장음표시 사용
111쪽
; erat Ioctionum, quae acti Dcb, i 1 ----λ - -
quiri possunt, referuntur. Est autem haec deliberatio duplex: vel plena ierfectata qua utimur in rebus gravioribus distacilioribus, adlubitis nonnunquam etiam in consilium aliis aut imperfectasi qua utimur a subitis aut levioribus, ii ictu proma tis. Nam etsi deliberatio in iis ita nori appareat, est tamen semper aliqua, nisi quis temere agat, quod virtutis non est. Ex his quae a nobis hactenus disputa Deliata sunt, oritur nobilis controversia, Aristotele atque aliis Ethicis jam olim
aditata, inter Theologos non minus controversa, an haec principia liberea antini se ipsis determinentur, auxero necessario. Nos exclusis disputationibus prolixioribus Theologicis, quantum Ethici haec cognoscere interest, bre viter indicabimus, veramque ac Christianam sententiam proponemus. Libertatis vox homonyma est , ac varie usurpari solet. Primo enim liberum dicitur quodvis spontaneum; quae ibertas brutis quoque competit. Nam bos libere quae iit pabulum suum, arum libere vagantur per aerem Secundo li-
112쪽
nx NAT, VAberi appellantur quivis actus voluntatis, qui a ratione diliguntur. Sic Angeli in coelo libere, tamen semper bene operantura voluntas hominis libere vult ultimum sine mi beatitudinem suam. Tertio liberum sumitur pro eo ouod nemini subest, aut a nemine pendet. Hoc mouo solus Deus liber est seu vi vino, Scabsolutus suarum actionum Dominus Suarto vox libertatissumitur pro potestate rem propositam admittendi vel recusandi, sequendi vel
Haec postrema libertas duplex aluitur, nempe specificationis, exercitii. ecimationis vocatur a Scholasticis, potestas ex diversis propositis rebus una consul atione praevia eligendi, alias praetereundi aut recusandi. Exercitii
vero vocatur, potesta rem unam pro
positam eligendi vel ejiciendi ab aliis
vocatur libertas contrarietatis,in contradictionis. Et de hoc postremo libertatis genere nobis proprie agendu est. Non disputamus autem hic anxie unde sit ut homo potius quam reliqua
animantia hac libertate sit praeditus, quia Deo author naturae placuit hominem his dotibus prae caeteris ornare im-terim
113쪽
terim tamen nec causa proxima, qu a nonnullis affertur , contemnenda est. Nempe id ideo fieri, quia mens huma
na non est corporea, nec a corpore ne
cessario dependet , sicut reliquarum animantium formae auum ergo soluta siti libera a corporeis nexibus , ill corpori sit conjuncta, hinc est, quod corpori ejus affectibus dominata possit, nisi se in ejus voluntariam ervitutem addixerit. Non disputamustii etiam fusius, in quanam facultate himus libertatis propria sedes sit, in intellectu scilicet an in voluntate: quum in utramque partem argumenta non exigui momenta sint.
Ii eram tam recepta ac vulgatior sententia, ri Scripturae loquendi modis convenientior est, propriam ejus sedem cis in voluntate, cui haec facultas inlita Deo est ut se in utramque partem flectere possit etsi hoc certum sit, voluntatem in se esse caecam, ac proinde sine intellectus indicio ac judicionibuelio ere aut respuere posseu cuius intellec tu indifferentia circa diversa enim media se extendit causa quoque ei
cur voluntas actus suos variare pollir.
114쪽
ro N AT RAlibertatem esse in intelle si ii radicaliter, in voluntate autem formaliter.
Tota vero dissicultas, qua hic diligentius est expendenda in hoc versatur, quousque se extendat ea libellas, quae se in hisce principiis seu facultatibus anima manifestat. Ut autem haec dissicultas plene tollatur, duobus modis haec quaestio intelligenda est primo, respectu Dei: ejus providentiae,
quae supra voluntatem est; secundo, respectu objectoruna circa quae voluntas versatur. 3m De primo quaeritur, an voluntas ita et osunta sit liberata suarum actionum Domi-imu er ita, voluntati jubernationi in
omnibus actibus suis non subsit.
eipro De hac quaestione in diversas plane vidcntia sententias Philosophi antiqui iverunt. Nam Epicurei, etsi Divinitate aliquam verbo agnoscerent, ejus tamen providentiam negabant, atque omnia temere ac casu fieri contendebant hac proinde voluntatem hominis divinae gubernationi subesse negabant ouemadmodum Horatius exLucretio hanc eorum sententiam his verbis effert Namquem didici securum agere alvum. Sed
illi, ab omnibus reliquis Plutosophis
115쪽
Wi I S. Iorrejecti sunt. Imo, Cicero de iis recte judicat, cum verbo Deos faterentur, reipsa tamen eos sustulisse quia Deus sine cura e providentia intelligi non potest. Platonici, Aristotelici saniores, agnoscebant quidem Deum omnia regeres providentia sua universa in sua natura continere, ab illo tamen regimine eximebant actiones singulares humanae voluntatis, qua sim, , id est, in nostra tantum potestate esse comtendebant.
Stoici contra universia singula re-he quidem divinae gubernationi sudia
ciebant, sed rursum in alterum extremum peccabant quia discrimen ca suum necessario, contingenter agentium tollebant, omnia inevit bili suo , causarum naturali nexa contingere asserebant
Philosophorum ergo sententiis is ciuili, sis, vera Christiana sententia haec est ' et ' A
quod omnes actiones humane, tam bo D ip .na quam malae, tam universae quam .identia. singulae, divinae providentiae tubernationi subjiciantur,m ab eadem re gantur, secundum decretum duco terrenum, scientiam insessibilem Nam. I TA
116쪽
cis perspicue testatur oratio id ipsum
quoque necessario evincit Sequeretur enim illa, quae secundum Dei decretum non fierent, xistentiam habere extra Deum , ipso vel ignorante, vel negligente, vel invito: quorum nullum
Deo sine blasphemia adscribi potest.
