장음표시 사용
151쪽
giuattributionis, sed etiam analogia proportio- A rationem medii &appetibilos propietat ud: Ernasi alis: quia in medias invenitur intrinsece ia- go non potest dari aliquis a ct iis voluntatis, quitio boni quae ad movendum de excitandum ap- non sit de s ne uel de medio. petitum iri oportionaliter se habet sicui bonitas finis, cum discrimine tamen in solutione piae cedentis argumenti adducto.
23 Colligit ut secundo, hoc est ediscrimen inter voluntatem sua piam pro potentia volitiva , 5 pro pirino ejus a ctu , qtaiknplexi Mitio appellatur, quod in prima acceptione habet pio objecto a laquato bonum ut lie, abstrahens a bono finis de medit, in secunda vero respicit solum fianem ut objectum adaequatum. Ita D. Thomas hie ara. 2. ubi sic ait : Sι loquamur de voluntateβ-candum quod non tot potent am δι se extendit ad f- 13 nemo ad ea qui sunt ad nem s autem loquamur de voluntate, sectinistim quod nominat proprie a. tium, sic propi e loquendo e suis iuvitim : scilicet quia voluntas, ut nominat a clum, S simpletemvolmonem signi hcat, fert ut in id tantum, quod est objectum per se potentiae; atque adeo quia objectuin per se voluntatis est finis tantum nam ea quae sunt ad finem non sunt btina , vel volita proptet te ipsa, sed tantum ex ordine adfinem; cum solum bonitate diminuta de respecti- .va gaudeant, ut supia ostensum est; simplex vo 'litio tespieit solum finem, non vero media: sicut primus actus potentiae intellectivae, qui dicitur antellectus seu intelligentia, non respici t concluso Hine sumit ut alia ratio qiuas a priori, quam tradit Cajetanus in introductione huius quastionis. Inter opposita contradictorie non datur medium: Sed appetibile propter se, di appetibile propter aliud, sunt contradictorie opposta: Ergo inter illa non datur medium. Hanc rationem impugnat Va et queet ubi supia: et quia siliquit oppositio eo tradictoria non te iaperitur iniet extrema positiva , sed inter positivum N negativum : bonuin autem appetibile stati a sui. & bonum appetibile gratia alterius, sum extrema postiva. Velum ille Author vim pietdictae rationis, RCajetani mentem non penei lavit. Nam licet oppositio contradictoria non reperiatur sormalitet nisi inter postiuum & negativum, hoc tamenon impegit quominus in duobus extremis positi vis uirtualiter contradictio implicetur; quatenus unum dicitiarinaliter aliquid positivum, cujus aliud ex sua ratione sotmali landat negationem: quod patet in motu sursum de deorsum; nam motus 3 eorsum dicit tendentiam ad centrum mundi, cujus negationem sundat motus sutium edi sua formali ratione. Quamvis ergo bonum amabile gratia sui, & bonum appetibile gratia alterius, sint postiva , hoe non impeditnes,sed prima principia. Unde philosbplius 3. C quominus implicit E de vitiualiter includant eo-Eihie. cap. r.ait: rotantas est Bris: eiectio autem,eoram qtia sunt ad nι m. Quae verba exponens D. Thomas hic in solut .ad i.dicit, quod idi Philosophu, loquitur de volantate sectindum quod proprie non nat smplicem actum potantatis,non sit undum quod
a. Colligitur terito, omnem actum voluntatis neeessario vellari circa s nem, vel circa media ;atque adeo non poste dati actum neutrum, qui neque ad finem, neque ad media terminetur,sed ad aliquid ab eis abstractum .vel ditiinctum. Ita communiter Theologi contra Scotum in a dist. r. quaesi. b. ubi ponit disserentiam inter actum neci a mediis, seu ab Ono proptet se , & bono
intellectus&voluntatis,quod in in elle ii non propter aliud ; bonu enim potest concipi ab inpotest esse aliquis assensus, qui non sit vel eirca in principia, vel circa conclusones, quia nulla est evidentia ex parte objecti media inter has duas: in voluntate autem dicit quod est aliquis actus medius , quia potest ostendi voluntati aliquod objectum, quod neque sit propter se bonum, neque propter aliud ; unite hunc actum neutram appellat, S dicit este medium inter stultionem de usum ; nominestrittimis comprehendendo
omnem actum qui versatur circa bonum propter se, & nomine asci omnem Ictum qui versatur circa bonum propter allud , ut expressisteri radictionem , quatenus unum dicit sormaliter
aliquid positivum, cujus aliud in quantu hujusmodi sudat negatione. Et hoc est quod intelligit
Caletanus, dii dicit amabile propter se, & amabile propter ali ud, esse opposta eontradictori ἡ. Addo quod finis & medium opponuntur re lative; finis enim dicitur per ordinem ad medium, de medium per ordinem ad finem:sed intelopposta relative non datur medium , ut indu clive patet: Ergo neque inter finem & media. Dices eum Scoto: Intellectus potest propone. e voluntati bonum absolute, abstrahendo astellectu in universali &abstracte, &se proponi
voluntati: Ergo voluntas potest circa bonia habete actum mediu,seu neutrum, qui nci si s nis, nec mediorum. Consequentia patet: quia si ob aectu in absti alvi ab utroqi, ei iam aes us abstrahet,quandoquidem actus sequitur objectum. Constitiatur: In voluntate datur actus sm. plicis volitionis, qui nec est circa media, ut patet; eum nondum stipponat finem intentum ,ratione cuius diliguntur media ; nec citea sinem, eum nullum ordinem dicat ad media r Ergo in voluntate potest dari , de de facto datur a eius minis declarat ibidem quantum ad primum. - neuter, qui nec est circa snem,nec circa media.
Utide leviter de inconsidera id dixit Vaaqueet hic disput. 32. cap. i. Scotum illum actum medium seu neutrum non adntilisse, sed in hoc ei impo nia Cajetano&ThOmittis : qui enim attente Scotum legerit, plan E cognoscet nihil ei imponis Thomistis, sed ipsum revera hune actiam neu iatrum seu me di uni pol ut ile. Sed quicquid sit de
huius niti. ii opinionis patronis eas Probatur corollarium ex dictis : Objectum
adaequatum voluntatis est bonitin, ut alii culi praecedenti olfendimus: Sed bonum non est nistriplex.icilicet honestum, delectabile, 5 utile ;ex quibus duo priora habent rationem finis, gesunt appetibilia propter se, posterius vero habet Ad objectionem respondeo primδ, negando Majorem: intellectus enim non potest ostendere voluntati bonum abstractum , quod non stappetibila propter se , aut propter aliud : quia bonum est analogum,ac proinde non potest ita abstrahi ab illi, duabus rationibus , quod illas saltem implicite non includat.
