장음표시 사용
191쪽
sessionem seu consecutionem objecti eoncupiti, positio , delectaria es operatio, non est peiesienis teque ejus amorem sed delectationem ex amois tiam, sed per causam . secundo, quia tristitia, re& praesentia rei amatae causatam. contraria delectationi, non est actio, sed passio 3 Probatur prima ex Augustino libro 33. quae- contrariorum autem eadem est ratio. Tertiastionurn qu. 3o ubi dicit e Frai dicimur ea re, de probat ut eadem minor i quia sicut tristati notiva capimas rouptatem. Et i .de Trinit. cap. o. est in nostra potestate, se nec delectarit Sed ELFruimur rebus cognit . in quibus palanti delectata sent in nostia potestate, si essent actiones, Ergo
conquiescit. Item S. Thomas supra qu. 4. art. 3. tristitia de delectatio non sunt actiones, sed paLait: Frnitiae quies amantis in fine amato : At siones. haec quies est delectatio, ut doeet ibidem art. r. Respondeo concessa Majori, negando Mi- χErgo sultio in delectatione consistit. Unde notem delectatio enim est quidam actus vitalis, quando Augustinus locis ei talis videtur illam scut intelligere, sentire, &velle, ut docet S. in possessione vel amore objecti constituere, lo- Thomas infra qu. 3 .art. a. ad i. de Aristoteles 3. quitur in sensu tantum ea utili, non autem de anima textu 29. ubi ait: Dιlectari us operari mali. Eodem modo interpretandus est D. Tho-B ad baniam. Ad plimam probationem in contra. mas dum althleari. i. Fruitιο pertinere νιderur ad rium respondeo cum Ferrari enii 3. eontra gent. iam Orem veId lectationem : sub disjunctione enim eap.9o. Divum Thomam loco citato soldm velia loeutus est, ut innueret stultionem tam ad amo- le, quod delectatio non sit operatio assecutivarem quam ad delectationem pertinere a ad a- objecti delectabilis, vel quod non sit operatio. morem quidem causaliter , ad delectationem praecipuὶ intenta dc instituta ad persectionem vero sot maliter de hoe utroque modo accepis naturae, sed quae aliam praecipuὸ antentam eo tam ad voluntatem spectare, quod erat praeci- mitatus .exillaque Iesultat, de pullulat, sicut e
puum eius intentum. Lectus ex sua causa.
probatur secund1 ratione quam insinuat hie Ad secundam dicendum, tristitiam esse ope art. i. Fruitio derivatur a fructu, quia sicut G- rationem delectationi oppostam e unde tam cius est id quod ab albo te ultimo expectatur, de tristam quam delectari sunt in nostra potestate, eum quadam duleedine & delectatione perci- quando sunt actus ex deliberatione proe m. pitur; ita fruitio est quid ultimum quod in re C tes i saepius tamen sunt motus primo primi apia
expectamus , & quod cum quadam suavitate peti ius leniitivi, quia bonum aut malum praeia peteipimus: At hae e apprimὸ delectationi con- iens urget appetatum,& praevenit deliberatio- veniunt, de potiori jure quam cuicumque alteti nem rationis, S libertatem voluntatis.Ρei quod actui; nain delectatio est ultimum quod in re patet ad tertiam probationem. expectamus, prius si quidem est quod rem amemus ac desidereinus. postea quod illam conse- f. II. quamur, de tandem in ejus possessione quiesca Orostari. ει dicti mus aede lectemul: ipsa enim quies seu delectatio, sempei habet dulcedinem dc suavitatem L X dictis inseres primo , persectam si uiso x
adiunctain. non veto amor & possessio e Ergo Enem esse soluin de ultimo fine i nam ultima fluuio consistit formaliter in delectatione, non ' simpliciter ab homine expectatum, est finis ulti-
vero in amore, vel consecutione. mua, qui totaliter satiat de quietat appetitum is Confirmatur: Fruitio est actus voluntatis, ut quia tamen sinis intermedius est delectabili, ex Aoeet D. Thomas supra in introductione quae- D se, di iciminat motum voluntatis. sub hae rati 1lionis 8. ubi ponit tres actu sil voluntate elici- ne aliqu4m terminat fruitionem de quietem voto , qui versantur circa finem scilicet velle frui. luntatis. Ita D .Thomas art. 3. Mintendere Eth;eati. i. se concludit Inseres secundo cum eodem S. Tioctoreati. Inissum est quod fruitio est actus appetitira potentia r 4. quod quia finis ultimus potest duobus mo Atqui possidere non pertinet ad voluntatem , dispois deii, scilicet perfecte in te ipsa, &im sed ad eam potentiam qua tenet bonum ama- perfectὸ in spe , duplex potest dati illius frui.
tum, sive ii a intellectus si, sive sensus; unde in tiO ; una persecta, quae habetur in patria de Deo tractatu debeatitudine ostendimus et aram Dei clare visor, alia imperfecta, quae habetur hie invisionem esse ejus consecutionem: Ergo fruitio via de Deo per spem de amolem imperfecte posiin possessione seu conse eutione objecti formali- sesso, de qua dixit Apostolus ad Roman. ii. sutet non cons stit. Idem dicendu de amore: tum Pudentes. quia frui est capere fluctum a re. amor veto so- Quaeres,an istae fruitiones specie inter se dis ''lum dieit pondus in rem amatam : tum etiam seram
ij quia amor per se abstrahit a consecutione, de e- s Respondeo probabilius esse illas esse eius ,. ' jusdem rationis est, sive delectatio adsit, sive dem speciei, de differre solum aceidentaliter eis i. non adst. Unde egregie Caietanus h e art. i. Tum quia Divus Thomas hie art. 4. non aliamas. 4 C.m ricimas: Iraor cantu. id non viscar, amaraη- distinctionem ponit inter has si uitiones, quam tum sed delectationem percipis de canta. Neque cum quae est inter persectum di imperfectum a quae Δcitur: vena fruamur cupitis amplexibus , Properb. autem hoc modo distingunt ut , sunt ejusdem capi. inritamar ad amandum. sed ad desei utionem speeiei, ut patet in puero de viro : Tum etiam percipiendam. Et Paulus cum Phι emans dιcit Ore quia istae fruitiones versantur ei rea idem bo- fruar in Domino: non . ego te amabo sed, ego de te do num , de solum disserunt penes diversummo.
Iectabor in Domino,sonat. Ergo frui formaliter de dum illud habendi de possidendi, in restitieet propriὰ non est amare, sed delectari. dein spe : Hoc autem non pertinet ad princi- . Objicies cum Seoto et Fruitio est a ctus vo- pium specificativu & estentiale gaudii seu stutia
luntate elicitus e sed delectatio. sve gaudium, tionis, sed ad conditionem requisitam, seu mO-
non est actio, sed pallio : Ergo si uitio non est de- dum se tenentem ex parte agentis vel appeis lectatio. Probatur Minor ptim δέ quia D. Tho- tentis , ut colligitur ex eodem S. Doctore ibi. dem
192쪽
dem In resp. ad 1. Unde sicut charitas via & patriae sunt ejusdem speciei, lic t objectum chartia
talis viae sit obscure cognitum & absens, et aritatis vero patriae clare visum , & praesens; itas uitio viae & patriae, quemadmodum enim Objecto charitatis aeeid1 t esse obscure vel clare cognitum,absens vel praesens: ita & objecto frui tionis esse habitum in re, vel solum in spe,& eL se eognitum clare vel obseurὸ.ai Dicis, Fruitio viae & patriae elieiuntur a vir tutibus specie divertis, nempe a spe, &aeliaritater Ergo specie inter se differunt. sed nego eonsequentiam : quia non sunt actus primarii, sed secundarii illarum virtutum, ac proinde non opus est, ut eandem quam sp & ehisias habeant distinctionem. Quaerunt etiam h Ie aliqui, quodnam sit obj ctum immediatum stultioni, , seu delectationis Beatorum in patria, an Deus clarὸ visus. vel ipsa visio beatis ea 3 Sed de hoc fusu eginam in tra
A nis in ordine ad media. Et rari ne hujus actu gpraesuppost 1. nomine ocula vel laminas in Scriptura designatur,ut notat D.Thomastic ait i. ad 3.
dicens, Intentio nomaniatur oculas metaphorice. non
quia ad cognitionem persinet, sed quia cognitionem rasapponit, per quam proponatur volantat svis ad quem movet i scut ocius pruritimas quo tendere corporatiter debemus. Eodem modo explicaniadus est D. Betnardus, dum in sermone de tripli et judieio ait: Cunitιο in memorra est , asciis ινιτ/lantate, intentio an ratιone consistite loquitur entin de intentione, quantum ad id quod pt supponit, non veloquantum ad id in quo sotmaliter consstit. Dico secundo, Objectu a forniale intentionis esse finem , tam ultimum , quam non ulti
mum, ut per media vibranendum.
