장음표시 사용
221쪽
nras Ne art. t. In Co . sc str purio puls aliquid A Objicies see go: Ad eandem potentiam de
mirmare vel denunciare duplicito : uno modo abs a te, qua qutilem miniatu expr itur per verbum indi
endum: aliquanda autem ratis ins ut a qu daticui, morenti ipsum ad hoci ct talis intimaris exprimitur per verbam imperatινι movi. puta cum aricas Διιtur.
Di hue Ergo imperium non consistit in judicio practico, sed in alio dictamine intellectus, per verbum imperativi modi expresso : unde potito judicio practico in Principe de eo quod conveniens est ut subditus Observet, adhuc non est lex, nec obligatio, donec per verbum imperativi m di, iudicium illud praeticum,&voluntas PrincipIstici imperium pertinere, ad quam pertinat lex: cum imperare seu praecipere si actus legis, ut d
cet s. Thomas insta qu. 9 i. art. I. Atqui lex non
pertinet ad intellcctum, sed ad voluntatem: Ergo nec in perium. Minor probatur: non enim quod princeps novit, aut bene intellexit, sed quod Inis.cψιρDivit. DP habet rigorem, ut dicitur in l. i. g. de Constit. Primipur de S. Augustinus libro 4. de Civitate Dei cap. c. ait: Arbitria Primipum pro te Iibus erunt. Et Cicero libro I. de Luisiti Aocet, le-sem ab electione dictam esse : Ergo lex non ad inicis ictum, sed ad voluntatem pertinet. Unde etiam si peScriptura legcm Dei exprimit nomine hintimetur: De quo Theologi infra qu. 9 o. art. I. n voltini. ru dirim, ut patet ex illo Psal. io,. Notas Iriri P ab tius Mors. liti Israel voluntates subis. Respondeo negando Minorem 1 lex enim cst actus rationisA non voluntatis, ut docet S.Tho mas insta qu. 9o art. i di alii Theologi eominu niter. Ad testimonia qua in contrarium alleeantur, dicendum est cum M. solo lib. 1. de iustitia qu. I .a t. i. illa non denotare, legem esse actum voluntatis, siti soliun ipsam praesupponere: nan ,
quod Principi placuit, legis habet vigorem, si
monte prius, deinde voce praecipiatur; N arbitria Principitin pro legibus erant, cum edict praeci
picbantur; l cxque ab cligendo dieitur, quia olectioncmPrincipis sequitur,cum scilicet prircipi e tur quod Princeps elegit. Denique lex Dei in Seriptura sacra, voluntas eius appellatur, vel quia voluntatem Dei sipponit, vel quia est fgnuin illius nam inter sgna voluntatis divinae, quae recenset D. Thomas i. p. qu. I9. art. I a. unum cst lex, seu praeceptum. Vel dcniqiae mandata Dei, nomine voluntatis, interdum signis cantur; quia in cludunt voluntatem, tanquam id quod explicant& denuntiant: interdum ord appellantur indura.juesta illudPs. rq . Nonfecit talito emur nations. σ
Soli ραν objectiones. OBiteles primo eontra mmam eonesusonem: D. Augustinus lib. 8. Conses cap.9. dicit: Molantus es quai verat. EtD. Thomas intia'. I. art. c. ad a. probat quod prima eausa peccati est
Voluntas, quia ipsa imperat omnes actus voluntarios,
smperatu a voluntate. Ergo ex utroque S. D ct re imperium non est actus intellectus,sed vota
Respondeo utrumque sanctum Doctorem
aperte suam mentem deelarare Augustinus enim in eodem rapite dicit: Imperat animus Et velit an mm .Et lib. i. Ae libero arbitrio eap. 8. docet mnc malum nostrum esse appetitum non Obtemperare rationi imperanti. Item divus Thomash;c art. I. concludit quod 3mperare es actis rati nu. prasiun to actu νο amatis. Et in 4. dist. i s. v. 4. quaesti c. i. ad 3. ait: ρουνιe aceipiendo imperiam. non est pestiatura. Dd dapsilio dii itaν volam ras imperare: a mori per quantam interpretatunem se aquiparentiam: quia enim imperans, per impera um suum marit, adea actus aηima, ad quem motus sta- D tit pertinet imperium, ad quam pirtinci don i-ιim sequιtar. im rium duilini o sa ad actam ap- : I, I
m finem suam, quod ad imperiam pertinet, prouus ι appetitam ηυ. mst qa damprostititia illivit o pro pro hoc potentia vel artes verutipa. siti habιlis qui sunt cιrca Mem. dicantur imperara uria qualunt careaea qua sum ad D m secantam hoc τε istas qua habet inem pri Iecto. vivitur imperare. in quantum impersum qMd s actus rationis. in voluntate inopit. a. quam pertinet d sideriam sinis. Quando ergo D. Augustinus N S. Thomas docent voluntatem imperare, vel loquuntur de
imperio large N improprie sumpto, prout signuscat idem quod movere in finem; quo pacto cha
ratas actus omnium virtutum imperare dicitur, quatenus ex motione charitatis, actus omnium
aliarum virtutum ad dilectionem Dei, seu ameum summe dilectum ordinanturi vel f loquan tur de imperio stricte sumpto, de quo in pn senti agimu , sillim intendunt illud else a voluntate, non substantialiter& elicitiuὸ, sed causaliterdi originative; quia voluntas ex intentione finis, S electione mediorum, movet intellectum ad e liciendum actum imperii.
. uti ia sua non auams .mt O. quia consuunt soria maliter in actu intellectus, ordinante A dc nuntiante Dei voluntatem.
Objiciis tertio: Adeam potentiam formali -
nium; cum imperare sit proprius actus domini, di superioris in subditos: Sed do in inium forma- sit irresdet in voluntate qua aliarum potentiarum domina seu regina appellatur: non vero in intellectu: Ergo imperi uin est formulier actus voluntatis, licet dirceiive di pret suppositive stactus rationis.
Respondeo disi in t nd Maiorem: ad quam pertinet dominium, quoad vim movendi, nego Majorem: quoad vim denuntiandi, intimandra, A: ordinan)o, concedo Maiorc m. Similiter distinguo Minorem domi hiulimcdet formalit trin voluntate, quantum ad vim movcndi di appli cardi, c ncedo Minorem: quantum ad vim do- nunciandi, intimando, di ordinando, nego Minorem, N Conscvcntiam. Dominium itaque duo dicit, sei licet ei scaciam motivam, & vim de- nunciativam ac directivam di primum advoliin talem pertinet; quae idcirco aliarum potentia eum domina & regina appellatur, nam motio ea ruin, Mansiim ad exercitium, a voluntate Deipit alterum ver5 ad intellectum, cuius est ordinare, denunciare, 3e intimare; unde etiam rex aliarum potentiarum dicitur, quia illas regit mediante prudentia. Imperium ergo pertin. t substantiali ter ad potentiam, ad quam pertinet dominium, C e non
222쪽
non quoad vim reo tengl, sed quoad uim diti- Ανngi r quia cum pet tineat ad imperium ratio nabiliter proe edete, debet non tantum movere& impellete subditos, sed lationabilitet & moderatὰ tegete, quod fit pertationis directionem. s. Oblicies quarto contra secundam eoncluso. nem: omnis actus intellectus,vel est simplex ap-ptehensio. vel iudicium. vel discut sua, non enim aliae nisi tres illae mentia operationes a philoso phia assignantur j sed imperium non est simplex apprehenso vel discursus, ut paleir Ergo si sit actus intellectus, necessatio debet esse iudicium
practicum. go. Respondeo ex D. Thoma E. I. qu. 83. art. I. had ι. quod lic/t in intellecto speculativo non in veniam ut nis tres actus assignati, plures tare en alii tepetium ut in lationa practica, quae noni tum habet eommune eum speculativa qu/d inquirat inveniat, & de inventis j adicet. sed insupet habet tanquam tibi proptium, quAd citdinet ad opus: diligit autem ad opus ut docet idem
's. Doctor I perihem. DcI. 7. vocando ad attendum mente, interrogando ad respondendum voee, Se ad exequendum deprecando & imperando; unde voeatio. interrogatio, aeprecatio,& impellum, sunt actus talionia practicae, in quibus non continetur verum vel falsum forma liter. Ob quam rationem in dialectieia institutionibus docetur esse quasdam Orationes non e- Cnunclativas, nee significantes verum aut falsum formaliter, & has esse orationes vocativas, inter. rogati vas, imperativas, de optativas.