Respondeo secundo , dato quod ratio boni vpossit cibili alii ab illis duabus rationibus , & se
ostendi voluntati,non poste tamen voluntatem abeamoveri utpote cum laujusce rationis ostenso in illo casu foret mete speculativa. Proia 'bat ut hoc primo: quia bonia non movet voluntate, nisi ut existens, aut dicens ordinem ad exi
152쪽
stentiam sumptum autem praecise in communi, secti naum rationem universale, non involventem particulares, iree est existens, nee possibile ex uere: Ergo nee potest voluntatem movere. Secundo probatur: Bonum non movet practi ce, nisi inquantum exercet rationem convenientia: ad appetentem Sed non potest exerceti iste cido. mii bonum sit conveniens vel ratione sui. vel ratione alterius.& consequenter vel propter se, vel propter aliud e Ergo bonum abstrahens ab utroque nequit practicὰ movere. Explicatur magis: sicut licet actus humanus seeundum se abstrahat a circumstantiis , & ita secundum se.& Aratione & quidditate sui obiecit pollit ei se indifferens; in individuo tamen non potest abstrahere circunstantiis di sie debet determinate esse bonus vel malus, ut docet S. Thomas infra qu is . ait. s. Ita licet bonum secundum se.& in abstracto, non dieat quod sit bonum propter se, vel propter aliud, sed tantum quod sit persectum de appetibile in exercitio tamen non potes movere, depractice proponi ab intellectu , nisi proponatur vel ut diligendum gratia sui quod est iplum proponi ut finem in actu exercito ; vel ut diligendum in Ordine ad alterum . quod eil ipsum proponi ut medium
33 Ad confiniationem dicatur, actum simplicis volitionis esse circa finem, non respectivd seu comparative sumptum, sed absolute & secvu- dum se consideratum , seu ut gratia sui amabilemo finis enim duo habet, nempe quod sit appeti balis gratia sui, &quod sit ratio appetendialia quae in ip tum ordinantur; sub prima ratio ne, terminat aetum simplieis volitionis, sub alia tera veto attingitur ab actu intentionis , non asinplici volitione, ut patebit ex dicendis corollario sequetur. Colliges ultimo: sex esse tantum actus humanos a voluntate elicitos, nempe volitionem , fustionem, intentionem, consensum, electionem & usum : ae quibus agit D. Thomas ab hae quaestione usque adi6. Probatur: Omnis actus humanus a voluntate elicitus . vel est circa sinem, vel circa media rAt ei rea sitiem suste enter eonstituuntur tres actus. nempe volatio, fruitio, & intentio; de ei ea media suis eiulat alti tres, stilicet consensus, electio.& usueto Ergo non sunt plutes quam sex. Naior patet ex dictis eo tollatio praecedenti. Minor quoad primam partem probatur. Voluntas .el fertur in finem absolute, de sic constitui tur si inplex volitio; vel ut quiesseens in fine, de se constituit ut si uitio; vel quatenus sit s est terminus alicuius quod in ipsum Ordinatur. &se constituitur intentio: Ergo circa snein solumiles actus vellantur, nimirum volatio, si uitio, di intentio. Suadetur etiam quoad secundami: Nain vel voluntas vult media absolute, 5e se constituitur consenius ; vel vult unum medium piae alio, ta si e constituitur electio ; vel media applicat ad aliquid, de se ponitur usus, seu applicatio potentiae executivae ad opus: Ergo nonii int plures ocius a voluntate eliciti circa media, quam ires assignati ; nempe cotilenius, electro de tisus.
31 Dices: Nullus est actus in appetitu sensitivo.
cui non correspondeat similis in voluntate e Sed in appetitu sensitivo sum undecim actus, quos pastiones appellamus, nempe amor di odium,desdeii de fuga, delectatio & tristitia, spes
A & desperatio, timor de audacia, ae Ira, ut docet D. Thomas infra qu. 13. at t. 4. Ergo tot etiam erunt actus in voluntate,& non solum sex quos
Respondeo, verum esse dari ex parte voluntatis actus, respondentes illis qui sunt in appetitu sensitivo; sed nego illos inter se eandem servare distinctionem de numerum: multa enim . qu, in inserioribus sunt dispersa , reperiuntur adunata in superioribus: unde sicut ea quae pertinent ad diversos sensus inferiores . a sensu communi percipiuntur; se voluntas per sex aetus enumeratos fertur ad ea, quae appetitus sensitivus per undecim actus, quos passiones appellamus, attingit. B In articulo 3. quaerit D. Thomas, utrum voluntas eodem a tu moveatur in finem . & in id
quod est in suem Sed de hoc redibit sermo in-
De Mosito moluntaIIT Ad qiusionem p. Divi Thomae. C motivum voluntatis sit causa actuum qui ab illa pio cedunt . ad tractatum de, actibus voluntatis pertinet agere de eius motivo, & modo quo illa movetur. Unde de prinu, agemus in hac disputatione : de secuniado in sequenti. ARTI evhvs I.
MOTA NouM ex D. Thoina hic art. r. vO- iluntate ni moveri , nihil este aliud quam eam reduci de potentia ad actum, de de statu indifferentiae ad statum determinationis: quale tot erunt motiones voluntatis, quot erunt ejus indifferentiae. Duplex vero est voluntatis indi ferentia, una dicitur indifferetura contradictionis, quae est ad duo contradictoriia opposta rscilicet agere vel non agere, ainaresa. g. vel non amare: alia dicitur inde inretitia contrarietatis, id est, ad duo contrarie opposta, de eli in ter terminos pinitivos,puta agere hoe vel illud,s amare vel odio habere. Igitur duplex quoque
datur voluntatis determinatio,& motio, duplici ia indictae indifferentiae cortes pondens: una qua voluntas reducitur de indifferent: a contradi chionis; & haec dicitur motis quoad exeria citium . quia voluntatem, indisseientem au agenia
dum vel non agendum, determinat hic S nune ad exere endum suum a etiam : alia vero qua reducitur de indifferentia contrarietatis; de haee vocat ut notio quoad 1lecit uatronem . quia voluntatem indifferentem ad plura obiecta diversae speciei, deiermanat potius ad unum . quana ad aliud. De hac ergo duplici voluntatis motione brevit et hie agendum est, S declarandum a quo voluntas tam quoad specificas 3 tionem.
153쪽
tionem, quam quoad exercitium determinetur
A remotae. Et ob hane etiam rationem magis tr himur ad res materiales&sens biles, qui in ad 3 immateriales de divinas di quia scilicet i stae luat magis a sensibus remotae,quam illae. prima di iuras rastritur.3. II., Ico primo i Voluntatem moveri quoada specificationem ab intellectu ; non quod ipse formali ter specificet adhus voluntatis, sed
quia applicat fit proponit ei id quo tam ipsa
quam esus actus speeiticam ut formaliter. Conclusio sie ediplicata est Divi Thomae art. I. & eommunis inter Theologos, potestque sa-cile suadera. Moti viam voluntatis quoad specificationem eli illud quod determinat voluntatem ad unum speeie actum,potius quam ad alium et Sed intelle e us determinat, modo in eonclusione posito, voluntatem ad actum unius speciei , potius quam alterius: Ergo illam movet quoad specificationem. Minoi probatur: Voluntas non elieit hunc specie actum potius quam alium , nisi quia tendit in hoe potius objectum quam in aliud: sed quod tendat i n hoc potius obieetum quam in aliud habet ab intellectu, istud potius objectum quam aliud proponente r Ergo intelletius propoliendo voluntati objectum, illam movet & obiecti ve determinat, ut eliciat hunc specie aelum potius quam alium. Di eo secundo: Voluntatem moveri etiam iab appetitu quoad spe et scationem, non directe S immediatὰ, sed in directe de mediat E. Ita D.
