장음표시 사용
181쪽
DE COMITIBUS SABBATIN Is EPISCOPO . MVTINENSI VIRO . MAGNO ET . A . PROBITATE . PRUDENTIA . DOCTRINA CHRISTIANAQUE . ELOQUENTI ΛCELEBRATISSIMO VETERI. ΑΜ ICO ET . SVO . QVONDAMIN . ORDINE . SCHOLARUM . PIARUM COLLEGAE ATQUE . INDE PER . GRADUS . CLARISSIMAE . VIRTVTIsAD . PONTIFICATVΜ . EVECTO
183쪽
DE RECTO ORDINE STUDIORUM MEmini me, Patres Auditoresque ornatissimi ,
recurrente quotannis sollemnis hujus statique diei celebritate , quam maxime potui omni
argumentorum atque eXemplorum ex vetesi
recentique memoria petitorum genere, studiosos litterarum adolescentes ad Iitterarum stodia ex hoc amplissi amo ad dicendum loco cohortatum suisse , in ipsasque etiam caul Ias diligenter inquisivi isse , cur, quum omnes omnino adolescentes . sapientiae & doctrinae caussa , plcri que etiam Cum magno rei familiaris detrimento , huc sese in Athenas has Pisianas itudiosissime ac nequentissume conferant, neque iis erudiendis doctissimorum praea Ceptorum Cura unquam atque diligentia deesse videatur; tamen perpauci summam omnium rerum doctrinam ataque sapientiam adi piscantur. Quis enim vestrum, ad lescentes , oratione mea inflammarus, & privatis maagistrorum vestrorum hollationibus impulsus, non sese adesidia ad industriam avocavit y non prae amore sapier tiae voluptatis illecebras repudiavit non semet totumhouis artibus atque disciplinis tradidit 8 non quotidianam atque egregiam praeceptoribus suis operam navavit p noa dies noctesque totas , cetu iis longe curis 1 e positis, in honis & Graecis & Latinis scriptoribus lectitandis contriis vii p Ergo, quum perfectae jam atque exquisitae sapientiae Diuitiaco by Gorale
184쪽
entiae obstare nihil videretur. quominus compotes ejus& participes fierent, quae & quanta memet spes C Ferat, Certo jam fore, ut, qui honarum artium rudiores Venerant huc adolescentes, summi tandem & phi
losophi & juri lconsulti & theologi , in omni denique liberalissima arte atque scientia persecti , ad patrias suas
reverterentur l Sed, quum in tanto hoc labore nihilo . quam antea melius in adolescentibus quibusdam res studiorum procedant, unde tandem credamus, labem hanc studiorum proficisci, nisi ex perversa atque inordinata studiorum eorundem ratione 3 quum, si bene studia instituuntur, minimo laboris impendio facile possint ad Olei centes ad summam doctrinam pervenire . Quare studiis me litterarum vestris valde consulturum Censeo , a dolescentes, si de recto nunc studiorum ordine verba nonnulla fecerim , & qua potissimum ratione doctrinarum omnium cursum , quem ab his veluti carceribus hodierno die incipitis , ad calcem usque recta continuetis Commonstraverim .
Neque vero de recto studiorum ordine opus est, Auditores, rem altius ab ipsa rerum natura repeteres
in qua nihil me hercule utilius , nihil pulchrius, nihiloidine magis necessarium neque esse, neque excogitari Potest , non modo ut tanta haec, tamque dissula ac patens universitas rerum secum ipsa eo haereat atqueCocordet; sed etiam ut per partes clare ac distincte Cognoscatur . Uaiversiae artes atque disciplinae quum ad summam persectamque doctrinam in uno eodemque simul homine penitus requirantur; quis omnes ea, liberali dimas artes, primo cerae adi pectu , maxime aliquando inter sele diversas , di suo quamque genere disjunctas , nisi rectum studiorum ordinem tenuerit , assequatur p Dispuratum acerrime olim a doctissimis & lapicntillimis viris accepimus, utrum pluribus simul a lucus& dilciplinis, ad persectam omnibusque numeris abi O- Dissiligoo by Corale
185쪽
lutam eruditionem, opera eodem tempore danda sit, an vero ita tempora studiaque: litterarum dispertiend a , ut in honis artibus addiscendis una aliam ars subseq uatur atque excipiat. Sunt enim qui multarum simul O .ptimarum diiciplinarum studio aut distrahi , aut celte confundi, humanum ingenium, non perfici aut excoli arbitrentur. Sed, quum vita hominis brevisiimo tem Poris spatio coarctetur, ut universo ea disciplinarum orbi percurrendo conficiendoque susticiati quid dul itemuS Primam quoque hominis aetatem pluribus simul disciplinis imbuete , quando ingenii vis multo in omnem Pa item agilior est atque velocior ad res vel diversi sit mas percipiendas An vero putetis, Democritum Ab
demtam . quae ad eruditionem aliquo modo pertinent.
