Alexandri Politi de cl. reg. Scholarum Piarum ... Orationes omnes nunc primum in unum volumen collectae

101쪽

hioribus Irieris una eum lingua Latina misere coli psis, quid taetrius tune Philosophia. quid deformius ,

aut etiam Portentosius y quum gymnasia omnia philosophorum non nisi vocibus barbaris atque Gothicis perusonarent, & de nescio quibus Verborum monstris ma agna quotidie concertatio fieret, &, qui Aristotelis sese interpretes, si Deo placet, appellitabant, ne Primori-hus quidem labris Aristotelicos sontes degustassent; sed

coenosos quosdam rivos, hoc est , translationem ex Λ-rahica non Latinam; sed Arabica ipsa multo barbariciis rem , consectarentur. Quid , ut nihil dicam de mediet. na . nihil de mathematicis . reliquisque honestissimis di sciplinis , quid , inquam nobilius atque elegantius juric Prudentia, quae scientia est juris atque aequitatis p tamen , ante litteras humaniores renatas, quid foedius il lorum temporum iurisprudentia , quid contaminatius,

quid denique obscurius' quum qui iuris semet sacer dotes jactitabant, & boni & aequi notitiam profitebaniatur , pleraque legum tuarum minime omnium intellige rent, pleraque etiam , quae Graece nimirum scripta erant, ne legerent quidem , denique Ius Romanum non Romane , sed Gothice , interpretarentur . Equidem de

me fateor, si qua in me est Latinae linguae Romana rumque rerum scientia. si qua forte elegantia sertiionis Latini, quae quam sit exigua, satis sentio; eam , qualiscunque ea demum est , memet sere ex quinquaginta , Digestotum libris assidue legendis hausisse, scque mentem meam politissima illa veterum jurisconsultorum eia Vlegantia assuefecisse, Cimmeriae ut mihi tenebrae offu- . ne in eorum scriptis esse viderentur, qui, corruptis jam honis artibus. de jure civili responstassent. Tanta per Deum immortalem scriptorum illorum erat barbaries. Postea vero . quam litterae illae humaniores , importara per Graecos homines Graecasque litteras luce . . . recreatae sunt apud nostros homines atque reviXerunt aquanis

102쪽

quantabego & quam incredibili e rutidem omnium dio

sciplinarum , atque . artium ingenuarum admiratione. Otastu pestebam i quanta inde & quam mirifica Aoluptate assiciebari quantum ego laetabar suam Theolugiae , suam Philosophiae, suam iuris civilis prudenthae , suam reliquis omnibus praestantissimis artibus atque disciplinis dignitatem atque elegantiam restitutam , qualem illae quidem certe jam inde a principio habuerunt, . antequam nimirum honae or ea litterae . linguaque ipsa La, tina . a Gothis & Uandalis milerandum in modum dedi Pravatae, ab humanitate sua in agrestem quandam &immanem barbariem degenerassenti Quis enim tunc , vel si superiora priscae memoriae documenta alte . &tanquam a capite repetimus, quis tunc splendor , quae dignitas erat majorum quarumque graviorumque dii I-Plinarum , cum apud domismos quo ue homines maxime vigebant studia humanitatis, & , quo qui1que a doctrina instructior. eo etiam erat ab omni litterarum humaniorum elegantia politior atque ornatior Nisi siquis sorte nobis opponat magnam videlicet auctoritatem Epicari, quem narrant litteras hasce elegantiores, hominumque eruditorum proprias, aspernatum suille Atenim Epicurus contempsit etiam Dialecticam: at non magnus in doctrinis fuit Epicurus , cujus etiam in Phy- scis atque Ethicis doctrina tota fere fuit aliena , quippe in Physicis Democritea , in E lucis potissimum

Aristippea , Cyrenaica . Contra vero quos Plane constat humaniorum litterarum studiis multo omnium sib ratissimis praestitisse , non ne eosdem fatendum est in omni quoque doctrinarum genere maxime omnium veterum excelluisse p Quis enim sapientior Platone, phi- .losopho gravistimo, omniumque principe Philolophorum p quis etiam Platone in grammatica, in orato Ila, in Poetaca, in omni elegantiori litteratura exercitauor p

. . l. .