I. Ad verae tamen, quis dii eEt imperium non ill ormastiter iudieium, in illo tamen ludicium aliquod virtuale repetii utri aequipollet enim hole udieio, hoc tibi Mundum est, uel expedit tibi ut hoe Deus: & ideo dieitur iudieium practicὲ practicum, ad distinctionem iudicii anteeadentia electionem, quod lieὸt sit practic/ptacticum tespectu
electionis, emacitet movendo hie de nune voluntatem ad eam allelendam, est tamen practi eum ramam speeuuti WE te spectu exeeutionsa medicitum, quia solum proponii elua conveni, D enitam per modum simpliciae nunciationis, non 'veth per modum intimationis impulsivae..pa dictis inseres, actum impetii se possede.
letibi: Imp/rium es ordinatira, cum morisne qua ' iam. intimatis alicuivi veris exequendi. Imperium enim,uiluptil vidimus, tria impotiat, seu extit-pliei actu eoalescit. nempe ex motione, directione, &intimatione: primum habet a voluntate. quae est primum movens quantum ad effercitiisum: alia veth ab intellectu. ad quem pertinet ordinate & loqui. Nam illae duae potentiae in sola operationibus se mutuo iuvant , imallectuadi rigit voluntatem . & illam determinat quanis tum ad speciem actu' & voluntas moret de ap- Εplieat intellectum. illumque determinat quantum ad exereitiam. Quod per mutuum eaeei leelaudi auxilium , hellissime expellit Aleia tua in hoe emblemata rLorψὸiam stillatam humeris sera lamine capsus,
Et stili Mi oculis munera retribait. utia caret astra ter, comars hoc praestas uterquer tuat illa acatis, malavi de pedes.
An ad omnes actus siseros valunturis supporatur rationis imperiam s. I.
Dupia, concivisione asciaras resisten . oleo primo, ptimum actum laberum volunta. ita. qualia est simplex volitio ηal intentio fi nis, non praesupponere rationis imperium. Est contra Alvarem, Mattinem, & alior, qui ad Omnem actum liberum. etiams sit prima volitio finis, volunt praetequiri rationis imperium. Probatur primis ex D. Τhom, hic ara. s. ubi r rettio lo eo sibi obsieit, quod si ad omnem actum voluntatis supponit ut imperium, cum ad omne imperium debeat praelupponi aliquia actua vo luntatis. sequitur quhdde tot proe estis in infitiliatum 1 de se te spondet. Cum ιmperiam fit altas ν - tanti, siti a isti imperatur ροι rationi sabditure pria
mus autem voluntatis actus,ex rationis ordina tune non
Udedra instincta natura, aut verioris causa, ut 6-Wassii uia U scilieetqv. art. 4. at notatur in m. i stitie) o ιδεο non votet qata in an initam prece. Διών. Ubi nomine prima actus, non intelligit aliquem actam Omnino naturalem & necessatium, sed actum liberem quo primis aliquia itieipit valle finem, si .e volui oua simplici. sive intentionaesseaci; ut palat rem ex textu atticuli ad quam se remittit, in quo ponit exemplum, cum quuimupit velle sanari; tum ex ratione quam adducit. nam primus actua liber voluntatis, non ex rationis de libetationa, sed ex speetali Dei dictamine de imstinctu procedit, ut ex eodem s. Doctote supr2 4.
Piobatur secundo e Imperium est actu a ptu. s. dentiae, ut lupia vidimus i Sed piudantia tionvellatur eitca finem, sed tollam cit ea media, ut dueet Acistoteleas. Et hic. cap. Ia. Elgo sinplex volitio vel intentio finia, non supponit latiunt imperium. Consimatur i Prudentia ea praecep ivaeorum de quibui eubulial recte consiliatur. ut ea Aristotele docet D. Thomas I .p. 4. 22. an. Lad 2. Consultatio autem non est de fine, sed tami lim de mediis. ut ostendimur disputatione prae eademii Elgo ptudentia non est praeceptiva a ctuum qui vellam ut cito finem.
Plobat ut tertio impetium est actus libet,a- Tali a actua voluntatis qui ex ipso procedunt,libellesse non possent: Sed non potest esse liber, nisi supponat actum libatum voluntati 11 4 quo libetistatem panicipet: Ergo impetium necessarid ais liquem actum liberum volunt ita supponit, de per consequens primus actua libet voluntatis, non potest esse ea rationia impolio. Respondent Aduelsarii negando Minotem
nam lacet imperium non supponat actum liberum . distinctum ab eo quem regulat, potest tamen partieipare libertatem ab eodem actu quem imperat, interveniente inter utrumque actum mutua eaula litate. Sed contra ptimo i D. Thomaa loeo supra telato, ut vitet processure in ins nitum inter actum intellectui impetantem. de actum voluntatis impetatum, recurrit ad hoc quodpimus actus
223쪽
voluntatis non cadit sub imperio rationis: At si imperium libertatem venato ab actu a se impe rato, Ob diversum modum causandi, frustra diavus 1 homas ad illam solutionem recurreret: E sc recurrens, nuntiesse sentit non posse imperio libertatem communicari ab actu quem imperat, sed necessario ab alio actu distincto ab imperato libertatem recipere. o. secundo : Si haee soliuio valeret, sequeretur quod prima apprehensio sinis , regulans actum voluntatis simpliciter primum, non esset necessaria, sed libera Athoe dici nequit: Ergo ere. Minor patet: nam prima cogitatio, di prima apprehensio sitis, non pendet ex nostra libertate, sed causatur a Deo in nobis, seu absquo libera appli-lcati ne nostri intellectus. sequela vero Majoris probatur: nam possit inter illos actus mutua intervenire eausalitas, qualis, in sententia Adversa riorum, repetitiar inter imperium&actum imporatum: Ergo simperium, ratione huius mutuae causalitatis, potest participare libertatem ab e dem actu quem imperat, etiam prima apprehenso sitis, a simplici eius volitione vel intentione quam regulat, poterit libertatem recipere. si. Denique suaderi potest concluso sequentidis. cursui Actus intellectus, essentiali der praesuppo nens actum voluntatis, nequit antecedere primam volitionem sui; sed imperium est actus rationis, essentialiter praesupponens actum volun- tatis: Ergo primam volitionem sitis praecedere nequit. Maior patet ex eo, quod prima volitici finis non praesupponat alium actum voluntatis. Minor autem pro natur. Actus rationis, habens vim movendi quoad exercitium, praesupponit es.senticiliter actum voluntatis r sed imperium in actus rationis, habens vim movendi quantum ad
exercitium; per hoc enim distinguitur a iudicio, quod iudieium habet soli in ostendere quid sit
gendum, imperium vero habet Ordinare ad operandum, C ma quadam motione, quam ab electi one participat: Ergo imperium a una voluntatis
necessarid praesupponit. Major probatur: quia
esim voluntas si primum movens quantum ad lexercitium, & consequenter intellectus secundum tantum movens, di secundum movens non moveat nis in virtute primi, oportet quod actus rationis, movens quoad excrettium,praesupponat actum voluntatis, a quo trahat vim movendi. Nee valet, si di eas cum Adversariis, quod sc- ut actus rationis, antecedens primam intentionem finis. potest ab illa libertatcni recipere, ita& vim movendi quoad cxercitium. Esto enim in tentio posset dare actui rationis antecedenti litabertatem quod tamen salsum esse supra ostendi
mus: non tamen vim movendi quoad exercitum, cum illa careat: voluntas enim non se movet. sed movetur meo in prima intentione sinis,ut supra s-. a. ostensum est.
