장음표시 사용
161쪽
animi impetus residere,in cum judicio responderi posset quod Ambrosiius Imperatori Theodosio dedit, ut nullum mandatum Imperatoris, de poena capitis alicui infligenda , exsecutioni
mandaretur, nisi post so diem amandato editos ut interea desaeviente animi irati aestu, justitia mandatorum perpendita ipsa mandata si necesse esset revocari possent. Qui enim ad poenam
ii ccedit irastu, vix mediocritatem, qua,
hic requiritur, tenebit, ut recte Cicero
Alterum extremum in defectu eli e hin re, id est, nimia lenitas indulgentia . quod extremum etiam vitari debet, inprimis ab iis qui aliis praesunt, quia omnem disciplinam labefactat, coccasionem sceleribus multiplicandis praebet. Nam Oderim peccare mali formidine
Ideo&Eli punitus a Deo fuit quod adversas filiorum crimina nimis lenem set praebuisset,i David multa mala in familia, inregno suo propterea est perpessus. Quaeritur hic an vindicta sit licita Aristoteles etsi lateatur homiuem man siue tum
162쪽
1 8 DE VIR TvTr Bussuetum dia 'Aγίκον , libentius ignoscere, quam
ulcisci aut punire judicat tamen, non propellere injuriam, aut perferre ignominiam petulanter illatam , quam Axxirsas vocat esse servile. Sic cicero seni: Ossic. l. t. E se ulciscendi puniendi tempus, imo se lavdscire, an satus eum, qui lacessierit injuria sua poenitere, ut ipse ne quid tale committat, O cateri sint ad injuriam tar
Plato tamen lib. t. de Rep. hic melius sentit, vindicham esse illicitam, hoc
argumento. Quod eos in quos exercetur pejores facit, illud non est propritim virtutis quia virtus eo an quo exercetur bonos facit, non malos Atqui omnis
vindicta illos in quos exercetur reddit pejores. Vel enim meticulosos&ignavos reddit, vel eos denuo ad iram odium excitat. Inde concludit, ulcisci non esse virtutis, sed vitii. Haec sententia Platonis cum divinaveritate consentit, cum hac tamen distinctione, quod alia vindicta sit divinacti publica ilia humana de privata Publica divina Magistratus est, qui minis: Dei es diu ora iram, ei qui et ad
163쪽
qui propterea non tantum juste potest, sed etiam pro muneris ratione delin- uentes coercere , raro delictorum gravitate punire debet. Nam nimia clementia adversus pravos est crudelitas adversus bonos. Sed hic semper videndum , ut modus non excedatur, c
ui nihil quam bonum publicum respi
Vindicta humana vel privata est, quam privatus adversus privatum exercet, vel persona publica ex affectu privato. Haec a Deo est prohibita, tam mveteri quam Novo Testamentori nisi forte in extremo necessitatis casu, qui vocatur in culpata tutela; cum quis alteri noxam infert , non ea odio aut a sectu privato adversus eum, sed ut vim a se suisque amoliatur, nulla scilicet alia vim evadendi ratione obvia Sic Deus concessit Exod. ii ut, si fur de nocte in aedes cujusquam irrumpere conetur, Patri familiareum liceat arcere, etiam quando aliter non potest , cum ipsius caede Sic Christus permisit discipulis suis ut gladios in suo comitatu gererent, quod sane non concessisset , si
omnis propria defensio esset illicita; 3 tametsi
164쪽
tam et si Petrus deinde eo siit abusus, aepropterea a Christo reprehensus. Nam Magistratui etiam injuriam inferenti, privata aut horitate per vim resisti non potest. Da Tabilitate. 'Res virtutes, quae reliquae sunt, praecipue spectant conversationem civilem in colloquiis S congressibus a fabilitas nempe , veracitas,in comitas. Affabilitas seu humanitas , graece proprio nomine caretri etsi alibi virum humanum resis A vocet Philosophus Est
