장음표시 사용
161쪽
n est, quae versatur circa obiectum bonum bonit Bonitas moralis actionunt hutricular in maxima itidem circustantis desumitur, Propositio est commanis inter philosophos, experientia nota. Probituitante iratione:sicut ropter circussauitia licuius cinis, vald augesur ipsius malitia moraliter loquῆdoritis contrario propter aliqua circun- stantiam uicinus actionis, fuidem bonitas mulium iuscipit incremetiti verbi gratia quia hominem. cidere ad furanda eius bona, auget homicidii malitiam: ito contia dat eleemosyniam pauper pro- , pter Deum,auget bonitatem moralem talis actionis
qua datur eleemosyna: igitur a circuiri .uitus actionuninumanarum bonitas illa mos naalitis
ne actionib- humanis luparticulari
Voniam auio voluntaria est omnium actio- analium narum uniuersalissima, dc per illas 6mici diffunditur, omnis nim aiones humanae sunt voluntariae, idcirco hanc de actionibus humanis in rarticulari traistatΨnem ab illa incipimus, de pini ore nostro eius tigia sic tionem ante omnii
Actio igitur voluntaria int dum it 'ate accipi
162쪽
tur, ut significet omnem actionem, quae ex propriare inclinatione proficiscitur, ut descensus lapidis alcentrum, ascensus ignis adium: concauum ister dum ita anguste usurpatur, ut solam actionemni bera desigael: interdum denique proprie accipitur pro illa acti ne quae illa,qiunx; ἰς abique vita vi reeo actione quo pacto illa actio qua beati Deu mant, etiamsi terit dici voluntaria, quia beati a nullo eo guntur, ut talem amoris *ctum elici ut, atque huic actitioni voluntariae opponitur inuoluntaria quam definita istoteles 3. Et hic. c. s. cuius principium est externum non in eo qui agit. Hane duplicem conti xvis, nam pur coactam, quae fit propter vim aliquamin vivi titillatam, ut ad sportatio hominis, ab uno loco ad ali per vim de impetum exurgentis venti, altero ign'ra tionis. cum aliquid fit ex ignotantia circa utramque actio nem inuoluntariam , quaedam difficultates breuit et perstringendae sunt, hinc enim constabit quodnam
debeat de voluntaria ipsi opρ in iudicium ferri cho spectat ad primam abibnem inuoluntariam.
scilicet ex violentia, de ea primo quaeritur an dica- eur esse, cum actio fit propter metum graue alicuius mali imminentis , ut tim suboris tempestate metu nausi agi proiici uiri ac merces in mare. Respondet Aristoteles c. i. 3 Eth.actiones eiusmode.neii e pur esse spontwςas,nugu pure inuolixi tariasied mixtas, hoc est partim spontaneas sartim inuoluntarias: verbi gratia metu naufragismer-eps inni are proiici partim spontanee, partim, ac secundum quid inuoluntarie. . in lum .ian Hus,dico, seu ut ali habent in ensu diuiso mi* scili et suppositione, quod qui eas merces ii mare
ii x possent sine ab proiectione 4e riculo is
163쪽
ιolumes madere, tunc enim cer uni est neni Eves . te suas merces sic in mare proiicere ac earum iacturam facere i secundam quid ver , .ceri magi spontanes, lubdin sensti composito, ut loquuntur,
seu facta suppositione, qu bd nulla supersit spes salutis Dincolumitatis nisi ipsae merces proiiciatur,omnino sponte fiat eius qdi pr9iectio, h3 enim facta suppositione inulti s an montis existit, qui 1 ontesta nolit merces perdere ut vitae consulat. Addit aliam causam cur eiusmodi actiones quae metu maiorum malorum fiunt dicantur spontaneae.