B Prima pars est D. Thomae hic ari. 3. ubi ait : 3 Intentio non solam Ufηιι ultimi, sed etiam snti med ι. Idque patet, tum ex communi Phili sophoruni motalium ac Theologorum sententia, qui ponunt in voluntate actum intentionis eis partieulares fines, ut circa sanitatem acquirendam peregrinationem faciendam, aut quid sinulei Tum etiam ex differentia quae reperit uxini et intentionem α fruitionem. Nam ut notat
De Intentione. Ad quastionem D. D.NΦma.
s τοgAM actum est de fruitione, superis
est agendum de intentione,quae est alius actus voluntatis circa finem ; prior quidem fruitione ordine generationis, sed post
or, ordine dignitatis. S. Doctor hic ait. a. ad s. intentio se habet ad finem per modum culus dam motus ti tendentiae. motus autem & tendentianeduin versantur
circa finem seu terminum ultimum , sed etiam citea proximum di intermedium , ut patet in motu naturali, cum enim ignis v. g. tendit in suam sphae tam , per mediam regicinem aeria, sphaera ignis est ultimus terminus motus,& me di a regio est terminus non ultimus, seu intermedius Ergo intentio est de utroq; sne seu termi no, ultimo & intermedio. Caetarum eum stultici AR Ticutus UNI cus.
cujus potentia aetas si intentis, es quod m
ilhas objectum Dico primis, Intentionem esse formaliter
actum voluntatisdic Et pis supponat actum intellectus. a probatur prima pars ratione D. Thomae hieart. .ex nominis ethi mologia desumpta. Intendere enim. ut nomen sonat . est in Inem tendere: Sed proprium est voluntati tendere in finem rTum quia voluntaes fert ut in res seeundum
quod sunt in seipses a parte res , & ita propriEquas extra seipsam ad illas tendit a intellectus vero fertur in res prout sunt in ipso, ratione specierum intelligibilium , unde potius eas ad settahit quam tendat ad illas r Tum etiam . quia tendere in finem. primo & principaliter est illius potentiae, quae seipsam & omnes alias movet in finem, quod convenit voluntati , ut supra dictum est: Ergo intentio, sormaliter loquendo,
a Quod autem praesupponat actum intellectus,patet: quia voluntas eum nunquam operetur nisi praesupposita cognitione intellectus, ju
xta illud. nihil νalatum, quin precognitum, non ten
dit in finem per media obtinendum, nisi inteli cius proponat finem in Ordine ad media , eo- Iumque proportionem cum fine: Ergo intentio necessario supponit actum intellectus, quo cois snoscatur proportio mediorum cum fine.seu si inversetur circa finem, per modum quietis; quies autem non sit, si quando cessat motus, & motus non cesset, nisi acquisito ultimo termino; id-ed vera Ac persecta fruitio non est nisi de ultimo fine, qui est ultimum simplicitet ab homine
Secunda veth pars, quae asserit objectum sor- male intentionis esse finem, ut per media obti- nendum, patet ex discrimine quod inter intentionem de si inplicem volitionem invenitur smplex enim volitici respicit finem, ut absolutὰ in se bonum a intentio vero ut est ratio volendi media,& quatenus est assequibilis petilla, unde est vatiualis volitio mediorum. Ex quo habes, tres actus voluntatis jam expli catos, nempe sinplicem volitionem, intentio ianem, S stultione tu distingui specie: quia licet omnes respieiant finem tanquam rationem materialem , ad ipsunHamen sub diversa tatione sot mali jam explicata terminantur; unde se habent ut in lapide appetere centrum, teiadere actualiter ad centrum , de quiescere in centro. quae, ut constat, sunt essentialiter distincta. Quaeres , utrum voluntas possit eodem actusetti in finem di in media ρRespondeo cum D. Thonis hIc art.4. volun- statem duobus modis polle serti in finem & in media : primo ita ut quodlibet eorum attingat ut quod, primario, de per se; &sic non post uni unico actu attingi , sed necessario tet minant duos actus specie diversbs empeii tentionem, quae primo Sper se fertur in finem, de electionem quae ad media primo & pex se terminatur. Secundo v*luntas potest attingere unu prima-
193쪽
seu ratione alterius . &veluti in obliquo&de eon notato ; de hoc secundo modo, eodem actu intentionis vel electionis attinguntur ; intentio en an respicit tinem , ut est ratio volendi media, ει quatenus est alle qui bilis per illa ; electio vero tendit ad media, prout condueunt ad asseeuNO-nem finis. Unde D Thomas h Icari. .ad 3. comparat istos duos actus aseen sui S descens uir seia ii r enim ascentus incipit a loco inferiori, determinatur ad superiore in i contra veris descensus incipit a loco superiori , & terminatur ad infe-aiorem : ita intentiMncipit a fine in quem primo fertur 5 ex illo descendit ad media, ad quae secundarici terminatur a electio vero incipit a mediis, ad quae primo fertur, & ex illis ascendit ad tinem ad quem secundario terminatur. Ex quo non sequit ut finem eligi, α media intendi:
quia solium dieitur intendi id in quod ptim h de per se fertur intentio, qualis est sinis; di eligi id in quod primo & per se tendit electio , qualia
sunt media. e Confirmatur haec doctrina Ac responso exemplo quo utitur D. Thoinas in fine corporis ejusdem atticuli. Eodem modo se habet voluntas ad finem & ad media . quo se habet intellectus ad principium & ad conclusiones , ut ait Philosophus 2. Physie. textu a 9. Ergo sicut intellectus non potest uni eo actu serti in praneipium& in conclusiones, si ad utrumque pii inariis S per satendat: bene tamen si unum attingat primario de aliud secundario, de consideret principia prout continent conclusiones, vel conclusiones prout relucent & continentur in principiis: ita pariter voluntas sertur distinctis actibus in stiem &inedia, si quodlibet eorum primatio, per se, &absolute attingat; secus ver4, si unum velit eum ordine & subordinatione ad alterum. Unde inquit S. Doctor supra qu. 8.art. 3. Finis ut es ratia
volenda medium.eodem acta appetιιών qua messium Eth Ie art. 4. Cum dua , volo medicinam propter sumta rem,non de Buo nis unum motum Palantans e callas
Nem, id/m autem actas carit superolectam, οβρὸν variovem obiecti. cvit eadem νιψio scalaris 2Iumιvis. De hoe actu eleganter disierunt S S. Patres, praeseritin Gregorius & Bernardus: Ille enim explicans istud Job 33. Super quo bases illius solidata
sui, r. se ait: suses timus visque unιmasant intentiaianes suae: nam cursabrica columnis , columna aurem bobus innιtuntur ita rita nostra in rirratibas, variates vero in intιma antentione sub stant. Iste vero inhaee verba Canticorum: Panhrae sanigenatu βι- at tu, aris: dieit Iaciem anima esse mentis intentia-nem.quia sicut ex facie pulchritudo corporis ψιmutari ita Oremtudo operis ex mentis ιntentione. Ob eaniadem rationem aptisti me mentis intentio lucernae & oculo a Christo comparatur: nam sicut a
luce omnia decorantur Nornantur, ita inquit Gregorius) per baua intentianas rudiam, merita uia lustrantur a etiams. Et sicut oculo pes, manus, de caetera corporis membra reguntur , eorumque externi motus, quδ debent tendere diriguntur rse intentio, veluti animae oculus, humanos a. ctus in ultimum finem ordinat , il quo niata in iste titione dellectunt. Unde inquit Gilbettu, iti Cantica: Si pures habes scalas, salitantia exemplo, omnes alios ι laude, hoc uni utaria , qas solam cleis
Esii Mus de actibus circa finem: dicendum
sequitur de actibus circa media; & primo de his qui pertinent ad ordinem intentionis, electione scilicet, consilio, &consensu; postea de illis qui spectant ad ordinem executi onis, usu nimirum & imperio. ARTI Cuius I.