autem virtus oma vlix , , qua in sermoni
bus, congrecibus, lamni conversatione civili , nos a les aut dissiciles, blandos aut severos praebemus , prout decorum honestas postulat. Objectum ergo hujus virtutis proprium est illa sermonis, morum civilitas, quae inter cives, sicivium diversas conditiones ac gradus requiritur. Alio enim gestu sermone ac vultu conveniendus Magistratus, alio parentes, alio liberi , alio servi, aliter agendum cum notis, aliter cum ignotis, aliter cum inferioribus, aliter cum superioribus. Cum
sipetioribus modest, blande Ser
165쪽
tam a Rex, inquit sapiens, Proverb. 11. iii cum inferioribus graviter iuna anirier, cum aequalibus amice Voluptatem aut molestiam aliis affert, prout rei ne
eessitas exigit. Quibus condelectari pul
chrum non est, se aut aegre ferre, aut saltem non condelectari, sλκβκ sci tamen, id est verecunde inprudenteri ostenditri quemadmodum sapiens monet, Spernente proximum suum demente, vir prudens surdum agit Proverb. I l. vers. ix. Quibus delectati pulchrum, honestum est , iis modeste quoque crime tas seu ex iis voluptatem se capere demonstrat. Haec virtus amicitiae valde est asti . nis, eoque tantum ab illa differt, quod amicitia cum singulari amorem ste-ctu sit conjuncta, haec vero virtus erga omnes aequaliter se gerat. Huic virtuti in excessu duo oppo
citur blandus, qui in omnibus placere&obsequi studet, tantum ut placeat, neminem offendat R,Ast vero, id est, adulator, assentator, qui id quaestus atque emolumenti causa facit. Disteri vero adulator a viro humano I. quod
166쪽
Is DE VIR Tu, B sAdulator non minus in re inhonesta quam honesta obsequaturo assentetur et quod in rebus frivolis silexibut magis quam in seriis travibus. Nam sicuti simia affectat gestus humanos externos' leviores, quia vero e I primere non potest ita nec adulator huma-aritatis veram formam , sed aliquam rantum ejus imaginem . . quamdiu emolumenti spes durat, assentatur obsequitur adulator ea si desiti iat, etiam ipse deficit vir vero vere humanus sibi Perpetuo est similis. In defectu opponitur 'ineιλ D de ea: morosus&contentiosus. Morosus in congressibus, alloquiis dissicilis est tetricus Contentiosus, in consiliis, deliberationibus, colloquiis in : perpetuus oblocutor MorOsitas autem haec , si ex melancholico temperamento est , venia majore dignata de Medico potius quam Ethico Upus habet.
De Veracitate. Ecunda virtus Jμιλ 2κd est veracitas, voce tamen generali ore , quemadmodum, Graece tiliae, b a. Est au
tem illa, re estus animi habitus, quo quis
167쪽
Si Novi A Risus m vetitatem in vita sermone suo constanter refert. Objectum ergo hujus virtutis est veritas, non Logica aut Metaphysica, sed eivilis Lad hominum vitam relata sectamen quaelibet. Nam quae in judiciis, testimoniis, aut contractibus versatur, illa proprie ad justitiam pertinet. Hic vero consideratur veritas, prout in communi conversatione spectari solet , opponitur fictioni in sermonem vitae
Est ergo viri veracis ossicium, primo in vita sermone suo talem se gerere sine fictione, aut dolo, qualis est, nec simulare quae ipsi non insunt, nec dissimulare quae ipsi insunt, nisi propter justas causas in sinat tamen magis ad defectum, quam ad excessum. Nam cositabet sermones suos vir siens es frigidi a Ursiritu vir intelligens Prov. 1 . 2 T. Deinde in sermonibus suis veritatem a genuem constanter proferre, ubi proferenda est silere vero ubi silentio est opus , nunquam tamen mendacium eloqui.
