장음표시 사용
211쪽
210 TMcT. iiItia, sed non alia, licet communius ac probabilius cum a gravi excusent si sola attendatur obligalio tendendi ad persectionem nam sic jam videtur satis tondere posse ad illam ; diment ter tamen videtur posse exeusari ex alio capite, prout scite ait Sanchez, nempe ratione periculi labondi in gravia, ratione scandali, et hujusmodi.Quidquid sit, merito a gravi non excusant Superiorem , qui negligit corrigere defeetus leves in suis subditis, si complures sint et tales qui disciplinam in communitate rolaxare valeant pedetentim ; liret enim quilibet Religiosus non deficiat in gravi violando regulam levem, deficit utique Superior, cum inde relaxetur disciplina-Quod etiam dicendum est de Smperioribus aliarum communitatum ). Cum persectionis media praeeipua sint tria illa vota, quae ipsius prosossionis naturam constituunt, ideo hic erit de singulis. μιendum autem est tria notapauperi tis. obedienιiae et eastuviis congruenιissime a Christo adsignata fuisse pro constituenda status seligiosi essentia; persona enim hominis tria principaliιer habet; ad tuae omnia ad ipsam pertinerata reseruntur, animam , eorpus et bona externa; atqui Mee tria pedifrete consecrat per vota. Ita Bourier. V. Muretarelli, Emitio disingannato. T. M, Dial.
3 l. - Εotum Paupertasis. 0. l. Quid de voto paupertatispR. Religiosus ex voto paupertalis ad hoc obligatur, ut nihil habeat proprii in parit cidari ad disponendum eae bonis temporaliabus sivo mobilibus sive immobilibus. Ait enim Tridentinum Nit nemini Regularium
tam virorum quam mulierum lierat bona immobilia ηει mobilia e Meumque qualitatis fuerint, eliam quovis modo ab eis aequisita tamquam propria, avi etiam nomine
conventus, possidere vel lenere. v. Limori, La monam fama. - ωrurioni malleia intorno vi prine pali Meeri desti Dedini religiosi. Bod riguer, mercisis di eristiana pedi
εὶ Aliter est, si res speetetur iuxta jus et ile et
exlernum: vid. uti De testatore.
6ὶ V. Liguori, Nomo Ap. Tr. Mn. m. I et μει.έ7ὶ Sem. 25 e. 2 de Regularib. 8ὶ Id eonfirmari posse videtur ex Brevi Benedie-ti xm Postulat, ubi do Religiosis Q dignitatem Promotis ait: quod omnia mobilia seu immobilia. DISP. l.
Diximus proprii; nam voto paupertalis non repugnat, quod Religiosus possit Oroianis nomine ad Superioris nutum bona admianistrare; - 2 in particulari; nam ex Tri
dentino Ib) 0rdines possidere possunt in
communi, exceptis Franciscanis, Minoribus Observantibus ac cita cinis, quos insuper contendunt neque earum rerum habem dominium,quae usu tonsumuntur; sed illud esse penes Sodem Λpostolicam , quatenus nempe illum Pontifex revocare valet pro nutu si :-5 ud disponendum; nam de essentia voti non est, ut dominium abjiciaturi sic ex Bulla Ascindente Religiosi S. I. post omissa vota simplicia vere sunt Religiosi, et tamen retinent ae acquirere possunt dominium radicate bonorum temporalium,quoadusque emittant vota solemnia ac publica.
Tantum non habent jus actuale de illis pro arbitrio disponendi et utendi: atque in hac abdicatione proprie sita est essentia paupertatis religiosae IJ; 4 Eae bonis temporalibus ς quia honorum spiritualium, V. g. famae, honoris Religiosi dominium retinent. Idem dicunt de Reliquiis saeris. idem dρ maianuscriptis; sum quia sunt partes ingenii licet alieni, ideoque quid spirituale; tum quia pertinent ad scientiam , quam non respicit paupertas; tum quia ita lari consuetudo ubique recepta 6 . 0. 2. An Religiosus possu aliquid possidere de Iisentia Superioris. R. Si res exigatur ad praescriptum Tridentini, non potest IJ; siquidem nulla clatur licentia ea ducre. Sed contraria tamen consuetudo serme ubiquo viget: unde hodie probabilius existimamus rigorem Tridenti ni ' temperatum legitimo fuisse : atque ideo vi hujus consuetudinis ubi adest posse Religiosum de Superioris consensu Peculium habere, ut sibi provideat ad usus ne cessarios vel honestos; sub conditione tamen quod paratus sit bona haec ad nutum Sup
euisaeumque generis. quaa eos te ore tuas m motionis penea se via alios habere eontigerit, e eeptis dumtaavi manufestia propriis. Superiori loeali resignare teneantur. 93 Isaee adnotamus praeeipua quoad praxim: - permittunt eommuniter, ut religiosus possit largiri eui voluerit suas pistanxias , quae limita e ei Praebentur, ut ova, earnes, ete. nisi Superior id expresse vetet: - 2 saeit eoutra pauperialem quiaeeipii ab extraneo meuniam ad libitum impendendam in opera pia; quia esset aetus proprietatisiae agere. Setus est, si jam opera pia sint clei minata a donatore; tune religiosas non esset nisi ea. nalis dona oris: -3 Monasteria medioeriter opulenta eummuniter dominis pri alis sat opulentis aequiis
212쪽
DE OBLlGATIONIBLSEt hie obiter notandum, quod tale votum comitatur etiam assumptum ad Episcopatum , uti tenent communiter I adeo ut Episcopus Regularis testari non possit, cum msum, non proprietatem bonorum habeat si .
