장음표시 사용
191쪽
rum qui patiuntur injuriam, damnum ccipere similitudine quadam dicun-ur. In hac justitia permutativata ser-1nda est proportio Arithmetica, quae qualitatem teram simpliciter spectat.(am in rerum permutatione res per se aestimandae sunt citra personarum retspectum.
Atque ideo, si quis hic injuriam est
passus, iudicem adit, qui propterea I - graece, quasi A FAE: id est, aequa-iliter dividens , item Asdi vocatur, quia se medium interponit Ut cui plus
quam oportet accessit, id ab eodem a-tur halteri reddatur. Atque ita et ira, seu aequalitas reducatur. Sicuti qui duas lineas, quarum una altera est longior, aequare vult, uni detrahere debet, quod alteri apponat. Quia vero in rerum permutationet
res non sunt ejusdem aequalis pretii,
deo numnaus inventus est, cujus beneficio rerum pretia inter se comparari possuri per sui multiplicationem aut detractionem ad aequalitatem reduci. Ut quia medimnus tritici pluris valet quam calceus in rusticus calceo, calcearius tritico opus habet : idcirco triticum: calceus cum nummo com- Uri paratam
192쪽
i DE VIR TvTIBUS parantur, atque ita ad certam analo. giam ipsorum pretia reducuntur cui vel permutatio analoga institui possit, vel nummus rei permutandae vicarius suc
Quaestiones, quae hic moventur, haesere sunt Primo quaeritur, utrum lex talionis quae graece, re in rim: vo catur sit jus an Pythagora ias Ermabant, . simpliciter justum esse , ut quae quis se icit, eadem patiatur: ipse. Sed certum est lege talionis nec semper justam nec semper injustam esse. Nam primo hoc nunquam justum est in criminibus, quae
merae poenae rationem habere non possunt ut si quis adulterium cum alterius uxore commisit, non ideo adulterium cum stupratoris uxore permitti potest. Deinde ne quidem in aliis delictis, quae merae poenae rationem subire possunt,
id semper est justum ut si quis percus sit magistratum , sola percussio si si smili per judicem puniendus non est , ut
antea visum. Tertio multum refert utrum quis sponte an ex ignorantia alteri injuriam intulerit, quarum circumstantiarum rationem judex habere debet , ut jus rectum exerceatur Deus tamen jussationis in homicidio atque
193쪽
homicidii gladibus in sua Republica
instituito fere in omnibus recte con- Pitutis Rebus tib usurpatur ac proinde&hoc justum esse, extra omnem controversiam stri modo circumstantiae ipsis facti inter se conveniant, sicuti antea est dictum , de non privatis in privatos, sed a magistratu in delinquentes
Secundo quaeritur , An quicunque injuriam alteri facit injustus sic Respondet tistoteles, non semper esse in justum qui injuriam facit, quia ut quis dicatur injustus equititur , ut ex habitu
id faciat ex electione, non ex ignorantia aut animi perturbatione aut coactione.
Tert quaeritur a P nilosopho, an usi erit paternum, innitale sit vereius Respondet, non esse vere ut, sed tantum secundum quandam similitudinem, quia verum jus est inter aequales tantum kliberos, adeoque reciprocum, quibus sola Lechnon alterius voluntas dominatur Dem de quia nemo in sua membra proprie jus habet, aut in res suas est iiij stius filius autem est portio quae stam patris sui, donec ab eo rece mancipationem est separatus. Ser-
194쪽
18 DE VIR Turi Ausvus vero est vivum domini instrumen
tum. Inter uxorem tamen haritum
major aequalitas est, ac proinde Wjus inter eos magis , quam inter filium aut
servum vel satur. jus autem non civile, sed oeconomicum. Haec videnturin o
Ab ia a Philosopho dici, quia quum jus
maritate , paternum , de herile certis etiam legibus divinisi humanis ad stringatur, non minus inter eos jus&injuriam versari negandum est, quam inter a istratum lectitimum, subditos , ubi aequali ta perionarum non est, nec jus per omnia reciprocum. inario quaeritur, an quis volens injuriam pati positi Et respondetur, quod accuratius loquendo nemo volens injuriam patiatur, quemadmodum nemo invitus ii juriam facita nam injuria habitum , habitus electionem praesupponit Per accidens tamen fieri potest, ut quis injuriam volens ac lubens ferat, quando nempe minorem injuriam admittit, ut majorem evadat: sicuti viator volens permittit se spoliari a validiore latrone, ne vitam amittat. Sed tum injuria habet rationem alicujus
'irato v. eritur an quispiam sibi ipsi
195쪽
aiuriam facere possit. Et respondetur, id fieri non posse, ni volenti non fit inu uria, siquia in injuria uni decedit quod
alteri accedit qua duo imul in eundem hominem non cadunt item , quia ne- et mo sibi injuriae species infert. Nemo enim res suas furatur, aut suam uxorem adulterat , nec videtur conveniens ut unus ridem et sagens patiens. Objicitur tamen Quid si quis in re- rum communium distributione mino- rem debito portionem sibi retineat,
i se ipsum defraudet, ac proinde inja- iuiam sibi ipsi faciat Sed respondetur,
eum qui hoc ex certo consilio facit non inferre sibi injuriam , quia portionem neglectam cum meliori commutat, atque honestatis ac benignitatis laudem te inde reportat: si quis vero id ex ignas via quadam, animi simplicitate, aut me- tu saciat, is damno quidem sese assicit,
non tamen injuria, propter causas supra distas. Secundo objicitur, quod, qui seipsum occidit, sibi ipsi injutiam inferat, quia contra leges id facit. Respondetur a 3 Philosopho, hunc quidem injuste face res, non tamen injuriam sibi inferre,
sed potius Reipublicae, ideoque
196쪽
Republica post mortem puniri. Christiane tamen loquendo, sibi
quoque injuriam facit, non tantum quia contra legem saturae sibi noxam infert , sed etiam quia animae suae velit nolit nocet. Nec vero illud cum ratione pugnat, ut quis diverso respectu&volens patiaturi nolens. et aritur denique injuriam ne pati,
an injuriam inferre sit majus malum Et respondet Philosophus, utrumque esse malum L po Aor quia qui injuriam patitur, minus habe tu qui infert, plus habet quam par est vitius vero est in medio , sicut sanitas in medicina. Interim tamen re te asserit pejus esse injuriam
facere quam pati quia qui injuriam inferi , malitiosus est de odiosus injuriam vero pati sine malitia de injustitia quis potest per accidens tamen fieri, ut quis patiendo injuriam, majoris mali causa sit , quam inferendori nempe propter grande aliquod malum, quod ex ejusmodi injuriae perpessione o uci potest. quemadmodum licet Pleuricis sit majus malum quam assis stio cruns, tamen per accidens hoc illo majus fieri potest. ut si quis in bello era crure tardatus, ab hoste occidatur.
