장음표시 사용
101쪽
DE LEGIBUS Dhic totus sit legis suis. Item eos ealernos licet Oeevitos, vitiorum ac ius prohibere, qui communi bono sunt noxii, ut communiter declinari queunt. Diximus t eaternos; lex enim humana
versatur circa externam politiam ne gubernationem , quae ut prospere cedat, satis est regulariter, ut exterius homines valeat regere ac cohibere; 2 licet occultos, namuli ait Angelicus, omnes actus eateriores e-ιiam occuIιi, ι ieet per accidens non cadunt
sub judicio, eadunt tam n sub Dile ): lux
enim non attendit quodlbrtuito evenit. Hinc sub exeommunicatione est prohibila haeresis externa, etsi occulta. 0. 5. An leae humana possu praeciperereι prohibere aetus internos. ΝοTh. Duplici modo actus internus praecipi potest vel prohiburi: directe sive in Sc, uti Scholae loquuntur; et indirecte seu rutione actuum externorum, quibus ipse necessario conjungitur. Potest autem actio interna cum Uxterna conjungi: vel tanquain forma constituens actum ipsum cxternum: lalis est consensus in matrimonio ; vel tanquam causa essectum suum producens: talis est voluntas occidendi in homi eidio voluntari O.-His praemissis: R. Si sermo est de illis internis actibus, qui cum externis necessario conitinguntur, certum est legislatorem humanum praecipere et prohibero posse indirecte actus internos , quatenus nempe per se conjuncti sunt cum actibus ipsis externis vel tamquam larma vel tamquam causa vel tamquam conditio necessaria: uti est v. g. animi consensus in venditione, cordis contritio in Consessione. Sane si legislator humanus cogere potest ad actum externum legitimum et validum, V. g. ad validum contraclum, ad Validam Consessionem, cur item Ohligare non poterit ad ea, quae cum validitate illa necessario conjuncta sunt, et quibus omissis , aetio externa frustra praeciperetur 'Qui enim praecipere potest ut valide facias, potest etiam praecipere ut voluntate facias; Cum non aliter , quam voluntate tua illud valide facturus Sis. Si vero sermo est de iis internis actibus, qui cum externis necessario non conjungun-
4l 1. 2. q. 100. a. s. De hae quae&tione sustusagii Castropalaus. Ille notanda: - 1 Consessarius, cum ipsima Christum ita propius repraesentet, et di inae ejus Potestatis in peccata delendo fiat partieeps. ideo et actus mere internoq injungero p lesi poenitenti, uti internas aspirali0ue, etc. Voluitur , tunc quoad legislatorem ei item con- Sentiunt omnes, eundem non posse praeeipere vel probibere directe sive in se actus luternos. duare' quia etiam sine his obii- net sinem Suum, qui est quies et tranquillitas Reipublicae , quae facile habetur , si actus externi qui praecepti sunt, bene fiant, et diligenter evitentur qui sunt prohibiti. Sic qui solvit tributum , etiamsi invitus
modo solvat, Susticit. - Diximus quoad legislatorem ei Dilem, quia de legislatore Eeclesiasti eo disputant. Alii unirma ut ipsum utique posse tales internoS actu S praeciste.ro et prohibere; quia ipse tuetur homini animarum et illimitatam a Christo accepit
potestatem. Verum probabiliri' ac cominu
nius docent eum ne nudicio Xl V le), ipsum
quoque minime posse. Cum enim Ecclesia actus more internos cognosco re non possit, neque judicialiter eorum Potost urgere executioni na, vel omiS,ionem Punire; ergo neque illos praecipere vel vulare; nam do ratione verae societatis eSt, ut, quos imperat actuS , ipsa Per Se cognos ero Valeal. Sic
argumentatur Angelicus ib). Unde quod homo debeat nctus etiam meruinternos ad salutem suam ponere, est duordinatione Dei, non de potestate legislativa Ecclesiae, quae bonum quidem respicit ani.
ternorum. In his, ait d. Tlasmas, quae Pertinen ι ad interiorem motum voluntatis, homo non ι enaur Obedire homini, sed solum
II. Nega live: lex non se extendit ad actus praeteritos, neque ratione culpae, Cum non sit praevaricatio ubi non est lex: neque ratione verac penae, cum haec tantum lata sit in culpae vindictam: neque ratione rescissionis, nisi in aliquo casti a lege expres-SO. Unde vulgare eSt, quod Ieae non respicιι reιν O. - Consonat Codex civilis hibertinus: la le9ge non dispone che per i 'avvenire ; esis
magna cnim conturbatio esset, Si aCtuS per, eterem legem geSli Per novam Sine causa pro libitu mutarentur.