Unde s. Thomas ait: religiosus, qui fit Episcopus, sicut non absoluitur a voto eontinentiae, ita nec a voto pauperistis, quia nihil debes habere tamquam proprium, sed
sieut dispensator eommunium bonorum Ε elesiae: similiter etiam non absolvitur a v
to Obedientiae; sed per accidens obedire non tenetur, si Superiorem non habeaι 2). Ratio est quia vota personalia comitantur pera nam; quare quae talis acquirit, ea non sibi, sed suae Ecclesiae acquirit. Q. 5. An Religiosus possit accipere veι dare sub istentia praesumpta. R. Amrmative, si licentia reVera praeSumi possit de praesenti, et causa sit; nam lunc religiosus in virtute vera cum dependentia agit. Idem dicunt delicentia interpretativa; quae etsi non ei susticiat ad valide contrahendum, sufficit tamen ad hoc, ut proprie non agat suo nomine , ideoque ut non peccet contra paupertatis volum. Imo sine Superioris licentia, et etiam contra ipsam tot accipere vel dare, si periculum non Pati tur moram; quia necessilas non subdi
Se abstinendum ab omni volutaria delectaliono venerea tam interna quam externaὸ ae proinde,si contra secerit, duo peccata committit, luxuriae ac sacrilegii. Et probabili Simo etiam peccat contra commune bonum, Si periculum sit, ne ideo infametur reli
parantur. Unde hare ratio habenda est in tomp landa gravitate, si nempe surtum fiat de honis M nasterii; 4 generatim non peceat graviter religi
fius elam aeeipiens rem aliquam a sua eommuu tate, v. g. Iibrum, ad usum proprium, non tamen in perpetuum; quia Praelatus temetur tantum i vitus quoad modum; -ο sine Praelati lirentia generatim non peerat graviter religiosus res ad usum vel etiam ad non usum suum extraneis mutuando, modo sit lutus de restitutione laetenda, nee tali mutuo grave damnum inserat eommunitati; - 5 me eat contra paupertatem, qui sine saeuitate, saltem praeSumpta Superioris, liquid emit etiam pro e-- munitate; quia agit ut proprietarius. Non est Pec totum sub eonditione lieentiae oblinendae aliquidaecipere. Vel donare, modo res reeuperari et dari pomis, si licentia negetur; quia aetus reapse est S
spensus; T si habeat lieontiam dandi aliquid Pa lo et det Petro,non peeeat Religiosus, nisi superior
R. Lex elausurae, quae tam viros, quam
mulieres licet diversi modo respicit ,duplex
quasi est: una, quae religiosorum egrPssume claustris; altera, quae extrane uin ingreS- sum in claustra intuetur.
0. 5. An Isteri religiosis e elaustris egredi. n. Vel agitur de religiosis viris, vel de religiosis mulieribus. I. Quoad viros habet Const. Nullus
clemens VlIl: nemo religiosorum audeat egredi e conventu, nisi eae causa et cum socio et de Istentia singulis vicibus impiarata a Superiore. qui non aliιer eam e cedat, nisi causa naala, Oociumque eaeituro adjungia non petendis rogatu, sed arbitrio suo, neque eundem saepius : Iieentiae vero generales e-aeeundi nulli eoncedantur.SuareZ censet grave esse sine licentia in omni casu egredi; quia consuetudo est, ut talis egressus graviter puniatur. Sed communiter ac rationabiliter alii tenent id, si fiat semel aut iterum, S cluso seandalo ac contemptu, neque fiat noc. tu , non esse nisi leve: quia id ex se profecto leve est, nec aliunde de gravitate constat.
2. Quoad Sane limoniales arctissima est haec lex , quam tulit Tridentinum : nemini Sanetimonialium Ileeaι post professionem
mire e monasterio eιiam per breve tempus
quocumque praereatu, nisi eae aliqua Iegui eatua ab Episcopo probanda, indutiis qui- seumque et privilegiis non obstantibus 5 . - Imo neque id licet etiam cauSa translationis ad aliud monasterium ejusdem ordinis. vel alterius strictioris observantiae sine licentia Sedis Apostolicae, uti declaravit
papalem inflixit in Moniales clausuram violantes I), et in receptatores vel adjuvanteS.
ti) Est autem probabilissimum Episcopum Regularem non teneri regulis sui Ordinis. ut eruitur ex C. Statutum laus. 18 q. 1; aiunt lamen proha-hilius . ad omnia teneri illum Regularem, qui ad parochiam tantum sit promotus , ubi non dispe
3J S. Thomas, i, 2, q. 96. . s. 4ὶ Utram Papa possit ab hoc easti latiis voto pro prie dispensare vid. Da matrimonio, ubi de voli impedimento dirimente. id in Sess. 25. t. I, de regul. 6ὶ V. Suarer, Da oblis. et M. relig. I. . 8. 7ὶ Non datur parvitas materiae, etsi egressu
fiat uno passu lanium. Ila eommuniter et merito
Theologi. - V. Usuora, opus Mor. I. 4, n. 37. c.
213쪽
Statuit legitime non licem, nisi e π eausa. magni incendii aut infirmitatis leprae avi epidentiae a monasteriis eaeire; sed neque in praedietis easibus eaera illa, nisi ad necessarium tempus, glare Iiectit. Ad incendium eommuniter revocatur bellum imminens, inundatio suminis, ruina aedificii .. Q. 4. An eateri claustra ingredi possint. t. Vel agitur de claustris virorum, vel de claustris monialium: Si 1, generatim nunquam vetitum fuit admittere in claustra religiosorum viros mtiam laicos. Verum, etsi regula nihil injungat, munus erit su rioris , ut non omnes et ita frequenter laici admittantur; quia esisse non potest sine quietis ac pacis turbatio.
ne - Diximus viros; mulieres enim ea ingredi si excipiantur reginae ac funda trices
sub poena excommunicationis ipsi facto ac reservatae prohibuit Pius V tum Constit. Meet, tum Const. Regularium. Ipsi vero Beligiosi, qui eas admittere praesumunt, ipso facto poenam privationis ossiciorum , inhabilitatis et suspensionis a divinis in
Si 2 Tridentinum Montalium sopia in gredi omnibus indiscriminatim prohibuit si ne Episeopi cel Superioris lieentia in seriplis otienta ,sub eaecommunieatione ipso saelo in- eurrenda ). Quae tunc erit reservata, si ingressus sit ad finem malum id est libidinosum in sententia nostra 2)ὶ ex S. C. sub Clemente Vili. Haec licentia tantum in vera nec Milate est danda ex eodem Tridentino, et quidem in neeessitate monasterii; nam id permittitur ob illius utilitatem tantum. Est autem haec necessitas late accipienda , pro qualibet nempe rationabili causa ; in strio. ta enim necessitate, lex humana jam cessat per se, si alia adjuncta non sint.
