장음표시 사용
121쪽
U , T vj I S. et hominis in hoc mundo viventis Suo animus hominis intra se Deo proprie non obedit, aut futurum atque aeter
num praemium respicit sed per quod
virtute atque artes oeconomicas inciviles exercet quibus haec vita: hominum societas conservatur, Iraemia caduca respiciuntur Ad hoc bonum asssequendum fatemur homini naturali aliquam adhuc libertatem facultatem esse residuam, sicuti argumenta ab Aristotele allata, atq; exempla multorum laudatorum Ethnicorum, Vipsorum scripta ostendunt, Lipsa etiam S Scriptura in Pharis is testatur Interim tamen talio hic tenendum quod Plato Pythagoras, Plutarchus, aliique coguntur agnoscere naturam ad hoci
num per se assequendum valde est debilem, innon posse ad aliquem ejus eminentiorem gradum pervenire, nisi divino adspirante auxilio, quod Theologi auxilium speciale vocant QVtemadmodum de Saul historiari testatur, quod spiritu Iehovae initio regni sui fuerit indutus Cyrus idcirco vocatur unctus Iehovae L Ba falce ac Chi- ram structores tabernaculi ac templi a spiritu Dei ad haec opera extruenda
122쪽
rres DE VIR TvTr Buspeculiariter ornati dicuntur fuisse ac proinde, hoc bonum a Deo est petendum meoque magis a Christianis, qui hoc etiam ad fines supernaturales
Hya agit de vi truibus singularib M.
naturam in genere constituenda necessaria sunt, consequens est ut de singulis virtutibus hipsarum proprietatibus speciatim agamus.
Virtutes quae huic scientiae subjiciuntur, vel sedem habent in voluntate affectibus, vel sedem habent in intellectu Priores proprie Ethicae, posteriores h ιη' seu intellectuales appellantur, de quibus postea. Virtutes quae in voluntate de affectibus sedem habent, ab Ethicis nonnullis non male dividunt ut in semivirtutes e plena virtutes. n. fmi Semi- virtutes appellantur a aeri: irtuti quaedam seu dispositiones xvirtutum
qua danis udim eata, qua per se quid e na
123쪽
laudabiles sunt sed tamen integram virtutis formam nondum habent. Et licet Aristoteles ante virtutum perfectarum tractationem de iis non agat, sed alibi per occasionem nos tamen de iis lio loco tractandum est e judicamus, quia ab impersectioribus ad perfectiora evidentior est progressus. Dividuntur autem in naturales,mpcquisitaS. Naturales sunt , affectus quidam laudabiles, qui hona incita ad virtutes civiles inclinant, a Cicerone virtutum niculi, demina frequenter appellati. Eis enim Aristoteles animum hominis rasae tabulae comparat, in qua nihil inscriptum est, sed virtutes: vitia per adsuetudinem rectam vel pravam in-s ulpi possunt ramen cap. ula. c. libri Ethicorum, sialibi eos videtur agnoscere. Et illorum sententia sine dubio est verior, qua cum Platonicis eo anianis hominum innasci statuitur, cum
Paulus Rom. r. I . L . di se ite testetur,
o tu Agu scriptum esse in hominum cordibus , ct eos natura qua gu si 'tfacere. Sunt ei go illa quaedam reliquiae imaginis Dei a Deo vi patura quam vi
124쪽
rro DE VrRTvTr Auscorrrupta insitae, iron tantum ad Deum cognoscendum ; sed ut rerum honestarum turpium discrimen quoq; ei
esset notum;&ut societate hominum,
a bestiarum conventibus distinguerentur. Vnde etiam videmus quosdam ad hanc potius virtutem proclives esse, quam ad aliam Alios aptiores ad sortitudinem bellicam, alios ad Iustitiam civilem, alios ad contemplationem, literas alios denique ad artes Mechanicas.Ideoque Lacedaemonii legem satis laudabilem constituerant, qua jubebatur, ut puer, cum ea esset aetate, uti certum vitae uenus ei esset deligendum, coram Magistram sisteretur; atque ibi diligenter attenderetur , ad quodnam vitae genis magis esset idoneus , quinam boni instinc u vel mali in eo deprehenderentur , ut mali supprimi, corrigi, boni verojuvari
atque excitari possent. Alterum genus emi- virtutum adsuetudine comparatur, inihil aliud est quam imperfecta acquisitio virtutum. Quarti genera tot statui possunt, quot sunt virtutes perfectae commode tamen ad hic tria reducuntur, Continentia i scilicet Tolerantiam, Ob
125쪽
iuentiam quarum prior moderatur appetitum concupiscendi, secunda irascendi, tertia utrumque . De continentia quae concupiscen De conturiae appetitum etsi imperfecte modera n ti
tur, multis agit Aristoteles lib. Ethicor Ejusque idem objectum esse docet, quod temperantiae,
Continentia ergo, graecesse dimirum, est proba animi constitutio, qua ut is luptatibus illicitis abstinetur, quia recta ratio eis abstinendum docet, etsi concupiscendi appetitus in contrariam partem trahere nitatur. In viro continente autem tria concurrunt. I. Recta ratio, quae quid decorum chonestum sit cognoscit. r. Concupiscentiae rebelles motu S. 3. Earum
tamen repressio, taltem in plerisque, quibus multitudo hominum succumbit, victoria. temperante differt quod ille motus rebelles concupiscentior jam edomuit, ac proinde ficilius, cum jucunditate quada voluptatibus abstine tu ut qui hostem jam dev:cit ad versus uena continens adhuc pugnat,&quem cum labore molestia ut plurimum superat. Continenti opponitur in continens,
126쪽
Graece uice tac, quia levioribus tram concupiscentiae motibus vineitur , istaque, etsi rationi ejus repugne ut sponte tamen cedit atque indulget. Ab intemperant in continens cundum Aristotelem dissert, sicuti motabus in curabilis a curabili, semper durans ab eo qui per intervalla recurrit. In temperans enim habitu vitioso laborat, mratio ejus cum affectibus pravis semper conspirat In continen vero rationem illam generalem , saltem actu primo , adhuc integram servat,in quia
cx infirmitate aut temeritate peccat, in iam facilius revocari potest quoniam ipsius actiones pravas poenitentia sere sequitur. Altera semivirtus est tolerantia, Graecas dicta ,s euriare, cui opponitur mollities seu Aa illa, quae tolerantia irascendi appetitu eodem modo moderatur, quo contincti appetitui concupiscendi perfert enim dolores quibus plerique homines succumbunt, quia recta ratio perferendos suadet , et u id ab eo fiat cum labore inmolestia. Eodem modo differt a fortitudine,
quo continentia a temperantia; mollitie tolerantiae opposita eodem modo
127쪽
sucu LARI Bus. II ab ignavia, timiditate, quo in contine iura ab intemperantia.