2 eisi eonsuetum non sit nec consultum, ut praelati sub peeealo praecipiam suis religiosis actus internos, probabile tamen eΝi fieri po se, quia v risimile est. quod aliqui religiosi ad id se obligare
102쪽
Articulus II. - De legis humanae subjeeto Q. l. Ouodnam esι subjeetum legis humanae in . Omnes et solas subditos rationis usum habenses vi sua complectitur lex humana: 4 Omnes subditos: hoc est contra quosdam, qui vel christianos vel justos excludebant; Apostolus enim neminem excludit, cum ait: omnis anima potestatibus sublimioribus subdita siι lit. Unde quando ail: Ieae justo non est posita l2), id solum innuit, justum non agere ex timore legis, sed ex a
2 Solos subditos; quia potestas legislativa in iis, ad quos Se extendit, subjectionem importat; subjectio autem non datur, nisi in subditos. - Hinc non baptizati tenentur quidem praeceptis Evangulicis ubi primum sussicientem Evangelii notitiam adepti fuerint, quia subditi sunt Deo qui legem Evangolicam omnibus gentibus indici praecepit l3 ; sed non tenentur legibus Erclesiasticis, quia Ecclesiae minimo Subjiciuntur juxta illud Apostoli: quid mihi de iis, qui foris sunι, judicare l4ὶ ' Quapropter
non peccaret qui, Secluso scandalo et legis Ecclesiasticae contemptu, carnes die vetito iisdem Suppeditaret; quia nullius peccatine materialis quidem causa eSSet. o Rationis usum habentes, et merito: lex enim non imponitur nisi subditis, qui obedientiae capaces sint atque directionis. Iline perpetuo amentes et pueri ante septennium regulariter ob desectum usus rationis non obligantur praeceptis; sed Statim ac ipsum compleverint, iis adstringuntur, si quaedam Pxcipiantur, quorum materia non pdhuc ipsis congruit . ut communio Paschalis ac jejunium. Diximus regula ruer', quaeStio enim est, an ipsi teneantur legibus, Si ante septennium usum rationis con-
Sequantur. Alii negant non improbabiliter cum Angelico st,in, quia hoc eveniret per accidens; ld x autem non respicit, nisi quod communiter contingit F). filii multi eum
Boseo. Salmanticensibus, SuareZ tc., Val-clo probabiliter assirmant. quia Per u Sum
rationis homo jam fit subjeetum capax; leges autem ordinario non sopiennium, Sed
discretionem notant l7J. Et tinc congruens
Quid vero inquies) de ebriis. eι de iis
qui delirant tantum ad tempus' Ii legibus humanis obligantur; quia sunt in Statu ha bilualis rationis usus, licet per accidens ad tempus uliquod impediti. Quare Si l scandalo et legis contemptu seclusis fas est carnes ad manducandum ministrare pueris et perpetuo omentibus, id ager ' erit pro rus illi ellum cum obriis et ud datum tem potis intervallum delirantibus. natio est, quia primi sunt omnino P xleges, non it m
in paesi stranteri n. Sic subditus qui an-nmn 2l compleverit, reputabitur major, etsi in ulla regione moretur, in qua ad ma-j0rem aetatem requiruntur 25 anni.
Q. 5. In legislator suis ipse legibus Iigari discendus sit.
n. Si regimen, in quo vivit legislator,
est vel Aristocraticum in quo summa Potestas est penes Optimates, vel Democraticum in quo ea est penes populum, vel Repraese=uaιivum seu constitutionale, ut piunt,
in quo potestas serendi leges est penes regem ac simul penes suos et populi delegatos, utique legislator legibus propitis ligatur. Ratio est, quia singuli sunt insertoros ipsa eommunitate, aqua leges seruntur Im. Sic ordinum noligiosorum Generales legibus in generali Capitulo latis subiiciuntur. Si vero regimen sit Monarchicum, in quo
Summa polestas peneS unum residet regem,
tune vel legum materia talis est ut ad legislatorem Monarcham uti est Rex in Regno
Pontifex in Ecclesia j nullo modo pertineat;
vel talis est uti ipsi quoque conveniat. In primo casu legibus iis minimo ligatur aliter ejus dignitas laederetur: sic nemo dixerit regetia ligari legibus,quae armorum V tant gestationem. In secumlo vero casu legi-huq suis rex in consci sentia tenetur; tum quia
recta ratio jubet, ut caput, quo magis fieri
8ὶ Omnes tamen admittunt, pueros ante Se lennium non incurrere poenas transgressoribus impositas, nisi id expresso declaretur. Art. 12 -C. Λ. ei v. S 4-C G. ari. 3-C.
103쪽
DE LEDolesl, membris suis conlarmetur; si enim, ait Augustinus, tur is est omnis pars suo universo non congruens , quanto massis ca-
pur IJ; tum quia ipse vi ossi ii sui logum
Observantiam promoveru tenetur; atqui nihil est ad hunc sinem conducibilis, quum Proprium illius exemplum. Unde d. Ambrosius ad Valentinianum impurator m scribebat :quodcumque praescripsisti aliis, praescripsisti tibi s23. Quare graviter Ireccare dic n-duS esset, v. g. EpiscopuS qui contreti graves Synodi suae Di cesanae Constitution scauponas ad manducandum , viquo hil, n-
dum ingrudoro lur extra casum D ceSSi tulis.
Quid quai rest si Isislator in materia
gravi contra propriam legem delinquat : sed Oeculte, absque alterius seandalo eι injuria 'Tunc probabiliter ullii cum L ssio eum a mortali liberant, si revera absit scandalum,nique agatur de materia justitiae, in qua ODortet servore aequalitatum. Quia inquiunt) non vi propriae legis tenetur, cum sibi
ipsi nequeat imperare; SPd tantum ex Dalu roli quadam decentia, quae ex se non videtur tam strictu graviterque Obligare. Non desunt tamen qui eum cum La ymano mortaliter peccare contendunt; cum Semper sit tigere contra aequitatem naturali m ac proprium ossicium in re gravi, ut Supponimus.
Legislator publice delinquens es , ultra pereatum quod admittit. incurritne poenam quam ipse transgressoribus imposuit γNegative ; ut enim ait Angelicus , nullus
proprie coquur a 3eipso: lem auι m non habeι vim coaeιiram, nisi a Principis potessa- te. Sic igitur Princeps dieitur esse solutus
a lege, quia nullus in ipsum potest judisium
condemnationis ferre si contra legem agat.
Unde super illud Ps. 50 lihi soli peccavi , dieiι Glossa, quod reae non habet hominem, qui sua faeta clijudiceι 3). Ex hoe consequitur quod si Episcopus , qui Sub paena SuSponsionis ipso facto incurrundae prohibuit, ne Clerici sui coit ponas ingrediantur, ipse
Ii In eivili iurisprudentia nulla mentio est qua insi-domicilio. Quoad domiellium autem haec praeeipue nolenda in Codiee eivili Albertino: - 1 iluom illa d ogni suddito. per quanto fistuurda P eseretrio da' suoi diruti civili, δ u Iuogo ove esti il suo principata stabilimento sart. 66ὶ; - 2P abuarione reale stabilita in tin altro Iuvo eo intenetione di fissure in questo iι prineipale stabia limento, produrraeanaiamento di domieitio tari
eas ingrediatur, suspensionem non incuriarii. - Ηic tamen cum communi excipiendus est casus, quo lex contractus respiciat; sustitia enim postulat, ut in iis cum reliquis pari conditione utatur sol. Q. 2. An clerici legibus cinilibus obli.