S III. - Volum obediemiae. Q. 1. Quid de τοιο obedientiari n. Tali voto Religiosus obligatur ad omnia
quae praecipit Superior secundum regulasse constiιuliones, sive praecipiat directe et explicite, ut sunt eaqnae expresse habBntur in regula, v. g. Silentium, abstinentia
tali tempore; sive praecipiat indirecte et implicite, quae nempe in regulis satis con-
tinentur,ut poenas in transgressores,statuta ad earum observantiam legitime condita. et
quidquid pertinet ad omela communitatis rite o unda. Ratio est quia religiosus, Soobligando ad constitutiones se implicite etiam obligavit ad ea quae ad hunc finem conducunt. Ordinarie lamen peccata contra obedientiam non habentur ut mortalia, nisi agatur de ro gravi, vel de gravi scandalo, vel nisi praecipiat Superior in virtute sanetae obedientiae, in nomine Domini, etc. Diximus seeundum regulas ae eon titutiones; non enim obligatur iis, quae sunt veleontra regulam inisi adsit legitima disponia satioὶ ; cum debeat esse rationabile illius
obsequium : vel supra regulam, uti essent magnae macerationes; nam id non esset fragilitati humanae satis attemperatum. Quod aulem regulae jubeant obedire in omnibus id praecise non est de obligatione voti, sed dρ obedientiae persectione 5 .Q. 2. 0uid si Superior praeeipiaι assisten . tiam peste instetis R. Tenentur religiosi obedire, si insecti sint plusdem ordinis: quia pertinet ad honum commune, ut sibi invicem membra subveniant. Secus si agatur de aliis, qui non sint in necessitate Semper intelligo, si constitutiones id non praecipiant): nam nulla adest ratio, cui tam gravis obligatio innita
Articulus VI . - De religiosis ejectis et
0. Quid de Uretione , a simia et fuga a religione γR. 3. Rectionis nomine intelligitur: perpetua separatio religiosi a suo ordine metriauetoritale judicis. Ad extremum hoc remst dium veniendum est tantum in extremis φὶ.Εsset si rρligiosus in gravi ac pernicioso crimine existens notorie incorrigibilis a Stimetur etiam post longam saltem unius anni poenitentiam in jejunio et carcere; - 2 si diu tolerari non possit sine ordinis insa-mia;-5 si in admissione impedimentum cssentiale, vel valde grave reticuerit, V. g.
lepram D in Apostula a religione est qui
post emissam professionem deserit ordinem, excusso iugo regularis disciplinae α
pto e Soeietate Iesul posse expelli. nisi sit incore gibilis, sed tantum posse puniri jejuniis et carcere..uod semper obher andum est eum Monialibus in- eorrigibilibus. Liguori. Hom. Ap. Tr. m . n. 4.sTl Ejecti Episeopo subduntur, qui eos tamen ad
214쪽
DE OBLIGATIONIBUS 213 Fugitiuus vero ille dieitur, qui recedit a rum porro consortio ipsi juridice avulsi claustro vel timens saevitiam Praelati, vel sunt I). - E contrario apostata ac fugitia sibi vivere volens. τus omnibus legibus obligantur; cum B. 2. Eheti obligantur ad volum castita. dhuc sint et psse debeant de familia. Itatis: quoad paupertatem, rius quod acqui- communiter lili. runt, habent usum: qtione obedientiam ac Synodus Novariensis, pag. 398 et seqq. de teras regulas, liberi sunt; nam istae non religiosis ac monialibus quaedam specialia respiciunt, nisi regulariter viventes, a quo- habet, atque eis injungit.
Homo in eivili foetetale eo illutiri vel aliquo munere publieo insignitus est ad publieum honum , vel vitam agit privatam. Ex dupli et hae eonditione duplex obligationum spretes in mei etate eivili. A- i , quae hominem ligant publico munere in ipsa donatum. et obligationes publieas nuneupamus. δωIias. quae ligant eum iu vita privata, easque appellamus obligationes privatas. Obligationes publicae exhibent- obligationes I rincipum et Subditorum- 2 obligationes pers narum ad Forum spectantium, quae publicam justitiae adminis rationem habent- 2 obligationes Medicorum , Chirurgorum et Pharmacopolarum, qui munia exercent publieum honum proximo affl-eientia. Item obligationes privatas tres in speetes dividimus, eum tres sint speetes privatarum societatum rest Meletas paterna , tonjngalis et herilis. Paterna exhibet obligationes parentum ae filiorum ; eum vero tutores ac magistri habeantur uti Patres respectu minorum ae disti pulorum, ideo istorum obligationes hue revocamus ta). Conjugalia exhibet obligationes mariti et uxoris. Herilis tandem exhibet obligationes dominorum ac famulorum.
Arriculus I. - De obligationibus principum et subditorum Q. l. Ouaenam sunι Principis obligationes
B. Obligationes Principis praecipuas hi
versus habent: Iustam, 'Iicem. tulam tibi persice gentem, Sponsae adsis Christi, dignos urcesse miniisi reos.