Thomas art. 2.3 Probatur j Ex assectu seu pa ssone appetitus
sensitivi homo disponitur, ut objectum intelle-e ui appareat conveniens aut disconveniens rnam ut ait Pbilosoplius 3. Eclue. Qualis unusquiseque es. tulis nu ridetur ει. id est , iuxta modum quo aliquis est dispositus, judicat obiectum esse conveniens vel diston veniens e Cum ergo ob ectum determinet voluntatem ad unum spe- . cieachum potius quam ad alium, appetitus, me
diatὰ saltem & indirecte mediante scilicet judicio intellectus, cui objectum sub ratione
convenientis aut disconvenientis te praesentat) ι voluntatem quoad specificationem movere po-.test. Quod ut magis declaretur: η Obsetvandum est, quod dum aliquid conveniens aut disconveniens apprehenditur persensus externos, di per phantasiam s eujus notitia Tegulatur appetitus sensitivus) exurgit in pso appetitu vehemens motus prosequutionis aut fugae, cum quadam corporis alteratione. NTursus totum hoc repraesentatur in phantasia , phantasma autem vit tute intellectus agentis movet intellectum possibilem, imprimendo ei horum omnium repraesentationem, ex qua intelle eius postibilis, convertendose ad pia dictu phantasma, illa apprehendit, &exhibet vo- Eluntati; voluntas autem prorumpit in actuin prosequutionis aut fuga, proportionatum motui appetitus sensitivi , si succumbat , aut disproportionatum, si resistat.1 Ex quo intelliges unum valde notabile, scilie et vehementiam motionis appetitus sensitivi otiri ex eo quod versetur immediate circa sinia gularia,& tangentia sensus. Cum enim singulaiia,S sensibus conjuncta, sint in sta tu ex illendi, ae habendi omnes circuit astantias, in quo solum statu possunt aequiti ; ideo esticacius movent , quain res incommuni consideratae, di a sensibus alia Esscastas expedita . DIco terti Q : voluntatem movere quoad ι
exercitium omnes alias potentias , exceptis potentiis animae vegetativae. Ita s. Doctor hieart. I. & i. p. quaest. 81.art. . ubi se discurrit et In omnibus potentiis actaris ordimiti, illa potentia , B quar citfηem unsversalem , moret potentam quar ιιunt sines particulares. Et hae apparet tam in natura ibus, quum in potiticis. Calam enim, quod agit ad um Ualem conserrationem generalitatim, msuetomnia infersoris, quorum unumquodque agit ad con- serpaιιonem propria stetiei, νel etiam individui. Rex etiam, quιa intrassit bonum commane totius regni , morit per suum imperium sngulas prapostos ιινιω- tum, quasnalis ιιritatibus curam re mιnis impen dant. Oheciam uiatim τοlantatis es bonam Gnis incommun . quatibet autem potentia comparatuν ad aliquod bonum propriam sibi ιιην niens. Aut risus ad
perceptiotiem coloris, intellectas ad cognitionem rari. Et ideo voIuntas peν modum agentis movet amnes anι- ma potentια adsitios alus, prater vires naturales re
C Iesa ora partis, qua nostio urbitrio non subduntur. Quibus verbas utramque partem conclusonis luculenter docuit ac probavita Sed quaeres, an voluntas potentias inseriores rad suos aetus moveat & applicet, ex vi natur
iis sympathia& colligationis quam habet cum ipsis, absque impressione alicujus realis, & sine
ph3sica potentiarum inferiorum mutatione ', vel in hae applicatione de motione aliquid realevi physicum eis imprimat, quod traliter &phy- see illas immutet Respondeo, utramq; opinionem esse prob bilem, licet secunda videat ut plobabilior , &menti S. T homae conformiore nam iusta qu. IC, art. t. de potentiis voluntati in serioribus ait: Compaνantur ad voluntatem,a qtia anticantur ad agendum at instramentis ad principale agens. Et l. p.
qu. 8a .art. 4. citato, asserit voluntatem movere intellectum, de omnes uires animae, sic talteram
moret alteratum, O impellens marit impulsam : Sed principale agens, quando movet instrumentum, aliquid reale ei imprimit, & alterans alterato ac impellens impulso: Ergo ex D. Thoma voluntas movendo de applicando potentias inseriores alsuos actus, eis imprimit aliquid reale praevium ad earum operationes, sive illud si motio vi tuosa, si ve virtus,aut qualitas suens de transiens. Quamvis enim actio voluntatis sit formalitet immanens , virtualiter tamen potest esse transens, de habere duplicem terminum seu effectum; unum in seipsa, qui est pondus quoddam in obiectum quod prosequitur; & alium extras e in potentiis quas movet, qui est quaedam motio seu impulsus, aut vis aliqua fluens de transiens, qira ad agendum applicantur,& resue untur de potentia in actum e non enim repugnat ab eadem potentia plures attingi essectus ordine quodam .
Addo quod sympathia solum deseruit in po- stentias quae sic subordinantur, quod una non pollit resistere alteri; ubi enim datur resisten ta a, non vincitur nisi immutando dc movendo
154쪽
sed aliae potentiae interdum resistunt motioni de
applicatiorii voluntatis, ut patet in intellectu ,
qui interdum non sinit se applicari a voluntate ad cotis sciationem alicujus objecti, sed ipsa invitata renitente ad alia distrahi tui: Ergo signueti potentias antinae non moveri a voluntate ratione sympathiae& colligationis, sed per a-l quid eis realiter a voluntate irnpressum, cujus in pullus al)quando superat ut a resistentia illa
9 Non est etiam omittendum, ex motione &applicatione voluntatis redundare in potentiasititeriores quandam persectionem intrinsecam, aliquem scilicet modii in libertatis , quem non
haberem, si non moverentur ab illa; ex quo fit quod appetitus inferior sit subiectum virtutum Tist. moralium infusa tum, ut in tractatu de virtuti
bii, ostendemus dissi elle autem id potest intel- lisi de explicari. iiiii admittatur aliquid reale in
Potentiis inferioribus, ex motione de applica-HODe voluntatis derivatum, quo eleventur ad operationem , propriam vit tutem specis eam excedentem: Ergo voluntas potentias inserios ei mo .et de applicat ad suos actus, pei impressisionem alicu us viti titis aut impullus, & non ex
vi solius naturalis sympathiae de colligationis quam habet eum illis,ex eo quδd iii eadem am-rtia cons ungantur de radicentur. Dico ultimo : Voluntas non lotum alias potentias, sed etiam seipsam movet quoad exercitium. Est etiam D. Thomae art. 3. hujus quaerionis.
Probat in argumentosta contra: quia voluntas est dominatui actus , de in ipsa est velle de non velle. In corpore probat hoc discursu : Ita
se habet finis tu appetibilibus, si eut principium in intelligibilibus : Sed intellectus per hoc quod
cognoscit principium, reducit seipsum de potentiam actum, dc movet seipsum ad cognoscendas eonclusiones: Ergo similiter voluntas ex eo quod vult tinem, reducit seipsam de movet ad volendum ea quae sunt ad finem. Ii Dices: si voluntas moveret seipsam, esset in continuo motu : Sed hoc est falsum: Ergo & . illud. Probatur sequela: Nam mobile movetur ad praeientiam sui moventis r Sed voluntas est
semper sibi praesens: Ergo ii moveat se, semper
Respondeo, negando sequelam. Ad proba tionem dico cum D. Thoma hie in res p. ad a. quod voluntas non est semper sibi praesens in ratione motivi : quia non semper adest actualis volitio per quam te ipsam movet ad electionem mediorum. An veto ad primam etiam volitionustiis se moveat, dicemus atticulo sequenti. ARTicu Lus II.
bibes dum tramis, discutias Iroponitur. NOTA Nou, primo: Volitionem finis posise diei primam. vel simplicitet & respectu
totius vitae, quam scilicet homo elieit duitipitiari, pei venit ad usum rationis; vel solum secundum quid,& in aliquo ordine seu negotio ;quam nimirum in aliquo negotio tractando aliquis primo habet, ut dum quis incipit velle
sanari. aut bellum gerere , vel ingredi religionem: & haee intentio aliquando habet connexionem cum aliis actibus antecedent bustin terdum ver 5 nullum supponit actum priorem, cum
quo sol maliter aut virtualiter conuectatur.