qubdicilicet ex iis laude ves vituperio assiciamur cuna tamen laus 'ituperium unς spmu ne iise nequeant. secvnab,quaeritur an coa'ioae violentia redderute possit in ua actionem voluntatis inuoluntariam; seu an voluntas cogi possit ut actuum suum eliciat:priusquam legitima assignetur responsio. Repetendum est actus voluntatis alios esse Elicitos, qui ab ipsa voluntate tamquam principio eliciuntur alios imperatos, qui liceri, voluntate tano im iii incipio non proficiscantur, eius aut i iinsunt imperio, ut actiones intellcctus, sensus, Mmem orum/xternorum. vlla violentia potest reddere aliquam actio. neu voluntatis elicitam inuoluntariam.' Probatur,si aliqua actio voluntatis elicita per violentiam redderetur inuoluntaria' simul esset voluntaria,& inuoluntaria simul ex inclinatione 'oluntaris, de contra propriam eiusdem voluntatis inclina di
ionem. quod manifes bimplicat. cosequut o ostenditur,actio illa volunt iis elicita
164쪽
e hypothesi per violentiam, ponitur inuoluritaria ει contrii inclinationem volutatis alia ver exparte edes habeatimerisin principium,scilis uniuit . tatem, non potest non esset voluntaria, quia voluntariun est id quod habetinxernum principium , cconsequEt ter ex inclinatione voluntatis sit necesso est, qui quiuis actast voluntate elicitu, ex eius iis .clinationeesse debet: ergo talis actio simul esset voluntaria, inuoluntari . Nomum Ver6 est cum dicimus voluntatem, non posse cogi quoad actus elicitos id tantiim de positi- aeoactione intelligendunt esse, quhd videlicet a-tus siquis a voluntate elicitus non possit esse cotti, naturalem eius inclinationem: non autem de coactione negativa, quasi negatiuὶ non possit voluntas pendeat a concursu diuino, ut ipsos actus elimat,illi,
sebstra, hori potest implius ipsis actibus exerce dis incumbere, quod est cogi negative
N quidem actusimperati ab ipsa volunt,trio imper i sunt,possunt se inuolun ari , c
qacti. Profatur,qnilibet actus voluntatis imperatus non sotest non esse ex inclinatiotiesvoluntatis, aliis, , uptas aliqnid imperaret contra propriam suam natures a inclination , quod est absurdum erM quiuis actos voluntatis imperatus, vitalis est , non
potest esse eontra naturalem voluntatis inclinatio nem, atque deo inuoluntarius simul enim Quo
hintariu esset, inpolluitarius, quod vi extant in voluit repugnantiam unde si quando aliqui actus tui0re, rotenti rum e ternarum faut per vim
165쪽
& violentia non est statim dicendum ut male plurimi dicunt actus voluntatis imperatos cogi uterii iriuoluntarios sed potius dicendum actus qui soletit impet alia voluntate sine eius imperio , seu convineius inclinationςm, idi reddi inuoluntarios: Mverbo actus imperatos cogi qui imper si simi, μή μ
Terti quaeritur cocupiscentia faciat actionein tuam inuoluntari3m.Haec qu aestio' soluixtur. Notandum est primo, nomine concuplicentiae nos hic intelligere passiones appetitus qu e suboriri solent, Vt amor,odium, ira,&similes. Notandum secundb,passiones eiusnasidialiquGdo ita es se vehementes, ut omnino rationem impediant,& liberum turbent voluntati arbitrium;Mi- quando verbita remisse expota , ut volunt ia-rvi, obsistant. Notandum tertib,passiones illas orientes vel corr- seqqi voluntatis actum, ut clim aliquisperacto studio, de illo gaudium quod passio est, concipit: de sic
certum est eas non facere inuoluntarium, vel eunde
actum antecedere, ut clim aliquis passione, verbi gratia iraco motus,in aliquem actum,verbi grati homicidium praeceps tuit:&de his passionibus quae stio instituitur, quam his propositionibus superi'ri bus additis dissolvemus. Nterdum concupiscentia seu pissiones appeti, tu non faciunt inuoluntarium rim saepius
Contrario augent voluntarium. Probatur prior pars. Si concupiscet in vespassio
ne appetitus 'cerent inuoluntarium, quiequi fo
166쪽
illis passionibus fieret non posset ad peccatum ima puta ti, nullum enim peccatum est nisi voluntarium ex Theologis Dat qui ea im tutantur ad peccatu quae concupiscentia fiunt , imo concupiscentia dicitur patens peccati,i illud D Iacobi I. Concupiscristia eum eonceperit, parit peccaram Ergo concupiscentia vel passiones appetreus non faciunt inuoluntarium. Posterior ver pars, scilicet passenes appetitiis augere voluntarium, probatur Augetii voluntariunt quando inclinatio voluntatis augetur arqui per pal-sioni oppetitus augetur inclinati voluntatis ad suum actum: nam ii verbi gratia, artiore alicuius rei moueatur, tunc in illamis agis incipit inclinari: erto passiones appetitus augent voluntarium.
I Assiones vehementes, liberum arbitrii usum, turbantes, faciunt aliqualido nuoluntarium stacundum quid. Probatur. Homo aliquaudo vi eiusmodi passionuita commouetur, ve ruat in actum cum displicentia voluntatis, erbi ratia in immoderacis voluptates. ipsa voliantate renuente, ut testatur experietia: atqui hoc est facereinuoluntarium secundum quid ergo
Postrem quaeritur quomodo ignorantia dicatui facere actum aliquem inuoluntarium rvt quaestioni
fiat satis, praemittendae sunt ignorantiae diuisiones' potissinium quae ad nostrum institutum conse
Prima diuisio est in is orantiam purae neMtionis: Miro dispositionis. Illa dicitur ciri aliquis simpliciter ignora ciἐ-
167쪽
'ipsunxqubd scire deberet, ut divinae legis praecςpx , fidei nostra mystella ipsaque duplex una a -
ctata, cum aliquis ignorat volens alia crassa, cum
non quidem deliberata voluntare aliquis quippi mignorat , neglexit tamen hanc ignorantiam per contraiiam cognitionem propellere,nec diligetitiae saxi studii hac in re adhibuit. . Iguorantia vero prauae dispositionis est aliquaifaura, &erronea rei alicuius cognitio, ut haec Ariano, rum. quod filius De on sit pati consubstantialis , haec ignoranti potiri vocatur error, haeresis .iim ignorantia. secunda, diuisio ignorantiae est in es quae est causa operis quod fit; vocatur antecedens e quod ipsum opus antecedat Meam quae non est cauta peris quod fit,&dicitur concomitans. Prior cernitur cum aliquis in opus incidit ex ignoramtia alicuius rei, qua si nouitat, itali actione sata di hihaininuisset,&hoe vocat Aristoteles Eth. c. ex ignorantia agere, ut cum aliquis in sylvis existim 'sistam confode re, uitta amicu occidit, ignorantia enim illa rei quam occidit, causa est euetale homicidium commiterit haec ver dupla est una vincibilis, ahera inuincibilis.