I l. Amrmativet Cistrici legibus civilibus obligantur si de iis legibus agatur, quae non adversantur immunitatibus illis , quas Tridentinum appellat Dei ordinatione, et ea-nonicis sanctionibus constiιutas O . Omnes enim partes Dommunitatis politicae lΡgibus politicis obligantur; atqui Clerici sunt paries communitalis politicae. Hinc Λpostolus sine ullo pursonarum discrimine inquit: omnis anima poιestatibus sublimioribus subdua sit l5l. Dieit: omnis anima, ait hic Chryso
Stomus; ergo etsi Apostolus esse3, etsi Eoangelista, etsi Propheta, eιsi quivis alius; neque enim haec subjectio subvertiι pietatem.
imo praestat, ut Clerici Obediendo aliis sint diligentiores; sidelitatis exemplum, ait
Bouvier, praebeamus populis, eι verbo ac Opere reddamus quae sunι Caesaris Caesari, eι quae sunt Di Deo. Q. 5. An perestrini, advenae eι vasti teneantur legibus patriis. NOTA. Peregrinus dicitur qui extra proprium territorium p et aliquot dies , vel ad
Summum per minorem anni Partem versatur animo ad sua redeundi. ut Sunt viatores et mercatores excurrentes. - advena qui
extra proprium territorium posuit domici-cilium suum vel quasi-domicilium. Porro communiter docent quod ille statim domicilium acquirit, qui habitat alicubi animo perpetuo manendi: qui animus in foro extemno pracsumitur, si habitatio sit decennalis, vel si ibi domus sit aedificata, aut major DarS bonorum adsportata G).Quasi-don, Cilium vero acquirit qui uti cubi mauet perni rem uiani partem: tales sunt sumuli, ut Seholastici l7 . Advena porro ac lili paratur
104쪽
TRA . II. DISP. UNICA 102 loci incolae. - Vagus denique est qui nul- tibi fixum ac determinatum domicilium habet, sed de uno in alium se locum tranSsert. Hoc posito: Si sermo est de praeceptis, quae BPmpe personas immediatu asticiunt et leges personales appellantur, certum est ea Obligare peregrinos , advi'nas et vagOS ubicumque, hoc ipso quod non eorum territorio ei patriae,sed eorum personis leges istae t 'uaciter haereant. Hinc Sacerdos v. g. in sua Dioec si suspensus a muniis Sacerdotalibus, non potest nec in Dioecesi aliena Missam celebrare.
Si vero sermo est de illis legibus , quae pniciunt loca, ol dicuntur locales, tune Sententia communissima docet cum Lessio, Pallio et Salman licenSibus, eos minime ligari,
nisi fictione juris , uti loquuntur Scholastici . in proprio territoris adhue censeanis fur. Ilutio est, quia legislatoris jurisdictio ita est proprio territorio lim xa ut Oxtra illud se extendere non possit l . Ilinc qui moratur in loco ubi lex jejunii non est, PO-test licite comedere, quamvis in patria jejunium indictum sit. Quod volet licet lux jejunii sit de jure communi, sed abrogata
ubi nunc ipso commoratur; qui Sque enim Potest se conformare loco, ubi est.--uixiumus nisi fictione juris in proprio territorio
adhue esse censeantur. Sic v. g. Siquis CX-tra proprium territorium rem suam Venderet in eodem extantem , servare teneretur
ejusdem leges in tali venditione. Sic etiam beneficiatus , qui non residet, omissionem Patriare censetur in proprio turritorio , et poenas ibidem latas contra non residentes incurrit. Ibi enim res consummari censetur ubi fieri debuisset; unde delinquens habe.tur uti moraliter praeSeDS.
Quid i dicesi si peregrinus e prppris serritorio ideo egrediatur, ut se alem obligatione subduret 2 M . . Alii contendunt cum Antoine, si listi, Con-
Cina, etc., Peregrinum illum pri,prii Idhuc territorii legibus teneri. Quare' quia: l le .ges cam semper habent adnexam conditio-
1ὶ Constat etiam ex C. O. animarum, deonat . in n. 2ὶ Palet autem ex hae responsione quomodo re sellatur lam 1,.quam etiam 2 tontrariae sententiae
buod vero desumitur ex declaratione S. Congregationis, ad rem non iacit; nam qui discedit a proprio territorio et se eonfert in locum, in quo Triclentinum non est promulgatum, eo animo praeciSeut i hi matrimonium elandestino contrahat. Vere
agit in fraudem legis. id est Constitutionis lirbani VII l, qui detreium Congregationis id prohibentis,nem , ut subditis sine causa non liceat earum e litigere vim et obligationem , 2 ex juris uda gio nemini sua fraus debet patrocinari , 5 Sacra Concilii Congregatio illogitimum deelaravit matrimonium illius, qui s lo unimo illud clandestine contrahendi recessit e loco, ubi Tridentinum fuit promulgatum , et se contulit ubi promulgationem non habuit. Itii tameu cum AZorato, Bonacina, Filii ucio, Palao, Salmanticensibus,
Sanchex, etc., contra Sentiunt. Et sane peregrinus ille utitur jure suo; lex enim non prohibet exire e proprio territorio, sed prohibet tantum praecepta sua violari ab iis , qui sunt in territorio suo: ideoque non fraus et dolus, sed loci conditio peregrino illi sa-vet: nullus videtur dolo facere, qui jure sus
torio ubi Iea vight, teneturne aute discessum eam implere, si eo vensurus esι ubi illa non vigει' Alii Imrmant ipsum tρneri, si eam implere commode possit', quia praeceptum nutu obligatis actu impleri debui, si po, tua non potest. Sed alii degant, nisi Ieae continuatim obliget: undu non tenetur V. g. qui S mano audire Mi Ssam die festo , si ante prandium venturus est in locum, ubi non adu Stillud Missam audiendi praeceptum. Si enim domi mansisset, legis implementum dissertu poterat usque ad illud temporis punctum , quo discesSit: cum autem pervenit ad ullum locum, desinit obligari 3 . Si lamon ibide in unum tantum esset Sacrum accelebei retur ante illius discessum, teneretur illud audire; quia tunc tempore habili esset consummata obligatio. -Licet prima sententia non appareat probabilior , Suaderi tamen pote
Diximus nisi leae eontinuatim obligeι; si enim lex proprii territorii omnibus momentis urget, omnibus monum tis implenda Psu Sic si in tua Paroecia speciale jejunium iudicium sit, non potus illud franger Oandita in ea manus. Nec excusat privilegium loci quo ventutus PS; quia eo nondum venisti.
imo annullantis proba 1 it. Quod non eurrit in casu nostro, tum nulla adsit lex, quae id expresse Pr hibeat; quandiu igitur non sit laeta prohibitio, jure nostro uti merito possumus. Et sane Si res. v. g. Taurini, sit minoris taxata, quid prohibet, quomisenus me illuc conseram,ut rem illam minoris pmam sa) Neque obest, quod prae idens impedim Hluris tenetur illud praevenire ; quia tune id habet locum, cum, manente vi praeeepti, quis praevidet se ab illius observantia impeditum iri: non verorum quis a praecepti obligalioue suturuς est liber.