Notandum secundo Duobus modis posse a 3 intelligi, voluntatem se movere in finem: Prrimo largE N eomm uniter,per hoc scilicet quod producit actum tendentem in finem; quod contingit, cum tegulatur per cognitionem finis, foria
in aliter ut finis est. Sectando stricte de propriὰ.cum nimirum non solum producit actum tendentem in finem , sed etiam peractum prae dentem se applicat ad illum. Et de hae motione loquimur in praesenti, non veto de alia; climeeitum sit in prima intentione finis voluntatem dirigia eo gnitione finis , de tendere in illum formaliter qua talis est. Unde Notandum terribi Abua esse in actibus vo - 14 luntatis, liberὰ elicere actum. de aliud delibe-iaiὰ se habete ad illum. Nam ad libet E eliciendum actum, susscit quod voluntas illum e laetateum dominio de indifferentia, saltem in exercitioria quod nee ex metatis objecti , nee ex aliqua causa effective insuente, aut iudicio proponente necessitetur ad unum. Ad hoc autem ut
deliberate procedat, oportet quod fiat ex consilio & deliberatione latronis, de quod voluntas ex aliquo priori actu seaeducat in alium. His praemissis,
Duae se ostiant dissicultates brevit et hie disi iseutiendae. Prima est .an homo in prima i ntenti O
ne finis, quam habet initio vitae moralis, dum ptimo pervenit ad usum rationis, per constum de deliberationem rationis se moveat, vel ad illam a Deo spe ei aliter moveatur & applicetur
secunda, an voluntas indigeat hae speetali inoiatione&applicatione Dei, nedum initio vitae .
quantum ad primum actum simplieithr , sed etiam pro omni primo actu, seu negotio quod homo de novo incipit. Ratio dubitandi pro una parte est, quia s solii in pro primo actu totius vitae Deus debet mo
uere instinctu suo voluntatem, ruit fundamen tum quo D. Thomas hic art. . probat necesseere voluntate moveri ab aliquo exteriori prin-.cipio: selli e et quia cum voluntas non semper stin actu sed quandoque in actu , quandoque inpotentia , non potest semper seipsam redueere de potentia in actu in , sed nece lesst ponere quod in primum actum moveat ut & applicetur ab aliquo extetioli movente. Hic autem discit sus procedit in quolibet primo actu & negotio quod homo incipit: nam sicut ad primum actum simpliciter,non supponitur in voluntate aliquia
ex quo se moveat,ita nec in primo actu cujusli
bet negotiit Ergo nedum in primo actu simplieiter. N initio vitae, sed etiam in quolibet negotio. debet specialiter a Deo moveri. Nec valet respondere, ad primum actum cuia IIjuslibet negotii praesipponi primum actum circa finem smplicitet ultim v,ex quo possit voluntas se applicare ad finem particularem inhoe particulari negotio. Non valet, inquam, quia fianis particulatis interdum est contrarius sui ulti mo simpliciter , cuius intentio praeextitit, ut eontingit quando aliquis primo se convertit ad Delum postea vero sit tut in aliquem finem malum particularem, aut econtra: Ergo ne saltEuon potest diei quod voluntas se moveat ex
155쪽
ptae supposita intentione finis ultimi, ad quem A speciali motore applieatur de movetur.
t Ex alia vero palle, si in quolibet primo actucu lulvis negotii Occurrentis, debet voluntas a Deo moveri per instinctum specialem, sequitur maximum inconveniens, videlicet nullam snis novit et Occurrentis volitionem posse esse peccatum , alias peccatum Deo ut causae tribueretur : unde in tractatu de Angelis docuimus primam Angeli volitionem non potuisse esse malam & peccaminosam. luia erat a Deo ut speciali motore : At negati non potest voluntatem
posse multoties incipe te operari peccando, de intendendo malum aliquem finem; deliberatio enim quam praesupponit peccatum, non nece liniacio debet elie consultatio cuin inquisti e , B quae proprie consitum dieitur sed susscit quod sit persecta cognitio, quae ad libertatem requiritur, quae cognitio potest surponi ad intentionem sitis particularis, ut de se patet e Elgo ad
intentionem cujuscumque finis particularis , noviter Occuirentis , non pote si voluntas specialiter moveri A applicari a Deo.
homo elicit initio vitae motalis, dum primo pervenit ad usum rationis, a Deo ut speciali
motore procedit : in reliquo autem vita tem-pUi e quando nova negotia incipiunt. novusque finis intenditur, aliquando incipit homo operari ex speciali Dei motione de instinctii, aliquando veto se ipsum applicat ex aliquo actu prae lupposito sormaliter aut virtualiter perma
' Probatur ptima pars: ut voluntas moveret se quoad exercitium in prima volitione finis,quam homo elicit initio vitae, deberet esse in actu rel-
pectu illius: Sed voluntas non potest intelligi esse in actute spectu talis uolitionis: Ergo in illa Ex quo inferes, Deum duobus modis eum
voluntate ad illum actum concurrere. Primo in ratione agentis universalis, eam ad illum praedeterini nando, eo moΗo quo in sententia Tho mistarum praedeterminat omnes causas secuniadas motione quadam generali, per quam attingit in illarum operationibus de effectibus existentiam, actualitatem, bonitatem transcendenteira, aliasque rationes divinae Oinni potentia per se prim)eorrespondentes , & in Deum ut in primam causam & ultimum snem reducibiles Secundo in ratione agentis partacularis, eam specialiter applieando ad primam illam intentionem ; eo proportionali modo , quo ipsa se applieat ad electionem, & ad alios actus circa ea quae sunt in suem. Unde se ut voluntas se applieat ad ea quae sunt ad finem, ex
vi actualis illius & practicae cognitionis, quam vocamus imperium, ut insta ostendemus e ita applicatur a Deo ad primam intentionem finis, mediante aliqua cognitione practica& actuali, ab ipso speetaliter ea usata, quae instinctus appellatur, de quae supplet vices imperii, ut eo lis
gitur ex I). Thoma infra qu. 17. art. s. ad 3. ubi ait: Ctim imper umsit ac tis rationis, ille actus imperatur qui rationi suid itir : primiti autem uois luntaruulim ex rationis ord ratione non est . sed ex
Secunda parseonclusonis. quae asserit quod a
etiam in de cui tu vitae, dum homo nova negotia incipit, novumque finem intendit, saepe a Deo specialiter movetur & applicatur, patet e Tum quia interdum intentio illa est superna tuis talis, de a gratia operante, cujus effectus sunt a voluntate, non se movente, sed mota a Deo teste D Thoma infra qu. .art. 2. ut dum quis subito movetur ad fidem, vel ad poenitentiam. Unde idem S. Doctot hie art. c. ad 3. Dein interdum stetialitre moret aliquos ad aliquid deter-
non potest se movete . sed debet specialiter a D minare voleηdum quod es bonam ; Aat in his quos
Deo moveri. Major est certa: nam unum quodque in tantum mouet, inquantum est in actu :
Ergo nihil roteii se movere ad illud , respectu
cuius non est in actu, sed in potentia. Minor ve- ro probatur: quia volitio illa, cum sit omnium p rtina, nullam aliam praesupponit. per quam voluntas constituatui in actu, ta se reducat depotentia in actumat Confirmatur de magis illustratur haec ratio:
Idcirco ad electionem medio tum voluntas movet seipsam, quia supponit ut jaio in actu pet intentionem siris: Cuin ergo ad primam simplicit et finis volitionem nullus actus supponatur nam ipsa est piimus actus voluntatis) non potest seipsam voluntas ad illam movere, sed debet moveri ab aliquo principio extrinseco aci uali escul animal movet quidem se multipliciter, mediante motu cordis ; ad ipsum vero motum
cordis non se movet, sed movetur ab Author e Patutae; quia cum sit primus omnium ino tuum vitalium, non praeli apponit alium, ex quo animal
ad illum se applicet. 11 Consim tur amplius: Ita se habet finis resipectu voluntatis, sicut principium rei pectu in-i l lecta, Sed intellectus in assensu primorum
principiorum non se movet , sed movet ut ab Autho te naturae e Ergo de voluntas in prima intentione finis non se movet, sed a Deo ut movet per gratiam. Tum etiam, quia ut docet
Caietanus a. p. quaest. s 2. art. 4. Deus, etiam ut auctor naturae, ad demonstrandam particuis
larem providentiam quam habet de natura intellectu ab aliquando movet hominem ad Opera de quibus antea non cogitaverat, puta ad quae rendum thesaurum, ad insequendos hostes, Sce. Quare Machab. . dicitur: Incidit illubonum con sitam. Et Aristoteles libro . Ethic. ad Eud
rarum cap. 18. asserit primam bonam voluntatem esse a bona fori una: ex quo instat D. Thomas, Icari. a. in calce corporis arti euli, quod χιισι est ponere, quod in primum motum volunt ing tu voluntas prodeat ex instinctu alicu)vs exteriorisma νentis Ubi non loquitur de volitione quae