tellectus de voluntatis concursum; intellevius quidem, ut consulat de medias, de delibet et quaenam determinate sint eligenda; voluntatis vero, ut ea praealais in ordine ad finem intentum
acceptet. Unde dissicultas est, in quonam isto tum actuuin consi stat formaliter electio, an iaactu voluntatis, vel in actu intellectust non po-t sh enim in utroque ex aequo consistere squie- quid dicant in contrarium Bellatininus lib. 3. da gratia S lib. arbit. cap. s.& Salas hic tract. s. disp. I. sect.1. 3 nam apud omnes electio tui iliualiquid denotat , seu unum hominis actum, sicut intentio , fiuitio . ec reliqui voluntatis
, T leo igitur, electionem esse substantialites
t actum voluntatis, licet praesupponat specialem motionem di Ordinationem rationis. Prima pars pio batur primo ex communi consensu hominum: nam licet quis judicet aliquid esse melius vel utilius, donec tamen illud velit, non censetur elegisse secundo probatur : Objectum electionis est bonum utile : Sed sola voluntas versat ut cito bonum: Ergo electio est actus voluntatis. Tettior Electio est actus libertatis, qua id- citeo vis Hectiva appellatur: sed libertas in voluntate tanquam ita propria sede& cubili res det : Ergo & electio ; iubindeque est actus v luntatis. Quartor Virtus moralis, quae est habitus eleuctivus, in voluntate s ubjectatur: Ergo de ipsa Glectio. Denique ut disturrit D. Thou as hic art. r. ctus qui materialiter pertinet ad unam potentiam. & sormaliter ad aliam , est seeundum sub stantiam& elicitave illius potentis ad quam pertinet materiati terrSed actus electionis est materialiter a sola voluntate , & formaliter tantum ab intellectu: Ergo elicitive. ex secundum sub stantiam, est a voluntate. Maiorem declarat S. Doctor in actu fortitudinis. in finem charitatis ab ipsa inalitate ordinato,qui secundilum sub stimi
194쪽
stantiam& eliciti .e est ab habitu niti iii linis ,
quia ad illum pertinet quantum ad materiale,&ab habitu chalitatis solum quantum ad forma te, seu quantum ad ordinem in ultimum snem. Minoi vero se ostenditur. Aetiis qui sertur in
h. num ordinatum per rationem , materialiter voluntatis, sor mali ter velo intellectus: Sed electio fertur in bonum ordinatum per rationem : Ergo materialiter est voluntatis, formaliter vero intellectus. Minor est certa: electio enim supponat ordinationem rationis, qua medra
inter sede in ordine ad finem intentum comparantur, ut infra patebit. Maior in qua est dissicultas ore ostenditur. Quando ad aliquem a-ci una concurrunt duo principia,quorum unum
se habet ut diligens, L movens, aliud vero ut motum & directum, quod se tenet ex parie di rigentis moventis, se habet formaliter; quod vero se tenet ex parte illius quod dirigitur
movetur, se habet materialiter , ut patet in ex emplo jam adducto: nam cum adius sollitudinis imperatur a cliaritate ut exerceatur pIOpter Deum, tunc actus ille materialiter est a fortitudine sol malit et verba charitate; quia id quod est a virtute inferiori . se habet ut materia respe-iau illius quod est a virtute superiori dirigente aut movente: Sed quando aliquis actus fertur in bonum urdinatuin per rationem, ad eum concurrunt intellectus de voluntas; intellectus quidem ut dirigens de movens in suo genere,voluntas vero ut dilecta de in ota: Ergo quando aliquisa ct us sertur in bonii ira ordinatum per Iationem, est quidem rationis quoad sol male , sed quo ad
a Dices: Non solum materia, sed etiam forma pertinet ad substantia in rei, im A forma est principalio te Ergo si materiale electionis pertineat ad voluntatem, de sormale ad intellectum, dicendum est electionem elle adtiam utriusque potentiae , & principalius pestinere ad intellectum.
Sed contra ptimo r Quamvis in naturalibus forma sit principalior.secus tamen in arti sciatibus: Sed electio est veluti quoddam artefactum:
Ergo in ea materia praestat formae.
Seeundo : Esto quod tam in artis e talibus,
quam in naturalibus, forma intrinsecade essentialis rei sit principalior materia , non tamensorina extrinseca& aecidentalis : Atqui aetus rationis non est forma intrinseca & est en t talis eis lectioni, sed extrinseca duntaxat; nam sorina ellentialis electionis est habitudo transcendentalis ad medium per intellectum consitatum,&ide5 ipse actus rationis , qui est consilium, est
tantum forma extrinseea, ex eo quod terminus relationis.qus est sorma intrinse ea, iii objectum ut consiliatum seu ordinatum per rationem: Ergo actus rationis , esto se habeat per modum formae , non pertinet tamen principaliter ad GI4ctionem. 3 Quod autem D Thomas voluerit actu inra. tionis esse tantum formam exit insecam S accidental em,respectu electionis, pater tum ex pro is
positione quam ad id proband m assumit. ait enim i Actas qm est essentia)itἐν tinitis potentia νει balitias . recipis formam Opeciem a superiori ρο-
sentia vel habitu , secundum quod ordinarur inferia, a superiori. Manifestum est autem, quod a diti, essenii aliter pertinens ad unam potentiam, non reeipit sormam aut speciem essentialem ab
alia superiori potentia. Tum etiam exemplo quod adducit Aeactu sortitudinis , acharitate imperato , id est . a A snem chalitatis relato;
nam evidens est talem actum non habere suam speciem essentialem a civit ita te, sed a fortitu
Secunda pars conclusonis, quae a gerit quod 4 electio praesupponit sperialem motionem &ordinationem rationis , probatur egregio discursu D. Thomae qu. Q. de verit. ait. I 3. ubi haec seribit: utiandocumque sunt dua agentia ordi-xata , secundum agens dupi citer potes movera vel agere : uno modo secuniam quod competit natura sua ratio modo secundam quod compeιιt natura superioris agentis. Impresia enim superioris agentas manet in inferiori; O ex hoc inserius agens non solam ait dis Bione propria , sed allione superιoras agentis : fuat θhara Solis moritur proprio motu , qvistatio tinrus anni expletur , O motu prιmi mobitis, qua est motus diurnus. Similifer O aqua movetur motu propria tendeΛdo in centrum , ct habet quemdam motum eae
impressone Lan , qua morit ipsam, ut patet in fluxu
O refluxa maris. Corpora etiam mixtu habent quasdam operationes ι proprias, vaco equuntur natu ram quatuor elementoriam, ut tendere deorsum, cala sacere . infrigidare ; O hubent alias operat ones exmprsione coelesium c ovorum . ut magnes attrahit ferrum. Et quamvis nassa actis inferioris agentis mai, ni praesupposta ac iocie superioris et tamen tilia actis, qua competit ei secundum suam naturam, attrivibuitar ti absolvite. Aut aqua morari deorsum i ida pera qxa ei competit ex impressone super oris agentis . non attribatur ei absolute , sed in ordine ad alitia r cor fuere O refluere ricitur esse proprius motus mariris, non inquaηtum est aqua, sed inquantum movetura lana. Rutia autem O voluntas stini quadam potentis operatira adin νicem arrinata se absolvitὸ confideranda ratio prior est, quamvis per reflexionem σι atur voluntas prior o superior, inquantum movet rationem. Vnde voluntas potes habere daphcem actum , anum qui competit ei sectindum suum nata rum, inquantum tradιt in propνiam obieelum absolute : Ose actus attribtiatur νoluntari s liciter , ut velle ct amare , quia muri ad hunc actum prasupponatur actus rationis: alium ver. actum habet. γι cornia
petit ei secandam id quod ex impressoneratioκti relin-
qaitur in voluntate et cum enim proprium rationis stydinare o conserre, quandocumque in acta voluntatis apparet aliqua collatio vel oriunatia, talis actus erit voluntatis . non absolute . sed in ordine ad rationem.
