ad affectus subigendos, quorum contumaciam ex speritur, nonnunquam improbat, sed abiis seducta saepissime sequitur. Illud aut e vitium institutione recta in actionibus externis quidem nonnihil emendari potest, in internis tamen hexternis simul vere corrigi non potest, nisi a Dei spiritu mentem illuminante las sectus ipsos sanctificante. De virtutum causis e cientibus va- He olim disputarunt Plii losophi Gale-iuth. . se dici qui illum sequuntur,
amnien contenduet causim virtutis cis tem-;ia Medi peramentum corporis argumento du-
ab experientia. Bilios enim fere sint iracundi, vehementes melan
cholici tristes cogitabundisi Sangui-nc hilares, ductiles Pituitos desides
ignavi. Sed haec sententia Medicorum, non est simpliciter vera Nam etsi fateamur temperamentum tabidum, vitiosum
73쪽
et sysum in tale quod instrumenta evertit, necessario secum trahere mores hominis reum videamus bilem in homine vehementer accensam agere eum insurorem, melancholiam nimiam in insaniam pituitam supra modum redun- dantem in fatuitatem Vtamen temperamentum naturale, quale in sanis corporibus repetitur non necessario trahit secum moles hominum, etsi eos ad has vel illas perturbationes inclinet; quod tamen vitium assuetudine cdo- Arina corrigi potest, si externo mores spectes , si vero internosi spirituales,
per solius Spiritus si a cilicaciam e-
naen datur. Nam primo experientia testatur multos esse sapientes , fortes ccastos, quorum tamen temperamentum contrarium videtur indicare Deinde temperamentum hominis fere stim mutabile, mores vero sunt mutabiles Denique temperamentum est a natura at virtus non est a natura, ut infra probabitur. Secunda sententia est Stoicorum qui Sente i virtutes dicebant animo inesse a natu tia St. ra, cumque iis homines nasci, vitia verum ro inest praeter naturam, cum scilicet
homi es a natura bonitate desciscunt, vel
74쪽
vel pravis exemplis seducti, vel prava
adsuetudine corrupti. Atque ideo convenienter naturae vivere , iis perinde erat ac secundum virtutem vivere; hanc sententiam refutat Aristoteles sequentibus argumenti S.
r. Qis id quid inest a natura, illud est in variabile, nec ulla adsuefactione tolli potes , quemadmodum si ut lapidem
in illies sursum projiciat, nunquam asssuefiet ut sursum tendat, quia contrarius motus ei a natura inest rat mores hominum mutari possunt, ac virtute praeditus potest si ei vitiosus, secontra. Ergo virtus non inesta natura . r. Quidquid a natura inest homini, ejus potentia a primo ortu i perfecte inest, ut potentia audiendi, videndi, gustandi, c. ac deinde suas actiones profert, non ex actionibus nascitur. At virtutum potentia a primo ortu non sunt perse ae sed paulatim per perationes acquiruntnr, atque in iis proficitur. Ergo, c. s. Denique si virtus csset a natura, tum omnes aut saltem plerique essent virtute pr diti, quemadmodum omnes aut plerique audiendi invidendi potentiam habent. At minima pars hominu na
75쪽
minum est virtute praedita. Eigo, . c. His causis igituri Mectis statu Aristoteles, animum homini irin Oortu esse instar tabulae rata, seu, ut ne filia loquimur , instar chartae purae, cui qui sedem ipsa virtus non est impressa , sed sola aptitudo seu habilitas ad virtutem aut ad vitium.Fatetur tamen alibi umdam principia virtutum, quae sunt quasi
earum semina , hominum animis cile ingenita, quorum adjumento deinde virtus a suis causis excitetur formetur Causam vero adaequatam mveram,irtutis statuit assuefactionem seu exercitationem. Comparari enim virtutis habitum per crebram ututis actionem;quemadmodum faber fabricando fit faber , reliquaeque artes comparari solent crebris exercitationibus , scientiae etcbris demonstrationibus. Ejus rationes praecipuae sunt hae: Prima, Quia Graec vox es , id est, mos, derivatur ab id est, consuetudo.
Secunda , Quia videmus muli unae interesse ad vitium aut virtutem , a quibus aliquis sat educatus, cum illi, qui a bonis de bene ducati sunt, reque iris ad vi tutana, qui vero a malis
76쪽
male freqtienter ad vitia se appli
Tertia, sata a legumlatores ut animos hominum ad virtutem adsuefaciant, praemia, honores benefacientibus solent proponere , male vero facientibus poenam: ignominiam, quo eosdem vitiis avocent. distria , Uenique experientia a seri, nempe homines fortiteri prudenter agendo, fortes trudet te fieri.