est prima simplicitet, sed de illa quae est prima
in aliquo Oruine vel serie; ut patet exemplo sanitatis quod ad dueit,asserens quod dum aliquis incipit velle sanari,movetur a Deo, quia ad hunc actum non supponitur consitum aut det beratio 1 Ergo non sollim ad primum actum totius
vitae, sed etiam in decursu vitae,duin homo nova
negotia in ei pit, interdum specialiter movet ut de applicatur a Deo. Tertia denique pars, quae allerit hominem in is in ereptione cuiuisumque negotii,& intentione cujusdumque finis particularis, non agi speciali Dei motione de instinctu, sed interdum ad illam
156쪽
se applicare & movere , etiam conssat: Tum A specialiter a Deo applicante intellectum , stat
quia homo in inchoatione alicujus negotii dias intentione alicujus sitis particulatis, potest peccate : Tum etiam quia talis intentio potest habete connexionem cum aliis actibus antece dentibus, ct ad idem negotium pertinentibus, ex quibus homo poten se applicate ad illam: Ergo non oportet quod in omni primo actii, de inchoatione cuiuscumque negotii, incipiat prα- cile ex instanctu Dei, sicut in primo actu totius vitae ; sed potest etiam ex aliis principiis anchoa. re,puta ex suggestione Daemonas, aut impulsu appetitus sentitavi,&hujusmodi : α tunc primus ille actus voluntatis, quem de novo habet clica linem illum. supponat aliquem alium voluntatis assecium, puta boni proprii, boni delectabilis,aut hujusmodi, ex quo voluntas applicat intellectuin, non ut inquirat ec contuli et, sed ut iudicet talem finem esse hic vi nunc b num de convenientem, sicque seipsam ad illum
Ex his patet solutio ad rationem gubitandi
initio propolitam. Dicimus enim voluntatem specialiter applicari i Deo . non solum ad primum actum totius vitae, sed etiam in cujuslibet negotii nova simplicit ei incoeptione , & in eanui litana polle peccate: in incceptione veto noni implieiter prima , sed supponente aliquem quod in tali actu voluntas pollit esse libera. si praesupponat ut in intellectu judicium indigerens , dc tamen non se moveat, sed specialiter moveatur a Deo. Unde ad probationem Maioris dico . Operationes liberas in hoe distinguiquecellariis, quod voluntas in illis se movet per modum principii elicitivi, quatenus scilicet ilialas elicii ex cognitione snis, sub ratione sinis; non autem in necellariis , quia in istis non operat ut ex cognitione finis forinaliter e quod autem voluntas se moveat in ratione principat applicantis se ad operationem quod est mouere se
quoad exeicit rum) non est dii serentia actus liberi a necessario , sed actus liberi pei secti tendentis in media . ab actu libeto tendente in s-nem : nam cum prior supponat alium actum voluntatis, scisaeet votitione in sinis , belle 'otest intelligi quod voluntas ex intentione finis fers plana applicet ad ea quae sunt ad finem. Ob iches iecundo: Deus non alio modo mo - vel voluntatem ad primam volitionem sitis, quam ad electionem medio i um: Ned ad electio
nem mediorum ita illam movet, ut etiam voluntas seipiam moueat ad altam : Ergo etiam in prima volitione siris ita voluntas a Deo move tur, ut etiam in aveat seipsam. Minor patet, Major probatur. Deus non alio modo movi tuo ac vin ad illud negotium pertinentem, noti in- - luntatem ad primam volitronem, quam volun
digere speciali illa applicatione Dei , sed posse AI L-r u A rseipsam active applicare ex illo actu praesuppo-iuo,sormaliter aut virtualiter permatientcii tisicin incceptione alicujus negotii , & intenta onealicujus finis particulatis,polle elle peccatum. f. III. Solpantur objectionis. 27.
3Objicies primo contra primam partem conis' usonis j Voluntas se movet in omni operatione libera i sed prima volitio , non solum in quolibet negotio, sed etiam initio usus rationis , potest esse libera, saltem quoad exercitium : Ergo ad illam voluntas se potest movere. Minor patet e Tum quia voluntas eam potest elicere Otion elicere :lTum etia in quia potest esse meritoria, ta desacto meritoria fuit in Angelis &in Chi isto , vi vidimus in tractatu de Angelis. Major autem inde probatur, quod haec sit disserentia inter actus nec elsarios S liberos, quod in illis voluntas non se movet, sed move-D p. tur ab Autho te naturae, secusve in istis , ut praecedenti tractatu ostensum est. Respondeo,distinguendo Maiotei . In omni operatione libet a voluntas se movet , large 3 impropriὰ , producendo actum tendentem in finem , concedo Maiorem: stricte & propite, i seque applicando ad agendum , nego Majorem. Solutio patet ex dictis in seeundo notabili et plus enim requiritur ut voluntas se moveat motione illa stricta & rigorosa, de qua agimus in praesenti, quam ut libete operetur ; quia ut libetὰ operetur, susscit quod ejus actus reguletur Der judicium indifferens; ut velo se moveat specialiter , nee elle est ut illud judietumiit ex aliquo alio priori motu , quo intellectus applicetur ad consiliandum S iudicandum :quare cum ad ptimum voluntatis actum non
possit supponi judicium indissetens, quod si ex alio ejus affectu, sed tale udicium debeat ess e
Tom. IIl. ratem applicando ad eam eliciendam : Atqui etiam applicat voluntatem ad election ira in diorum; cum in sententia Thomissarum , nee voluntas, nec ulla causa secunda, posti t os et ariSin actum prodire, nis ut applicata a Deo: Ergo Deus non alio modo movet v luntatem ad primam volitionem finis, quam ad electionem medio i una. Respondeo , negando Maiorem: ad cujus 3 O. probationem, distinguo Majorem: Non alii et Deus movet voluntatem ad prunam volitio nem, quam eam applicando, applicatione gene rati quam exhibet omnibus causis secundis itiratione primi motoris, ct generalis provisoris, nego Majorem : applicatione speciali , quam ira stat in ratione motoris ac provisoris specia is, concedo Majorem ; de sub eadem diuiti ctione Minoris, nego Consequentiam. Dupliciter ergo Deus movet & applicat voluntatem ad agendum : pruno motione quadam de ap- , plicatione generali , qua Omnes causas secundas movet ad agendum, di reducit de actu pii mo ad secundum 1, secundo motione quadam S applieatione speciali , qua ut motor ac pro visor specialis supplet defectum de impotentiam alicuius caulae secundae: primo modo applicat dc movet voluntatem ad electionem &alios actus qui versantur circa ea quae sunt ad snem; secundo autem modo solum eam applicat ad primam volitionem , quia respectu illius duntaxat voluntas non est in actu in ratione vi incipii applicativi, ut supra ostensu inest. unde Deus facit respectu primae volitionis, quod sacit voluntas mediante intentione .snis , respectu electionis mediorum i dei deirco dici miri illum concurrere ad primam volitionem finis. ut motorem specialem. quia supplet id quod in electione praestat causa pallieularis; ad electionem vero , de alios aestis qui
circa inedia versantur , concurrere solum ut motorem de provisorem generalem, quia dum
applieat voluntatem ad illos actus, non supplet T vices
157쪽
vices alicuius causae creatae , sed gerit munus causae primae,& motoris generalis. Objicies tertio , de simul instabis contra praecedentem solutionein. Homo potest peccare in ptuno instanti ustis rationis : Ergo non movetur specialiter 2 Deo ad primam intentionem sinis , quam elieit inmo vitae moralis. Consequentia patet,alias peccatum refunderetur in Deum; hae enim ratione probam Tho-m istae cum S. Doctore i .p. quaest. 6 .art. s. Angelos non potuisse peccare in pitino instanti creationis, quia cum Deus specialiter moveat ad primam operationem , peccatum Deo ut authori aut motori speciali tribueretur. Antecedens vero probatur ex D.Thoma intia quaest. 19. art. s. ubi docet peccatum Originale nus- quain poste cum solo veniali repetita : quia si homo in pruno instanti usus rationis convertatur in Deum , julii scabitura peccato Originali ; si vero non convectatur, peccabis mUItaliter ; primum enim quod occurrit homini attingenti ultim rationas, est bene disponere deseipso. i. R. espondeo, distinguendo Antecedens : homo potest peccate in primo instanti usus rationis , si i mellisatur de primo instanti initiativo
attingentiae usus rationi nego Antecedens: si determinativo , concedo Aniecedens, de nego Consequentiam.