Haee Divus Thomas elegantisti meo ex quibus aperte concluditur , quod electio prx omnibus actibus voluntaris, di plusquam intentio, deinpendet ab intellectu specialemque rationis motionem & orssinationem supponit. pro cujus majori declaratione:
Selendum est , quod si eut est proprium vo- sluntatis movere per modum impulsus quoad exercitium, ita est proprium intellectus mouere quoad spe et scationem .de in genere causae s naialis, exhibendΩ voluntati bonum quo alliciatur.
in quo consistit snalis ea ualitas. Sed potest intelligi has duas potentias duobus modis se mutuo movere primὁ stilles generali quadam
ratione prout una supponit quodam odo aliam in sua operatione ; sicut unluntas praesupponit
semper actum intellectus, repraeserit antem cibis
jectum in quod tendat, de voluntas applicat flequasi impellit intellectum ad Objecti confiderationem : secundo potest intellisi bujusmodi
195쪽
potentias se movere speciali quadam ratione , Aquatenus una recipit ex motione alterius specialem quemdam modum operandi , quem com munieat suis actibus, quemque non communicaret , motione illa fetiosae v g. intellectus ex sua ratione habet ordinate & collative proce dere, unum alteri conserendo ; hoe autem non
habet voluntas ex se, sed solum inclinare, in per modum impulsus in objectum tendere : unde quod hoe saeiat ordinatὰ, S accipiendo unum prae alio, & cum eollatione ad aliud. non habet ex se praecise ; id tamen participare potest ex motione de ordinatione intellectus. Similitet intellectus ex vi sua tendit in Obiectum per modum manifestantis de illuminantis, ex impressi- B ne autem voluntatis, eum quadam esseacia de impulsu, ut patet in imperio, quod non solum OIdinat ad opus , quo 1 est proprium rationis aqua procedit, sed etiam cum quadam emcacia sive impulsu modo inferius explacando) mO-- , a. v et ad executionem. Electio ergo non solum supponit generalem illam motionem intellectus, qua ad omnes actus voluntatis concurrit, repraesentando illi obiectum in quod tendat, dea quo speciscetur, sed etiam specialem qua modia ordinat ad silem.& ea inter se confert, ac judicat unum alteri esse praeferend um; di ideo Aristoteles 3. Ethic. cap. a. dicit electionem esse appιι tam praconsi,uti, id est objecti per consti- Cuni propoli ti, de per rationem deliberati. Et D. Thomas quaest. 1 a. de verit .art. as. Elema inquit P est actas νοlantatιs,mia absolare , sed in ordina ad rarionem , eὸ quod in electisne apparEt id quod est
propriam rationu, sciscet constrae unum arreri, vel, praeferre ; quod quidem in actu νoluntatis invenitur Gampressane rutaonis, inquantam scilicet Usa rata a pra-panat voluntati alιqvid non tit utilesimplicater , sed mutuitis ad nem. Unde triplicem voluntatis ab in
tellectu dependentiam , seu triplicem gradum dependendi ab intellectu postumus distingue-Le: primus est in proponendo obiectum , quod Dad omnes actus voluntatis requiritur; secundua in ordinando finem αδ media , vel media ad finem, de hic est communis intentioni di electioni : tertius est in consetendo inedia interse, Npraeserendo aliquod vel aliqua a de hie solum competit eleelioni , &ideo electio specialemam portat dependentiam a ratione, & majorem adhuc quam ipsa intentio. g. II.ssirentur obffectiones.c e petieris primo contra primam partem conclusonis: Electio est actus prudentiae: Sed prudentia est in intellectu: Ergo electio ad intellectum pertinet. Respondeo omnem electionem non esse a Eprudentia, clim etiam imprudentes eligant; illam vero, quae est a prudentia non esse ab illa elicitive, sed directive tantum , seu regulati ve,
quia bona electio debet dirigi & regulari per
prudentiam ; quae ut docet D.Thomas insta qu. 1 . dc 1.2. qu. 49. dc uer habet tres actus , scilicet iudieare, consiliare ,& praecipere; & per duos primos regulat electionem faetendam ab habitu virtutis moralis , per tertium vero regulat ipsam erecutionein seu usum , ut infra patebit, cum agemus de imperio. 7 Dices: Divus Thomas a. a. qu. I arr a. ad a.
dicit quod martyrium principalius est actus
ehatitatis, quam sortitudinis i quia licet eliciatur a fortitudine , diligitur tamen a charitate; Ergo si prudentia dirigat & regulet electionem, magis debebit diei a i us prudentiae, quάm viris
Respondeo ex eodem S. Doctore qu. a.de maia glo art. 3. quod particula , principaliter , duobus
modis sumi potest e prim Z ut squis eat idem
quod primordialiter; secundδ ut tignifieat idem quod completive: quando ergo docet mari'rium pertinere principaliter ad charitatem, sumit ly principaliter in primo sensu,& solum vult maria rium ab ipsa charitate primordialiter, seu originative procedere, quamvis a virtute sortitu dinis elleiatur. Idem cum proportione de electione diei debet i illa enim ad intellectum &prudentiam originativὸ Ae primordialitet pertinet, ad voluntatem vero ac virtutes morales elicitive di completiv/. objiete, secundλr virtutes morales quae ver santur circa passiones, ut temperantia de sorti ludo . resident in appetitu sensitivo, ut docet S. Thomas infla qu.s 6 .at t. q. At illae virtutes sunt habitus elechivi, & habent pro actu proprio eliiseere electionem rectam in tali materia , moderando passiones: Ergo electio non solum ad vo luntatem , sed etiam ad appetitum sensitivum pertinet, di ab illo elicitur. a Respondeo uirtutes morales quae sunt circa i. passiones, te fidere in appetitu sensitivo , non quatenus senstivus de materialis est , sed in quantum participat aliquidde ratione,& est ta
tionalis per participationem , ut ait D. Thomas loco citato in resp.ad a. & ita electionem poste esse ab appetitu sensitivo,non absolute di se eun dum se considerato,sed ut moria a ratione de uoluntate, de ut participante a voluntate aliquam libertatem imperfectam , Iatione cujus potest etiam in illo esse peccatum , ut asserit idem S. Do et or infra qu. TA. ait. I. ARTI cu Lus II.