Dico secundo, electionem non praesupponere imperium formale, sed duntaxat virtuale.ItaCon-rmis, Solo, de alii, contra Caietanum, & Medianam, qui ponunt duplex imperium in voluntate, unum quo quis per prudentiam imperat sibi ute- ligat;&noe praeceptum est causa electionis: alterum, quo exequitur id quod elegit; 'N hoe imperium est essectus electionis Scausa usus Sexecutionis. Hos sequuntur Alvarer, Martiner, C rasa, Ildephonsus, di alii. 4. Probatur prima pars ex D. Thoma hac art. 3.
M. Ubi D. Tholitas expresse docet, post iudici uni rationis, qu d est detcrminatio consul, -- luntatem eligerer At si praeter iudicium rationis imperium etiam ad electionem necessarium cs.set, non assercto post judicium subsequi electi nem, sed post imperium t Ergo manifeste sentit imperium esse solum necessirium ad usum, applicantem potentias excquentes ad opus.
I rQbatur secundo ratione : Elii intentio DL dis. st imperio de electione facienda libertatem
communicare, non tamen potest ei communic
re essicaciam: At hoc secundum est de ratione impcrii: Ergo electionem non potest imperium praecedcre. Probatur Majori Essicacia imperii est circa hxedi terminata media e I genda prae liis i sed hoc arbitrio voluntatis elinentis ri linquitur 1 Erco ab intentione communicari nequit impcrio eis cacia determinata circa haec media prae aliis.
F, plicatur amplius: Non solum escacia, sed M.
etiam d terminatio enicaciae, debet a voluntate intellectui eommunieari: At si imperium electionem pracedat, determinatio esticaciae non a voluntate incipiet, sed ab intellectu; cum actus vo luntatis praecedens imperium , scilicet intentio, eis e scau st, determinata tamen esticacia circa media non gaudeat, sed indisserenti ad hie vel il la inedia: Ergo imperium electionem non praecedit. Dices: Ex hae ratione sequitur, quod, quando 97. ad snem intentum ess caciter non est nisi unum medium, iudicium electionem re lans obtineatralioneis imperii, cum tunc supponat intentionem determinatam ad tale medium, ex qua possit
ad judicium de medio deri, ari escacia impulsi
Sed nego sequelam , nam etiam in tali casu iudicium illud regulans electionem, non habet verὸ&proprie rationem imperii;non quia tune careat csseacia circa tale medium, sed quia se habet per modum iudicii componentis, ae per modum indieatici exprimitiari imperium autem vere &proprie .lictum, non i st judicium aut compositio, sed dictamen aliquod mentale, per verbum imperativi modi exprestium , iit articulo praece denti docuimus. secunda pars conclusionis quae ais it electi 98. nem imperium virtuale supponere, breviter sua detur. Elcctio enim quatenus ex vi prioris inten tioni habet vim movendi inti rectum ad actum imperii, habet rationcm ii cs viri alis in ordine ad talem actum, ut art. i. in ibi utione ultimi a gumenti insinuavimi se Sed usus virtualis supponit imperium virtuale, a quo dirigatur: Ergo etiam electio imperium aliquod virtuale rationis praesupponit. Quare S. Thomas hῖc arta s. ait:
Silut actis potant ulti titentu par one ad imperandum. praudu ip tim imper um ira etiam potest diti q/Yῖd istiani tisitim volantisti praei essit aliquod imperatim ν.tnanis. eo quod actus hartim pote..tiarum supra seipsas ιη-τtiem νeflectuntur. Sicut et so elcctio, quatenus
habet vim movendi intellectum ad actum impo rii, est usus quidam virtualis: ita N iudieium eam antecedens & rcgulans, prout dictat cum qua
224쪽
dam motione s quam ex intentione praecedet mi A Respondeo eon resist Malos negando Mino 1 ad electionem enim sussicii iudicium ia-
patticipat 3 quod hie 5e nune ponendus est actus electionia, seu quod voluntas hye & nune applicanda est ad electionem , habet rationem vit tu lis impetit. Unde quamvis in oldine dilecto , electio ptreedat i in petium , ut docet S. Thmmas loco supta adducto , in oldine tamen te sero , imperium quoddam vitiuale & te sexum praecedit consentum de electionem , de ad utrumque actum praerequiritur.
Solium, objiationes.s 'Bi ieiea ptim 1 contra ptimam tonsas ' stem : Imperate est intimare voluntati lite de nune actum esse exercendum r sed intellectus inlimat voluntati hie de nune exereenda melle ptimam intentionem; ait a voluntas nunquam exereetet eam Ergo dat ut impetium ad ptimam inientionem.
Respondeo impetium non solom dicere inti.