197쪽
Haec responsio Philosophi excusari
potest, si per et erae Ae , cu dicit utrum- qua esse malum , intelligatur malum non turpe, sed triste. Nam certum est omnem injuriae perpessctionem non esse malum turpe Imo vero in Martyribus vere Christianis ea maxima est virtus, usu pra captum hominis naturalis. Fatendum tamen 'oc cum Philosopho injuria in pati non semper esse licitum nemperii per injuriam inferatur malum turpe, quod a te amoliri potes quemadmodum virgini honesta potius moriendum, quam stuprum patiendum. In malis vero tristibus semper quoq; injuria ferenda non est. Nam magistratu ideo a Deo est concessus gladius, ut publicam iniuriam a se subditis avertat: privatis eadem, ubi per justa media id fieri potestia se suis
est arcenda nunquam tamen per injusta mediata aut ex privatae vindictat cupidine id licet Matth. s. vers. 32.& Haec a Philosopho toto libro quinto fere tractantur: in quibus, ut observavimus , multa laudabiliter de utraque justitia specie sunt adnotata Caecitas
vero homi uir naturalis hic deploranda, quod
198쪽
rit ejus ja: is, quod Deo a nobis debetur: cum tamen i tu sit praecipuum, rincivitate recte constituta prae caeteris colendum. De Virtutissu intelleclud.
TI Actenus de virtute, quae sedem ha-L Abet tu voluntates affectibus, dictum est. Sequuntur jam virtutes, quae ab Aristotele in intellectu collocantur. Priores propries, i , id est, morales, posteriores O νι, . . , id est , intellectivae dicuntur. De hisce vero virtutibus brevrier tantum agemus' quia accuratiorem earum explicationem Logici, Meta- physici sibi vendicant hic de iis tantum tractatur, quatenus a tali, id est, rei tam illam rationem, quae virtutum aliarum directrix est, nobis artus proponunt quatenus beatitudinis ea pars, quae contemplativa dicitur, in iis
Quae tenda est autem ea recta ratio in mente seu intellectu cujus duae sunt partes, vel facultates. Prima vocatura
199쪽
tiocinativa seu consultativa. Prima ,prehendit res necessatias aeternas, dei aliter se habere non possunt: Al- cerare contingentes humanas mirae si variationem subeunt. Nemo enim de iebus necessat iis aut praeteritis consuli at, nec de rebus quae sub humanam po-htentiam non cadunt. Utriusque facul- tatis objectum est veritasti sed primae, ,eritasti mplexin contemplativa se undae, veritas activa id est, quae respe-
ctum habet ad bonitatem vel malitiam in appetitu atque actionibus humanis.
Quicquid ergo in hisce duabus fa-
cultatibus rectum est,&bonum, id re et ratios virtus ejus vocatura quod abi ac rectitudine decedit, rationis defe- citus aut depravatio. Numerantur autem a Philosopho quinque diversi habitus, secundum quos
omnis recta ratio operatur, se a stirmationem aut negationem veritatem contemplativam aut activam nunciat. Horum i est m. An id est, scientia. et est et et, , id est, ar . . pe rens,
id est prudentia. . , pc, seu intellectus .s, rapta, id est sapientia. Quorum primus S quartus potissi- mum in prima facultate intellecta, sedem
200쪽
r 8 DE VIRTVTI Busdem habent duo sequentes in facultate Ao; sin , seu J, A. iste, sapientia vero in utraqueu quemadmodum ex ipsorum definitionibus troprietatibus liquebit. Praeter hos quinque habitus est in
mente Um Ah ac conjectura , de ea, opinio sed hic eorum ratio non habetur; quia utrum verum aut falsum per haec enuncietur , ambiguum est macproinde ea nec certa contemplandi aut
agendi principia sunt. De cien Prima ergo virtus mentis est scien- , quae definitur, di dixi, hoc
est, habitu demo rati lis. Objectum scientia sunt res necessariae aeternae, et quae se aliter habere non possunt. Nam tum demum opinamur
nos scire, cum judicamus illud , quod scimus, aliter se habere non posse, quam
Quia vero quod scitur etiam doceri potest, hinc manifestum est scientiam ex demonstratione nasci sive demonstratio illa sit ab universalibus ad specialia, irae 3 ogismus vocatur; sive a singularibus, specialibus ad universalia, quae inductio appellatur. Secunda virtus mentis est ars, Graece