Objectio Qi; prudenter, fortiter,&juste agit, jamjustus est. Ergo pru
denter, fortiter buste agendo non fimus ulti. Respondeo, negatur consequentia hujus enthymematis , quia actiones
virtutum sunt duorum generum quaedam enim antecedunt habitum virtutissi quaedam eum sequuntur. Qisae habitum virtutis antecedunt, fiunt quidem per hominem sed eas non producit homo tanquam illarum primaria cauti, movi si se osse e vi , Duc sciens eligens immo- te sed vel alieno suasu imperio , vel imitatione, vel metu poenae, vel desiderio praemii aut laudis quemadmoduvidemus eos qui artes mechanicas di
77쪽
fiat artifices, per quas paulatim habitum ipsum acquirant. Actiones vero virtutum, quae habitum sequuntur, non tantum fiunt per hominem essed etiam ab ipso tanquam primaria earundem causari idque secundum normam non alienam sed quam apud animum suum jam ipse concepit. Ex priori illo actionum genere nascitur habitus. Ex posteriori manifestatues confirmatur. Differentia vero actionum virtutis habitum antecedentium sicquentium haec fere est. i. Primo quod actiones quae virtutis habitum sequuntur, sunt perfectioreS, rationis rectae praescripto magis consormes quae vero habitum virtutis antecedunt, sunt imperfectiores, a virtutum perfecta norma nonnihil decedunt, qui defectus assuefactione continua paulatim corriguntur. et Secundo Actiones virtutis habitum consequentes constanter fiunt, sine vitiorum interruptione. Quae vero habitum antecedunt, sunt in costantiores, sivitiis nonnunquam interi apta . 3. Tertio, Actiones uehabitum virtutis antecedunt, dissiculter&laboriosa
78쪽
ne labore. . Quarto Denique actiones virtutis habitum consequentes comitem habent animi voluptatem atque hilaritatem: Qua vero antecedunt, saepe molestiam, dolorem. Discrimen hoc patet in exemplo horum minis temperantis continentis, quorum utrique proprium est abstinere ab illicitis voluptatibus sed cotinens, quia nondum virtutis habitum adeptus est, cum molestia talabore id facit temperans vero cum facilitate lilaritate. Idcirco etiam Aristoteles hic non male monet, ut illi qui virtutem nondum adepti sunt, tamen ejus desiderio tenentur, se ipsos flectanes quasi cogant, etiam cum molestia, in partem vitio plane contrariamo inprimis eam quae voluptate omni longis si me distat , quia natura maxime ad eam proclives sumus. Exempli gratia, si quis vino aut gulae sit deditus, ta
men virtutis contrari edesiderio teneatur, ut mediocritatem. temperantiae
habitum hic assequi possit, rebus gulam oblectantibus ad tempus plane abstineat ita enim futurum est, ut tan- denae
79쪽
em in mediocritate consistatisicut ar-or , quae incurva est , in contrariam
artem flecti selet, ut recta fiat. Ex his differentiis adiunctis actionum virtutem antecedentium reconsequentium, quivis poterit deprehenere quantum in virtute profecerit, aut quantum ab ea adhuc absit. Nam pro oportione, qua adjuncta illa, virtutis bitum comitantia, in se deprchenit, eadem etiam proportione in se de-rehendit virtutis prc maut dese-dum. De qua re exstat insignis tracta-
apud Plutarch cujus titubas est, De
o lectu tuo in virtute cognoscendo. Hanc ergo veram: adaequatam vi tis causam Aristoteles statuit. Quaeritur hic vero , an eruditio&oc ina non sit quoque inter causas, virtutem e cientes, ponenda, Muli existimant vi tutem doceri non posse, quia etsi intellectus de Vera i , tutu virtutis forma ossi lini cui tamen o causa. luntas per instruectionem illam ad virtutem non possit flecti Cum experientia testetur, mulio doctrina insignes, esse tamen homines vitiosos.
Hoc etsi plane negari non possit, tamen censendum est, id potius fieri per
80쪽
D NATvRA accidens, nempe cum doctrina incidit in hominem perveis naturae. Alia , si doctrina per se consideretur, inter causas adjuvantes virtutis censenda est, quae quidem non necessario virtute ingenerat, sed tamen ad eam movet inclinat voluntatem hominis. Juxta il
Didicisse eliter artes, Emollit mores, nec it esse ieros. Rationes autem quibus doctrina hominem, dochum potius, quam indictum, ad virtutem stimulat, potissimum hae sunt: Ratio I. Ita per scientias animi hominis adsuetit, ut suas cogitatione avertat a rebus corporeis, affectuuobjectis, atque ita praeciduntur occasiones, quibus homo ad vitia pellic
solet.2. Quia, qui rerum naturas causas novit, res aestimare potest prout sunt, ac proinde magna magnifacere, vilia vero contemnere se qua vulgi opinione terribilia sunt aut admirabilia, terrores admiratione saepe esse indigna novit. 3. Quia in cognitione rerum naturalium, supernaturalium multae cauta suppe