DIco ptim δ, electionem non esse de fine, ut finis est, sed tantiim de mediis. Ita D. Tho
Probatur prim λ: Electio, ut ait Aristoteles cilest appetitas ρr consitati: Sed eonsultatio non est 'de sne, sed tantum de mediis; Medicus enim v.g. non consulit an insimus si sanandus , sed solum quibus mediis seu remediis sanandus sit: Ergo nec electio. seeundo i Electio est veluti quidam motu 1 1. voluntatis r Ergo eum Omnis motus procedat ex aliquo immobili, ut sepe docent Aristotelea& D. Thomas, debet omnis electici ex intentio. ne alicujus finis procedere subindeque non citis ea finem, sed ei rea media versari. Tertio: Eligere est quasi unum ex multis le- i, pete: Sed hoe non potest fieri nisi ex ptae supposito amore finis, qui st ratio discernendi unum
ab alio, utpote magis opportunum ad finem ob tinendum: E rgo electio amorem &intentionem finis supponit, de circa media versatur. Denique piobatur coneluso: Sic se habet ele- 1.ctio in operationibus, si e ut discursus in specula. imis e Atqui intellectus non di scurri t circa prau-cipia, sed circa conclusones: Ergo nec voluntas
196쪽
eligit snem Inquantum huiusmodi, sed tantumnu dia quae ad illum ordinantur. Dixi , in stio rum i u avi, quia sicut in speculativis quod in una demonstratione est principium, potest es.se concluso respectu alterius, ut patet in principiis silentiae substernata, quae sunt conclusi nes subalternantis; ita quod in una operatione est sinis, potest ordinari ad aliquid ut ad sinem, di tune de illo, ut habet rationem medii formaliter , rationem vero sinis tantum materialiter,
potest esse electio. Sicut sinitas, quam medicus non eligit, sed supponit tanquam priueipium
medicinae, potest ordanari ad exercitium virtuistis , & salutem spiritualem, & sub hae ratione eligi. Ex quo facile intelliges id quod ait D. Thomas sepia quasi 5. art. 2 nempe quod appre-h U. m. ali uis pates, deliberans de sηρ, . .ebis saae stias ad sinim, movcri in finem, via non
moPetie potest enim ali ii s deliberare de sine, non quidem quantum ac ipsam rationcm forma lem finis , m communi di formaliter sumpti, quod est bonum conveniens ut se de hoc enim nulla est deliberatio, quia nulla cii cubitatio, cum bonum Omnes appetant sine d liberatione cd de sine materialiter sumpto; quia ninurunt non semper sumus certi, sed pessiunus dubitare, di consequenter inquirere di deliberare, in quare inveniatur talas finis: sicut omnes desderant beate vivere, di tamen in qua re inveniatur ista beatitudo, multi dubitant, an ua divitiis v. g. an in voluptatibus, an in Deo λ Et si aliter multi des derant vitam recte institu cre,sed analia vita si etiagenda ua coelibatu, vel in matrimonio, vel iussu da ,vcl in malitia,deliberationi subiicitur. . R dvertendum est etiam, clectionem duobus modos poste ultimari, primo linproprid, & iii larga quadam significatione, prout solum signi ficat amorem uitius rei prae multis, di inter muliata; secundo stricte A: proprie, prout signis eat amare unum propicr aliud, seu acceptionem unius prae alio ad finem obtinendum, Ni primo modo electio accipiatur, non solum est ae me diis, sed etiam detinibus, inquantum huiusnodi, a imo S deiplo ultimo sine, sive vero, qui est solus Deus, sive salso qui est bonum piopcium ipsius peccatoris. Et sectili tum hane cluetionis acceptionem initiligitur illud Deut. 26. laminum elegistis,di has ι b. Levi, de etiam illud Luca Io. ιιmam partem eis soli Maria , 3tiae nariatis.1ιιιν ab .ar id est, aete aut beatituatnem ,sve requiem iii aetemum mansuram. Si autem se cundo modo usurpetur electio, non est de fine ,
inquantum hujusmodi, di bluin de mediis, juxta illud Aristotesti f. Ethie. P.LMasmis auearum suae δεηι a. em: Dico secundo, electionem non esse ii si de his
quae a nobis aguntur. Ita D. Thoinas ait. . 1 Probatur : Quamvis medium aliquando non sit actio nostra, neque res operabilis a nobis, a tamen semper sibuitur nostrae actioni, aut po tius actio nostra una cum re externa unum constituit medium: sicut enim intentio non tendit in sitem absolute tumnum , sed in finem uteonnotat actionem nostram, si ilicet consecuti nem di possessionem , eo quδd tendat ad finem obtinendum; ita di eleetio tendit ad medium , non nude, sed ut connotat operationem n stram: est enim id quo consequunM N Obtinemus finem intentum, v.g. cum aliquis prosecti rus Parisios astumit equuin,equus nude sumptus, non est medium conducens au sinem, sed potius T. m. II L
A equitatio. Ex quo patet hoe esse diserimen inter primam volitionem, intentionem,& electionem, udd prima volitio, cum si simplex compsacen tia in obiecto, potest este de re quae a nobis non agitur 1 intentio vero & electio , quia respiciuntsnem ut obtinendum ab appetente, tendunt ad rem operationi nostrae subjectam. Dieo tertiδ,electionem 1acin esse de impossibili, , .eognito ut tali. Est etiam D. Thomae art. 3. probatur primo: Electio non est nisi de his quae
a nobis aguntur,ut ostendimus conclusione praecedenti: Sed ea qua per nos aguntur , sunt no
bli possibilia r Frgo electio non est nisi possibi-j lium.
Secundo probatur Electio procedit ex intentione emcaci finis: Atqui voluntas emcati non
inelinat ad impossibilia r Ergo electio non est de impossibilibus. Teii id Electionis obiectuiri est botium utile iit siet Sed id quod est impos bile non est utile:
Ergo non est cibiectum electicinis. Denique probatur concluso i Flectio est tantatum de his de quibus est consultatio, unde ab Aristotele υρι uias praetonsi hali appellatur:Sed con stillatio non est de impossibilibus, ut patet: Ergo nec eleetio. Dixi electionem δε - . Glis eun ιι ιι Iali dii ut ait D.Thomas resp.ad 2. Sicul suaurique C IOLηιὰ, es alusus suod apprehenditur ut bonum, ω ι .men n/n es veri banum; isa suandoqae es ιυ-ctis eicis ειοδ apprehendis αν ut φού ιιυ .hgωιi, quod tamen non s/i pussit . Quaerunt hic aliqui, an saltem inesseariter At conditionate voluntas possit serti in impossbile, cognitum ut tale Sed de hoc egimus in tractatu de Angelis. an. . ARTicvLvs III. y rari ex A.sus sanis sis voltinim /huere minis sonum, vel uehem aestiale f
Ch xv M est primo, quod moraliter di regu - α
lariter loquendo , semper voluntas elisit id quod videtur melius Tu quia homo ita inelinatus est ad proprium commodum, di ad suae voluntatis impletionein, ut regulariter ad id, quod ad finem intentum magis videtur conducere, toto impetu& pondere voluntatis feratur: Tum etiam,quia moraliter fieri nequit, ut saeta susscienti in qui stione , intellectus practice iudicet duo media ita esse aequalia, ut aliqua bonitas non appareat in uno , ratione cuius emineat supra illud, sue illa petatur ex digerentia speeis ea, si eri individuas, sue ex aliqua circumstantia, puta approximatione dic. Seeundo certum est,uoluntatem posse respue
re id quod intellectus iudieat speculative maius m bonum, S serti in id quod specusative iudicatur minus: nam ille qui peccat, praefert bonum utile vel delectabile bono honesio, quamvis speculative judicet bonum honestum longe esse praestantius. Unde optime Basilius: cu im ani in lai sistit h. mistim ius at/ris, qui ιerrena cris Iesius, carpsralia sti, uti libus, te oratia aeter
197쪽
Tertio non est dubium , quin possit voluntas A & utiliori; consultatio enim is ad hoe ut uatelle, stoli seri meliori . lem1x inter se conserat media quae invenit , o aequale & minus bonum sipere relicto meliora , saltom mediate, movendo stilicet intellectum ut moris rationes timotiva inveniat, propter quae obiectum,quod alias secundum se minus honum, minusque amabile videbatur, reddatur convenia entius & melius,saltem apparenter, & se eligat illudorae alio. Unde D.Thomas hie art. 6.8c , 'hil ργει ibιι, f dua in uilia ad proponanικν
' Dis evita, ergo reducitur ad hoc, an propo sti duribu, bonis, non solism speculat e S lc cun . um se aequalibus,sed etiam practice , de ex
parte iudieii es dictaminis practici latellectus ,
aut etiam propositis simul uno maiori di alio misnori, possit volantas, non mutato iudicio,nee n' vo motivo prciposto, esipere illud quod ut insentis bonum, vel ut aequale alteri proponitur R tio autem dubitandi est , quia cum volnntas ut potentia caeca,sequitur ductum rationis,& dictamen seu iudiei uis practicum intellectus, unde 1i ille practice iudicet duo media esse atque utilia , aut unum minus N aliud magis utile, unpossibile videtur quod voluntas in unum potius quam in aliud propendeat, Ze multo minus quod eligat deterius, relicto meliori. Munde vero climipia. sit potentia libera,& a nullo obiecto,pratcrquam a summo bono esare vi ,necessitati possit, eius' que libertas oraeeipue in electione consistat; videtur quod stante adhuc aequali aut meliori dictamin , medium aequale, aut minus bonum eligerea, Haec dissiculta, Theologorum Ingenia divisi,
S in duas extreme oppostas coegit abire scnten tias. Recentiores enim, ut suarer, Valentia, Salas,
di alii, existimant non posse libertatem voluntatis ill esam servari, nis prIs posto ex parte intellectus judicio practico de aequalitate vel inaequalia rate medicirum,possit ipsa voluntas quodcumque voluerit elisere, altero relicto, & in quamlibet D partem pro libito seipsam determinare. Thomistae vero,quos sequuntur arqucr hic disp. 3. cap. 2.5 Belluminus lib. 3.de gratia & lib arbit. c. y.negaut hoc requiri ad rationem libertatis, R docentem impossibile, quod si ante judicio practico intellectus , dictantis melius Neonvenientius medium esse eligendum, voluntas minus bonum vel αquale eligat,sed si velit aequale aut miniis bonum eligere, debere movete intellectum, ut novas r tiones dimotiva inveniat, propter quae , id quod miniis bonum vel aequale videbatur, melius &convenientius appareat: unde ait Bellarisinus loco citato, nus bonamis. eligis iis eatur misi ima
lectus inter se conserat media quae invenit , de praeserat illud quod iudicat magis utile di accomodatum ad finem obtinendum : Ergo medium minus bonum & minus utile, cognitum ut tale , non potest cli . . VConfirmatur de magis illustratur haec ratio rVoluntas cum si potentia coeca non potest prosequi nisi obiectum sibi ab intellectu propositisne Ergo non potest unum praeligere alteri, nisi imtellectus iudicet unum esse alteri praeeligendum.