13 Inter eelera v. Opu eula s. Bonaventurae:AM phabetum religiosorum: Item de eodem, Collats rim oetor Speeulum diro linae ad novitiosi mprostetu religiosorum: De institutisna novitiorum: Regula navitiorum Remedium defeetuum religiosi.
in V. Ferraris, Bibι. cone. eis. Vocis. Micere l. Nempe Princeps honum exemplum quod mores ac religionem subditis praebeat; experientia enim constat subditos ad imitandum Regis exemplum in iis praesertim,quae favent cupiditatibus, maxime serri. Ex quo vulgare illud: Regis ad eae plum totus componitur orbig.
2. Publicae felicitati prospiciat mediis justis, et convenientibus et opportunis: auis fer impietatem de uultu Regis, et Armabitur justitia thronus ejus 4 . Ex hoc capite graviter peccaret, si rei publicae ignaros imperitosque praeficeret, si subditos plus aequo gra aret, etc. 3ὶ In Me praerepto liv deealogi in intelligi urmandari quidquid pertinet ad reddendum debitum euicumque personas , sicut aeeundarium limeluditur in principali, ait s. Thomas 2, 2. q. 122. . n. Huc etiam veniunt patriae: v. do Sacram.
215쪽
5. Subditos ab hostibus, et ab injustis vexatoribus omnimode tueatur; quia bonus Princeps esse debet veluti pater vigilantissimus respectu totius populi sui; ideo enim constitutus est nex. 4. Quod omnium caput est, catholicae Ecclesiae potenti patrocinio suo adsit, et omnia tam spiritualia, quam temporalia mi us jura tueatur si : non enim ine causa Princeps gladium porια; Dei enim minister est 2). Neque, posthabita religione,
Prosperabitur regnum: nam historia nos docet, eae depressa saepius saerorum Antiastisum auctoritate, et eae crearente in dies mulιorum eontumalia in divinis et erelasi
sticis praeceptis impune violaridis, factum fuisse, in minuereιur pariler populi obsequium erga eivilem potestatem l M. Sane: qui Deo malus est, cui bonus Hinc Leo M. scribit, regiam potestatem non solum ad mundi regimen, sed marime ad Gelasiae praesidium esse eollatam. ipse Tullius ait: omnia religione movemur 5 . 5. Tandem suos sibi ministros et consiliarios eligat,qui tum scientia,tum pietate praestent i6 : eonsilium impiorum longe ritvb eo ); quia enim, ait d. Ambrosius, in eoeno fontem requirasy quis de ιursida aquai potum petaι' Itaque ubi lueturia, ubi intemperantia, ubi Duiorum confusio, quis inde sibi aliquid hauriendum existimeι .... Aneum idoneum putabo, qui mihi des eonsiliaum, quod non dediι tibi' et mihi eum raeare
credam, qui sibi non naevi i8 2 Experientia
teste, mala consilia reges ac regna Per ver
0. 2. Quaenam obligationes Subduorum R. obligationes subditorum sunt sequentes praeeipuae: . Ut Principibus eorumque repraeSe
tantibus exhibeant tum honorem, juxta illud: Deum timeis, Regem honorate sint, tum obedientiam : nullum sane in Principibus esse potest jus imper*ndi, quin etiam sit in
εὶ Ei gallieus poeta quidam essabatur:
subditis obligatio obediendi; - 2 ut fideli
tatem erga eosdem servent; si enim Principes tenentur subditos omni via tueri, aeuitas exigit, ut subditi ex parte propria deles se eisdem exhibeant EM; I ut usta tributa persolvant 10l; quia haec Regibus necessaria sunt, ut valeant Magistratus instituere, milites alere, et alia praestare ad publicam utilitatem l l l . Hinc ille versiis: Regibus obsequere, esto fidelis, solas tributa. Articulus II. De personis ad forum specιanιibus 5 l. De ebligationibus Aemaaιoria eι Rei. 0. 3. Quisnam aecusare in iudicio lanetur NOTA. Accusator dicitur qui crimen Superiori uti ludici deseri, ut reus puniatur, cum obligatione probandi delictum, et D nam incurrendi nisi probet. Accusatio fieri debet in scriptis, exprimendo nomen aecusatoris, rei, delicti: item tempus, horam, Iocum etc. Accusatio differt a denuntiatione tam iuridica, qtiae est delatio facta superiori uti iudici, sed alisque obligatione delictum probandi; quam evangelica sive Paterna, quae sit superiori uti patri, nempe ad rei emendationem simpliciter.Hoc posita: R. Accusare in judicio tenentur: I sis les , custodes agrorum et alii qui a Republica, vel a dominis ideo stipendium ac i-piunt li2ὶ: qui si negligant, tenentur Com-PenSare damna ex eorum negligentia Roi- publicae vel dominis obvenientia;-2 quilibet privatus, quando agitur de communi damno vitando, et crimen probari potest; unu Squisque enim uti pars communitatis tenetur illius bonum pro viribus tuori etiam cum suo damno sta): si erimen, ait d. Thomas, fueriι tale, quoa Mergat in detrimentum reipuhlieae, tenesur homo ad ac satis. nem, dummodo rusticismer posstu probare, quod pertinet ad ollirium accusatoris: puta
216쪽
nis eorruptelam ereporalem seu spiritua.