mationem, se3 etiam motionem quantum ad exeicitium e actua veth intellectus praecedens primam intentionem . non habet hane moti innem, ut probatum est; quia voluntas non m
vel in hae antentione, sed a sola Deo movetur. CUnde inter iudicium anteeedena intentionem finia, de iudieium praecedens electionem medio. rum , hoe repetitur di selimen, quis 3 iudieium antecedens intentionem , non praesupponit in voluntate alium act um priorem. a quo participet vis movendi, quinium ad exercitium, bene tamen iudicium quod electionem praecepit, illuda nim supponit intentionem finia , quae hoc ipso quod ast viilualia voluto electionis , habet vim movendi ad exere illum ejus, & ideo habet tationem impetii vitiualis ι mini πὸ tamen imperii fot malis. quia nee gaudet det nimina a emineacia ei rea haec media in particuli D, nee per vertionis elicitum duit tute synisa, quae est vitius annexa ptudentiae , Se prudentia appellatur. Neisque ex hoc sequitur electionem fieti sine prudentia privati τὸ aut contrat id, sed soldm negativ/, id est sne tegulatione prudentiae simplieitet dictae; in quo nullum est in inconveniens namesim electici squamula sit praecipuus actua vittis tum moralium finalitet ad exeeutionem vidinetur, sussicit quod pro executione requiratur regulatio prudentiae simplicitet dictae, fle ad ei ctionem regulatio per virtutes integrantes pludentiam sei licet Eubuliam de synes m. Si tamen B voluntas se supra suo, actus reflectat, Ae suam electionem eligat, seut intellectui cognoscit suam intellectionem, electio erit a prudentia stricti lumpta & ab impetio eius saltem, vitru lide tessero. ut ex septa dictis patet: nihilinminua necessatium non est quod se reguletur , eum re e praedicta tesserici necessatia st. i
nrum omnes isti. o motus qui soni iis
Notandum ptim δ'. plutea de diversos
actua, de motus esse in homine, iuxta diaversitatem potentiatum . quae in eo repetiuntur: nam in parte elua supet oti sunt actua intes lectui de voluntatis, qui lunt motus perfecti harum potentiatum: in parte vel δ inferiori teperiam ut actus appetitus senstiui, tam cognoscitivi, ut sunt actus sensuum ex te totum 3c inte-hum imperativi, sed indicativi modi exprimi inr, D rio tum , quam e ficti ut, ut sunt omnea illi actua
Objicies secundis: PosJia quaeumque cognIrione, de quocumque judicio indifferenti ex pat- te intellectus , voluntas manet indistilens ut in tandat vel non intendat hune finem c Ergo indiget imperio, ut ad hune potida quam alium fi
nem intendendum determinetur. sed negatur eonsequentiar nam ad primam Intentionem homo nec se movet. nec te deteris minat, sed specialiter movetur aede terminatat
a Deo, pet speetalem instinctum, seu dictamen, quod supplet vitas imperii, ut do eat D. Thomas
Oblielea lettid conita secundam eoncluso. nem 2 Ad eos actus necessarium est impetium , ad quos requititui prudentia r Atqui plusserula non solum i equitit ut ad usum seu executionem medio tum , sed etiam ad eo cum electionem rElgo de impetium. Maior patet: imperium enim, ut supia vidimus est piaecipuus actua pludentiae. Minoi vero suadetur. Cum electio sit praecipuus actua virtutis moralia, quae id citeo habitu, tectὰ electiuui diei tui, si ad illam non requirere tut pcudentia. praecipui actus virtutum motalium fietetit sine prudentia, de illa solum adactum minus piincipalem vit tutum electiva rom. stilitet ulum , necessui toteli quod
seu motus qui dicuntur passionea: sunt etiam actus a ni mae vegetativae, ut nutritio,augmentatio. generatio oc insapet sunt motus membrotum eorpotia generaliter, fle specialiter motus cotodia de ea te bii. Et de hia omnibus exceptis actibus voluntatis, de quibus diximus articulo praecedenti θ quaerit ut in prasenti. otium possint sub/i impetio rationiar quod enim non semper illi Lbdantur. manifestum est. Notandum ieeundo . duplex esse impetium ιnnum regale de politicum . aliud sei vile de deis spolieumr ptimum non est eum pleno dominio, sed relinquit subdito liberialem te sistendi. undaei Wis potest resistere impetio regia r alietum est cum pleno dominio, quod dimit omnem pote statem resistendi. Hi ne divisonem it adit Philolophus I. polum cap. 3. Explieandum est ergo, quodnam impetium ex illis intellectua in potentiat inferioreae erceat.
Dico: ergo primis : actua Intellectus, quanisium ad exercitium, subduntur imperio ra tionis.
Explieatur de probatut eo usior Actua intellectus putest duplicitet considerati, uno modo
225쪽
Namum ad exercitium actos, alio modo quan . Atum ad specificationem. Quantum ad exercitiisum siti ut imperio rationis: quia coiilidemistio inteum sis potest esse mediu in ad altequoniadum aliquem tinein, v. g scientiam; unde intellectus potest elle potentia executiva, & lic applicari per usum voluntatis, pravio imperio de tali usii mani lim vero ad specificationem, si sit simplex appreliensio, non lubditur imperio, sed ipsa in habet ex lumine naturali vcl supern turali, quo aliquod obiectum attingit: si autem sit iudieium seu allensus,vel dissentus, aliquando subditur imperio rationis, ut quando intellectu versatur circa credibilia &opinabilia: cum enim non convincatur circa illa, pincit per imperium rationis determinati ad ut iamlibet pariem,utas. sensum vel distensiam piaebeat, vel ut luspendat utrumque; unde fides imperium rationis, dc pi.
am motionem voluntatis lupponit, iit Ostende.
Iem. Od credere non potest. nisi Nictu. Aliquando verbassensius intellectiis non subditur imperio
rationis, nec libertati, neque minioni voluntatis; ut quando intellectus versatur circa prima principia, vel circa consutiones evidenter ab ilis iis deauctas. cum enim convincatur circa illa, est determinatus ad unum naturaliter. Hac docet
D. Thomas hic ari cx . Dico secundo: Actus appetitus sensitivi sub .duntur politico de regali, non vero delpoti corationis impello. Ita S. Doctorari. 7. post Aristotelem i. Politicolum cap. 3 ubi dicit quod ratio preest irascibili di concupiscibili non principatu despotico,qui eit domini ad servum,ied principatu politico & regali, qui est ad liberos, qui
non totaliter iubduntur impello. Probatur ratione D. I homae: In tantum ali quis actus subiacet imperio rationis, inquan .
tum elisub potestite nostia; unde illi qui sunt totaliter sub potetate nostia, subiacent imperio rationis despctico; qui veto non sunt tot liter sub nolita potestate, sed possunt ratione
prohibente insurgere, aut ea imperiste langue
re . dicuntur subesse legali & politico lationis imperio: sed actus appetitus sensti vi sivit sub pote lute rationis, iuxta illud Genes. 4. Salair
tamen totaliter & pei cth : Elgo subdunttirpolitico A: regali, non veth despotico rationis imperio. Mitiorem probat s. mctor: quia cum
appetitus sentiti Utis sit virtus Gigano corporeo
assidia, eius motus dependet a duobus, nempe a virtute appetitiva. & a dispositione organi is cui vilio, quia est actus potentiae visiva coip reci olgano assidiae, non soldiu depcndct a potentia visiva, sed etiam a qualitate de dis post. tione oculi, per quam iuvatur aut impeditur runde licet actus appetits s sentiti vi subdatur potestiti rationis, quamum ad illud quod se te. net ex parte potentia snam illud quod est ex
parte potentia sequnus applehentionem imagi Nationis, qua cum lit particularis. regulatur ab apprehensione rationis, quae eli univei salior se. ut virtus patesculatis activa regulatur a virtute
acti. a univei salio tamen quantum ad illud quod est ex qualitate aut dispostione organi, rationis potestati non subditur, quia illa qualitas non est
in nostra potellite. Dico tertio, actus potentiarum vegetativa. tum non subdi imperio rationis. Rationem huius conclusionis assignat D. Thomas hic ara l. ex dispalitate quae est inter
sensitivas potentias & vegetati vas: nam illa se quiantur formam apprestentani atque adeb cumhre apprehenso rationi suborti irietur,tanquam aliqua unpei fecta estis participatio, lationis sub ordinationem sequuntur: At vera poenrir ve .getamae sequuntur formam natu talem & methnatui aliter agunt; ratio autem non habet aliis quoti dominium supra naturam: Elgoacius p O. tentiarum vegetati vatum per se Be directe non subduntur rationis imperio, sed indirecte ian. 3 tum lc per accidens, quatenus adiicnes illae, qua praecedunt actus huiusmodi poten Maium, ut comedere, bibere, & similes, sunt in nostra potellat et unde per subtractionem vel ministra iationem alimenti potentia nutrita va& ai,gmeniates tua possunt aes suas operationes applicari,vel
ab illis iusseruli Ex quo facile solves initimiam qui sei l pes lio.
set de actibus temperantia, qui ad partem υeν-tativam pertinere vidctur, & tamen subdi titur rationis imperio, es sunt laudabiles & meiato. rii Rei pondet i r enim actus temperantiae ei lesoramaliter in appetitu sensitivo, licet vetient ut circa delectationes tactus & gustus quae percipi. c untur in applicati . ne materie, cra qtiam Du-tiitiva de generativa hobent actum, sic indirecte&per accidens actus huiusmodi potentiatum subdi rationis imperio. Dcn tamen directe se per se; non enim quisquis vult crescete cie ir, neque quisquis vult a gere te cibum, ipsi1m diissent sed ille tantum qui habet disp. uti es cor . puris ad hujusmodi actus nece si HasDico ulti in b, motus membro . um exterio iarum subdidei potico rationis imperio , pari. tum ad motum localem. Est etiam D. Thomae hie ait. 9.
