장음표시 사용
61쪽
ratio illa particularis fugiendiim auti persequendum judicavit.
Haec voluntas, Graece 3κληm , vel
respicit finem actionum proptae voluntas appellatur, vel respicit media P ad finem assequendum ducentia ,
vocatur arbitrium, Graece ceti pinsi
id est , praeelectio. Nam volunta prO- ori non deliberat de sine qua finis sed deliberat de mediis per quae finis est assequendus nempe , quaenam ex sane diis congruentissime ligat, ut fi- neni suum alle quatur. Facultas rationis expers homuni eum tutis est communis quae etiam duplex est , facultas scilicet cogno- secus, iacultas appetens. Facultas cognoscens seu sensitiva, est, vel sensuum externorum, vel in- ternorum Externi sensus sunt quinque illi no- ti, nempe visus, auditus, odoratUS gu- stus stactus qui ideo externi Ocaatur, quia illorum instrumcnta extrinsecus in corpore apparento objecta sua extrinsecus recipiunt. Sensus interni dicuntur, quorum se- es est in ipso intimo cerebro, & quo-
62쪽
DENA TvRArunt. Suntque duplices, Memoria scilicet, illantas a. Memoria est sensus rei praeteritae. Phantasia, Latine imaginatio est: sensus rei praesentis, quae ctiam sensus communis appellatur, quia ab omnibus externis ensibus hecit abstrahit,casque vel conjunctim vel separatim intra seipsam speculatur. Et si aliqui sensum quoq re communem vocent, judicium aliquod discretivum de rebus sinu uiuibus , quod in imaginatione
sit, exbcbi is per sensus receptis, quale etiam in bestiis reperitur. Vis appetens in hac animi sensitivisa cultate etiam duplex est, nempe o rei, si Latine ira , vel vis irascibilis, spectat ea quae animo sunt ratiora, qualis si vindicta, honor, victoria, similia.
tia, vel vis concupiscibilis, s lectat ea, quae sensui hcorpori gratio ia sunt, inprimis gustu tat ictui. Prior vis facilius obtemperat rationi, quia rationi est vicinior Posterior vero dissicilius; ideoque Aristoteles non male notat, quod ira saepe pro ratione pugnet contra concupiscentiam. Haec
63쪽
Vri, et v et I s. 'Haec est brevis delineatio omnium anim e humana facultatum, tam earum quae subsunt, quam quae imperant; ex quarum nonnullis inter se conjun-ictis oriuntur duae faculate compositae, inempe ingenium Se indoles. Ingenium proprie vocatur prompti-hudo vel tardit a facultatum cognoscet lesumi intellectivarum. Nam felici vel bono ingenioris dicitur praeditus, qui prompte intelligit, prompte recor- datur, orompte judicat malo vel infelici contra, qui dissiculter recordatur,liis culter intelligit, indissiculter ju-licatis
Indoles vero proprie significat boni- item vel pravitatem facultatum appetentium. Nam bona indole praeditus dicitur, qui sponte quadam naturae,roclivis est ad illud quod honestum:st, decorum mala vero indole dici- curis praeditus, cui voluntas appeticus sensitivi magis ad malum feruntur. Hactenus de virtutum subjecto egi ius sequiturjam ut de earum objecto gamuS. Objectum circa quod virtus Etllica raecipue versatur, omnium Ethicotu oulcnsu lunt arrectus, seu animi per a tib ... turba
64쪽
turbationes, quas Graeci appellant. Nam in iis moderandis, ire et aerationi subjiciendis , virtus praecipue
Affectuum causas naturales inquirere proprie pertinet ad Physicum. Qi Iibus vero rationibus in animis hominum excitentur, demonstrare pertinet ad Rhetorem. Hic vero duo tantum quae proprie Ethicam spectant, nobis tractanda sunt. i. Affectuum fontes
species sunt enumerandae. r. Quaestiones nonnullae movendae sunt, decorum pravitate aut bonitate.
Praecipua affectuum capita siquasi
fontes, ex quibus reliqui omnes nascu-tur, nonnulli statuunt voluptate in dolorem; quia scilicet in omnibus affectibus, vel illorum alteruter, vel uterque reperitur L quia ad dolorem vitandum, voluptatemque assequendam, homines fere vel male vel bene agunt, ut iistoteles hic quoque notat Alii vero censent haec potius csse affect num omnium adsuncta , quae tamen saepe etiam causae rationem habent. Quemadmodum in elotypia , voluptas dolor conjuncta sunt, gravissimorum affectuum, ut irae odii desperationis,
65쪽
tionis, Sec causae In misericordia, o lor est conceptus ex aliena miseria, cstudium alterum juvandi qui dolor, causa deinde est desiderii aliena miseriae succurrendi. Stoici omnes affectus simplices re ducunt ad quatuor genera, quae Virg. ctuum
hoc versic comprehenduntur: d se, Hinc cupiunt , metuuntque, dolent, gaudentque.
Haec Stoicorum divisio ex ipsis asse eluum object is est sumpta nam omnes affectus oriuntur, vel ex eo quod homo sibi bonum, vel ex eo quod sibi malum opinatur. Bonum vero aut aliam illud est duplex, vel pr sens, vel futurum. Obbonum praesens ad quod etiam reducitur recordatio praeteriti homo gaudet Ob malum vero praesens, aut praeteriti recordationem homo doleta Rursus bonum futurum homo sperat, malum vero futurum metuit. NOSergo cum plerisque Ethicis, hanc quoque Stoicorum divisionem sequemur , affectus omnes dividemus in primarios iecundari OS.