105쪽
DE LEGIBLS 103 Sollem di eos illi imol peregrini erunt obligandi legibus toti in quo morantur , ne
ditantur sine lege vagaripobligantur: l cum ugitur do talibus re . rum circumstantiis, ut poriculum scandalisit, si peregrinus a legis obligalion o subdu.ceretur; nlim scriptum est: rae homini illi, per quem scandalum venit I).2 Cum agitur de logibus Iuris communis, a quibus per privilegium persegrinus suo in territorio osset ox in plus; nam perdiseusMim privilegium illud prorsus amittortil, cum loro affixum sit. Hinc v. π si tu manu sis in loco, ubi ex privilegio non jejunatur, potes ibidem vesci carnibus; Sed cum Por. venis in locum tibi de jure communi vig ljejunii l 'x. teneris j 'iunare. Quod videtur
probabilius tenendum .etiamsi in loco privilegialo duplicona jam sumpsisses resectio. non ; quia rod undo in territorium logis communis, si alim hac ligaris, set juberis consormari ullis subditis isti unantibus.
5 Cum agitur tam do contractibus, quia in iis quisque sortitur forum loci, ubi contrahit: ot merito, ut Omnis confusio exit tur; quam de delictis, quia dolinquons sortitur forum ubi deliquit: n quum est enim, ut scelera pnniantur ubique. Hisce casibus exceptis, disputant iitrumpo regrini tuneantur logibus loci, in quo vem santur. Λ mrmani multi satis probabilitercium Anio inu Pt Coli l; njunt enim: qui sentit eommodum, sentire debet etium ineomm eum, uti seri adugium. Addunt illud Ambrosii: eum Romam venio, subbaso j juno; cum Medioloni sum, non j juno: sic ad quamcumque Ecelesiam veneris, ejus mores Femra, si cuiquam non nis esse scandalo, nec
quemquam tibi su). Alii sic distinguunt cum
Suar Z: si peregrinus illuc advenerit lamquam ud torminum itineris sui, tunc ipse tenebitur ad omnes logos illius loci, quia sit quasi subditus; si vero illuc tantum per. transit, non tenetur ad praecepta positiva, cum liuoc lanium obligoni incolas, utpote permanentes; sed tenetur ad prasecepta nugaliva, quae cum obligent sempor et pro Sumper, urgent etiam simpliciter Iranseuntes. Tanddin alii probabilius ae communius indistincte nogant eum S. Antonin0,Lnyman, SanctistZ, Toleloeic, quia leges non
obligant nisi subditos; atqui peregrini quod
valot cliam de vagis non sunt subditi. Nam exdure 33 nemo subditur alterius potesta- .ii, nisi ratione vel delicti vel contractus vel domicilii, aut quasi domicilii, vel rationoroi silue in territorio, vel demum ratione
originis. Ad lexium voro d. Ambrosii respondent, s. Doctorum expressu loqui de lege com mimi. ac scandalo vitando, cum addant: si cuiquam non vis esse scandala , nec quemquam tibi. ΝΡque dicas tunc peregrinos et maxime vagos esse exleges; nam constringuntur legibus communibus; imo et particularibus, si adsit scandalum, vel si agatur de dolieto aut contractibus sex dictis.
Λrl. l. De legis humanae obligasione
Q. l. Irarum leges humanae obligenι in
it. Doctrina est hacrlaticorum serme omnium legislatores humanos sive civilus sive ecclesiasticos nullam habere potestatem Christianorum conscientias per se obligandi, nisi sorte illas definiendo et determinando circumstantias, in quibus obligat lex divina vel naturalis. Sed nos dicimus, leges humanas Obligare per se in conscientia: imo hoc de fido est quoad leges pcclesiasticas a
Tridonlino ita desinitum: si quis diaeerit
baptizatos liberos esse ab omnibus sanctae Ecclesiae praeceptis, quae reι scripta veι tradita sunt, ita ut ea observare non tene-onιur, nisi se sua sponte illis submittere coluerint, anathema sit t. l. lyrob. l. Scripturis. Apostolus sic ait: omnis anima potestatibus sublimioribus subdita siι; non est enim potestas, nisi a Deo. uae autem sunt, a Deo ordinata sunt. Itaque qui resisιiι potestali, Dei ordinutioni resistit; qui autem resistunt, ipsi sibi domnationem aequirunt ... Ideo necessitate subdisi estole non solum propter iram, sed etiam
propter conscientiam M. Ex quibus patet
3ὶ tom. 13. 1 ine patet, quam sil absurdum e rum tommentum, qui discrimen civilem inter et eeelesiasticam potestalem sie statuunt, ut una eorporibus, altera animis dumtaxat debeat imperare. Utique una eurat res ei viles ac temporalem hominum selieitalem : altera res sacras, atque animarum salutem. Sed cum utraque toti homini sit data, totum hominem sub diversa ratione ligare omnino debet: secus quot ineonvenientia l-V. Diate. m Eecl. potestate. Romae editam 17T4. Sed nulli hi melius de linthus utriusque Potestatis , quam in Bulla Unam sanetum Bonifatii VIII.