universa persecte callere potuisse, nisi a teneris sese annis pluribus simul doctrinis cognoscendis assile secisset pAn Eratosthenem tantam illam omnium rerum scicutiam , quanta vel in paucis unus excelluit, Comparatu
rum fuisse, nisi primos quoque puelitiae atque ad Ole scentiae annos pluribus simul honestissimis artihus exeolutilet atque exornasset y an Aristotelem , an Platonem
tantam omnium rerum doctrinam , quanta hominum maximis atque sapientissimis contingere unquam potest,
adepturos fuisse, nisi vel ab ipsa prima adolescontia pluribus simul artibus ingenuis atque doctrinis eruditi s is sent p an ccteros doetis limos viros, qui omni sapientiae ac litterarum laude in primis floruerunt, genere omni eruditionis atque scientiae praestare ceteris mortalit iis Potuisse , nisi jam inde ab ineunte aetate in Optimas quas
que simul disciplinas diligentissime incubuissent ρ Quid enim dicam de Theophrasto, cujus illa, alibi etiam a
nobis percelebrata, de brevitate vitae querela' satis sim Perque ollendit, omnibus eum liberalibus artibus , Omni iusque partibus Pit ilosophiae, jam itidea pucio studuille Z Ergo, si illi visi tales ac tanti, tλmque multi-
186쪽
I7o ORATIO plici variaque doctrina, excolenda pluribus simul disciplinis adolescentia , atque adeo pueritia, omnium magnarum rerum atque artium scientiam sunt consecuti ;cogitatis ne , temere eos ac confuse , Operaque quadam tumultuaria, studia sua pei tractasse, &, quocunque C sus ac voluntas serret, eo , tanquam ad scopulos quo
dam , tempestate ipsos delatos, adhaesisse p Nihil mi uus . Immo vero quo illi doctiores sapientioresque fuerunt , eo etiam meliori certiorique ordine censendi sunt studia omnia sua ad normam verae solidaeque doctrinae disposuille, itaque ex multis variisque disciplinis, tanquam ex Partibus quibusdam , recte atque ex ordine dictributis , scientiam quandam maximam atque persectiLsimam , quae maximarum quarumque rerum cognitio. nem comprehenderet atque includeret, quam ipsam vocant sapientiam , concinnalle. Quo si ordine perturhato , sese ii ad philosophiam, atque ad cetera litterarum studia applicuissent, profecto neque Democritus, neque Eratosthenes, a quincuplici . hoc est, ab univerib Octi inarum atque eruditionis orbe, translato eleganter a quinque certaminum victoribus vocabulo, quinquerti
nes nuncupati fuissent. neque Plato quasi quidam Deus philosophorum habitus fuisset, neque princeps sapientiae atque eloquentiae Aristoteles, neque dignittimus Theophrastus, qui Aristoteli in scholam Peripateticam succederet . Et quid est, quaeso, Auditores , quod gravis dicendi auctor Quintilianus , qui primam hominis
aetatem multa eodem tempore docendam praecipit . tamen idem ipte Quintilianus, longa viginti annorum exisPerientia atque usu eruditus, oratorem , quem ad summam persectamque eloquentiam informandum lusceperat , per singulos studiorum quorumque gradus magi Rcum cura ac diligentia institui . nili quia sine ordine frustra omnis studiorum labor est futurus , atque e X Ordinis perturbatione nalcatur, oportet , Perturbatio rO
187쪽
NONA. I7 Itius scientiae atque doctrinae 3 At vero qnam aptus , quam appostus, atque ad cursum Omnium doctrina rum conficiendum quam accommodatus, ordo ille stu diorum, quem suturo oratori necessarium Fabius Quintilianus tradidit, ut puer & Graece disceret & Latine.& legendi exercitationem ab Homero & Virgilio exordiretur, & aliarum quoque a Grammatica disciplinarum studia ingrederetur, & Geometria & Arithmetica.& Astrologia aliisque Mathematicis distiplinis & Diale