Fiunt ergo omnia ipso sciente, volente regentes voluntate scilicet sirectione , qua bona facit, promovet, mala
vero juste permittit, in fines se praestitutos ordinat.
i. Objeci io. At si haec ita se habeant, quomodo homo liber est in actionibus suis, aut quomodo laudem meretur in bono, poenam in malo ERespondeo. Haec dissicultas tanta est, ut quidam, quia haec inter se conciliare non possunt, vel cum Peripateticis Dei gubernationem in actionibus singularibus negent, vel cum Stoicis omnia fato fieri asserant. Sed etsi haec dissicultas tolli non posset, non ideo negandu esset quod in Scriptura perspicuum est, quia non posset a nobis solvi quod dissicile est. Videtur tamen ingeniis moderatis hoc modo satisfieri posse, si videlicet dicamus, decretumDei de re
117쪽
rum contingentium, hab hominis libertate, eodentium determinatione, non excludere, sed includere libertatem, contingentiam: qui aDei sapientia tanta esst, ut decreto suo naturam causarum inferiorum non violarit, ac proinde non tantum rem ipsam, quam
sibi praestituit, semper assequatur, sed
etiam modum secundum quem eam contingere voluit: ac proinde statuerit, ut causae necessariae necessario actiones suas producerent, causae vero contingentes contingenter , rex praevia electione Atque ideo homo liberea it quod agit, quia Deus decrevit, ut agiones has potius, quam illas libere
et Odech At decretum determinanS voluntatem hominis ad has potius producendas quam illac plane videtur tollere omnem libertatem voluntatis , in actionibus producendis: quum hoc libertatis sit, non ab alio determinari, sed a se. Resp. Fateor hoc esse libertatis absolutae, non determinari ab alio, sed tantum a se Verum haec absoluta libertas in solum Deum cadit susticit vero ad libertatem creaturae, si ipsa se deter- minet,
118쪽
IO DAE N AT MA minet, ut causa proxima suarum ac ionum interim determnietur a Deo ut causa suprema qui proprios suos motus etiam creaturae relinquit quemadmodum Augusti recte loquitu: de Civit. Dei lib. I. cap. 3O, 3. Objectio. At haec vix possunt intelligi. Resp. Fateor, hoc libenter,ab intellectu finito viae modos agendi potentiae ac sapientiae infinitae perfecte capi non posse nec tamen hinc sequitur rem hanc sic se non habere. Nam omnes nisi sint Turcis athnicis deteriores xagnoscunt, Deum praescivisibal, aeterno determinationem voluntatis humant in omnibus actionibus suis. Quis vero hominum intelligere queat,
quomodo Deus certum eventum in
causis in determinatis praeviderita movero explicet mihi qui , quomodo Deus infinito scientiae suae lumine sinexiolatione libertatis humanae hoc praeviderit, ego ei eadem opera explica bo, quomodo Deus decreto sapientissimo suo id ab aeterno decreverit, ine
H ι, violatione libertatis ejus in tempore
arbitrii exsequatur. vires in Altera quaestio, cujus ante mentio--pli' neni fecimus, &ab Aristotele hic agi-
119쪽
tatur, est, An voluntas ex natura sua eandem habeat potestatem ad bonum, quam habet ad malum.
Non agimus hic de homine per Chiisti Spiritum regenito de cujus ad bene
aut male agendum facultate agere, proprie Theologorum est; quia regeneratio res est supernaturalis, qua homini animali plane ignota est Agimus ergo de homine naturali, extra statum regenerationis considerato quales omnes gentiles Philosephi, eorum discipuli fuerunt. Qigaeritur ergo de his, utrum tam sit in ipsorum potestate bene agere quam
Aristoteles adversus Stoicos atque alios id probat sequentibus argumctis. i. Quia alioquin legumlatores p peram benefacientes praemiis malefacientes poenis assicerent.
et Quia objurgationes reprehensiones frustra adhiberentur.3 Dcnique quia poenitentiat dolor non sequeretur malefacta, tranquillitas animis laetitia benesa ista. Interim tamen, hoc satetur sosqui ex ignorantia, cujus sibi causa sunt, aut ex habitu vitioso male agunt, m
120쪽
ro DE NATvRA posse non male agere sin tamen juste reprehendi ac puniri quia principium ignorantiae atque habitus pravi in ipsorum fuit potestate in quia singulares
actus pravi, non sunt eo modo necessa
rii, quo habitus ipsi pravi, ex quibus
actus proficiscuntur. Haec argumenta non sunt nullius adversus Stoicos momenti. Vt tamen
haec quaestio Christiane intelligatur ac
solvatur, distinguendum est inter bonum, bonum. Nam aliud bonum est supernaturale spirituale quod nempe cum vita futura certam relationem habet quale est vera resipiscentia, vera fiducia in Deum per Mediatorem Chii stum, vera charitas erga Deum lo-mines, vera spes futurae, aeternae vitae,&c. Ad hoc bonum homo non renatus nullas plane vires habet, quia homo animata non percipit ea qua junt Spiritus Dei, imo ne potest quidem ea percipere , quiaspiritualiter judicantur s. Corinth et ac proinde hoc bonum nobis per media supernaturalia revelari, revelatum per Christi gratiam communicari debet. Aliud bonum est naturale ac Politicum, quod relationem habet cum vita homi-