장음표시 사용
91쪽
moibi opposito cu virtus sit in gene-
reboni, omni vitium in genere mali.
solet, an virtutes omnes eccild iob in ui .culo inter se connectantur, ita ut qui
unam vere rubet, etiam necessario, necessario ues reliquas habeato qui omnes,qes non habet, titillam habeat. R ira Responsio Haec quaestio varie dil- putata fuist, tum inter antiquos, tum inter recentiores. Quidam, quos co-tistae sequuntur, virtutes nullo vinculo tiret a necessario connecti ad Tu ut munam ab uno aliam ab alio haberi posse. Rationes eorum hae sunt. i. Prima petitur a causa es sciente virtutum Potest enim fiet ut aliquis assuefactus sit ad unam virtutem, fortitudinem aut temperantiam puta quirat: non sit assuefactus ad alias.
Seeunda Si virtutes inter se ne
cessario conjungerctur, una virtus haberet ab altera uana formam, inessentiam. At hoc est falsum; nam unaquaeque virtus habet suam essentiam a propria sua forma Ergo, c. 3. Experientia testatur, de exempla in omnibus historiis , multos fuisse viros fortes, qui tamen fuerunt intempe-m ranteri,
92쪽
rantes hcontra, multos temperantes,
qui fuerunt timidi, multos prudentes qui fuerunt injusti Ergo, c. . Si nulla virtus sit vera virtus, nisi qua conjuncta est cum reliquis omnibus virtutibus, tum nulla est vera virtus in mundo, quia
Cui nemo sine nascitur et optimus illa es,
Qui minimis urgetur. Hae rationes videntur habere magnum pondusti contraria tamen sententia est verior tare ceptior Nam nulla veracs justitia, quae non sit conjuncta cum prudentia, sit deincepS. Rationes quae hoc evincunt praecipua liae sunt.
Ratio r. Nulli habitus contrarii po sunt recipi in eodem subjecto simul
eodem tempore. At omnis virtus est habitus cuivis vitio contrarius. Ergo non possunt simul esse in eadem voluntate vel appetitu. E. Vnus homo non potest simul esse probus improbus, bonus tamalus. At a quavis virtute vera homo vocatur probus lonus, quovis vitio malus himprobus. Ergo, c.
93쪽
simul si ei iti infelix At omnis vir
tu vera reddit hominem felicem, omne vitium reddit hominem infelicem. Ereo&c. In singularum virtutum habita requiritur, ut actiones suas constanter sine impedinurato interno producat. At hoc fieri non posset, si virtus coniuncta es t cum vitiis Nam tum ditas impedit actiones justitiae, ebrietas prudentiae avaritia fortitudinis, c. Ergo vitia vera non possunt coniungi cum
virtutibiles en luescissum De I Omne SVIrtutes manifesto simul requirit, ut sint vera virtutes. Nam qui amat Deu in linquit Iob. r.epist. s. non potest odille proximum suum; Z qui dicit se habere fidem opera charitatis non edit, is mendax est, inquit Iacobus, cap. 2. Hae rationes firmae sunt hirrefutabiles. Quia tamen argumenta supra posita non sunt parvi momenti, ideo distinctionibus aliquot est opus, Ut ve- 1itas recte cognosci sidefendi possit. Nam xiiii ies alia perfectae sunt, aliae imperfectae. Alisis mi virtute ver , aliae tantum specie tenus. Aliae sunt magis conspicuae, aliae sunt minus conspicuae. Aguo
94쪽
Agnoscimus ergo in quibusdam ex-
rare quasdam virtutes una cum vitiis: sed illa potius sunt virtutum simulacra, quam verae virtutes Quemadmodum in Alexandro magno sortitudo , vera
fortitudo non fuit sed potius animi quaedam ferocia, tantoriae immodica appetitio. Sic in Catone non fuit vera constantiari sed animi quaedam pertinacia.
Agnoscimus etiam in hac mortali vita non reperiri virtutes omni gradu perfectasti ac proinde fieri posid, ut
nonnunquam actiones aliquae interveniant, qua vitiis nonnihil sunt contaminatae , propter imperfectionem habitu tam contrarios tamen habitus in uno homine cile posse negamus. Deniq; etiam agnoscimus fieri posse, ut una virtus in uno homine magis conspicua sit, quam alias vel quia ad una magis se exercuit, quam ad aliam; vel quia aptiora instrumenta corporis aut fortunae, ad unam quam ad aliam est adeptus vel quia munus intempus, in quo vivit, occasiones illustriores adaserta unam potius, quam ad aliam exercendam. Hinc tamen non sequi. turre liquas virtutes in eo non esse, etsi obscu-
95쪽
obscurius insint. Et per has distinctio
ne satis responderi potest argumentistic oti antea allatis. Vltima quaestio , quae de virtutem ha- genere hic movetur, est, utrum virtus recipiat magis minus, id est an h attentior fieri possit, aut remissior uis
Stoici, quemadmodum omnia pec minus. cata paria cile contendebant, ita etian ivirtutem in m edio individuo sitam esse volebant, a quo si vel minimum recederetur, omnis actio fieret vitiosa sc
proinde nihil justius esse justo, nihil
prudentius prudente, nihil sapientius sepiente Imo eo usque arrogantiae devenerunt, ut dicerent inter virtutesDei
hominis nihil interesse, nisi quod eae
in Deo essent a natura, in homine vero per industriam comparatae. Sed haec se tentia absurda est, blasphema. Ratio . Quia experientia testatur in unam eadem virtute unum hominem magis profectisse, quam alterum immo unum, eundem hominem quotidie in eadem virtute proficere. r. Deinde, omni qualitati est commune quod recipiat magis .minus. virtus autem est qualitas. 3. Denique, quia virtus in hac vatam imper-