Vincibilis dicitur quae facilὸ potuisset vi xi,
cum quis ignorat non esse furandum. Inuincibilis e contrario dicitur,ctim quis ita quippiam ignorat, vi vix ac ne vix quidem eius cogi xi nem potuerit comparare.
ignorautia autem illa non dicitur esse uia operis quod si qua non existente tale opus bde facto fuista sex exhibitimi. vi ignoratia illa qua quis laborauix cain sylvis inimicum interfecit credens seram occide di: etsi enim non fuissetur eo talis ignorant , sed
168쪽
vere congnouisset inimicuri in eo loco existere noti IGnorantra antecedens. omninoque inuincibilis&
cosa operi quod sit ira, itaqum plani inuoluα- auriunt, verbigrnia, quia ignorantia quaquis etianetur eiura patrem sub inimici specie repraesentatatione interimit,fion potuit facit Pi filio vinci it aut turem tuum abeise deprehenderet, fit ut illa reddat
oti,iciduim omnino inuoluntarium,nequeenim tadeliberata fili voIuntate manavit quod patrem ocismdei et, unde non debet eoale crinien tanqu- ρο
imissium,sed tanquam homicidimn villam imp tari
IGnoranti antecedens actum vincibilis facie illum inuoluntarium, si modo facti cornmissi podi
niteat, si tamen non p nrteat, sed potiti si In gaudium conciliatur, facit quidem non volumiarium quianon iacit eis ex delibes at oluistare, sed non simpliciter inuolutarium, quia non facit esse contra inclinationem naturalem voluntaris: propositio haec
sequndum utramque pariem Axi'otelia Euce. i. rc exse sum cienter nota. - IGnorantia pravaedi positionis volitamiae ori se quens dici potest quasi estiens voluntatis affectum facit actum esse voluntarium: si quis e bigratia furti imi miserit ignorans esse peccatum, qui id voluit ignorare, ut postea latius, o inmitteret, re
169쪽
veta sensetur forari volan rigi &in hac propositio.. ne nulla dissicinas est. IGnoranti antecedens Rcrassa non facit actus m- ignoranter fit non censetur esse simpliciter vol-- rarium,facit tamςn secunestim quid,quando uideri se tenet ex partev.luntatis His ignorantia,&po
inisset ili per coriirariam eos Maii,neri, o si a
i 'amuis communiter apud Aristotelem actus Ra ille voluntatis qui voluiitas dicitur sumatur pro illo actu Oo voluntas fertur in sinem illiinique amat, si tamen froprie loquamur , nomine volu tatis, qua mi ucti', i, liquid alii'd ab intentione sitis intelligi debet nitrurii generalis ilia volitio, seu an or quo voltuitas tuta finem tuni media prosequitur, siue illa fuerint praeseiuia, siue possibilia, de eo iensu Arist Are 3. Eth. huius actionis oblochum. Miuut lini, i iiii immuni siue verum, siue tantiam apparens in existimatum , quod tum in fine, tum iri avus eviis repetitur. Quaerunt de illo actu, an pos.
170쪽
IN lentio optime desiniri potest: Actus voluntatis ui aciter intedit inempe certa media acquire . In quo ab electione iecernitur . Me non est ομαί- nem,sed circa. media quibus odilinetur. Distinguitureti in hac partacula qui sicaciter, c. i simpliciata iecti quo finem optamus, ut cum alicuiusdisnitatis eminentis desiderio incendimur, quo tamen plurumum distamus, quia hunc finem non intendimus per aliqua media esticaciter comparate, sed tantum in eo nobis complacemus. . Eadem etiam parti uintelligimus obiectum ui tentionis esse solum bonum quod nobis videtur possibile: etenim nihil per certa media intendimus
- cquirere, quod acquisi iride xur impossibile, siuο siti parte res ut si quis diuinitatem appeteret siue non, sed ies eo Dei sit possibile, ut imm*rtalitas
ELectio adfusaest uoluntatis quo sertur in media quibus ut finem primo iis intentum perueniat. De eleistione agit Aristoteles. c. a. ac Ialluc. pimoque illam is voluntario distinguit, qu bd essctio ad pauciinraiose exuendax, quam voluntarium cum in puerit voluntarium admittatur in quibus non invenitur electi, ind& nos ipsi multa de rerente eisiciamus, quae poni ne dici possunt: non