Primarii sunt quatuor illi jam die i. et Qui
66쪽
Qui breviter sic definiri possunt. Gaudii seu voluptas, est delectabilis
motus appetitus sensitivi Giritus cordis excitans, propter bonum praesens vel praeteritum Dolor est tristis motus ani mi, spiritus cordis opprimens, propter malum praesens vel praeteritum. Spes est animi affectio, qua movetur appetitus ad bonum futurum expetendum, patienter expectandum. Metus est animi affectio, qua homo de malo futuro sollicitus est, .propter ejus expectationem affigitur. Hactenus primarii affect us, sequuntur jam secundarii ; qui rursum sunt
duorum generum, aut leniores , qui Graecete, appellantur , aut acriores, qui re, vocantur. Leniores sunt, amor, ira, misericordia verecundia, indignatio, c. Acriores sunt, odium, invidia, suror excandescentia, desperatio, c. Quorum omnium definitiones, ipsa vocum notatione sitis notae eis possunt. Generalis ergo omnium affectuu
definitio haec esse potest, quod sint pas
siones seu motiones appetituum,spiriti
corda contrahentes, aut excitantes propte
67쪽
pter obiecTum , quod nob vel jucundum mel molestum opinamur. Restat ana, ut quaestiones non nul hami
las quae ad Ethicam spectant, movea
Eti quaeritura affectus uni in ap u. petitu sensitivo, an in voluntate ratio a. .
uali. e. o. Respondeo, affectus eos esse in appetita sensitivo , quos homo communes habet cum bestiis. Sed quos homo peculiares habet, qui respiciunt bonum vel malum spirituale, ae ternum, illi praecipuam sedem in appetitu sensitivo habet non pollunt , etsi appetitum. sensitivum quoque assiciant; sed in voluntate rationali praecipue collocandi int, atque ideo quoque in Angelis qui appetitu sensitivo carent reperiuntur. Quales sunt amor Dei de proximi, odium peccati, Sathanae, spes vitae
1. Quaeritur an as echus sint opinio et Q nes, an vero qualitates naturales sti*,
Responsio Stoici omnes affectus in opinione consis Eere contenderunt sed illa opinio est falsi. Nam affectus sunt in corde, opinio in cerebro deinde gaudium est ea spirituum in corde ex- s cita-
68쪽
DENA TvRAcitationes, dolor nascitur ex nervorum disti actione, aut cordis contractione,
quae non est opinio; rationes quassequenti quaestione afferemus , quibus probabimus assectus toto suo genere non est malos, simul quoque evincent in sola opinione illos non consilere; etsi negari non possit, quin ex opinione sola saepe nascantur. Prout enim re cognoscenti facultati oblatae , bona vel malae, sive revera sive falso appreheuduntur, ita quoque affectu moventur.3. e Praecipua vero controversia agitata inter Stoicos .Peripateticos fuit, a affectus toto suo genere sint vitiosi, ac proinde ex homine virtute pr(dito pia ne eradicandi. Hoc firmabant Stoici; nos quidem fatemur cum Peripateticis affectus saepe modum excedere,
judicium mentis pervertere tamen toto suo genere malos esse negamus , ac proinde componendos esse, moderandos, non eradicandos Rationes pro hac sententia hae sunt:
T. Quia quidam affectus ab omnibus hominibus judicantur boni, ut misericordia r a miseros stors a naturales inter parentes kliberos, Sc c.
et Quia affectus possunt esse virtutum
69쪽
virtutis virtutem sectatur, vitia fugit ex eorundem odio, maiori studio id facit, quam sine illis assectibus. 3. Ipse primus homo cum affectibus creatus fuit. Ergo non sunt mali. . Deo asse Aus nonnulli asscribun
tur, ut ira, misericordia, amor,&c. Ergo non sunt toto genere vitiosi.
Clitistu tristatus fuit ob mortem Lagari, Iohan .i I. laetatus fuit ob successum praedicationis Euangelii, Lucaeuo. misertus fuit turbae cum inedia preme Ietur Ioan 6 Matth. id Ergoo c.
6. Denique , affectus multi nobis praecipiuntur a Deo, ut passim videre est, inprimis Matth. s. Ex quibus argumentis invicte demonstratur, sententiam Stoicorum esse saliam.
Object io. Quod rationem pervertit, tominem a virtute avertit, illud est sua natura malum. At hoc faciunt f. sectus, ut experientia docet. Ergo: c. Respondeo ad majorem, fateri nos quidem in homine an corrupto id frequenter fieri, semper tamen id fieri ne gamus. Nam qui benefacit parentibus
LX aihi e parentum, aut virtutem se-
70쪽
s D NATvRActatur ex amore virtutis, aut malum se sit ex odio mali , is rationem non pervertit sed perficit. Causa vero cur affectus ceperationem pervertant, duplex
assertur , una a Philosophis , altera a Theologis. Philosophi affectus in homine tribus
modis considerant. I. In eo, qui virtutis aut vitii habitum nondum contraTit. D.
In eo , qui jam habitus vitiorum
3. Denique in eo, qui jam habitum
Si spectes eum qui necdum alteru-tium habitum induit, statuunt Philosophia stectus hic se habere media ratione, id si , necdum bonos vel malos: sed tamen ad utrumque flexiles, instar qui qui fienum nondum est pallus Quum ergo homo hic patitur affectus dominari rationi suae, culpam esse non in a sectibus, sed in rationes quae cum affectibus imperare debeat, se iis serviliter subjicit Agnoscunt tamen in ejusmodi homine affectus aciis inclinare ad malum quam ad bonum , tum quia exempla vitiorum magis obvia sunt quam virtutum tum quia Deus virtu