Probatur: imperium tune Eicitur d4s poti x; i cum, quando interioi ad nutum & sine resilien o ita supeliori obedit, ut notabili secundo decla
ravimus : hed membia exteriora ad nutum desine resistentia laticiat rabediunt quantum ad
minum localem, iuxta illud Augi limi a Coiia
pera n e Elgo membra sxteriora lubduntur quantum ad motum localem imperio dei potico rationis. Dixi m. in e i. otia quia motus cordia, cum si ibris di origo vitae, ab ipsa natura, vel a generante, non veth a rati cum imperio dei ivatur. Excipienda sunt ei iam membra quae generationi desei vitini; illa enim rationi non Obediunt, etiam quantum ad motum iocalem,s sed eius imperio sape restiunt, tit anima sae
dui ιιν inquit Augustinus lib. 4. de Civit.
Obiicies contra hane conclusonem Membra ita
exteriora I Oi moventur a ratione, nisi median a
te appetitu; quia iuxta probabiliolem sentcntiam, potentia appetitiva est locomotiva, metra bia velo solum sunt eius instrumenta : Atqui ratio non imperat despct ice appetitui suis ti uo, sed politice tantum, ut in a. concius ne dixi mus : Ggo nec membris externis, quantum admotum localein.
226쪽
Ad Quaestionem ra.divi Thomae, & tres sequentes.
striplicem ira fundum olim Philosophia Plutonis Α-
stinxerit, archetypum, intellectualem, γ corporeum, quos microco mus homo,creaturarum epilogu/juelici nexu inflF colligit verius tamen Theologorum Schola, cum unicum mundum unius numinis ab olutam Imaginem agnosat, tripli. cem in ipso ordinem, naturalium, in ligibitam, moralium disti,nguis. Etenim is in Deo totvit rei entis plenitudo, infinita sapia entia, a unima bonita3 existi I ita trillicem ad Deum creaturae rei e-ctum habent, ut ad principium, exmplar, G fuem. Si primam in Devrincipii rationem sectes, suprema est existentiis rerum causa si ut exemplar ω sapientiam inducia, effectrices Ideas habet, quibus
producendis rebuι modum γ' me Uuom praefigiis ad bonitatem animum conmertra, omnia ad sese ut uirimum inem O centrum pertrahit. Ut prima rerum causa, m totus es immen n Pelagus, inlisum ordinem naturae mustituit: ut exemplar, rebus veritatu rusum infundit, quo a altiorem intingibilium ordinem mehantur: ut fuis mum ultimus, bonitatem rebra largotur, cujus pulchritudine convenientia appetitum iacturi moralitatis statum constituunt. Hinc triplex illa apud sapientes transcendentalis, ut 'vocavi, novo, quae
per omnium rerumgenera Abgatur, enistin, Peritas, brmitas, quam ita spirabuendou ceusto, ut entito naturam, veritas scieuiam, bonI-tαδ υirtutem manem moralem comprehendat. Hac quae ii careris De
cie quadam in umbra tenus flectare licet, omnino ad rinempertia veni : ut enim ex corpore in anima coalescit, nihil labet bura insimum rerum ordinem, quas natura suo ambitu claidit, etsi inter eas, quae oculis sitasque percipiuntur,primum locum 2btineat: prout vero rationis est particeps, oe virtutum intellectualumpraefigis, vina O humana contemplatur, inordinem intelligintium transi C ac d mum virtutilis moralibus instructu , o promtere rationisjudicio, ut sese in ultimum fuem dirigit, nec aliis pusta sibi lege desti Pit, inaltiori ordine rerum, scilicet moraliam, versatur. schiis
227쪽
m homine, si ipsum in primo vel Euro gradu consitum pectes, quod ad hunc tractatum perti neat :=dut regulum orumsubjectus est, a quibus aberrare potes, vel regi, omnino hocsibi pa
tem vindieat, O recto Didem ordine: cum enim humanorum actuum naturam, seu esseph eum moralitas consequatur; postquamsuperiori Tractatu de humanu Omissu, tum universim, tu eciatim ac Am es, quoad ephsicum, O ut adordinem nasura pertinent, recta meIhodus postulat, ut quaestiones D. Thoma ex caturi, a decima-octava ad vigesima-- secundam, de eorum bonitate vel maluia morati diseramus. teri , licetforsitan hac Tractatio plures difficultatesta deterreresoleat, unum ramen habet, quo cateriae penὸ omnibus an eponendam censeo: vix enim aiseram Theologia partem reperies, qua cum ista utibias ure contendat. Hac una vitia extinguit, virtutes in steritineros animi motus mitigat, mores componit, or assectus omnes ita temperas, ut merito a Platone Imssica
magna dici potuerit,non qua tum pulsu aures corporis, quas Sapiens filias carminis vocat, ad vacuam voluptatem demulceat, sed qAa partium anima concordia ae vinaram harmonias avsisum s maxime optandum anima concentum edat. Quid enim me doces inquit Se
neca quomodo inter se acutae & graves voces consonant, quomodo nervo
rum disparem reddentium sonum fiat concordiat fac potius quod animus meus secum consonet, ne conlatia inea discrepent. O egregiam arte ml Scis rotunda metiri, in quadratum redigis quamcumque acceperis somam, nihil est quod in mensuram tuam non cadat: si artifex es, si geometra, metire mitimum, dic qi iam magnus, quam pusillus sit. Scis quae recta sit linea; quid tibi prodest, si quid in vita rechium lit ignorast Denique moralis sientia, omnium bonarum artium mater, quos erudit, ditat,Iaos doces notititat, quos i struit ornat, unde a Platone
i scientia optimi merato nuncupatur. IUtit. Transeamus ergo inquit Lactauiuo ad eam philosophiae Firamin nos Theoti.' ' ' PQ partem, quam moralem vocaat,in qua totiusPhilosis phiae ratio contine
tur, siquidem in illa, quae phuli cadicitur, sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. Et quoniam in disponendc vitae statu, mandisque moribus, periculo majori peccatur, majorem dii gentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat vivere. Illit enim potest venia concedi, quia sive aliquid dicunt, nihil prosunt; sive delirint, nihil nocent: hic vero nullus dis. sidio, nullus errori locus, omnes muri sentire oportet, ipsamque philosopbiam uno quasi ore praecipere vicia si1 qiid fuerit erratum, vita omnis evertitur.