ctica instrueretur , itaque ad oratoris demum munus bene riteque explendum omnium PrOPe maximarum rerum scientiam afferreti Quem quidem studiorum ora dinem si vos, adolescentes, minime omnium plerique
tenuistis, quid tandem miramur, si maximis laboribus vestris vestri in litteris prosectus minime omnium reis spondeant ρ Quid enim refert multa legere , & libris dies noctesque lectitandis impallescere, ac libris propeia modum immori, nisi ea, sine quibus boni scriptores aut Omnino non intelligi, aut certe non bene intelligi Possunt, praecognita atque explorata habueris p quid Veteres recentesque historias pervolutare, nisi & populorum & regionum situm a Geographia , temporum autem numerandorum rationem a Chronologi 1 perdidiceris p quid in Poetis assidue versari, nisi & historias &fabulas & astrorum ortus atque occasus reliquosque motus Caelestes cognoveris p quid 'operam dare Medici. nae, nisi Physicen antea P..uos tigaveris p quid animum atque studium ad jus civile adhibere, nisi ad ius civile& Dialectieam, & totius Romanae atque adeo Graecae antiquitatis, Priscarumque consuetudinum cogniti nem ad eceris p quid in Theologiam, hoc est , rerum divinarum, ex altioribus ac superioribus divinisque prorusus principiis, scientiam incumbere , ni fi reliquas omnes, quae humanae sunt, & a Theologia verissime
atque sapientissime judicantur . tibi antea disciplinas
188쪽
comparaveris2 quid denique studia honarum artium persequi diisciliora , nisi viam tibi. ex recto doctrinae ordine a facilioribus ad dissiciliora intelligenda mustiveis ris 3 Credite mihi, adolescentes . non nisi optimorumst udiorum ordine constat summa doctrina , persectaque rerum omnium eruditio; laeque is vere solideque sa-Piens, qui multa confuse atque inordinate, sed qui ordine didicerit. Nisi siquis forte Thersitam illum Homericum , hominem docti Iamum atque sapientissimum judicet, cui Homerus a multa rerum cognitione multum
etiam verborum tribuisse videtur. Sed tamen, quia tu Ia multa , quae utcunque Thersites sciebat , procul a re to Oidine, immo & praepostere , sciebat, quis Theris site apud Homerum stultior atque insipientior φ quem
temere loquacem frustraque Verbosum Homerus appellat . Neque vero ego injuria adolescentes nonnullos, a bonarum litterarum studiis Praepostere perverseque institutis . Thersitae comparaverim e qui tamen adolescentes . Propter varia & diversa optimarum disciplinarum
studia , sibimet ipsi & sapientia.& eloquentia Ulysiem
atque Nestorem longe multumque antecellere videntur . O miseram ac deplorandam adolescentium illorum conis ditionem l o vanos illos & ineptos Thei sitast qui , tametsi bono ingenio praediti, beneque a natura ad docti inas atque ad bonarum artium studia comparati, studia prorsus sua atque ingenia pessi,ndant. qui spem plane luam & suorum frustranrur, qui non otio modo , sed etiam laboribis a lxv. Pst Vst se abutuntur, qui sum ptuum ac laborum suorum , totiuique suae adolescentiae turpem immanemque jacturam faciunt, qui, illotis, ut ajunt , pedibus, in sacra sapientiae penetralia ingredi audent, qui, tametsi Penitus. Iudes omesum illarum narum artium , sine quibus ad majores altioresque di. sciplinas nemini cuiquam aditus patet, & Pstilosophiam,
189쪽