106쪽
praeceptum potestati ipsi obediendi a nemine unquam citra piaculum posse riolari.
nisi sorte aliquid imperetur, quod Dei eι
Ecclesiae legibus aduersetur, ut verbis utar,
quibus Gloriosissimus Pontilax Pius lX tapiscopos hortatur, ut debitam erga Principes et potestates obedientiam ac Subjectionem christiano populo inculcare Sata-
2 Sanctorum doctrina S. Bernum us Sic scribit: siue Deus sine homo Dei vicarius mandalum quodcumque tradiderit, pari profecto Obsequendum est eura, pari reverentia deserendum; ubi tamen Deo contraria non
praeeipiι homo si. - Εt s. et homus habet: ιectes humanae, si justae sint, habent vim obligandi in foro conscientiae d .
5. natione. Per Deum Iessum conditores iusta derernunι, id ost vi legis Itiernae ut- qui lex aeterna obligat in consci sentia. Λdde, potestas serendilegos nec Ssaria est a primri ut vjunt, in qualibet societate ad bonum subditorum regimen; atqui ea esset prorsus inutilis , si leges non haberent vim per se obligandi etiam in conscisentia; subditi enim in hoc casu impunir legem violarent, quotiescumque violatio illa posset occultari: quod frequentissime sane occurreret 4 ).
0. 2. An leges tyranni scit obligent in eon
Nora. Tyrannus talis est v l administration , vel titulo : adminisι ratione qui male administrat Rempublicam; nec honum commune curat: titulo qui regnandi titulum non habet: et iste vel pacifico usurpatum imperium possidet, vel nondum pacifice. His praemissis: n. Si tyrannus talis est administratione , ipsi profecto obtemperandum eSt, clamante d. Petro: subditi estote dominis non tantum
bonis , sed etiam dyseolis 6 . Id tamen intelligitur, si non praeeipiantur sta, quasi honeste praestari non queunt: alioquin uartyres imitari tenemur, qui mortem potiuSpassi Sunt . quam lymannorum iniqud praecipientium voluntati parere. - Item Si tyrannus tulis est titulo, et jom pacificus imperii usurpati possessor, udhuc tenemur c-
s Eneret. Oui pluribus. 2ὶ L. t de Cons. c. s. 3ὶ 1. 2. q. M. a. 4. 4ὶlInde lex ad aliquid semper obligat in eo
Stientia, nempe ad id, quod legislator intendit: Ser PSSol eonsilium, non lex. Sic lex praecepti a obligat ad aelum: prohibitiva adnelus omissionern mere poenalis ad poenam acceptandam; eopulative mixta ad utrumque; disjunetive mixta ad ulterutrum. Nee requiritur ut superior id explieite indi-eet; nam eo ipso, quo intendit uti legislati a pole- Slale , sussilienter intendit obligare sui, petealo
jus legibus bonum publicum et honestum
promoventibus obtemperare ad vitanda incommoda et mala gravissima , quae aliter orirentur; neque enim diu sine legibus potest stare societas: unde ad hoc ipsa censetur facultatem tribuere. Si Vero tyrannus
titulo nondum pacifice imperium possidet, non est ei obtemperandi obligatio; cum nondum sit verus superior R . Q. 3. In Ieae dubia obliget. n. Si post adhibitam susscientem diligontiam ad veritatem inquirendam libros vol-
endo, doctos consulendo, vel aliud pro subjecta mat ria agendo) ut praeciso scandalo vel alio notabili inconvenienti, adhuc dubium est, v n lox sexistat, non obligat. id probamus: 1 ox Scripturis : peccatum non cognovi, nisi per legem, inquit Λpostolus 7 . Ergo Λpostolus ad peccatum requirit logis cognitionem; atqui nulla est cognitio, ubi lox ipsa ost dubia;-2 Px Patribus, quorum unus sufficiat Nazianaenus, qui ait: si res dubia est, eineat humanitas et facili.
mus: nisi de mundulo sedis Apostolicae cem tus eaeliteris, eaequi non eogeris quod mandatur I9j. Item P xjure civili, ubi habetur: in dubio nullus praesumitur obligatus 0 ;
nit Angelicus: nullus ligatur per Praecepιumuliquod, nisi in diante scientia illius prue cepti H ;-5 ox rationi'; nam in dubio logis pussidet libertus iuxta illud Apostoli: potestatem aulem habens suae voluntatis l 2 . Ex quibus duo haec deducuntur corolla. ria gravis Sane momonti: I. ln dubio, an lox sextendatur ad aliquid, vel an inceperit Djus obligalio, vel ansit jam promulgata. uno verbo an adsit lux aliquid velans , legem ipsam Psse Probandam ; quis uni cedenter libertatis nostrao certi jam sumus. I lino morito vj b. it Benedictus X lV: non si debbono porre legami certi, quando non vi e una thiara Dyge, chestimponou l5l: certo autem lex clara non eSt, quamdiu dubia os t. 2. Qui legem dubiam implet, persectius utique agere et muri tum prosocio sibi
propior essentialem connexionem usus potesta liq a Deo derivatae, et obligationi sub culpa. 5J Sie dieitur a graeco tryo vexare, cruciare, etc. is, Ep. 3, c. 2. - V. Lalmes, Il Protestiantismo eumpariato vii Costqlicismo. e. xvi. i I) uom. I i Ν) frui. as, V. supra Traci. 1 ubi de nostro
107쪽
DE LEGlBUs acquirere; sed si eam non impleat et utatue libertate propria, minime peccare neque dein mereri penes legislatorem.