M DISPUTAT IO i. De Ensralitate in commwi
laetiraecipuus scopus huius Tract
ias ut explicare bonitatem dcinaliti- Iari moralem actuum humanorum , illis D.Thomas exordium simia
pserit:quia tam ei notitia gradas generies non parum iuvat, ut spede, sub illo contentat perse ἡdignoscantur, hanc disputationem veluti pro
Dualem, di viam ad i liquas pra sentis tractatus dissicultates aperientem praematumus. ARTI cu Lui PRIMus.
R erunt Sententia, ct una e igitumi. I inoralitatii existentia nitim mast. ab trusissima tamen fle obseurcsma is illius naturae unde in ejus explieationeDociores ita inter se divis sunt, ut sere tot sint sint ntiae, quot capita. Quidam illam cum libertate coas undunt, mistiniantes aetus humanos dici morales ex eo A praecise, subd a lib.a voluntate eum persicta rationis deliberatione ii ocedant. Alii dicunt m rasitatem esse denomtiationem extrinsecam , aleo, libertate, aut alia soma extrin ca petitam. Alii docent, illam stam cete in ordine 1;ve rela tione actuum humanorum at si in rccndam. Et est adhuc eirca hujusmodi res ionem interm Ologos pugna: nam aliqui ccntate M tantum relationem rationis cum fundam nQ in re: alii contra asserunt esse relationem rectam; S ex istis quidam volunt eam esse praedicamurtalem, alii transccndentalem. Quibus praemiis pro res lutione disseultatis Dico primo, libertatem csse quidem sund B mentum moralitatis actuum Fumanorum, non tamen ipsum moralitatem se ir: liter. Prima pars est certa: iii 4. cto, humani habent La libertate quod possint sit lici 1 e lis morum, Bd ab eis dirigi & mensuret i; dinde actus omniponecessarii, & ad unum det minati, non sunt e laces tali 1 ἡirectionis; hi stro enim adhiberetur ex ei, quod est ex se di natura a determinatum
228쪽
, gurium , & aliter se habete non potest : Ergo A tem illam denominationem esse libertatem,
libellas in actibus humanis est fundamentum motalitatis. ct ibi me it genus nuru . ubi primὸ
dominium volunt arti invenitur, inquit s. Doctot in a. Aist '.qu r. a De quo plura diximus ita statia praecedenti.
Secunda vetis para. qu3dscitieet libertas non sit sorma litet ipsa mora luas, multiplicitet ostenditur. Piimδ quia libellas pertinet ad ordinem phys eum, est enim proprius modus agendi et ea tutae lationalis . per quem in genete physico ooetandi ab illationalibus distingui ivt. secundo , quia prius intelligit ut libertas in actio, suamque primariam de intrinsecam denominationem, quae est denominatio libeti , conset- te voluntati in qua est , de deinde exti inseeὰ deis
nominare motalem . actum qui a voluntate elicitiar. MOn valet, inquam , tum quia libertas ne quo est ipsa moralitas, neque sorma mo-talii, sed ne i tinet ad Oidinem phys cum . ut iam
ostendi trusi denominotio autem moralis, a forma motali lumi debat Tum etiam quia libertat in actibus a voluntate elicitis, non es ex uin
seca denominatio, proveniens a potentia. ut
supponit 'uatet . sed est quidam modua vit rebus humanis , qua n mota litas: prius squi .litatis in illis existens , & a potentia libera de
dem concipimus . intellectu proponente aliquod obiectu in tu ti indissetentia, voluntatem in illud eum indisse lenita tendete i in quo solis maliter consistii libertas quam habere esse mo- tale in suo actu; imh ex eo tanquam a latione hptiora habet esse morale in suo actu. qudd tendat in obiectiam eum indisse temta, ex eo enim actus est mensurabilis per tegulas motum. Tetisti 1 , si nulla esset tegula morum, puta nulla lex. adhuepos a indissetentia iudieii in intellectu, intelligetetur libertas in actibus voluntatis, L .amen in tali casu nulla ellet in eis moralitast Elgo mota lita a non est formaliter ipsa
vitali, nempe voluntate . participatus, ut egles eae et udii Elprobant Salmantieenses, de patet ex eo quδη aliter eonstituenda si liberiai o in actibus elicitis immanentibus. qui sunt qui . 'st y spei essentiam liberi, ae imperatis transeuntibui . qui ab ei, libeti denominamur, ad ebque eum in istis si extrinseca , in illis poni debet intrinseca. Dico te itiδ Motalitas actuum humanotum sta est in te latione actui libet i ad regulam suam, in relatione, inquam. non rationi, , sed reali . non pis dicamentali quidem,sed solum transcendentali.
Concluso ites habet partea, uuat sigillatim Die o lecundδ, moralitatem non consistere in C probandae sunt. Prima facilὰ suade tui Tum qia
Probatut ptimo ex D. Thoma hk uri. o. ad a. ubi loquens de m ualitate quam actus habent ex stie, express/ dieit quod inharat actions . quamvis finis a quolumi ut si ext linteiscus At denominatio exitinia ea non inhaei et
subiecto , nec initi nised illud aiseit, sed solum
ex nise 2 denominat, ut esse visum in patieter Ergo iuxta V. Thomam moralitas actuum humano tu in intrinseca denominatione non consistit. Plobatur secund5 a voluntas, talio . lex , de objectum, dicunt iac moralia pet oidinem Ze atis ilibutionem ad actum moralem Elgo id quod talio moralitatis in actibus humanis per inet ad genua mentulabilis de tegulabilis per tegillas morum metis arabile autem, ut tale dicii. ordinem ad mensuram di Tum etiam quia de mota libui eodem propoitionali mo34 d bem ua philosophati, sieut de artiseia libui sed in alii ficialibus tota formalia ratio arte facti sum tur ex
ordine adi deam de tegulas attis . quae sunt in mente attificis Ergo es in morali hiat tota sor- malis ratio mota litatis debet sumi ex ot sine .lea t elatio ne quam actiis huiualii die utit ad suam tegulam. seu mensuram.
Secunda para, quae asset it talem 1 elationem constituit mota litatem , intrinsece est in actu D non esse rationis , se .l realem. . idereo tali, non in potentia , lege, vel objecto.
Consequentia patet: quia analoga atrii buri
nil dicunt ut per olditiem ad illud . in quo principalitet Ze inii insecὸ est ratio seu forma petnomen fgnificata; v.g. medicina. urina , &die a. dicunt it lana pet inditiem ad lani latea . qua forma litet se inti insecὸ est in annii li. An. iecede nave ιδ pi Ohνm Potentia dicit ut moralis quia ea usai adium motalem ; lex . quia apiam diligit i objectum . quia termina ; finis. quia moveticii sitiit inita . quia assiciunt Ergoo.mnia haec dicuntur motalia,per ordinem S attit butionem ad actum moralem.