103쪽

QUARTA. 17

Quis doctior Aristotele, principe & ipso secundum Platonem philosophorum p quis etiam Aristotele ab humanioribus litteris eultior, quem aiunt Iliadem Homeriiscam Alexandro Maeedoni emendasse , initiumque atque exemplum Criticae arti dedisse λ Quis non in philosophia modo, sed etiam in medicina peritior Galeno 'quis etiam Galeno in grammaticis & rhetoricis , cet risque humanitatis studiis versatior Quis apud Latinos omni doctrina excellentior Tullio Τ quis etiam Tullio melior orator, meliorque Grammaticus , qui, ut nec Poeta fuit contemnendus, ita & nobilem in primis poetam Lucretium correxit Quid & alios dicam, sumis mos Plane viros, atque ut in omni recto humanitatis studio versatissimos, ita & sacile coctissimos totius antiquitatis Quid etiam clarissima illa atque immortalia religionis nostrae lumina, sapientissimos illos diuinitatis interpretes, Clementem Alexandrinum, Origenem , B silium, Gregorium illum NaZianzenum , Chrysost mum . Lactantium , Hieronymum , Augustinum , qui quum omni humanitate atque eruditione essent perpo. liti , ad res quoque divinas omni doctrinarum genere illustrandas plurimum subsidii atque adjumenti contulerunt Anne vero Iulianum Caesarem, infestissimum ilialum Christianorum hostem, & transfugam consceler tissimum. humanioribus Graecorum litteris, poetarumque lectione ideo Christianis pueris interdixisse putabimus, ut ne scilicet, quem rudes atque imperiti homines unum solumque fructum ex amoenioribus illis disti Plinis percipi opinantur, inaniter Christiani, & pueruliter eum Musis delectarentur p Ninil minus , Auditores . Neque enim ea Iulianus Christianis oblectamenta invidebat . quae mollius eos assicerent, atque demulcerent . sed perspicaci homo ingenio , bonisque artibus satis eis ruditus, quum stadia illa humanitatis in omni maxim

vim rerum latentia vetiari , di luteris ulla humaniori.

104쪽

bus liberales omnes disciplinas. omnesque doctrinas eo tineri pervideret . id ereptum Christianis volctat, quo

illi suas de Deo sententias confirmarent, atque tuere . tur i gentium vero theologiam refellerent. Nimirum

sentiebas , reque ipsa experiebare . Iuliane . in hostibus illis tuis , hominibus litteratis atque Christianis, in Gr gorio illo Narian eno, in Basilio illo Caesariens . in Apollinari illo I aodiceno, quid & quantum Theol

gia Christianorum . hoc armata litterarum humanarum Praesidio, contra theologiam gentium valeret. Quid igitur tandem miremur, si decora illa atque ornamenta veteris doctrinae , quae . corruptis bonis litteris . da mnum maximum secerant, iisdem recreatis atque resti tutis, nihilo fortasIe deteriora, quam quae olim su rant re vixerunt. Revixit Theologia, revixit juris cuvilis prudentia . revixit medicina , revixit philosophia . revixit dialectica, revixit geometria. omnes denique artes honestissimae , omnes liberalissimae disciplinae dignutatem atque amplitudinem pristinam tuam recuper runt. Ergo , quum heneficium hoc sit litterarum humaniorum , ut bonae omnes artes atque disciplinae & olim viguerint, & nunc mirifice refloruerint , & , qui in studiis humanitatis maxime omnium sunt versati, si dem etiam ceteris hominibus omni doctrina praestit rint; Cur, optimi adolescentes, si amor vos tenet a que studium omnium doctrinarum; litteris hisce huma nioribus, quibus doctrinae omnes continentur , Penitus vos dedere dubitetis p cur enim , quum artes omnes luberalis limae cognatae inter lete sint. & communi quasi vinculo conjunctae atque copulatae , segregandas eas

artes arbitremini, itaque ad unam . ad quam casus vos quidam detulerit, tanquam ad saxum, vohis adhaereis scendum , ut ceteras quoque minime arripiencas Ce statis p Uidetis, adOluiccntcs , magistros hos vestros . viis

ros doctissimos atque eruditissimos, Pro suo quemque

Diuiti sed by Corale

105쪽

munere, ita in artibus atque in disciplinis tradendis versari, ut, si ipsae aries atque disciplinae loqui possent, non melius, neque elegantius , neque nitidius , neque majori etiam cum dignitate, quam magistri vestri faciunt, docturae vos atque eruditurae fuisse videantur. Fructus hie est uberrimus atque copiossimus studiorum literalissimorum humanitatis. Itaque & vos , optimi adolescentes, si in dialectica, si in geometria , reliquisque mathematicis disciplinis, si in pliilosophia , si in medi. cina . si in jure civili atque pontificio, si in theologia, si in singulis quique doctrinis perfecti fatisque elegantes

esse volueritis , ad studia haec humanitatis Contenditer hoc est , omni ope & opera enitimini, atque efficile , ut universus in vobis doctrinarum disciplinarumque orbis perficiaturi quando litteris hisce humanioribus omnes doctrinae atque disciplinae uberrime atque elegantissime comprehenduntur.