Quid idie ) si dubitetur utrum leae in
aliqua sui parte praecipiat, an suadeat tantummodo in tali dubio lex quoad illum sui partem non Obligat, vel obligat tantum sublevi, ut docent Cloix , Nuvurrus, Sanche et suse probat Gobat li). Ratio quia libertas est in possessions, et in obscuris minimum esι sequendum l2l; atque semper in dubiis benigniora prneferenda sunt M. Idumclicatur, si post diligentem veritatis inquisitionem dubium sit, an lex obligui sub gravi ; nam eSt expressa Sauctorum doctrinad clarari non debere quidpiam uti mortale, nisi constet ex rorta vel Scripturae , vel Traditionis, vel Ecclesiae auctoritate , aut saltsem ex ratione omnino manifestu. Quid uddes si dubiιetur an res sub prae-eπιο myressa liciιa siι necney Verior sententia et communis affirmat tunc subditum teneri dubium deponere et superiori obtrem Prrare, nisi res praecepta esset valde disticitis, molesta et periculosa, prudentum judicio. Dubium autem deponet, Si vix consulat rationem et uuctoritatem: Raιionem , tum quia ipsa praecipit, ut superior legitime existens in possessione imperandi, eadem non debeat exspoliari, nisi aperte constet rem imperatam esse illicitam; tum quia clare patet nullam hominum societatem consistere posse, si semel subditis concederetur lacullas sese exime udi ab obedientia, quotiescumque dubium occurreret de honestate actionis a Superiore imperatae. 2 Aueloritatem; quia clamat Deus: si dispicite, eι ambiguum apud te judicium esse perspexeris, facies quodcumque dixerint qui praesunι loco. quem elegerit Dominus lo).-Clamat aus canonicum, Obediendum esse, si quod jubetur, vel non esse eonιra Dei praecepιum, cerιum est, vel uιrum sit, cer-
IJ Nequa obstat quod, si lex tantum tonsuleret, non esset ira, tum lex non sit consilium, sed prae-eeptum; nam salis jam ipsa sustinetur in ea parte, qua praeeipit. duod si universim videretur tomu lere, rediret quod supra. quod nempe obligaret dumtaxat sublevi, idest ad minus; obligaret tamen.
legitimus, modo eommuniter ut talis habeatur, vel an imperando excedat suam potestatem ἰ cum sitio pos e Sione. Theologia Moralis. TOIN. I.
dum in omnibus quae non sunt contraris animae et regulae. Clamant omni S Praeclariores Theologiae mysticae Magistri , quorum unum appellamuS, nempe sanctumlguutium, qui uit i5l: obediendum in omni . bus ubi peccatum uoti cernitur, id est ubi nullum manifestum esι pecentum sit). Diximus: nisi res praecepta esset valda disci lis , molesta et periculosa, V. g. Si PerSotiani exponeret certo periculo gravis damni subeundi in vita, fama, honore et fortuna. Nam tunc subditus non tenetur SuPrivare suo jure certo, quod jam possidet circa talia hona magni momenti. Neque lex humana per se obligat eum gravi incommodo; eo igitur in casu pra ceptum Pst certuoxorbitans T). ua communiter Billuari, Dens, Salmanticonse S, Sanchea, etc. 8). 0. 4. An leae humana obliget eum gravi
n. Ordinarie loquendo Iρx humana non obligat cum gravi damno. Patet Px constanti Ecclesiae praxi, per quam praeceptum jejunandi, recitandi Horas, etc. nou obligat cum gravi incommodo. Legus enim cuin latae sint pro omnibus generatim, debent esse possibiles secundum ordinariam hominumcopacitatem, cujusmodi non est i x praesu- serens magnam dissicultatem. Hinc d. Antoninus habet: impossibile est quod vix possibile est, ut, puta, nimiam habens dissicul
Praeterea leges ipsae divinae pure posilivas cum hoc gravi incommodo minime obligant. uti patet ex Christo u pyrobanti laetiun Davidis, qui in necessitate gravi constitutus comederat panes propositionis, quorum eSus lege illa laicis erut prohibitus; ergo multo minus huinanae 10 . Hinc injure infirmus declaratur immunis a lege inunii; eum non subjaceat legi necessitas Hl. Diximus ordinam eloquendo; Sunt duo enim casus, in quibus lex humanu cum quovis
possidet libertas; cur non etiam in dubio de illius justitia' Latum est diserimen; nam in 1 casu, eum dubium sit an lex existati possidet utique libertas. quae anterior est. Non item in 2; eum enim quaaratur de legis justitia . jam supponitur ipsa praeexistere; ideo ipsa possidet, nostrumque proPterea est illius inhonestatem certo Probare. Eadem ratione possidet lex si dubitetur an te faverti, an ahrogata, an ierit in desuetudinem, an Reeeptata . an eam impleveris. Liguori. Ορ. Mor. . l. nn. s7. ple. isj 2, p. lit. a. e. 10. S 10.
108쪽
damno ipsius etiam vitae potest obligare: - 1 quando id postulat bonum publicum,
cui bonum privatum cedere debet. Sic miles v. g. xcubias Igens mori potius debet,quain silere, hoste adventante; - 2 quando legis violatio cederet in contemptum Dei, religionis Ecclesiae, aut Ecclesiasticae potestatis, vel etiam in prcximi scandalum; haec enim
plus refert tueri, quam priva lumbonum l): Sic v. g.EleazaruS I legitur mori potius et
sisSe, quam carnem porcinam manducare; eum ad id cogeretur in contemplum legis 5 . Hinc si in contemptum vel in laesionem p testatis EcclesiaSticae tu compellaris communicare cum vi landis, laboraro die festo, celebrare in loco profano, te Sistere coram
judice laico, vel tali libro tibi graviter vetito studere, et similia, etiam cum tuo gravi damno renuere debes. natio patet, ait Billuari, quia contemptus Ecclesiae vel religionis redundat in ipsum Dpum. Q. 5. Ouale peceatum est legis contemptur NoTh. Dupli x est legis contemptus. Unus materialis, formaliS alter: primus in eo eSt, qui legem violat, ut suis indulgeat cupidι- talibus; alter in eo, qui legom violat, quia vel illam expresse contemnit, vel Pjus nuctorem, qua Superior eSt, aspernatur. Hisce
positis: Ii. Contemptus materialis seu lato sumptus 4ὶὶ cst mortalis vel venialis pro modomatoriae; cum aliud nequeat adsignari, undo specialem malitiam Sortiatur. Quod quidem valet, ait Angelicus, eliamsi eae eademeausa fel alio simili peccatum iteretur o .
Rationem addit: quia diuturnitas et assiduitas non est circumstanιia trahens actum
in aliam 1peciem ; similiter nec frequentiat εἰ assiduitas, nisi forte per accidens eae aI quo supercententi 6ὶ. Frequentia tamen peccandi dispositivo inducit ad contemptum secundum illud Proverbiorum: impius, cum in profundum veneriι peccatorum, contem-
Contemptus vero formalis est Semper Frs ) Πis ulmen in easibus non ipsa lex humana vel divina pure positiva per se obligare diei potest;
sed potius vi legis naturalis . quaeum lunt plano conjungitur. Siquidem est de ratione legis naturaliq . ut Pars se obiiciat pro bono totius, et minuseedat majori. 2ὶ 2. Maeliab. 6. 3ὶ Quod si non excusaris eo in east a peceato ,
ideo neque a tensura si in eontraventores lata Rit. Si fetus, actum est de legibuq Eeelesiae, semel aepolentes Saeeuli illis adversantur, eum ad eas vi landas omni molestiarum genere indutero soleant.