Diximus: l quando agitur de communi damno; nam raro tenemur, si res sit dodamno privato ; tum quia accusatio sine gravi incommodo esse non potest; tum quia alioquin tribunalia essent plena accusator hus cum Rei publicae perturbatione. Diximus: 2 quando et erimen probari potest: aliter sussicit rei denuntiatio, ut ita judex monitus vigilet. Imo communiter videntur Oncludere salis nunc esse delictum denuntiare , ne metu poenae incurrendae, si illud sumet enler non probetur, deterreantur homines a criminum manifestatione Ul. Animadvertendum ex Synodo Novariensi esse reservatam juratam falsi in judicio depositionem, aut veri reticentiam factam ab Meuaviore res teste: item induetionem
Q. 2. An clericus possiι accusare coram judici lateo malefactores. n. Potest Clericus suum vel suorum vel suae Ecclesiae malefactorem accusare etiam
Coram ludine Iaico. Hine Bonifacius VII l: si Praelati, aut Clarita propter metum hujusmodi quia juriae ad poenam sanguinis FO set procidere) de auia malesaetoribus taliter conqueri non auderent, daretur plerisque materia trueidandi eosdem, et ipsorum bona libere depraedandi. Debet tamen Clericus, ad vitandum irregularitatis perieulum,praemittere coram judice protestationem , Senon agere ad vindictam, nesue ad poenam sanguinis; bene vero ad solam sui, Vel suorum defensionem,el justitiae triumpbum f. Ouae protestatio si omittitur, etsi per oblivionem inculpabilem, adhuc irregularitas incurritur; quia oblivio excusat a culpa, non ab hac irregularitate, quae inducta est
n. neus in civilibus a re, quae petitur ;in criminalibus, qui crimen admisit, appel-
13 2. 2. q. m. a. l. Contra honum eommune sunt liaeresis, rebellio, monetarum sessi fieatio h micidia et furta ah assassinis ae grassatoribus: ali-ntii addunt suffragiorum subornationem in eat he clois et in aliis eleelionibus. 2) V. Liguori, in. Mor. I. ε. n. 237.Si deli Irim reclundaret in damnum solius delinquentis, de-tiet praemitti eorreetio juxta Evangelium. Π mo
latur. Porro reus iudiei legitime et iuridiee
interroganti tenetur utique sub mortali re. spondere veritatem candide aperiendo, nisi
agatur de crimine capitali, aut alio valdo gravi; judex enim habet jus veritatem hane
a reo Petendi: ergo repugnat essε simul in reo jus eam negandi. Hinc Benedictus XIV Const. Paterna eharilas an . 3749 genera-lim docet nepandam esse absolutionem reis renuentibus; cum multum ac semper pertioneat ad commune bonum, ut dignoscantur et puniantur. Quod saltem de praesenti casu est accipiendum, maxime si poena, quae timetur, sit ecclesiastica; quia haec est medicinalis.
Ouid Niees si sit sermo de erimine ea-puati, aut alio valde gravi 2 teneturne ineonseientia reus legitime interrogatus illude fueri 'Tune est distinguendum: vel honum pu-hlicum aliquam in illa veritatis inquisitione partem habet, v. g. si uatur de crimine perduellionis: τη habet nullam, T. g. si agatur de cognoscendo auctore mortis al-jus personae privatae et vilis, quae sit sine
Si l, tenetur reus veritatem dicere ;quia bonum publicum bono cujuscumque privati semper est praeserendum : et idem dicendum, si non sit spes poenam evadendi; cum tum cesset ratio delictum celundi. Si 2, satis probabile est etiam intrinsece quam .
vis contrarium ex diei a ratione habeamus uti probabilius reum ad criminis consessionem minime teneri. Quia dura omnino esset lex, qua quis, cessante causa boni publici , tenereis r sub peccato seipsum ad mortem vel aliam poenam gravissimam
condemnare, crimen Suum ex se mani
festando , quod alias plane maneret occul
Quid suasrest si judeae non inter ρει
segitime, nee juridire' Hoc in casu, ait d.
Thomas, non tenetur ei Meusatus respon
dere; sed potesι reι per appellasionem, ueι aliter lieite subterfugere: mendacium tamen
5ὶ Non ineurritur irregularitas , Ri protestatio
sele sit posita: nam lex non respieit finimum interius, sed laetum externum, ita Coneina, Filii uetus, Suarer. ete. φi6ὶ Nee dieas, ipsum honum publicum semper e in quolibet casu vim suam habire ἰ tune enim di-
tendum esset, reum ne P Se quidem e tarier fugam arripere . .um aequalis si ratio utriusque ea fius: Omnes tamen eonveniunt, uti par est, quod si reus sit in bona fide , et dimelle induratur ad trimen lalpndum. Consessarius eum relinquere debet in sua bona fide ad vitandum lormale meea na
217쪽
216 TRACT. III. DISP. I. direre non licis sit; judex enim non habet vi.-Si vero carcer non sit reo per sentenis auctoritatem, nisi quando et legitime et ju- liam adsignatus, tunc ipse poterit fugam ridice interrogat. Sic non interrogaret le- arripere, modo id fiat Sine corruptione mi-gitime, puta si pro eo casu non sit a prin- nistrorum, sine damno alicujus, uno verbocipe deputatus: non interrogaret juridice, sine mediis per se malis i ratio est, quia Si v. g. aliqua Semiplena probatio non prae- ante judicis sententiam nemo tenetur solve. GSsdrit, neque extet infamia , aut aliud re poenam l2 . manifestum criminis indicium, quod loco Ex codice poenali Albertino si fuga sit sit aecusationis viri ualis- imo si agatur de arrepta vel intentata, si id evenerit eum re gravi, et rationabiliter reus dubitet, an damno vel violentia. decernitur poena a sex interrogetur legitime ac juridice, non tenm mensibus ad annum ; Si etiam cum armis, tur respondere, ut abSolute docent La Finan, poena est reclusionis M. Lessius, Lugo, Navarrus, Salmanti censes, Sanchea aliique ; quia ipse possidet vitam g II. - De obligationibus Iudicum l. et famam suam: ac proinde jus habet utramque Sibi conservandi, donec sibi con- Q. I. Ouid requiritur in Iudice ut recte stet de legitima interrogatione. munere tuo fungatur20. 4. An reus teneatur revelare socios sui Il. Iudex est persona publica, legitimamminis. auctoritate constituta, ut secundum leges R. Si bonum commune revelationem ex- justitiam administret, atque in delinquentes postulat, reus ad illam tenetur; quia bonum poenas decernat. Sic dicitur uel quia jus commune Semper est praeserendum bono dicit, veι quia partium jura disceptat juxta privato: item est de bono gravi alicujus im legum praescripta. In eo requiritur:
nocentis; quia in pari causa ejus conditio 1. Scientia sulpiciens earum rerum, melior est. Si vero neque honum commune, quae ad proprium ossicium pertinent, et neque bonum grave innocentis id postulet, Sine quarum cognitione munus suum exer- tunc Si Socii sunt om uino occulti, ita ut cere recte non valet, uti est nolitia juris, nullis nec indiciis nec testimoniis cognosci communis et patrii ac consuetudinum lo-
et convinci possint, reus non lenetur eos corum: erudimini, inquit A. Psaltes si , revelare; quia in hoc casu adhuc ipsi retinet qui judieatis terram F).jus ad propriam famam. Seeus si non sint 2. Reeta intentio et animi fortitudo, ita
Omnino occulti: erunt revelandi ob rationem ut nec odio nec amori nec promissionibus oppositam, cum judex tunc legitime inter- nec precibus nec minis cedat, sed solum roget FH. conscientiae suae dictamen sequatur, Cla-0. 5. An reus, qui vere deliquit, possu mante Ecclesiastico: noli quaerere fieri jα- a carcere fugere. deae, nisi valeas virtute irrumpere iniquit Il. Si carcer reo jam est per sententiam tes, ne forte eas imescas faciem polentis, et adsignatus ad poenam, nefas videtur fugam ponas scandalum in aequitate tua ir). arripere, quia in executione Sententiae reus 5. Sollicitudo in causis expediendis ;tenetur Obedire. Quidam excipiunt, si ipso hoc enim et aequitati convenit et rigori. in carcere privetur necessariis ad sustenta- Quare peccat mortaliter sententiam disserentionem; veι si carcer sit saluti corporis ni- do sine juSta causa per multum temporismis noxius, aut animae periculosus ; quia spatium; et tenetur compensare damna , tunc videtur supra vires aliquem obligari quorum per injustam illam dilationem est
ad Seminime liberandum, eum id possit sine auctor M.
1ὶ 2. 2. q. 69. a. 1. - Liguori, Opus MoraIε I. saria seientia. Nec potest in foro emetentiae ab ol-4. n. 197. xi, nisi paratus siι ossicium illud dimittere 2. 2. q. 2) ldem est, si quis fuerit damnatus ad moriem, 87. B. 2 . Vel ad aliam poenam gravissimam , modo illi ad tTὶ Eeeli.7. Poenam hane non fuerit adsignatus eareer; quia s8ὶ Lites interest reipublieae quanto cuius sini-Fenientia non damnat reum ad non fugiendum Sed ri; etenim non astum consumuntur familiae in ad non resistendum ministris eum sententiam exe- aepensis et jurgiis. Merum etiam in illis distenti. quuntur. publieis muneribus Datara et aliorum hominiam 34 Art. 250. it. Cod. proe ed. erim. art. 721. - eommodo deservire prohibemur. Ita nota Rom.
C. A. Poen. p. l. S 330. Dee. Recent. 146, n. 6 . p. 1. Et ipse Iustinianusi in Hie vid. civ. Cali. v. x: pubblieita delia di- Imperator L. properandum II. de judiciis conque-Mussione ne' gludiali. i5ὶ Ps. 2. rebatur, quod lite Ferent poene perennes et vitae iοὶ Quare docet s. Thomas, eum graviter pecca hominum modum eXeederent. Lude rridentinum re, qui Pelit aut suscipit judicis munus siue neces- volens pro idere ait Sem. 25. eap. 10 d. R. ὶ: ad-
218쪽
4 Sententiae prolatio juxta legis praescripta; judex Pnim non Est dominuS, Sed xecutor legis: et si in omnibus , maxι me tamen in jure aequitas spectanda esι l .
0uod etiam habetur in Codice lum civili 2), tum poenali Albertino sa). - uas obligaliones sequens exhil,et versus: Iura sciens, purus, fortis, vigil, esset vi a squum.
0. 2. Ad quid leneιur iudeae, qui injustam
tulit sententiamYn. Distinguendo: ret judex injustam lulit sententia in aut dolo aut magna imperitia aut nPglig0ntia in causa discutienda , vel id socii per oblivionem inculpabilem, et ex humana fragilitate. Si 4, cum sit in culpa, patet damnum partis laesae ipsum in se transtuli Sse et teneri ad restitutionem; nam tenetur OX quasi-contractu cum privatis ad munus suum rito adimplendum: unde si delinquat, violat non solum justitiam legalem, sed etiam commulativum. Si 2, non Obli tur quidem in conscioni in Id restitutionum in propriis, quia culpam non commisit; sed tenetur in consciduita si commode pol est Prrorem
in Ddare, V. g. monendo Pariem laesum,
ut per appellationem vel ni iter sibi consulat; alioquin ipsius error fieret voluntarius. Q. 5. An judem possit eondemnare reum quem privata scientia seu talem revera esse, sed juridice probetur innocen3. n. Non potest judex eum damnare, qui juridice probatur innocens , etsi pri uta S i ntia eum reum esse cognoverit; quia judex personam publicam agit, et ideo sequidebot scientium publicam et procedore juxta publice ollegata et probata, priuessertim in favorabilibus. Ila s. Thomas cum commu
certo gelat r um esse innocentem, qui tamen juridi probatur nocens3
monet S. Synodus tam ordinarios, quam alios qui eumque judiees, ut terminandis causis, quanto fieri poserit. brevitate studeant, eleι - V. Muraiori, Dei difetui delici si iurisprudenza, eaP. 14.