Atqui subsum in repugnat quod intcllectus
judicet minus utile,apprehensum ut tale, utilioriti meliori esse praeferendum : Ergo& quod via luntas illud per electionem alteri praeferat. Maior, de prima consequentia patent. Saluinptum vero probatur. Ratio cligibilitatis in mediis,non aliunde provenit quain ex corum uti si tale,& proportione seu accommodatione ad s-nem: Ereo repugnat quod intellectus judicet medium illud esse magis est ibi triti alteri prate.
rcndum,quod cognoscit esse minus utile,accoui incidatum ad Gis assecutioncm.
f. II. sententia negali a praeferiar. DICO primo minus bonum, cognitum ut i te,de voluntati propositum, non posse eligi, relieto meliori. Probatur primo ex Aristotele 3. Ethac. p.3. ubi ait: Qu.d Delena ex constitialisne praeιHLinus. Meligibiis es e sed intellectus in consuutatione, quae electionem antecedit, nunquam
praetere, nec praeserre potest medium minus bo- Num S minus utile, cognitum ut tale, meliori Confirmatur ampliust obiectum movet v - , luntatem,eam adliciento & trahendo , quae motio mei floris. a Philosophis appellatur: Ergo non potest voluntas seni in unum obiectum, praealto,illudque praeeligere nisi ex parie illius maior C tractao x allicientia objectiva reperiatur , Κ per consequens nis aliquid melius ti conveni eu tius ab intellectu proponatur : talis enim tractio, seu allieientia & motio metaphorica,fit mediante bonitate &eonvenientia ab intellectu voluntati troposita λ unde scut incognita amare non pos-umus,ita nec praeeligere ea quae ut minus bona N minus utilia voluntati per iudicium practicum intellectus proponuntur. Probatur secundo conclusio r Voluntas non potest eligere seu velle malum sub ratione mali rAt s eligeret medium iudieatum minus bonum , relicto meliori ,eligeret malum sub ratione mali 1 Ergo Sec.M or a nobis sissetenter demonstrata est supra disp. .aret. I. Minor vero proba
ρὰν lam eadida. iri aν frigidam: quam doctri nam accipit ex Aristotele 3. physc. cap. i. ubi ait: M.Liam in saodammoda ipsa extrema , aιmεδ fida , ravia ad ahimam δι itur, in acata ad primam; fusium etiam alιum ad Ue,am distriar. Em nigram ad auum; & ex Damasceno lib. a. de fide cap4 ubi docet Anqeso, dici ima materiales & incorporeos, quantum ad nos; &comparatos cum Deo dici materiales Ee eorpo A reos; ti se etiam crepusculum aliquando voca tur dies,aliquando nox, aliquando medium quid, di utriusque consnium: Atqui minus bonum est quasi medium inter maius L num ti malum :Ergo eomparative ad masus bonum habet ratio nem mali; & per consequens s homo eligeret minus bonum:e gnituin ut tale, relicto meliori, eligeret malum sub ratione mali. Probatur tertio: In electione non simpliciter
aliquid est volitum , sed unum est volitum , alio reiectio seu repudiato; unde si proposio medio meliori,S minus bono , voluntas istud eligeret, maius bonum cognitum ut tale repussia. ret: Sed repugnat quod voluntas maius bonum,
198쪽
emnitum ut tale fugiat & repudiet: Ergo & quod Aeligat minus bonum,relicto meliori. Major patet: electio enim, si proprie sumatur, est acceptio unuus prae alio , id est acceptatio unius, repudiando alterum. Minor vero suadetur: Obiectum nolitionis N fugae, est malum ut tale, sicut obiectum prosectationis est bonum: Sed medium magis bonum S utile,nec in se, nee in ordine ad minus utile , potcst habere rationem mali: Ergo non po-tcsta voluntate reiici. Dico secundo: Si duo media omnino aequalia proponuntur, neutrum potest eligi, donec ii tellectus in uno aliquam rationem seu convenientiam excmitet , ob quam prae emineat & Draeponderet alteri. Ita colligitur ex D. Thomahie artic. s. ad 3. ubi totam rationem eligendi unum prae alio,reducit ad diversam consideratio. nem , qua potest aliquid magis eminere, NBectere voluntatem. Idem videntur docuisse plures ex antiquis Philosophis: nam ex Platone resert D. Thomas loco citato in argumento 3. N ex Anaximandro Aristoteles a. de coelo textu 7s. &so. quod si famelico poneretur duplex cibus Σ- qualis, de inaequali instantia, non magis move retur ad unum, quam ad alium . simit ter dicebant capillum ex omni parte aequastar disten tum, non posse ulla vi rumpi, quia non est major ratio ob quam ex una parte potius quam ex alia
rumpatur, Der omnem autem partem simul rumpi Cnon potest. Ex quo inferebant, adem rati iane non moveri tertiam in medio postam, quia non est maior ratio, quare moveatur ad unam potius quam ad aliam partem. Denique s daretur corpus aqualiter grave 3 leve, non ascenderct neque desin deret: quia non esset maior ratio cur potitis sursuin quam deorsum sinetur,vcl econtra. Sed quicquid sit desis exemplis, de quibus disputant Philosophi
as probatur concluso ratione fundamentali rQuamdiu potentia in i gerens non determina tur ad unam partem , nulla sequitur operatio: Sed dum voluntati proponuntur duo media omis Dnino aequalia, nihil est per quod voluntas determinetur ad eligendum unum potius quam aliud:yrso ncutrum tunc potest a voluntate eligi. Maiato, susseienter demonstrata suit supra disp. c. art. a. f. s. agcndo de necessitate praedcic minationis in ordine ad causas liberas. Minor vero suadetur:
nam in eo casu voluntas non determinatur ab ipso obiecto; eum enim supponamus illa bona esse
omnino aequalia, non est potior ratio quare unum potius quam alitia eam determinet: non deter- .
minatur etiam ab intellectu, quia intellectus aliter non determinat voluntatem,quam propo nendo obiectum : neque etiam determinatur a
seipsa, ratione libertatis qua pollet: Tum quia E
cum voluntas si appetitus rationalis, sequens ctum rationis, & cognitῖonem intellectus,
nunquam potest se determinare ad id quod ut omnino aquale N ifidissereni ipsi ab intellectu
proponitur: Turi velim,quia ut docet S.Thomas I. p. quast. Isi. art. 3. ad 3. N I. contra gent. cap. 2.3e r. physc. lect. s. cuius verba loco uipra citato retuli ruis, a causa contingente di se habente ad
utrumlibet non exit actio determinata, ni spestis determinetur as alio: Ergo dum voluntati proponunnur duo media omnino aequalia, nihil est per quod voluntas determinetur ad eligendum unum potius quam aliud.