Est ergo sortiter etiam eum proprii ossieti ae status citrimenti obsistendum, quando te violatione stam
so mortalis; quia tune eontemnitur direelo ipsa praecipientis auctoritas , et proinda ipse Deus, a quo auctoritas dimanat, juxta illud Christi ad xupPriores: qui vos spernit, me spernit l8j. Excipe: - Si contemnaturres ipsa praecepta quatenus parvi fiat, vel
si contemptus superioris non sit quatenus est superior . sed quatenuS Singularis persona contemptibilis; quia v. g. imprudens, vilis, idiota,rudis,indocta s). Tunc contem plus non caderet in legem vel superiorem, nisi indirecte: - 2 Si actus, quo praeceptum contemnitur, perfectus non sit, Si nempo non conlingat persecte ad rationem actus moralis; quia non est deliberatus, sed subitus. Bine aiunt Lessius, SancheZ et . raro contingere peccatum mortale ratione contemptus aQ. 6. Quaenam eaeeusant a transgressione
II. Excusant a transgressione legis ipsa manente lege: - I ignorantia invincibilis: voluntas pnim non sertur in incognitum ; - 2 timor gravis: lex enim humana ex se cum gravi incommodo non obligat; -5 vera impotentia: nam impossibilium nulla est obligati .
Diximus ipsa manente lege; etenim tanto magis excusabimur, sublata lege; cum tunc
omne fundamentum obligationis tollatur 10 . I I. - De vi et obligatione penalis lagis.
obligant ad solam Poenum. n. Nequit duri lex pure poenalis hoe son-su, ut nullo modo obliget in conscientia ;quia praeceptum Superioris, si nulli mode obligaret, non esset Verum Praeeoplum. Potest tamen dari lex pure ac mere poenalis , quae nempe obliget in conscientia non quidem ad aliquid faciendum vel omittendum sed tantum ad poenam acceptandam ut sol
vendam, si lex violata fuit et poena fuit applicata. En quo sensu dicimus dari leges
datum oritur, vel aperta potestatis religiosae laesio.
qui violat legem, aliquo modo latit contra legis auctorem. De quo etiam intelli endi sunt plerumque disserere contionatores.
eium, quod sit efformatur de Persona illa. WAet graviter temerarium, ut Palet. - V. Liguori, Op. M r. i. s. n. 142.
109쪽
DE LEGiBUs 10 pure poenales. Sane tota obligallo legis γndet a voluntate legislatoris : hinc si ipse legislator intendit obligare tantum ad poenam , dantur prolecto leges hujusmodi. Quare merito docet Angulicus, quod non Omnis quae eontinentur in teste, traduntur per m adum Praecepti. sed quaedam proponuntur per modum ordinationis cujusdam vel staιuti obligantis ad erelam poenam li).
Tales habentur communiter loges oppidorum prohibentes Sub poena coesiones lignorum, herbarum; leges vetantes piscationem, venationem etc. N . - Imo censet SuareZ, si per verba legis poenalis non satis declaratur proeceptum, praesumentum esse prologe pure poenali. nisi poena illa intrinseco supponat culpam theologicam, ut este Ic-- municationis poena. O. 2. Quomodo cognosci poterit, utrum legislatoris voluntas siι tantummodo ad poenam γTribus maxime modis id cognoscere PDS- sumus: - l si id ipse per se legislator ex. presserit, uti communiter agere solent Superiores regulares in suis Constitutionibus ; - 2 si poena non seratur per modum praecepti ac prohibitionis, Sed pure et sim-Pliciteri. v. g. qui frumentum e regno traustularit, solvet centum Iibellas; vel si seratur particula disjunctiva V. g. nemo frumem tum a regno transferat, Tet si ιranstulerit, solaeι libellas centum , - 3 si talem eam existimaverit communis sapientum interpretatio , a quibus in muralibus res ost metienis
da. - Si secus, lex erit mixta 5). 0. 3 An omnes Religiosorum regulae sint
pure poenale . Cum Suarez r Regula religiosa collective sumpta est quaedam vivendi norma Secun dum persectionem Evangelieam regens animos et dirigens eorum actus ad illam acquirendam. - Si in regula distincte exponatur. Religionis mentem esse velle obligare in vi praecepti, qualis videtur osse regula f. Franis
ei sci, tunc obligat graviter vel leviter pro
ratione materiae, ac Verborum.
Si vero expresse ponatur in regula eam non obligare in conscientia ad culpam, ut habet regula Fratrum Praedicatorum , Meietatis It su, aliarumque nonnullarum Cominmunitatum , tunc de se ad nullam culpam
obligabit, sed solum obligabit in conscientia
ua ex parte videtur iis de nomino negare hujus legis existentiam: certo possibilitas haud potest ne
gari. iaὶ v. Liguori, Op. Mor. l. s. n. 144.ί nie non loquimur de substantialibus Staius
ad poenam sustinendam, seu ad parendum superiori poenum imponenti pro transgressione lo). - Haec per Se ; nam ad Pruxim quod attinet, quamvis regula ad nullam culpam obligaret, vix tamen potest violari sine aliquo peccato levi ob desectum inoli viet finis honesti. S d sere Semper adest culpa
ratio no negligentiae, cuneupiscentiae, Scan
0 1. An leges mixtae obligent eιiam subm a. R. Sunt qui tenent cum Comea, Imola et Meneada legos mixtas non Obligare sub cuupa, Sed tantummodo ad poenam tum quia has leges sic interpretatur consuetudo; lumquia per solam poenam jam Salis coercentur homines. Sed alii probabilius et verius cum
Bonacina, Diana, SaucbeZ, SuareZ, Valentia etc. docent has leges obligare et sub poena et sub culpa; alioquin nulla esset disserentia Inter leges poenales mixtas et pure Poenales, quae obligant ad solam poenam. Adde: leges hujusmodi sunt praeceptivae simul atque poenales; ergo prout poenales ad ma nam, prout praeceptivae obligant ad culpam. Neque poena ex Su praeceptum tollit, sed illud magis confirmat. O. 2. Ouotuplex est poena, quae lege contineri potesι
R. Poena, quae lege continetur, tilia nuncupatur aetira, quae nequit executione donari sine aliqua delinquentis actione: uti es- fiet v. g. Pecuniae solutio. Alia dicitur privatim , quae conSistit in mora privationualicujus rei: uti esset v. g. SuSpei Sio, quaOSacerdotem privat sucultate munia Sacra obeundi. - Utraque vero vel eSt latae sententiae , et est quae ipso Deto, uti Seholaooquuntur, id est sola crimissis patratione incurritur per legis verba ; vel ferendae sententiae , nempe quam lex non infligit, sed insigendam decernit per judicis sentPntiam.