3ὶ Art 4. Si sit postulanda gratia. idc modum
agondi in Codiee procedurae eriminat . ari. 766,et Feqq. c. s. art. 4. 4, 2. 2. q. 67, a. 2.-V. I.iguori, Homo Ap. n. xlli. D n. GT, et seqq. 5ὶ Imee opinio. ait Bouvier, est eommunior,et sal probabilis videtur, ut judeae eam sequens inquietari non debeat. - V: lal ori, II . Ap. D. Theologia IIoralis. TOm. I.
A SOCtΕΤATE CIVilia stir Si tigitur de causa criminali set poena corporali, ros non est ita certa. Alii dicunt cum d. Thoma, Alasia, Caietano, Paludano, San- heg, Solo et aliis, posse, imo debere a judico rstum illum condemnari, Su quo nulla supersit via eum liberandi, v. g. impediendo accusationem, suspendendo judicium, remittendo causum ad Superiorem, etc. Nam judicii normae non pendet a privata judicisseientia. Sed cilii valde probabili lor id ne-gunt eum d. Bonaventuru, LUSSio, Xa Varro, Potitas, Si vardi, et suse probat IIolgman ;ratio quia dirociu occidere inno sentem est per se et intrins ste malum: unde conteridunt eo in casu Sultem uSSe desistendum a judicio. Si vero agatur de causa et ili, Pl po n. υpecuniaria, tune iudex proculdubio judicuro debet secundum ut legata et Probala, Postquam alias vias tentaverit ad innocentiam detegsendum o). natio discriminis est, quod nespublica non habet dominium directum vitae et corporis subditorum, ideoque non potest directe occidere innocentem; habet tamen supremum dominium bonorum, ideoque potest subditos suos iisdem privare . quando bomina publicum id requirat ad pacem et tranquillitatem rogni, et ne forma publicorum judiciorum cum Scandalo subvertatur.
An juratus Igili dice dei salto dare possit
Notum contra accusatum, juridice quidsm de erimine eonvictum, sed cujus innocentiam privata scientia certo cognoscit. ΝΡgat Gur1: quia hoc videtur contra mentem legis 6 ;juruli enim pronuntiare debent tantum circa factum, ac juxta intimam convictionem, quam de rius existentia habent: nec tenentur legalem roddere Sententiast rationem ;crgo votum dare debent juxta quod in conscientia li ibsent, non alino inquirentes. u. 4. uomoeo se gerere debet judeae in eausa, in qua, perpensis omnibus, aequalis esι probabilitas eae utraque parte'
si durati sum si et esse debenti probi viri. qui ex
quocumque coi tu a uim latur ad Pronuntiandum. Dum in tali scripto, ii iugiic , et inrisiono aliquid contineatur contra mores , Vel personas: juramen iam emittunt de viai , dando ronscienti me. De h.s habent. I it. Pal. 26 mari. 1 Slη pro Regno Sal .iuiliae; art. 58: istiudici dei fulto non di bbono traseorrere eoi pensi ero ait appliearione uella penet.
219쪽
21s TRACT. III. Il. Si causa est criminalis, judex debet Seni per judicare pro reo; quia ε x regula juris nemo praesumitur malus, nisi probetur e ι in dubio semper reo sauendum est. Si causa vero est civilis, tunc Si una pars bona side jam possidet rem, de qua est controVer- Sia, favendum cSt possidenti; quia in dubio melior est illius eonditio. Si neutra pars rem possideat, res erit Dx aequo dividenda excluso Semper quocumque judicis arbitrio; quia ipse non est rurum dominus, Sed solum distributor juxta partium sura. I ra autem hic aequalia sunt ex hypothesi. Q. 5. in licea ι judici dona accipere a litigiantibus. R. Cum distinctione: set agitur de donis gru Vis momenti, quae quidum aliquo modo saltem indirecte videntur exigi, vut in quibus videro est aliquod corruptionis periculum; rei agitur de levibus tantum munusculis sponte omnino oblatis, in quibus nullumi si corruptionis periculum, quaeque neque directri neque indirecte exiguntur. Si 1, nefas est occipere Sive pro Sententia justa,quia ea jam proferri debet ex onficio ; sive pro injusta , quia haec non est pro serenda : quo in casu etiam qui munera tribuit, peccat, quia cooperatur injustae acceptioni. Si 2, non videtur id poSse reprobari, maxime accedente consuetudine; cum enim ea ex sola urbanitatu osse rautur,quaSi in urbane resutarentur. Et probat jus Cau nicum , ubi recipi posse dicitur forsan Osculantum vel poeulentum mera liberalitate Oblasum, quod paucis consumi possiι diebus si . Attamen propraxi uper te dicimus, quoia simper consultius crit, ut judex nihil accipiat; tum quia partes non omuino sponte osserunt , lum quia dona eaeeaeeant oculos
Hi ne merito in codice poenali Albertino judici ac ceteris ossicialibus publicis quidquam accipere sub gravibus poenis prohi
Iudex si dona pro sententia justa jam acce- Pit. tenetur acceptum restituere; quia ni illum habet titulum retinendi. Si pro senten. tia injusta accepit, est probabile eum teneri ad restitutionem: quia actio peccaminOsa nullo pretio digna est; sed opinio probabilior et communis docet contrarium cum
Caietano, Croix, LeSSio, Lugo, Salmanli censibus. Sancher, Vasque e et Viva is . Ratio potior haec videtur, quod nempe lox
naturalis omnino velit ,ut tu quocumque contractu oneroso: do ut des, facio uι facias quando una pars opus suum PraeStiterit quod ex juStitia praestare non tenebu-tur , teneatur omnitio ot altera praeSlure
piat pro expedienda causa unius Prae Causa
alterius3Verius tunc aud. x tenetur ad resti. tutionem; cum id nou sit pretio aestimabilo. Etenim ex justitia, id est vi ossicii sui ,
tenui ut aequaliter causaS expedire eorum,
qui aequaliter jus habent. Excipe laborum extraordinarium praestitum, ad quem quidem ex munerE Suo non teneretur.