Consi maturr Fotina a qua actis humantia Eimmedia i E denominat ut reo talis . debet este i iii inseι ὰ in aliquo subiecto : Sed litie non potest elle aliud quam actus voluntatis: Eigo esse motale in huiu modi actu, licio est de Domitiatio sollim exii inseca. Malor patet, Minoi probat ut . Folma illa, cum sit ipsa actualis de forma.l:a moralitas, debet subiectum in quo est con stituere actu & sot mali et motale i iicut quaeli. bei sol ma actuabs conseii li. O lubjecto a ctualem denominationem 1 solus autem actus vo .
tuo talis hil ea pax pia dictae de numinationis . seni solui ipse est actu formali et iri genere ino iii Nactu tot mali:etbo iii, vel u, fit. c. Nee valet, si dicas cum Suale , iotniam dan T. m. III.
mam festa , quicquid in contialium dicat V 2. qiti Ehic diss. s. ι . . prino quia mota litas convenit actibus humanis inde penitentet ab omni fictione intell/ctu nam te veta se a pat- te rei actus hiareani sunt mota litet boni, aut mali, metitorii vel de metit otii. & laude aut vitupera o digni. secundo. quia seri entis ratio nis est cognolei. non autem fieti mota litatis:
alias qui eognosceret peccatum . facet et ' quod est ridiculum. Tettio: Ordo gratiae, ita tus glo iidi, unio hypost allea , in ordine morali furiis dant ut: quia veto eledat pretiosissidiam ha emolem, visissimi entis ratiotiti inniti fundamen. to ν Nee minue a ratione d sicinum videtur. quod Deus enti tationis immensum gloriae pondus. vel aeterno gehenna statuetit crocia ius 'Ecgo te latio quae actuum humano tum e ste movitate constituit, non talionia, sed .et8tealis est; eum si iot tanto iumque bonorum aut maloturi
Tettia denique pati, quὁd nimitum hae te
latio non sit piaedicamentalia, sed solum tianscendentalis . probat uir Mota luas eligenui ad contralia,scilicet bonum de malum motale: Sed te latio non est genus ad eo nita ita . nae in eius
pira camento est dilecta eon traii et aa . ut ex Aristotele cap. de to latione docem conmi uim et
229쪽
Plaeterea telatio ptiedicamentalis, ex ptoptio Α rationem, actus voluntatis sint morales soneonteptu,sive genetico . sve specifieo, non ex- maliter, inquantum ab ea procedunt.
ptimit persectionem aut impei sectionem Hon venientiam aut disconvenientiam , bonitatem vel malitiam . sed est purus te pectui ad tetmiis num sub ratione termini; quod adeo vetum est, ut nequidem divinae relationes . ex vi formatissimi eo nee plus ad , persectionem exprimant, ut intractatu de Ttinitate su se ostendimus: Atqui species moralitatis, quae sunt bonitas de malitia, fot malissim ὀ . primunt , illa pei secti
nem de convenientiam , hre veto disconvenientiam & impei sectionem Elgo neque earum species , neque earum genus possunt per tela Objiciunt secundo contra eandem conclusionem. Posita in actu libertate, di praeciso omni alio, actus est malite moralis r Ergo constituitur incile moris per ipsam libertatem. Consequentia patet, Antecedens probatur: quia posita libertate actus est regulabilis per te sem; moralitas autem ut sic, in nullo alio, nisi in hae regulabilitate, potest consistere: Tum etiam quia posita libertate, ponitur principalis proprietas moralitatis in communi, quae .cstiinputabilitas; nam actus imputatur, vel est imputabilis, praecise ex eo quod est sub domutionem praedicamentale ii constitui. Addo quod B nici Npotestate causis; est autem sub ejus d
G. a --ἰ ri ἔ- minio de potestate, inquantum liber se aliter:
Confrmatur i Nihil fingi potest , quod si
genericum N eommune speciesus moralitatis,
nempe bonitati & malitiae, nisi ipsa ratio liberi: nee enim aliquid est determinabile per bonum& malum, nis ratio liberi: Ergo illa est genus
mortalitatis. Ad objectionem respondeo, negando Ante cedens. Ad cujus prunam probationem, nego Minorem: moralitas enim non est ipsa requi
bilitas per principia moralia , seri subjectio actualis ad hujusmodi principia , sive regulas
lapὰ existit motalitas , absque eo quod Obj cesim morale , quod est eius tetminus. patieret existat; ut cum quis appetit bonum vel malum possibile Sed sine existentia termini nongat ut telatio praedica irentalis r Elgo relatio quae actuum humano tum elle morale constituit. non est praedicamentalis , sed sollim transcendent alas.
Solvuntur Oliationes.c Ontra primam eonfusionem obitet possunt ptimo vatia D. Thomae testimonia , quibus C moris; regulabilitas vero in sola capacitas ad 4 1 ri recipiendam huju modi subjectionem, quae capacitas eadem esset, etsi nulla extaret regula morum. Enimvero ita se habet, proportion liter taliam, esse morale, scut esse artis lateresse autem artificiale non consstit in repulabilia
rate per principia artis; quia haec regulabilitas
convenit rebus ante omnem artem per suam lilia
tantiam , sed consistit in habitudine per moduin actualis sil eclionis adYegulas sue principia a tis , duae subjectio supponit praedictam cap citatem sve regulabilitatem: similiter esse m rate non consistit in re labilitate per principia moris, sed in actuali subjectione ad hujusmodihliqvia'. I 8. de sequentibus. Lepὸ asserit actum voluntatis esse moralem. inquantum est liber. sed Aelle te pondet ut . haee debere intelligi in
sensu eausali, non vel λ sot mali . quia libertas esstadix & fundamentum moralitatis, ut in prima parte eonclusionis diximus: sieut quia lationalitas est ladix tisibilitatis . de albedo in patiete fundamentum telationi a s militudinis, d ei mus hominem inquantum rationalem esse iis bilem & patietem ut album esse similem in eo semsensu aeeipiendum est id quod ait idem S Do.
iam voluntata ἀνivi per bonum se malum , si tir per deerantias essentiatis o nam solum vult bonu In D principia.& malum. sundamentaliter Se rationalitet lumpta, esse dissetentia sestentiales actu tuo uni alii rquamvis enim bonitas de malitia motalis tina malilei sumptae , snt accidentia actuum huina- notum , ipsi tamen actua voluntatii, ut tales de ex natura sua, sandant bonitatem Ee malitiam ;in quo disserunt ab artificialibus , quae pet suam substantiam non sunt radix, ex quare sultent divellae formae attifiei alea quibus dinferant sed totalitet adveniunt ipsis ab exit inlaeoptincipio,&solum habent seeundum suam substantiam, potentia obedientialem te spectu ipsa. tuna : unde elavis & eultellus v. g. non distingun- Ail sie undam probationem Antecedentis diacemium cst, imputabilitatem quantum ad esse immediate sequi ad libertatem : quia ex eo quod actus est liber, potest poni vel non poni inesse: imputabilitatem vero ad condignitatem laudia vel vituperii, quae est proprietas moralitatis incommuni, non sequi nisi ad sibiectionem acttia ad resulas morum, secundum quod est illis eo si is vel dissorinis; nam lege deficiente, nee actus imputatur, nec punitur, ouuniri non est lex. aes praeparuatιo. Unde quando dicitur, quod aecus est imputabilis praecise ex eo quod est sub domini vel potestate cause, distinguendum est: tui essentialitet petesse clavem &euliellum .etia E est imputabilis quantum ad ess concedo quantii radiealitat; seut distinguntur actus bonus & ma. tua pet, esse bonum & malum radicaliter. Exhia etiam saetiὰ intelliges alia D. Thomae testimenta, quibus ait actus voluntatia esse moralea, inquantum proeedunt a ratione , seu deis liberatione rationis: nam vel partieula inquan rum , in sensu exosali , non vet4 formali sumi debet o vel dicendum est, diuum Thomam non loqui de ratione princiaὸ proponente obiectum eum indissetentia iudieii. a qua actus voluntatis habet quisl st libet, sed de ratione pet syndete sim & piudentiae dictamen or indinante actum voluntatia in debitum fimem, quomodo est tegula moras: unde sic sumendo ad condignitatem laudis aut vituperii, nego. Vel aliter diuingui potest eadem proposito, At concedi de potestate& dominio subiecto regulis delegi, di negati de dominio regulis morum non subjector nee enim punietur aut praemiabitur ctu, dominii voluntatis, si non sit lex aut regula, juxta quam, vel contra quam faciat. Ad confirmationem nego Antecedens potest enim assignari aliquid eommune speciebus m ralitatis, seu bonitati δὶ malitiae, scilicet rospectus ad orieetum, ut cadit sub ordine di re sulis rationis, sue per consormitatem, sive per difformitatem: squidem tam difformitas quam conformitas in acta, sive tam bonitas quam in
230쪽
litia motalis, rei pectum impotiam ad obiectum talibus regulis sublectum a unde in tali te- spectu , a conformitate vel difformitate absita hente . de pet d stetentias illas boni de mali rei, talis eonstitutivas eontia hibili, consistit talio genetica moralitatis i non veto in ipsa libertate , quae sold in se habet pet modum ladi eis&fundamenti moralitatis . aut per modum mate
tiae tegulabilia. di diligibilis a tegulis motum,
seu potius ut eonditio se tenens ex parte materiae motalis seut in alti sciatibus ita externae.