naec autem sententia serenda vel condemnatoria est, per quam reus Certa Poena mulctatur; vel declaratoris, per quam judex declarat utiquom in illud incidisse crimen, pr Pter quod poena a lege statuta ipso laeto
Item poena alia est conditionalis, si pri
resigiosi; quae milli dubium est ei semperet omnes
6J V. ciuiliis Cattollea, V. 10, art.: La miteras dei moderia lampi.
110쪽
IM TRACT. II. DISP. LXI vnt aliquo juro sul, data conditione : alia in hilitans. si inhabilem reddit ad aliquid
0. 5. An Ioae poenalis obliget ad subeundam poenam ante senten iam.
B. Si agil ia r de post na Prendae sontentias. ex non obligat ad poonam subeundam uni illum sontentiam ἰ quia lunc lex poenam i-PSa per sρ non insigit, sed tantum decernit eam per judicem instigstndam. Verum Si agatur de poena latae sententias, distingue dum: vel poena est conditionalis, nul inhabilitans, aut privativa ; vel ost activa. Si posena ost conditionalis , niit inhabilitans, aut privativa, erit Subeunda ante sententiam. - Si sest conditionalis', cum senim
lex non tribuat jus, nisi sub tali conditione, on do fietente , et omne jus desistere debet. II inc Clericus, qui beneficium curatum obtinuit , si non ordinetur Sacordos infra annum, eo ipso illo privatur; quia sub ea tantum conditione suit ipsi collatum IJ.-2 Si est inhabili lans; cum nemo possit aequirere id, ad quod nullum habet jus: ut orgo eo 'xpolietur, nulla requiritur sententia. Unde plectio haeretici ad benstficium est nulla ;quia lino reticus jure est inhabilis. 3 Idem ordinarie currit, si poena sit privativa simpliciter, ut patet ex usu et consuetudine u-hiquo recepta de censuris, ac poenis simi ibus. Hinc absque alia Sententia conjuges
rito; cum enim incestus sere semper oecultus Sit, poena redderetur inutilis, si ille esset probandus, ac si Sententia requireretur. Diximus ordinarie; nam excipiunt, si reus nequeat poenam Pxequi sine infamia ; cum hoc osset nimis durum. Si vero popna ost activa atque gravis: ut siquis in dobstat positive privare jur ' jam acquisito, puta beneficio, tunc invaluit usus, ut non incurratur nnio declarationem juridicam, Si non pO 'nae, saltem criminis, licet dicatur: nulla deela ratione secuta. id confirmatur ipso canonico jure, ubi haeretici, etsi privontur ipso facto honis suis, lamen ex eodem jure non tenentur se iis Oxpoliarsonio sententiam lA). Sane nimis ardua et inexorabilis lex esset, si homo deberset gravem poenam ucti Vct exequi in semel ipsum: quae ratio ipsi concinae Malde congrua vi Sa
Ouid silices) de poena conventionali opposita in eontracιibus γ
C. Commissa g T. de elee. in s. 21 Ex o. Si quis de eo qui cognov.
s3 Ex c. Cum saeeundum de haer. in si .
Alii bmrmant poenam conventionalem esse solvondam ante sententiam; quia quisquat 'netur starct pactis ante sententiam quam-rtimquμ. Sed nomni alii; quia nemo conse lur si hi imponores poenam , nisi secundum dispositionsem juris circa leges postrarum :hae porro non contrahuntur nisi post sen
0. 4. An post sententiam teneatur reus in eonscientia poenam exequi. Assirmativo: reus lonetur paenam exequi,
si ea nihil contineat inhumani aut inhonesti,noc sit directa sui occisio; nam justo praecepto Suporioris obediendum ebi: sic qui
poena capitis damnatus est, tenetur manuSet collum praebere carnesici, Malam Conscendere, et similia praestares. Sed non tenetur ipse in se mortem inserre, v. g. Ve neniam Sumendo, pugionem sibi in v ntrem
conjiciendo ; quia hoc esset prorsus v b hOminum moribus alienum et naturast nimiumrppugnans. Imo neqtie id posset agere, cum sit revera se directo interimere. O. 5. An ignorantia excuseι a poena lege statuta.
R. Si ignorantia talis sit, ut excuset ab omni culpa, uni saltem a gravi, ExeuSut etiam ab omni poena aut saltem a poena gravi; quia nemo debet puniri, nisi in eo quod peccaverit. Si vero ignorantia non sit lotis, ut ex u- sol ab omni culpa, aut saltem a gravi, tunc neque sexcusata γ na proportionata. lic t poena haec in vincibiliter ignoretur ; quia omnis legis transgressio justo punitur puena aliqua sive a lege Sive a judice desinita. Sic qui culpabiliter legem violat, et viola istioni ad noxa sit pecuniae Solutio. in poenam
illam incurrit, etsi eam invincibiliter ignomvserit.
Excipe: si poena sit improportionata,
si nempe gravissima. meritum criminiS excedens; - 2 si ea sit censura aliqua ecclesiastica, quam qui cum invincibiliter ignorat, minime incurrit lM; - 2 si Superior
ad contra lisendam poenam requirat dolum, contumaciam, ausum, nut temeritatem. Eo enim in casu non excusat quidem ignoran-lia assectatu sed excusat ignorantia crassa
et supinai cum prima tantummodo scientiae aequiparetur, non vero aliae i7).