Respondent Adversarii ex soncinnate lib. s. metaph inast. i .qudd potentiae eontingenter se
hairentes ad plura,siunt in duplicI disserentia: Daedam sunt potentia: tinpersectae,&purὸ passivae, qualis est materia prima in ordine ad diversas sommas, Ad superficies corporis in ordine ad albediis nem & nigredinem; & talis potentia non potest ad alteram partem se determinare, sed oportet quod determinetur ab alio: aliae sunt potentiae perlectae, quae ex se habent aliquid activitatis, quaa non sunt potentiae purὰ passivae, sed etiaminium; & hujusmodi potentiae possunt seipsas determanare ad aliam partem; quia licet sormaliter
sint in Dotentia, sunt tamen virtualiter in actu, fle sis est voluntas.
Sed haec solutio stare non potest: λ mo, quia 3ID.Thomas loess citam expresse loquitur de vo
Secundo, quia Commentator a. physe. textu
strumque non δε ais ν alistitu cta, .ns per am1uid suo δει/νminetur ad tintim. Sed quod est indifferens scillim passive, ut materia prima, non Operatur nec ab eo exit aliqua actio aut effectus,
ut patet: Ergo dictuin illud Commentatoris & D. Thomae de 4ndifferenti solum passive glossari ne- Tertio, Licet vosunt non si potentia mere rapassiva, sed etiam activa,non est tamen prima cau- sa suae determinationis r Ergo prima radix, quare vult hoc medium potius quam illud, non est quia vult, sed oportet assignare aliquid effua ipsam quo moveatur in tali electione, quod in ordine causae primae 8d universalis in Deus. in ordine ve-rd causarum secundarum & particularium, major bonitas unius respectu alterius ab intellectu pro posita. rQuarto, Voluntas utrumque habet, ' quod st 3 potentia activa, quatenus producit & eligit proprium actum.&passiva,quatenus movetur ab ipso
obiector Ereo prius natura quam ipsρ active pro-
dueat suum liberum consensuirit 6portet quod moveatur ab objecto ad hunc actum potius quam ad illum, seu ad eligendum hoe potius quam illud. Prohatur consequentia: nam in potentiis, in quibus reperitur ratio activi S passivi, praecedit Ordine naturae ratio parvi rationem activi, ut patet in potentia visua, quae prius natura patitur re incipiendo species visibiles,quam agat producendo
non videtur posse stare,nisi ex duobus bonis mqualibus aut inaequalibus,sbi ab intellectu pro postis, possit quodcumque voluerit eligere, alio relicto ,& in quamlibet partem pro libit seipsam determinare. Unde se potest argumentum conficit Duobus mediis aequalibus aut inriqualibus voluntati propostis , illa remanet si bera quoad exercitium & specificationein i EL potest eligere quodcumque maluerit. Coninequentia patet: libertas enim consstit in vi electiva, seu in potentia ad eligendum hoe vel il-
199쪽
nd,prout voluntati placuerit. Antecedens etiam Λmaniti sturn es quia inedia illa sunt bona pant i lar a d. limitata: voluntas autem non potest necessi arin s a bono in communi, vel ab ipso Deo chre viso,quippe in quo nulla potest ratio mala siti disconvenientis apparere. I acile tamen respondetur, concesso Antec dente, diuinquendo Consequens: potes: eligere quodcumque voluerit, manente iudicio praelico aqualitatis aut minoritatis incest, nego: mittato tali audicio, concedo. Solutio patet ea sui, a diistis: l cet enim voluntas sit libera, quia' tamcn est potentia caeca,& appetitus rationalis,seCiacias Guctum rationis, S tota ejus libertas a , juaicio rationis tanquam a proxima radice procedit, non potest operari sine praevio iudicio rationis, ipsam movente in genere causae finalis, di formalis extrinsecae: unde sicut voluntas ex
sua libertate non habet quod possit ferri in ii cognitum,sed potius hoe ejus naturae de inclinationi repugnat; ita nee quod possit eligere id quod intellcctus per judicium practiculi. rcpraesentat ut minus bonum, & per consequens ut rcspuendunt.
Dices: Omnis suppolitio antecedens , quae non descemiit a potestate seu libertate voluta in iis, libertatem dc strisit: sed judicium illud praeticum ilites ieetiis, uictans voluntati medium uinius, & convenientius esse eligcndum, est alia cqua suppositio antecedes s electionem volunt iis, quae ex ipsius libertate non oritur : Ergod
38 Respondeo data & non concessa Maiori, de
. qua fuse diximus in tractatu depraedestinati m ν. ne, negati Jo Mincirem : sicut enim intentio finix depen iet a voluntate , ita S judicium practicum de convenientioli medio Uigendo deccentiit ex libertate voluntatis, quae sibere v
luit applicare intellectum ad consultandum de me ui s : unde talis suppositio iudicii practici potest cessare, vel quia voluntas potest dcta re ah intentione finis vel etiam quia illa ad-
hue supposta, potest applicare intillectum ad oinquirenda alia media, uti ad excogitandas alias rationes bonitatis N eonvenientiae in mediis quae minus bolia apparebant, quibus moveatur
ad ea eligenda. Quare adhue facta suppostione illa iudieii practiei de medici convenientiori, voluntas potest insensu divisci di potentia miscedenti, alia media esigere; licet non possit Gmul stare iudicium de convenientiori medio etiagendo , cum electione min is honi; alioquin vo suntas non esset appetitu rationalis, quia non .sequeretur ductum rationis re dictamen practi- cum intellectus:
Is Objietes seeunddi Voluntas potest serri per
lectionem in illud omne quod habet rationem boni utilis, Sed in medio aequas, aut etiam mi. Enus bono ratio boni utilis reperitur: Ergo volumluntas potest illud eligere. o Confirmovit si illud medium, quod est aeque vel minus utile, seorsm proponeretur voluntatisne alio medici aeque vel magis utili, voluntas posset illud eligeret Ergo etiam poterat eligi, quando proponitur smui eum alio aquali vel utiliori medio Probatur Consequeatia r quia perhoe quod coniungatur seu conseratur eum alio x si,vel utiliori, non amittit suam bonitatem, seu utilitatem quam habet ad finem,ratione cujus
est eligibile. Ad objectionem respondeo primo, rura tem posse ferri per electioneis impropr e sumptam , prout dicit amorem unius rei in ordine ad aliam, in illud omne quod habet rationem boni utilis et per electionem tamen strictὸ sum ptam, prout dicit acceptionem unius prae alio ad finem obtinendum, de qua solum agimus in praetenti, solum posse tendere in me/ium, quod per iudicium practicum intellectus, melius Zeconvenientius iudicatur, iuria illud Aristotelis 3. Ethic.cap. s. Qtia. aeseris ex ι M atione protulimus, id esset biti est. Unde ibiclem cap. a.as rit 3tisa aluimus stiis magis simus esse bona. Item Nisemis lib. 1. Philosophiae cap. q. N Damascenus lib. 2. sdei cap.ra. docent quod electiosequitur iudicium quo unum praefertili alteri. Ex quo intelliges volitionem unici medii non pertinere proprie ad electionem .sed ad cousinia sum , nain ut inta dicemus, consensus, electio non dis inguntur per hoc quod ille si siinplex, haec vero escis complacentia medii, sed quia
ut docet D. Thomas infra qnaest. I 3. art. . ad 3. Necti. addu furis confusam quan m yetilionem νεά'ecta eius cui ististit./ν ρ ut ιν r unde cum involitione uniet medii non sit talis relatio, eius. modi volitio non erit proprie electio, sed comsensus. 43 Respondeo secundo data Majori, distinguen do Minorem: in medio aequali aut minus bonoratio boni utilis reperitur,s eOnsderentur secuniadum se,seu seorsm, eoncedo: si e mparentur ad aliud aeque vel magis bonum, nego: nam medium . minus bonum, respectu melioris , induit rationem mali , ut supra ostendimus r aequale vero respectu aequalis se habet ut indifferens, quia non habet supra illud rationem qua ei anteponatur. Per quod patet ad confirmationem. vi Tertio eontra secundam conesusionem proponi solet hoe vulgare argumentum: si homini proponuntur duo bona omni ex parte aequalia, v. g. fameli eo guo panes vel eibi omnin quales in quantitate,qualitate, At caeteris conditionibus,