ceterarum omnium disciplinarum domina ac regina est,& vera ac summa sapientia , Theologiam attingunt. At enim rectus doctrinae ordo in primis postulat, ut Graece quis sciat. Quis enim Graecae linguae prorsus ignarus Platonem atque Aristotelem, principes illos ac duces philosophiae , reliquosque summos philosophos , he. ne intelligat, aut vim etiam Proprietatemque verborum Pernoscat, quibus non satis perspectis, neque ad originem suam reductis, ne ipsae quidem res Philosophiae, aut Medicinae, aut Iuris civilis, aut Christianae etiam Τheologiae , accurate eXquisiteque percipiantur p Postu Iat etiam doctrinarum ordo, ut nemo quisquam , nisi in Geometria bene eruditus, ad Philo phiam , aut medicinam , aut jurisprudentiam, aut divinorum quoque Iibrorum interpretationem accedat. Quis enim Geome triae funditus expers, satis recte de mundo, rerumque natura philosophetur, aut bene etiam capiat, quae philosophi de re civili, ac militari, quae medici de re chirurgica vulnerumque curandorum ratione , quae jurisconsulti de agrorum standorumque divisione , quae denique sacrae, instinctuque divino conscriptae , historiae de singulari planeque admirabili arcae Noemicae, templique Salomonici structura commemorant p Postulat idem ipse doctrinarum ordo, ut majorum omnium aristium atque disciplinarum studia a Dialectica studiosus quiscue discendique cupidus auspicetur. Quis enim sine Dialectica de rebus humanis atque divinis recte tutoque ratiocinetur , quae plane Dialectica, ut sapientillime quondam sapientissimus ille Augustinus in libro suo de Ordine . docere docet ac discere 3 Postulat hic idem doctrinae ordo, ut. ne studiosi optimarum litterarum adolescentes multo, quam o PQrtet, curiosius omnium rerum scientiam conquirant. Quis enim in rebus minime omnium utilibus, atque adeo etiam noxiis , Percuri
sus, ad veram solidioremque doctrinam contendat. &
190쪽
non potius per vanos inutilesque libros , animi, non eruditionis caussa, 1 rustra atque otiose pervagetur ΡΟ-ssulat denique ordo hic rectus doctrinae, ut initio quis que a rebus facilioribus ducto, inde ad difficiliora , per
quosdam veluti gradus, progrediatur , nec ante conquieis stat, quam ad summam rerum Omnium maximarum
scientiam perveniat. Quis enim unquam dissiciliora as sequatur . qui faciliora minime omnium Per viderit. aut ad summum sapientiae fastigium adicendat, qui in primis dumtaxat sapientiae gradibus temper si hi manendum existimaverit Z Haec igitur omnia quum recta studiorum instituendorum ratio necessario postulet ac requirat: quis ille mihi Theologus, qui locupletissimo reliquarum mmnium disciplinarum apparatu , veluti instrumento qu dam ac supellectile in primis necessaria , non sese ad Theologiam praeparaverit 3 Quis ille mihi medicinae 1, tis peritus , qui nihil sese penitus in Mathematicis , parum in Physicis exercuerit 3 Quis ille mihi jurisconsul tus, qui leviter Dialecticam, ne primoribus quidem I bris Philosophiam moralem gustaverit , nullaque Grae-Cae Romanaeque antiquitatis cognitione aditum sibi adjus civile patefecerit Z Dicat hic mihi unus aliquis ad lescens, sese uni dumtaxat ac soli ex omnibus disciplianis studia omnia tua dedicasse, eamque unam ac solam disciplinam abunde sibi ad omnem vitae usum suffcrure , neque Academiae huic Pisanae, matri atque altrici
uberrimae omnium doctritiarum sese utiquam nomen dedisse, ut ad omnem hic erudiretur usum liberalium Omnium artium atque disciplinarum; sed ut de majoribus disciplinis certam unam aliquam ac solam , Puta Theologiam , aut juris prudentiam , aut demum medicunam , Per omnem vitam pronteretur. Sed tua vehementer te fallit opinio, adolescenS. eoque fallit velim mentius atque gravius, quo disciplina illa excelsior est atque altior, quam tute tibi Pro merito ac dignitate