ut lapidea, & ligna, se habent ut materia tegulabilis pet attem. Qui te sicut in attesactis haee ilia distinguntur. icilicet materia tegulabi lis, tegulae attis, & forma ipsa aliis eloia . quae est per eon imitatem ad hujusmodi tegulas ita in motalibus haeeitia debent distingui, nimirum
regula motum, quae lunt tecta ratio & lex.
praesertim divina a subiectio sive ordo ad hujuι- modi tegulas, qui est ratio fot malis constat uti. va moralitatis a & materia regulabilia, quae nulla alia est, quam ipsi actus libeti voluntatis , qui cum stit indisserentes ut bene vel malὰ fiant, polini uni de debetii subliei tegulis motum, & ab ipsis
diligi de tegulati. Obiicies te tith eontra lecundam eon Ausonem ἰ Moralitas actuum humanorum sumitutabati tuo extrinseco, nempe a libertate, uel alὸν aut ab obiecto in quod tendunt: Ergo eonsali in denominatione extrinleca, non ueto in aliqua sol ma initinseca.
Confirmatur: Moralitas in objectis non est aliquid initinsecum , sed vel est ens rationis ,
vel eritin seca denominatio 1 Eigo ei iam in actibua , illi siquidem debent propollicinati Oblectis. Constra at ut amplius Esse morale in aliis te iabus, v.g. in valore monetalum, in dominio te. tum , aut pretio ter P venalium , est pura denominatio extrinseca , aut metum ens rationis
Eigo de in actibus humanis; nullae tum potest a Dsignati latio diseti minis.
Ad obiectionem respondeo negando Antecedens e natia actus humani non denominant ut recitates immediat Ea libertate . aut a lege vel ab
objecto . sed ab Oidine ad obiectum , ut regulis motum subiectum, qui oldo est ipsis intrinsecus,
ut patet ex supta dictis. Diees, ordinem illum non semper e sse realem, sed iniet duu esse lidum te spectum rationis: Et-go s ab illo ordine actus humani dicuntur mota ies, denominatio 1 alia in actu humano su metetur ab aliquo ente lationis. Conlrquentia patet , Antecedens probatur. ordo te alia debet esse ad tetminum realem. Re reali ter exi stentemi Sed actus humani non semper dicunt ordinem ad objectum reale, de realiter exissens, ut patet cum aliquis appetit res fututas, aut impossibulea Ergo ordo actuum humati tum ad oblectum non sempe test realis. .
Respondeo negando Anteeedetis, ad tutua probationem dicendum , quod licEt Dido prae
diramentalis requirat terminum existentem.
tianscendent alit tamen po est vel sali citea non existens. & circa non entia i ut cotistat in Logi. O . quae licet sit seientia realia , vertatur tamenetica seeundas intentiones, quae in obiectia nihil reale ponunte item dignitales de honores. iurisdiero iem. piae cedentiam, de alia similia realibus actibus des deramus, de ambianua, de tamen non sunt nisi denota inailianea ratioata.
Unde patet telponsio ad ptimam eonfirmatio ne me esto enim in objecto esse motale si enarationis. vel exit inseca denominatio de quoi etia) h, bitudo tamen ad illud,subin eque mo-
talitas formalis, putest de debet esse realis . de intri eea. Neque iniet actum de objectum requiritui proportio in esse iei habitus etiim Logicae, ut dicebamus, est intellectui initin seis cui & te alis . & tamen eius objectum est ens tationis 3 sed sustitit pi oportio in ratione attinis geniis & attingibilis, quae optimὸ salvatur, etiams objectum si denominatio extrinseca, veleni lationis, de licὰi habitudo ad illud tet mitia ta, sit lealis & intrinseca. Patet etiam solutio ad seeutidam eonfit mationem, de dispalitas intelesse motale monetae v. g. 8c esse reo tale actuum humauotum : valor enim monetae , de pietium telum venalium, directe Ze immediate a voluntate uel intellectu humano sumitur: motalitas autem actuum humanorum , licet lege a divinas
de humanas supponat, ab illis tamen im tu ediat non sumitui, sed ab ordine itisseendentali, quem huiu, modi actus dicunt ad obiectum , ut tegulis morum subiectum , qui ordo est realia de illi, inii insecus. Objiete, quattδ Idem numero actuis ne aliqua te ali mutatione potest seti de bono matur, imo de de non morali motalis 1 Elgo moralitas' non est aliquid teale re init in secum , sedens rationis. aut extrinseta denominatio. A lite cedens patet in esu carnium , eontinuato a fetia quinia in fetiam lextam , qui sine reali mutatione, pio pretexit insecam mutationem tempotis, eis citur malus ; de in motu pii mo, qui s eontinue tur , advertente ratione, de non morali fit moralis, sevi de non libeto liber. Consequentiave id probatur: tum quia esse reale non super
venit sine mutatione leali: tum etiam exemplo dextetitatis incolumna, quae dextelitas noti est
in ea aliquid reale, sed de nominatio extiinseca, quia sne aliqua reali mutatione si de non dextera dextra.
Respondeo nego do Antecedens e quando
enim actus mutat ut de bono in malum . aut de non morali in moralem mutat ut intrinsecὰ in ineste motis, quia tune suscipitrativum modum realem seu novum te spe ctu P ad objectum, qui oldo actibus humania realia et iii haeret , ut de t
litione ad finem dicit D. Thomaa hic art. q. ad a. obii elea ultimδ eontia tertiam eonclus Onem Moialitas actas consilit in habitudine ad Objectum , vel ad rationem, tanquam ad mensuram Sed habitudo mensurabilis admen tam est re latio pt dieamentalis i Elgo mota latas actuum humano tum in relatione praedicamentali consi-
Respondeo eo ne es a Majori . distinguendo
Minotem: habitussci ine usui ait ad mensaiam est pia dieamentalis. quando respieit terminum ut puιὸ terminum, concedo Minorem: quando tet pie t terminum si oblectum specificativum sui, vel causativum, nego Minorem: undet uni habitudo ad obiectum in qua moralitas actuum humari Oium consiliit , non respieiat illud ut purum terminum , sed ut specifieai iuuin de eausam sol malem exit in se eam , non est relati praedi eamentalis, sed tranaen dentalia. Quod ut magis percipia ut . advertendum est, actua humanos de n Oiales, duplicem hahitudinem