Explieatui solutio: Homo non incipit attin- se te ulum rationis in unico instanti physico, sed in aliqua morula temporis,longiori aut brevior secundiim quod fuerit subtilioris aut tardioris ingenii: cu us ratio est,quia non attingit usu in rationis , nisi per dilcursum formalem, procedendo de cognitione eonfusa & in communi ad distinctam & quia omnis temporis morula terminatur duobus instantibus, &ab uno eorum inei pat per ultimum non esse , in alio vero consummatur sive completur per primum non esse, cum dicitur hominem posse peecate in primo instanti usus rationis , hoe non de bot intelligi de primo instanti illius morulae, quod dicit ut instans initiativum ait ingentiae usus rationis s meo enim homo se habet si eut Angelus iii instanti creationas , quia ejus intellectus applicatur a Deo adpitinum ductamen rectum , ex quo in fallibiliter sequitur primus actus rectus voluntatis) sed de alio instanti tel- minativo illius ; quia cum tunc voluntas supponatur in actu per actum quem ex speciali Dei motione elicuit , potest per consilium de deliberationem se applicate ad illud quod voluerit,& consequenter peccare, convertendo sed ad bonum utile vel delectabile dissonu in rationi , sicut Angelus in secvndo instanti creationis peccare potuit, & de facto peccavit, in ordinate appetendo propriam excellentiam ;quia tunc plene potuit deliberate di se
De Modo quo moluntas mometur. Ad quastionem io. Dixi Thoma.
DUO sunt tantum plineipia interna qui
hus voliantas movetur, intellectus scilicet& appetitus , ut constat ex supra dictis ; & unum extrinsecum , nempe Deus, qua B eum solus si author voluntatis erratae , & bo- anu ri universale, solus eam movere ac intrinseed immutare potest, ut docet s. Thomas qu. praecedentiari. 6. unde ut plene de perfecte modum quo voluntas movetur explicemus , declara dum est, quomodo a tribus illis principiis moveatur AReticu xus I.
Viram inresi inperpropositionem Ohem --as voluntatem in genera e sitientis C Fsimant Cajetanus, Conradus, Medica,
II de alii ex nostris Thomas is r negant vero Capte Olus, terrariensis, BanneΣ, & alia.
antellectus per apprehensionem objecti. non movet proprie phylace seu affective volun
Probatur primo ex D. Thoma hic quasi . s. D art. l. ubi daeit: Objectum movet, determinando a tum admodum principisformala. Et r. contra Gentes cap. 72. Inteilectus non secundum madam cutis vicientis O mονιntu . sed secundum motam causaesualis movet νolantatem , propon do ti suam objectum, quod e vis. Item i. p.quaest. 82. art. 4.scait: Aliquid dicitur morare dupliciter a tino modo per
modum is er hoc modo intellectus movet νolan ratem alio modo per modum agentis,scut alseruas movet alteratam, σι edens movet impialsum: Ohoc . modo voluntri mo νιt intellectum, O amnes anima ν ras. Ergo ex D. Thoma intellectus,seu objectum cognitum , non movet voluntatem in genere
cau iae esse ientis, sed solum in genere causae finalis de formalis extrinseca. h Respondent Caletanus & Conradus , D. r. Thomam solum velle quod objectum ut eognitum non sit causa efficiens ut quod volitionis, sicut voluntas est causa eis ciens ut quod intelia lectionis, quatenus appliear intellectum adm-telligendum; non tamen negare quod si causa esticiens ut quo, tanquam ratio agendi, ultim δ complens & determinans voluntatem ad producendam volitionem, quantum ad rationem specificam ; quod posterius ipsi solum in
Sed eontra : D Thomast. p quas . a .art. 4. 3' docet intellectum ex se non esse constitutum in actu primo, ideAque indigere aliquo extrinseco, itempe specie, qua compleatur, Sin actu primo
158쪽
DE MODO QUO VOLUNTAS MOUETUR. I 7
primo constituatur voluntatem veth ex seipsa A Tertio suadet ut eo ne luso: Appetitus natu- ό.ralis lapidis v. g. fertur in suum finem . id est ineste in acti primo ad volendum, nec egere aliquo extrinseco Ergo juxta D. Thomam, obse cium non solum non est causa esliciens ut quod
respectu v litionis, sed nee etiam ratio agendi, S principium quo sint ut eum voluntate ad volationem concurrens, ut magis patebit ex dicendis in ultima probatione. Addo quod, si objectum cognitum concurreret ad volitionem ut principium quo, ta ratio agetidi, intellectus ad illam concurreret ut prancipium quod, eo modo quo voluntas applicando intellectilin concurrit ad intellectionem :Sed D. Thomas locis citatis negat intellectuluconcurrere ad volitionem effective sicut volun- stas eo ne urrit ad intellectionem: Ergo sentit Obiectum cognitum non concurrere ad volitici
nem ut rationem agendi,& principium effecti
. Piobatur secundo concluso ratione r Duae potentiae non pollunt se invicem movere in eodem genere causae a se enim essent simul causa cantatum , priores de posteriores in eodein genere causae, quod repugnat: sed voluntas est principium movens es heienter intellectum, cum apsum applicet ad agendum. ut vidimus disputatione praecedenta: Ergo intellectus non potest amovere voluntatem in genere causae esse ientis,
, cium in gelure causae formalis & finalii. cunde D. Thomasi.p. quaest. 8a. art. 4. Objicit sibi seeundo loco : Momis non moνetur a mors,nis sorte per ac idem: Sed intege. Ius moret voluntarem non moretur a voluntate. Cui argu mento respondet, quod antellectus λο modo montvoluntatem, quam voluntas intellectam, utjamdι-i timest, in eorpore scilieet articuli,ubi sui supra, id imus docet intellectum movere volunta rem per modum snis, quia movet ostendendo ei bonum quod eam allicit ad sui amorem; voluntatem vero intellectum movere per modum
agentis de impellentis, quia ipsum applicat ad
agendum.1. Respondent aliqui, nullam esse repugnan- Dtiam quod voluntas & intellectus se moveant ad invicem in eodem genere ea usae essitientis, quia se diversimode movent; nam intellectus
movet esse tenter voluntatem,quantum ad specificationem : voluntas autem movet intellectum, quoad exercitium. Sed praeterquam quod haec responsio non est consorinis menti s. Doctoris, qui ut ostendimus, ab hae disse ultate non aliter se expedit, quam ieeurrendo ad diversa genera motionis &causalitatis,facile potest confutari. Impostibile enim est quod idem respectu ejusdem , etiam secundum diversas rationes . smul sit causa &efectus an eodem genere caulae vere esset en Εtis: Ergo repugnat quod intellectus & voluntasse moveant adinvicem in genere causae esset entis, quamvis intellectus moveat quoad specificationem, S voluntas quantum ad exercitium.
Consequentia patet , Antecedens probatur. Causa efficiens. inquantum hujusmodi est sim plicitet prior quam ejus assectus . quia unumquodque operatur inquantum est actu : Ergo esse eiusdem causae es scientis nullo modo potest a suo e flectu produci aut pendere in genere ea usae esse ientis ; quod enim iam est in suo esse constitutum, non potest efficienter ab alio pto ductialias bis produceretur, quod non est pos
Tem. III. centrum, sine hoc quod centrum moveat esse
Eliud lapidem . sed effective movetur a suo generante ut principio quod , a gravitate autem ut principio quo instrumentali: Ergo similiter appetitias elicitus non movebitur a fine & Obieci ci
eis eienter. sed finaliterct specificative; in hoc
enim non apparet discrimen inter appetitum elicitum S naturalem.