96쪽
82 DE NATvRAim persectior est quam in sutiara , ut Paulus testatur i. ad Corinth. s.
Objectio : Si virtus recipit magis minus, sequitur id fieri, quia cum suo
contrario miscetur. At absurdum cst virtutem misceri cum vitio Ergo, c. Res . . Negamus minorem nam nulla virtus in hac vita ita puraeli, ut
non aliquid vitii illi adhaereat, idque vel plus vel minus, prout aliquis in virtute plus vel minus profecit: vocatur ea tamen virtus, non vitium, qualitate dominante kqui paululum a recto exorbitat, non ideo vitiosus dicendus est mn emadmodum, exempli gratia, aqua capita licet minus caleat, quam
servida, propter imperfectam frigoris expulito irim, tamen non frigida, sed calida est appellanda, quia calor in ea supra frigus dominatiar.et. Negatur etiam consequentia majoris, quia forma virtutis non est constituti in puncto individuo sed habet aliquam latitudinem, in qua latitudine remissior vel intentior esse po- est, quem id modum sanitas in corpore. Sic virtus in Adamo ante lapsum fuit vera virtus, in vitiorum commixtione, Vtamen tuus intus afuit quam
97쪽
beatorum Angelorum , aut quam ejusc dem Adam virtus nunc est in coelo. In definitione virtutis, una ex praecipuis conditionibus fuit, quod habilius
ex libero consili, electione operans, non coacte, nec ex necessitate extrinsecus illata nam virtus coacta virtutis nomen amittit. Hoc ut recte intelli gatur, Aristoteles praemittit tractationem de spontaneo&invito. Qisae breviter nobis etiam est examinanda.Invite apere dicitur is , qui contra De of
inclinationem suam ad aliqui 'gen
Illud spontaneum: invitum, Graece ce(mo, Se ἀκκmo duplex est. Nam vel sequitur naturam rerum suae ullo sensti aut cognitione ejus, quod fit vel sequutur sensum cognitionem. Di imo modo sponte agunt, vel invite res brutae e sensu carentes cui lapis sponte cadit deorsum , coacte fertur sursum , planta sponte sibi nutrimentum attrahit, coacte ex terra eradicatur marces lit. Spontaneum Sc invitum quod sensum: co enitionem aliquam sequitur,
98쪽
8 DE NATvRArursum est duplex vel enim tantum se quitur sensum externum S internum cum sola cognitione boni particularis; vel sequitur rationem, consilium cum cognitione boni universalis Priori mo
do sponte os sequitur pabulum suum,
invitus ad mactationem ducitur. Aviss onte volat per acrem , invita caveae
includitur. Et hoc spontaneum proprie instinctus appellatur.5 pontaneum vero hinvitum, quod rationem sequitur, consilium, idque cum apprehensione aliqua boni universalis, sunt actiones, quae ab homine, quatenus est homo, proficiscutur, ideoque de eo proprie nobis sermo deinceps est habendus. Homo igitur a vate dicitur agere duobus modis, vel per coactionem, vel per inscitiam. Quae duo si recte intelligantur, eadem opera etiam intelligetur, quomodo sponte&libere agat. I et avito Umι, seu invitum quod per coactione sit, definitur ab Aristotele principio lib. s. Ethicorum ilia, usus principium, seu causa extra rem est, ita ut ita lud quod agi vel patitur , nihilad agen- si ve patiendum conferat. Ergo ut aliquid invitum dicatur, duo requiruntur.
99쪽
i . Ut causa a stionis vel passionis sit extranem quae agit vel patitur. 1. Deinde, ut res quae agit vel patitur nullam inclinationem ad actionem vel passione illam habeat. Nam exempli gratia, si lapis ex turri deorsum projiciatur , causa quidem hujus ictus est extra rem , quia tamen lapis sua sponte ad casum illum inclinat, ideo hic casus non est proprie coactus; sed si navis aliqua vi tempestatis coacta contra voluntatem Vectorum in scopulos agatur, ejusmodi est invita. Illud invitum seu in voluntarium rursum duplex est vel merti, vel mixtum. Mere in voluntarium est, cujus prin- ipium seu causa est mera vis, proprie tolentum appellatur . quemadmodum tomo contra voluntatem suam ad supplicium rapitur. Hoc violentum voluntati inferri non potest. Nam etsi homo cogi possit ut patiatur quaere vult: tamen cogi non potest , ut velit aut probet quod non vultu ideo voluntas ab hoc violento est plane libera. Alterum involuntarium, mixtum dicitur, in quo scilicet partim vis, partim voluntas locum habet. Quod fit cum homo ad aliquid faciendum vel omittendum
100쪽
8 B NATvRA tendum movetur, spe majoris boni, vel metu majoris mali. Sic mercator cogi potest, ut iacturam faciat suorum bonorum, ne naufragium subire cogatur. Sic homo cogitur ad latronem vim inserentem occidendum , ne ipse ab eo
occidatur. Hae actiones dicuntur in vitae si causam extrinsecus moventem spectes; Sin vero causam proximam, internat spectes, plus habent voluntarii qualinvoluntarii; quia nisi voluntas consentiat ad haec facienda membra corporis illud nunquam exequentur; ac proinde ejusmodi actiones non carent omni laude si bonae sint, nec omni vitio si malae; atque ideo rerum circumstantiae diligenter hic sunt expendendae. Hic movetur valde elegans Quaestio, nempe quatenus agere liceat metu majoris mali, vel spe majoris boni. Et recte hic respondetur per distin e ionem boni hinali Malum enim ci
duplex quemadmodum illi opposi
tum bonum nempe malum turpe, malum triste. Maliam triste vocatur, quod dolorem infert ma Theologis appellatur malum poenae . Malus