107쪽

PATRICIO. VOLATERRA NOE Q. V ITI . NOBILISSIMO ATQUE . SPLENDIDISSIMO ET . EQUESTRIS . ORDINIS . SUI PRIORI . SACRI . EQUESTRIS . CONSILII DV ODECIM VIRO

URBIS . PISANAE. PRAEFECTO SUMMA . VIRO . DOCTRINA . ET . PROBITATE ET . PIETATE

ET . IUSTITIA . ET . LIBER ALITATE OMNIQUE . VIRTUTE OMNIBUS . PROBATISSIMO AUCTA . SUB . EIVS . ADΜΙΝΙSTRATIONE URBIS . PISANAE GLORIA . ATQUE . FELICITATE

ALEXANDER. POLITUS

ORATIONEM . SUAΜ . QUARTAM A D. ACADEMIAM. PISANAM DE . UNIVERSO . DISCIPLINARV Μ . ORABO B. MAXIMA. EIVS ATQUE . IΜΜORTALIA . IN . REM . PISANAM E T. LITTERAS. PRO MERITA AD . ΜΕΜORIAM . SEMPITERΝΛΜ

109쪽

ORATIO V.

DE UNIVERSO DISCIPLINARUM ORBE.

MΑηime vellem . Patres sapientissimi, eeterique

auditores ornatissimi, ut, quod jam inde a suscepto amplissimo hoe humaniorum litterarum docendarum munere, mihi unice pr positi, hoc adolescentibus his nostris, qui sese nobis indisciplinam tradiderunt, esset Penitus Persuasum, non in uno soloque doctrinae genere , qualiscunque ea demum est, sibi esse acquiescendum ; sed finem atque terminum studiorum suorum constituendum esse universum illum orbem disciplinarum . quem Graeci ἐγκυκλο- νωδ.Ias vocarunt. Nam sive eloquentiam specto, Perisfecta elle nequit eloquentia , nisi rerum maximarum scientiam , doctrinasque universias complectatur a sive litteras humaniores intueor, Omnis rerum omnium at que artium honestissimarum eruditio humanioribus uberis rime litteris comprehenditur; sive gymnasium hoc d miciliumque sapientiae nobilissimum circumspicio , oismnes hic liberalilsimae artes atque disciplinae apud do. talsimos atque eruditiis mos homines, apud vos , Paties sapientissimi. in Pilano hoc gymnaso studiosissime acerrimeque e ercentur. Turpe autem nimis & indi. gnum Optimis adolescentibus suerit, eos, quum domisssuas reliquerint, atque in hanc sese urbem, eruditionis caussa , contuleriat, non , ut eloquentes honarumque

110쪽

artium periti fierent, aliquandiu elaborasse ; sed , qui omnia doctrinarum genera percipere facile potui il)nt ,

eos mediocri quodam uniusque duntaxat generis doctrina Contentos, hoc est, Paullo eruditiores, quam V nerant, ad suos rediisse. Sed, quoniam brevis est no- mi ais vita; vetus illa in plurimorum animis opinio insedit, humanae vitae cursum tam angustum esse, tam isque undique Coarctatum, ut non nisi hrevissimus videri

POist, si, non dico, ad omnium; sed vel ad unius etiam astis magnitudinem conferatur. Ego vero, Auditores , qui, ingeniorum nostrorum viribus bene accurateque perpensis, nihil humile, nihil alijectum , nihil eis gregiis maximaeque spei adolescentibus indignum mecum

unquam meditor; communem hune de longo artis, brevi vitae cursu humani generis querelam ex hominum mentibus exturhare, s fieri potest, aggredior, itaque maximum , quo a sapientiae studiis adolelcentesd terrentur, impedimentum removere. Demonstrabo mm, quam potero. diligentissime breviorem longe eLIe earum omnium artium , quae sunt libero homine di gnae, quam humanae vitae, cursum. Quod sane argumentum , tametsi alibi a me abhinc multis annis non 3n Ommode pertractatum ; tamen mihi quidem dignum Icetur, quod aliquanto etiam nunc diligentius atque curiosius, anniversario hoc studiorum instaurandorum me, pro loci hujus & muneris mei amplitudine, atque uvinam cum aliquo orationis meae fructu retractetur . verum , ipso statim orationis limine, quis me Verum , Auditores , non oppugnet , ac Propemodum obruat summa summi ac celebratissimi viri auctoritate,

Cui nisi ego Primum omnium occurram , valde etiam vererI debeam, ut utilem fructuosamque sim ipse op Tam In hoc tale tantumque argumentum Collaturus polim. Hippocrate dissentiat, maximo illo titiuS antiquitatas, di paene dixerim , divino ingeniop cu-