Eu tremum in desectu est Meia Mu, dissimulatiori nempe quum quis dis simulat aut negat ibi inesse quae ta- s men
168쪽
nae manifesta in ipso sunt quo etiam refertur versipellitas, quae candori opponitur, quum scilicet aliud in lingua promptum , aliud in pectore occultum geritur , aut ex sermone alicujus nunquam colligi potest , quid in animo ipsius sit reconditum. Objectio. At videtur esse viri humilis, virtutes quae in se sunt minuere, in aliis vero augere, sicut Socrates facere solebat. Imo Se Christiana charitas hoc videtur postulare, ut aliena vitia tegantur, ex modestia alius alium se praestantiorem existimet, Philip et ver s. Resp. modeste de se Seio supra id quod Cportet sentire taloqui, virtutis esse fatemur , ut charitatis quoque judicio semper meliora sperare de aliis, prori mique infirmitates silerextegere. Modo hae conditiones diligenter observentur. I. ut absit omne mendacium.
a. ut absit omnis hypocrisista quae aliud vidcri vult, quam loquitur, de dona quae in se sunt, minuit, ut eo magis ab aliis laudentur haugeantur. s. ut id fiat in bonos fines, quemadmodum Socrates videtur fecisse: nempe, ut redargueret fastum Philosophorum sui temporis,
ipse se octauum scire professus est, quod
169쪽
quod nihil scitet. Si vero aliquis viresi s minuat, aut in se esse dissimulet,
, uae tamen insunt, ut ossicium patriaea aut amicis debitum fugiat, is a vera modestia recedit , .m vitrum antea propositum recedit. Alterum extremum in excelli eli Aa odiare, arrogantias u si est, vanitas. Arrogantes sibi tribuunt sesumunt quae non insunt, sive honoris adipiscendi causa, sive lucri de quibus sapiens, Velut vapores uentud, qui
bus non ades pluvia es vir quis iactat
de donosal o. Proveri, et s. I . Vani Vero&nugaces inconstantes sunt sermonibus suis, bera ac salsa miscendi linem non faciunt, ut omnium rerum videantur consciit periti, de quibus idem Sapiens. Eccles i. . Ut multit tu in somniorum vanitas, ita verbid multis. Quaestiones hic nonnullae ab Ethicis moventur, quae a nobis breviter sunt
cxaminandae. i. Quaeritur , an viro veraci a Duris
aut ironiis uti liceat in sermone suo, quum a veritate manifesto discedante Res p. si fabula narrentur ut res verae, aut ironiis utamur ut fallamus , illicitae
sunt, contra officium viti boni sed si
170쪽
is 1, 2 VIR TvTi Eus narrentur ut fabulae, hironiae ut ironiae esserantur , tum plane illicitae non
sunt, quia sub huiusmodi figuris hin-
volucris veritas efficacius exprimitur, persuadetur. Unde hsacra Scriptura iis nonnunquam utitur se cum sacra Scriptura viri pili graves. r. Quaeritur, An nunquam liceat mentiri, ne quidem in bonos fines. Sunt
quidam etiam Christiani Philosophi qui
nonnulla mendacia, inprimis quae vocant officiosa licita esse volunt, quando nempe quis in bonos sine mentitur, ut proximo aut patriae prosit, aut etiam religionis quae hodierni nonnulli Pontificii pia fraudes appellant. Sed
nos, etsi agnoscamus non omnia mendacia esse aeque gravia, tamen pace aliorum, cum Augustino sentimus, omnia plane esse illicita Rationes vero haeiunt: I. Quia omne mendacium pugnat cum natura Dei, qui veritas est, de mentiri non potest. Ergo cum ejus lege. r. Quia repugnat praecepto nono muli: generalibus praeceptis , ut
Psil. s. vers. . Proverb. I i versi s. Ephes. . vers et s. Iae 3 vers. s. c.