vel eliget alterum, aut utriamque, aut neutrum δSi primum, habetur intentum, tune enim non ab aliqua majori bonitate proposita determinabitur voluntas, quia , ut supponimus, non datur , sed iraecise a se: seundum vero non potest stare, quiaupponimus quod illi famelleo non permire tur utrumque panem tollere,sed alterum tantum tertium denique non videtur probabile i ridie lum enim videtur quod famelicus ille adinstar Tantali malit in sua fame perire, quam cibum pa- ΑΦ ratum attingere, seu eligere: Ergo 8ce. Respondeo quod tunc semelleus ille edi bito quodam motu & naturali impetu, absque deluberatione& rigorosa elcctione , asiamet unum
ex illis panibus. Quog si vellit perfecte desib
rare, di de melioritate ethi eonsilere, voluntaa
applicabit intelles tam ad investigandum in
uno ex illis mediis aliquam rationem boni& eonvenientis seu commodi, oua emineat s pra aliud, ut docet D. Thomas Ue ame.6.ad s. si autem post istam inquisitionem in neutro imveniat novam aliquam honitatem, voluntasti. terminabitur vesa motivis extrinsecis, scut sunt circumsantiae aut aliae conditiones Occurrentes, vel experientia propriae libertatis, quam poterit velle circa unum potius quam circa alterum eris ercere ; Ze inne ipsa libertas voluntatis non se te
nebit solum G parte prineipii elicitivi electionis, ed etiam ex parte oniecti, de habebit rationenti motivi allicientis , di in elinantis ad Hirendum
200쪽
differens est, Et in hoe magna latet aequivocatio& haliti ei natio apud Advertarios: cum enim voluntas eligat illud Obiectum, quia vult,& ly sui a possit dicere S causam essicientem,seu elicientem Ν cati am obiectivam, seu allicientem ; existimant non requiri, quδd libertas voluntatis se ha beat ut rario motiva de alliciens , sed suffecte quod se habeat ut effectiva fleeliciens sine novo motivo. Nos vero dicimus utrumque desiderari,& non susscere ut libertas voluntatis effectiv/, seu Uieitive ad talem electionem concurrat, sed insuper requiri, quod obiective seu motive in eam influat: quia homo non inveniens in minori aut aequali bono quod moveat susscienter ex meritis obiecti, apprehendit & proponit voluntati pro motivo eligendi suam libertatem , seu placitum gratuitum, quod applicat hiate obiecto, de ex tali applicatione tacit quod praeemineat. de magis ponderet, magisque voluntatem iliciat 3e inclinet , quam aliud magis vel aeque bonum e unde licet tune elisat id quod minus est bonum ex parte rei electae in se, semper tamen eligit id quod est maius 3c convenientius ex parte inotivi. Objicies quarto: Voluntas non est minus libera in electione mediorum, quam in suis intentione : Sed potest intendere finem minus bonum;relicto meliori , di praeserre matrimonum v.g.celibatui aut religioni,quae est multo persectior: unde S. Thomas qua 13.de verit art. 8. dicit quod Non sp/riesitas alia sania, s ιιmam υ
ν.nda : Ergo etiam potest eligere minus bonum, A serentia inter voluntatem Des 3e nostram, quod voluntas divina non supponit, sed ponit bonitatem in rebus quas diligit de elegit; unde non ideo illas eligit, quia sint magis bonae; sed potius ex dilectione de electione Dei, majorem vel nunorein prout vult bonitatem participant. Addo quod , eum Deus in operibus ad extra intendat manifestationein suae gloriae , quae magis relucet in hoe quod per media magis improportionata attingat finein quem intendit , non mirum quod interdum eligat creaturas minus nobiles &perlectas,& media quae ex se videntur minus apta ad finem obtinendum i seut quando per homines pauperes, indoctos,&inerines, fidei M subjeeit Reges, Oratores, de Philosophos, aemundum universum.Unde Apostolos i ad Cor. I. Q s. t. sans mundi elegis reus , ιι ιaustinvitfvijn iis . U Asrma manvi eruis levi, κι con a dissortia, cine.
Secundo responderi potest , quod licet Deus snon semper eligat aut faciat quod melius S convenientius est ex parte rei electae , seu ex parte intrinseei bonitatis rei in s bene tamen quod est melius ex parte motivi eligendi: quod motivum est sua libertas, seu placitum gratuitum suae volun talis,quod applicat Objecto cui vult, de ex tali U- liratione sacit quod res in se minus bona, di per c secta entitative praeemineat & in ordine eligibili
praeponderet meliori de perseetiori, ut antea exposuimus.
relicto meliori. Respondeo concessa Maiori, negando Mino- εο rem : eadem enim est ratio de intentione finis , a 'de electione mediorum: unde lieὰt ex duobus sinibus possit qui x velle illum, qui secundum sedi materialiter deterior est , semper tamen vult illum,qui ex parte motivi seu dictaminis iudica tur melior,aut convenientior subiecto illum in tendenti. Ad D. Thoinam dicendum est, illum in eo loco solum docere quod non tenentur homines semper eligere meliora. v.g. statum religionis,sed recte possunt eligere iniuiis bona, putastatum coniugalem: verum licti qui elegit tunestatum conjugalem, relinquat quod melius est in sedi quod melius iudicatur iudicio speculatavo, seu licet religionem; elegit tamen quod judicio practico iudicat hie re nune sibi esse magis conveniens, scilicet uxorem ducere.
v Objietes ultimo i Deu, de facto elegit minus bonum. relicto meliori: Ergo a sortiori id potest voluntas humana. Consequentia patet: tum quia nostra voluntas est quaedam participatio voluntatis divinae : tum etiam quia voluntas Dei magis inclinata est ad bonum, quam voluntas hominis. Antecedens uod probatur: Deus elegit istam mundum condere;potius quam alium , S tamen potuit alios mundos in infinitum isto praestantiores creare, ut docet De Thomas I.p. u. 2 .aret.ε. Item Christus potuit persectiora sacramenta instituere, perfectiores Apostolos
eligere,& se de exteris 1 Ergo Deus potest elige re, At de facto elegit minus bonum N persectum , relicta meliori 3e perfectiori. Respondeo primo , concesso Antecedenti, ε negando Cunsequentiam & paritatem: quia ut ' docet D. Thomas i. p.qu. et O. art. 2.hac est dii sanasilis ossiι ei cν ab lasa insensi.κε sinis, s
I Artem negativam tenent Nominales, ut referta Suarer hie disp. 2 sect. . affirmatava tamen communis est apud Doctores tam domesticos ,
Dicor stante volitione essicaci finis necessarib D sequitur electio medit,quod intellectus iudieat es
se unicum ad obtinendum finem. Ita collieitur ex D. Thoma hie ante. 6. ubi quaerit annomo eligat ex necessitate, de contra partem negativam, in euius favorem absolute concludit, obiicit primo, sic se habere finem ad eloctionem, sevi principia ad conclusonesi ex principiis autem conelusonem necessario moveri ad electionem i cui argumento respondet suo. non semper ex principiis onera tale prae .u onclais , stat e niam saando principia non pusuηι ess γιν. nou β; ω fim δε ιν non σενιere
sanctus,quod si illud quod est ad snem sit tale,uesne eo sinis haberi non possit, debet necessario eligi, supposta esseaei intentione fias. Unde