Denique probari potest concluso ratione 7sundamentali. Si objectum cognitum simul
cum voluntate effective ad volitionem concuris ieret, maxime in ratione principiiqud, leu utratio agendi, sicut species intelli3 bilis smul cum intellectu concurru ad intellecti otiem: Sed non potest concurrere per modum principii quo adactus voluntatis: Ergo non concurrit est ective
ad volitionem. Major est praecipuum tunda
inentiam ad vel sententiae. Minor autem sic
ostendit ut: Principium quo seu ratio agendi est intrinseca potentiae seu agenti , ut inductione patet; nam calor qui est principium quo calefaciendi. est intrinsecti giu ; potentia generati a generanti;&species impressa, quae est principium quo intellectionis, an intellectu recipiis turr Atqui objectum cognitum non afficit intrinsece voluntatem, nec in ea recipitur, sed in
antellectu, mediante specie intelligibili : Elgo non potest concurrere per modum principii quoad volitionem, sed solum ad intellectionem , &productionem verbi. Confirmatur: Illud est ratio agendi, eui tet- 8 minus per actionem productus assimilatur: Sed terna inuspi oductus per intellectionem, scilicet verbum,assimilatiit objecto,ctim si esu, simila ludo formalis ; tet minus autem productus pervolitionem.non assimilatur objecto, sed niagis ipsi voluntati: cum ille nihil alis diit quan mispulsus& inclinatio actualis in objectuin, licui voluntas est inclinatio in actu primo: Et o objectum est ratio agetidi respectu intellectu . non
Respondent Adversarii, objectit ira eognitum, etiamsi non assciat intrinsece voluntatem, nec in ea subjectetur, posse efficienter concuirere
adesus actus, per modum principii quo, d illi
est elationem agendi ; qu a non requiritur sormam & rationem agendi, esse coniunctam cum
potentia operativa , dummodo sit in eadem esia lautia animae. Sed contra : Non solum principium radicate io. A remotiam debet intrinsece compleri, sed etiaproximum, quando est impotens & incompletum in actu primo; propterea si quidem non solum datur gratia in anima, sed etiam habitus supernaturales in intellectu & voluntate sonuntur, ut possint elicere actus supernaturales: Sed voluntas est impotens ad operandum, seu ad attingendum rationem specificam suae operatio. nis; completur ver 5 per objectuin, ut volunt Ad vel salii: Ergo objectum debet esse extrinsecuin voluntati, S non solum essentiae animae.
Consi maturi Quod est impotens, non potest seri potens nisi intrinseee mutetur; quia denominatio potentis est intrinseca, laude neces lamia
debet peti a forma intrinseca : ex quo princi pio probant communitet Thom istaeque cessitatem praemolionis ad operandum, luminis gloriae ad videndum Deum , inutionis in insitumento ad essectum causae prancipalis produceu-
159쪽
dumr Ergo si uoluntas de se sit impotens ad attingendam rationem specificam suarum operationum, in fiat intrinsece potens, debet intrinsece mutati , S per eonsequens id quod est illi ratio agendi .dehet ipsi esse intrinseeum, &in ea immediate recipi, ct non solum remo te di meis
2. Dixi autem in conclusione,intellectum non movere proprie phylice voluntatem, seu vera de
reali efficientia physica, quia cum hoc stat quod
aliquo modo dicatur eam active movere e lie ut enim rationem causae in aterialis non sol sim habet id quod aliquid in se recipit, sed etiam illud
omne quod per modum conditionis aut Aispositionis conducit ad receptionem ; ita etiam non solum quod per vetam actionem influit in aliquem citectum, habet rationem causae eL scientis ; sed etiam quicquid ad effetendum conducit per modum conditionis , vel dispoiastionis,aut hujusniodi, ad ejusdem genus causae reducitur :& se non mirum si actum intelle eius proponentem oblectum voluntati, N in eis dia objecti propositione eam ad speciem actus
determinantem , asseramus esse quodammodo pi incipium activum actus voluntatis ; quia licet per veram actionem in eam non influat, conducit lainen ad hoc ut eliciatur a voluntate.
3, Di eo seeundo: Objectum apprehensum, aut intellectum, per apprehensionem obiecti, movere voluntatem an genere causae finalis, & sor malis extrinseca. Ita D. Thomas locis supra te latis,& alii Theologi communi ter.
Probatur ptima pars: Objectum propos tum
movet voluntatem, quantum est bonum : Ergo in eo genere causae movet , in quo bonitas potest movere : Sed bonitas movet in genere causae finalis, alliciendo appetitum ad sui amo iem & desiderium et Ergo & obicctum apprehensum. Secunda etiam pars suadetur: Clim voluntas .ae se si indifferens & in Aeterminata ad ei ciendum achum hujus vel illius speciei, v. g. actum amotis vel odii,sugae vel desiderii ; ut hunc po tius quam illum producat, indiget aliqua forma qua extrinsecὰ determinetur : Sed talis forma extrinseca, nulla alia esse potest, quam obiectum propos tum ab intellectu: Ergo objectum cog
nitum movet & 3eterminat voluntatem in genere canis formalis extrinsecae. Unde Diuu, Thomas instὰ quaest .i8.art. a. ad 1.se ait: Ohe et vim non es materia ex qua ,sed materia circa qaam; o habet quodammodo rationem serna , inquantum
5.Dantur obrectiones. a nita primam conclusionem objici solent
plura S. Doctoris testimonia, quibus videtur a gerere objectum cognitum active insuete involitionem : Nam inua quaest. 12. art. 3. ad 2. ait Ohectum appetitus intellei ινι esse magis altivum, quam obje. um appetιtus senstam. Et a p. quaest. 32. art. 3. ad 1. Intelliatus es prior poluntate, scut moti νώm mobili ct a claram passνo fi bonum enim ιntelectam morat rotantatem. Et quaest 3 C. art. 2 dicit,
potentiavi appιιιtiram ese potent/am passi ram, quam a s moreri aboletio apprehenso. His addi potest celebre illud Commentatoris effatim s. de anima textu 33. quo asserat balneum extra avi A maim movere vites sensti vas sui sum scilieet &tactum sed balneum intra animam, esse amisil meriam. Pro hujus argumenti solutione adverten. II. dum est, quod quamvis activum & agere proprie & stlicte dicant ut solum de causa eis ciente, tamen saepὰ confunduntur cum aliis causis.&quaelibet eausa dicitur agere suo modo ; ut
notavit s. Thomas quaest. 11. deverat.art. 2. dc I.