Tertia femi virtus statuitur obedien uia, de qua Aristoteles lib. r. cap. ubi Grum hanc dispositionem in idoneo Ethices lauditote equirit. Est autem recta ani- i mi asseetio, qua se sapientiori tare ste monenti subjicit, eique obedit, quia i recta ratio obediendum judicata etsi habitum virtutum illarum ad quas ei hortatur nondum plene possidet. Et haec proba animi dispositio est instet mentum taxia perquam reliquumni virtutum habitus paulatim acquirun- tur. Quamobrem Aristbteles Hesiodi a testimonium in hunc finem affert quo stimas bonitatis partes ei assignat quiae se ter se sapit secundas vero, qui recte monenti obtemperat. Fud'βaem laeti
128쪽
Haec quae ab Aristotele de tribus iis semivirtutibus dicuntur , ea mente qua ab eo dicuntur, a veritate non sunt alienam interim tamen hillud hic aduotandum est , continentiam , tolerat tiam, inbedientiam talem in Scripturis nobis praescribi, quae inter perfectas
maxime arduas virtutes merito censendae sunt; de quibus latius agere ad Theologos pertinet. Semivirtutibus hisce sic breviter expositis, reliquum est ut ad ipsa virtutes explicandas deinceps procedamus. tutum Virtutes Ethicae dividuntur a variis authoribus varie. H. i. . ameus re nonnulli alii virtutes dividunt secundum ordinem decalog , nempe in eas quae spectant Deum, hineas quae spectant proximii. Qis e Deum spectant continentur quatuor primis decalogi praeceptis. Quorum primum
mandat cultum Dei internum, nempe ejus re stam cognitionem, fiduciam in ipsum, charitatem, c. Reliqua externum; qui opere faeto praestatur, praecepto secundo; qui verbis, praecepto terti, qui ceremoniis religiosis, praecepto quarto. Virtutes quae proximum spectant continentur reliquis sex. In
129쪽
ternius affectus erga proximum dirigi
tur praecepto ultimo Externae vero actiones, reliquis quarum nonnullae fers intur inter superiores: inferiores, praecepto quinto inter omne SNnIVer-la, reliquis; respectu vi impraecepto sexto respectu pudicitiae, praecepto septi-ino; respectu bonorum externorum, praecepto octavo respectu denique sa-rnaed nominis ejus, praecepto nono. Haec diviso sane pulcherrima: perfectissima est, utpote a Deo ipso divina et lane methodo profectis sed quia haec imagis est Theologi ea, ideo hanc an praesentia non sequemur. Stoici veteres, quos Cicero in ossiciis sequitur, diviserunt omnes virtutes iuquatuor speciesta nempe Prudentiam, Iustitiam , Fortitudinem, Temperantiam, quas virtutes cardinales vocabant, sub quibus reliquae omnes conti
Nos vero, quia hactenus Aristotelis vestigia secuti sunmus, ea etiam deinceps aequemur ut ita, quantum natura hominis Dei verbo destituta, hic consequuta sit, melius discamus. Errores tamen si qui occurrunt, ad verbi ex
130쪽
Viritu es Ethicae quae ab Aristotele
explicantur , ab eo referuntur lib. 1. cap. .pertractantur vero post rem parte lib. 3 item lib. . u. Referuntur autem ab eo sequenteS.I. Fortitudo et Temperantia. 3. Liberalitas, magnificentia. Modestia magnanimitas. s. Mansuetudo,
clementia. S. Astabilitas. . Veracitas..8. Comitas. p. Affectus laudabiles, nem
pe Verecundia, Nemesiis. Io Densque Iustitia. Hae virtutes etsi ad certa genera reduci possint ciuia tamen id ab Arist
tele non fit, sed tantum recensentur, nos etiam sela enumeratione contenti crimus earumque naturam summatim
explicabimus, inquaestiones quae deii mo ventur breviter adnotabimus. De Fortitudine. Ortitudo, talpia, si vocis usum spe . . etes, vel corporis est, vel animi. Fortitudo corporis in lacertis, Quiribus consistit, sed talis leonum quoque Taurorum est. Haec proprie virtus non est, sed virtutis hujus nonnunquam in ne instrumentu. Fortitudo animi vel Christiana est, vel Civilis Cluistiana, quum