Q. G. Quotvisae esι judicis inquisitis' i l. inquisitio judicialis Maecipue distinguitur in generalem, et est cum quaeritur in genere, an leges Serventur; Et in specialem, Pt est cum quaeritur de certo crimiue ac decerta perSona. Potest judex sine ulla causa et praece in
denti occasione. Sed sola ratione ossicii sui instituere inquisitionem generalem ; quia tui exigit bonum Reipublicae, nequid alicui irrogatur injuria si . Licet autem quoruit clani delegantur delicta, id contingit poraccidens ac praeter intentionem. cui in Ommodo praevalui bonum commune. - SQ dnon potest instituere ita luisitionum Specialem, nisi praecesserit vel semi-probatio uel infamia judicialiter contestata, vel elan Orosa insinuatio, idest rumor inullorum de Crimine et de criminoso. Sic enim exigit Ordinis publici conservatio et fama subdi
torum 7 l. Q. T. Quid de probationibus in judieio'
n. Probatio est rei controverine per legitima argumenta ostenSio, qua argumenta polissimum desumuntur ex locis extrin- secis, ut iustibus, instrumentis etc. Proba
lio alia sest plena quae tantam fidem facit judic ut sussciat ad decisionem causae: hanc faciunt tostimonium duorum, instrumentum authenticum, jusjurandum ad relationem partis praeStilum etc. Alia est semiplena . quae facit judici aliquam fidem, sed non sufficientem ad causae decisionem: hanc in ducunt, v. g. unius testis depositio, scrip
220쪽
dant locum juramento suppletorio et cum aliis adminiculis faciunt plenam pisatio
Q. 8. An judicis sentensia oNiget. B. Si judicis sententia est injusta, non O. bligat in foro eonscientiae. Est commune cum R. Thoma; nam Sententia eatenus obligat in conscientia, quatenus habet rationem justi judieii. Diximus: - I si est injusta: si enim justa est, obligat profecto', cum sit legitimum superioris praeceptum, - 2 Si est injusta, non obligat in foro conscientiae;
nam in foro externo servanda esset, si Exterius uti justo prolata habeatur. Idque ad plurima scandala cavenda atque incommo
d. s. An judeae possit litem sacere propriam per cessionem litigantis. n. Cum distinctionu: vel agitur de illo et juribus litigiosis,quorum de finitio non pertinent ad forum, ubi iudex munuS Suum exereset; rel de lite et auribus litigiosis, quae perlinent ad forum ipsius judicis. Si I, utique judex potest litem lacero propriam: cum nulla lex id prohibeat: uc quoad hoc ipse habpatur uli persona privata. Si 2, non potest; quia id velat ex prosse Codox civilis Albori inus: i membri de' Magistrati e Tribunali, ρι' implegati vel pub-hlieo ministero, i Giudici, i Smretari eu meieri de'Tribunali; gli Arrocati, i Procuratori e Not non possono essere cession 1-
reditariis inter cohaeredes, aut de cessioni-hus in solutionem crediti, vel etiam si ageretur de vindicatione bonorum, quae ab iis possiderentur.
n. Testes in genere sunt p rsonae idoneae, quae ad fident alicujus rei adbtruendam udhibentur : praecipui alii sunt ιestamentari qui in testamento, alii instrumentarii quis in instrumento, ut ii iudieiales qui
in judicio adhibentur. Necessario juramentum praerequiritur in depositiones testium, adeo ut, in tertii praθjudicium, nulla fides adhibeatur tosti, qui non sit jurisiurandi religione coarctulus 5 . Teststs dicuntur conle-sιes, si concorditer deponant super eodem facto; singulares, si in testimonio non concordent.
Λd testandum neque omnes, neque inomibus rebus, neque eodem S mPstr numero ordin nrio assumuntur bomines. Non omnes: sic excluduntur ex C0dice poenali Albertino insimes, ot qui in materia civili sal
sum jurejurando doposuerunt 6J. Non in
omnibus rebus: Sic v. g. r gulariter non admittuntur testes circa conventionem do re
excedente libellarum 300 valorem l7J. Non
eodem semper numero: nam aliquando unus
testis sufficii; uti si agatur reι de impediendo matrimonio illegitimo μ); vel de levioribus infligendis poenis, uti cum mulctatur fur sylvarum; veι de perilo in sua arte, id enim expedit bono publico. Aliquando autem plures testes requiruntur, ut contingit in testa montis. Vorum ordinurie duo testes sufficiunt in rimii causa; nam, e X Anguli eo, ad humanas Ictiones probandas sufficit certi ludo moralis. Hinc illud: duorum hominum testimonium Merum est 9 .Q. 2. Quandonam quis tenetur testarit n. Tenetur quilibri testari: - 1 ex cha rilate, cum nempe id necessarium est adnvertendum grave vel proximi vel Reipublicae damnum: - 2 Px praecepto, cum judex legitimo et juridico interrogati praeceptum enim justum obligat in conscientia. Porro judex censetur teqitime interroga re, Si de ea re interroget quao esse possit materia ejus judicii. Inde ex hoc capite non leneris respondere, si te in lorroget de auditis in consessione. aut si deberes testificari in tui vel tuorum damnum; nani priaeceptum humanum regulariter non obligat cum tanto incommodo. Censetur interrogare juri-diee. cum adest semiplena Probalio. v. g. vel unus udost testis de visu aut de nudi iuproprio, veι adest i lotorietas aut infamia