p.quasl.q8.ati. 1 ad 4 ubi ait quod agere tribus modis accipi potest, primo sormaliter, ut cum albedo facit album ; seeundo efficienter , ut cum pictor facit tabellam ; tertio finaliter, sicut fitiis dicitui efficere , movendo efficientem. B Cum ergo D. Thomas asserit bonum apprehensum esse activum respectu voluntatis. α COm- metitator, ait balneum intra animam esse agins des a rium, loquuntur in hac ampla significatione, qua agere vel activum dieitur de quo labet genere causae,& intelligi Aebent de causalitate activa lato modo sumpta, & prout comprehendit motionem stialem & formalem extrinsecam, aut de efficientia morali. similiter cum S. Doctor appellat voluntatem potentiam passivam, quae nata est inoveri ab objecto, loquitur depastione metaphori ea, corresponden e causa litati finis. quae dicitur actio seu moti Olmelaphorica. Uncle quaest. χχ. de veritate art. 12. ter- C tio loco sibi objicit : omnis potentia passiva mo- vetar a sua ob et a : Sed νοI tus est potentia.pussi- . est enim appetitus movens morum, at vicitur 3. de anima : Ergo movetur a sus obgeria ; sed obrectumer m est bonam interetium i ergo intelectus movet νο-luntatem. Cui argumento respondet . qtiodriatio illa ostenssit quod antellectia movet per modam
sati , hoc enim modo se habet bonum apprehensum ad
Ob petes secundo: Veibum in Divinis insuit
active proprie in amolem, nam Spititus siti eius procedit active a Filio secundum fidem ; unae D. Thomas a. p. quasi . 4 3. art. s. ad a. Illivi est verbum,non qualecumque, sed strans amoram : EGgo etiam in nobis verbum leu conceptio intel- D lectus effective spirat amorem in voluntate. Consequentia probatur : Tum quia Theologia. p.quaest. Sc. art. a. ex eC probant cum f. Tho- ira, Spiti tum sanctum procedete a Filio, quia est de ratione amolis ut se , active procederea Verbo: Tum etiam, quia Verbum Divinum
est per se subsistens, ereatum velis est accidens:
subs stentia autem ad data causae, non variat g nus eausalitatis , quamvis variet causanda in Odum ; nain si calor subsistet et sine limitativo,nihilominus active ea te faceret, uti modo, quamvis tunc operaretur ut quod , ex eo quod esset subsistens . nunc vero solum sit agens ut quo: Ergo si Veibum in Divinis active influat vitprincipium quod in amorem , debet etiam in et eatis active in eum influere, saltem ut principium quo. Respondeo concesso Antecedente, negando 17. Consequentiam e nam quia de ratione amoris est quodammodo active , saltem lato modo, procedere a verbo, ut supra diximus, verbum Divinum elevans omo es conditiones verbi adesse perfecti si initin , ex eo quod si subsilens& infinitum, habet active influere propite S ut
quod in amorem. Ex quo patet ad utramque probationem: insnitas namque &subsilentiation variant genus causae quod convenit verbo,
sed illud elevant ad luminum persectionis gia. sunt;
160쪽
dum; unde cum in verbo et eato sit imperfectissi Asnae ratio principii aehivi a inoris, Oportet quod perseetissime reperiatur in Verbo Divino. Addo, ex eo quod Verbum Divinum per se sit ictat, sequi quod habeat ordinem originis cum Spiritu Sancto;quein Ordinem non habetat, niti est et principium productivum illius:
verbum autem creatum non habet hune ordinem cum amore. Item Verbum Divinum, citin
sit iustitium ,& patri consubstantiale, habet
eandem volucitatem,& per consequens eandem virtutem spirat vana,quam Pater; quod non habet verbum creatum :& ideo non mirum, si ilia lud sit pyincipium productivum amoris, non vero istud. Unde
Secundo responderi potest, quod lieet subsistentra ut sie non variet genus eausandi vel inia BBuendi, benὰ tamen subsistentia, quatenus ethdivina, & infinita : nam se ut facit Verbum Di- vanum personam Patri coaequalem de consubstantialem , ita faeit ut una cum illo activὰ pio ducat amorem personalem. Oboteles tertio: Voluntas saepe rapitur essea- cisti me a bono apprehenso, S in illud fertur ne- cellatio, ut patet in motibus pii mo-primis, S in amore beatisco, At haec nec ellitas nequit intelia ligi abi a: ei sectiva motione: Ergo voluntas active movetur ab objecto. Rei pondeo concessa Majori negando Mino
Huic argumento, quod in hoc certamine veluti Achylles et .iespondetur negando Antee densi uoluntas enim habet uti a completam nedum ad substantiam tuo tu in actuum, sed etiam ad rationem specificam illorum, vel ex se. vel ex habitibus aut donis ipsi superadditis, tam in O dine naturali, quam super naturali; & ideo ex parte ob ecti, seu intellectus proponentis obiectum,non requiritui aditivus iniquius sed solum finalis, obiectivus.&sormalis. Unde S. Thomas i. p. qu. 2 .art. . ait: Haec est digerentia inter instil- Iectum Iuntatem sil inteire iussit is actu per hoc quod res intelle tu est in interictu si tinatim stiam miliιxdinem: voluntas autem istin actu, nou per hoc quδd aliqua s militudo volui si is voluntate . sid ex hoc quod potantus habet quandam initinatιonem in rem volitam. intibus verbis aperte declarat,
quod emai cognitio si atrer assim dationem potentiae eum obiecto, de sit veluti quidam patius
intellectualis, exobjecto&potentia, ut ex viro& foemina procedens, debet active procedere ab objecto, intra potentiam cognoscentem, ratione speciei in te figibilis existenter volitio autem, cum sit inclinatio actualis es tendentia in Objectum,non vero patius illius, non pendet ab Objecto ut a principio ei sectivo ut quo, sed solum tanquam a termino in quem tendit, vel tanquam a forma extrinseca aqua specificatur Unia de non sequitur omnes actus voluntatis ellei em: nam se ut ignis applicatus combustibili jusdem speciei: Tum qina voluntas comparati essario eomburit. non ex eo quod moveatua ei- tur ad suas Operationes pei modum causae aequi ias cienter a combustibili, sed a terminatione suae naturae ; ita voluntas necessario rapitur in objectum sibi propositu uisne indifferentia, ex solanat in ah in elinatione ci determinatione suae naturae. non vero ex eo quod effective & quoad exercitium a tali objecto moveatur.39. Obiicies quarto : Imperium est actus intelle ctus,cum sit quaedan enuntiatio de locutio, Sed illud effective movet voluntatem, ec alias poteritias inferio es, citin illae non applicentur ad agendum.nisi per actum imperia, ut infra declarabitur : Ergo intellectus effective movet vo
Res pondeo imperitim ei se actum intellectus, non liinpliciter S absolute,sed ut mota a volun tale,& ex voluntate praesupposita procedentis ;quare licet effective moveat voluntatem &alias potentias inferi oes, hoc tamen non habet ex iropria virtute, sed in vi actus praecedentis vo-untatis, virtualiter in eo remanentis: nos auia
te in hic loquimur de intellectu seciuidiim se, non autem secundum id quod participat a voluntate,ao. Ob icies ultim ὁ, S est praecipuum aduersae sententiae sundamentum : Quamvis voluntas ei se sit suffieienter in actu. quoad exercitium sui actus, quia ipsa est prianum movens quoad exeriatium non est tamen suilicienter ex se in a diu quoad speciscationem sua actus; alias omnes actus ipsius essent esus dem speciei,sicut ipsa unius est naturae ; eo proportionali modo, quo omnes actus calotis sunt esuidem speciei , quia ea loro se est detei minatus quoad specificationem suae actionis: Oportet ergo quod deliti a
liud principium riuod cum ipsa voluntate causet speeiscationem actus: Sed hoc non pote ihoe aliud, quam ipsum objectum, ut actu intelia lectum, sive ut existens in intellectu in rationet ei mina intellectionis. Ergo illud aciive ad spe
ciscationem actuum voluntatis concurrit.
vocae , quae licet si unius speciei, poteli tamen esse eius specie diu et sos producere, sicut lux, sol, caelitin.& similia eausant effectus specie diversos: Trina etiam, quia ut actus snt eiusdem si, e et ei non sunt eit eos produci ab eadem causa, ted etiam requiritur ut sit eadem sorma speciscans; motus enim suritim S deorsum, etiamsaliquando ab eodem motore sant specie distinguntur, quia diversos habent terminos a quibus lorinaliter speciscantur: non est antein Omniurn actu utra voluntatis eadem forma spe eis-cans. sed diverti,seciuidiim diversitatem Obie-D ctorum 'quae tendit,&quibus tui supra ostenclimus o ut a formis extrinsece speeis cantibus dependet. Ex dictis inferet, voluntatem non moveri ab appetitu senstivo i hysice Sessective. sed tan δ'
tum moraliter & objective. Nam, ut disp. praecedentiari. a. Ostendimus, appetitus sensitivus non movet voluntatem directu& immediatὰ cum sit materialis, de obiectum ejus sit bonum
apprehensum per sensu nil sed in directe tantum& mediate, quatenus scilicet ex affectu ipsus disponit ut homo, ut aliquod tibi ectum videaturr ei conveniens, si sit conforme illi affectui, vel disconveniens, si si contrarium', unde movet voluntatem mediante solum judicio intellectu . cui Ob eis uiri ut conveniens vel disconveni eqs repraesentat: Elgo si iudicium rationis non moveat volui talem physice de esse ive, sed mota liter tantum de objective, a fortiora appetitus sensitivus illam plij sce di active movete non