장음표시 사용
341쪽
isonsurgἱt uni ea cauSeompleta r ita idem p se potentiam se fota , quod eum habitu. sed cum habitu complete & perfecte, sineulo autem in-eomplete & imperfecte.
ii. Oblielea tertio: virtushabet sothm disponine
potentiam ad agendum: Ergo non eo currit enfective ad actum. Consequentia probatur: Complexio enim seu temperamentum emporis, sa-.kas,& alia simi lia, disponunt potentiam Ope rativam ad actus virtutis, & tamen non concurrunt affecti ver Ergone e virtus.s 3. B espondeo negando Conamentiam, & P-ritatem: Virtus enim potentiam operativam dil- ponit per se .directe.&pos sive,tmqtiam persectio illam init uisece determinans & complens iad operandum: comple io vet4,sani as,& alia huiusmodi, per accidens tantum, & indirecta
disponunt potentias operativas, removendo solum prohibens. non autem influendo in actum eunde non mitiam si effective non concurrant cum potentia ad actum virtutis .scut virtus. θε. obiicies quartis contra ecundam eoncluso
nem e In actibus vitiosis nihil est per se correspondens habitibus vitiorum , sed totum quod est in illis correspondet voluntati: Ergo etiam in actibus virtutis nihil est per se eorrespondens habitibus virtutum, sed totum in ipsam potentiam reduci debet. Consequetitia minifestavi
detur ex puitate rationis. At te cedens probatur r ad entitatem enim& intensionem actos πι- tios asscit innata uirtus voluntatis , motione
diuini applicata. Idem videtur dicendum denialitia motali, & hacilitate ipsust quia hae enonax cedunt vim delectivam voluntatis . per
hoc enim quod est ex nihilo, potest in infinitum,& maxima Deilitate seipsa deficere : Ergo in actibus vitioss nihil est per se correspoti dens habitibus vitiorum, sed totum quod est in illi,
correspondet voluntati. Respondeo negando Antecedens: In actibi senim vitiosis est aliquid per se eorrespondens habitibus vitiorum,cum proportione ad ea quae dicta sunt de actibus virtutum.Unde habitus cm juscumque vitii concurrat ad Umnes rationes. tam physcas,quam morales,repertas in actu vi tioso; cum hac differentia, quὁd per se primis concurrit ad malitiam moralem , tanquam ad . rationem productam, & facilitates , tanquam ad eomplementum&modum ipsus, ita ut deformali & per se attingat utrumque ; ad entitatem vero physicam ipsus, praecise sumptam, non concurrit per se , bene tamen ad illam ut substratam malitiae morali, eiusque facilitati. Unde ass probationem in contrarium dice dum, qu6d ad entitatem& intensonem physi- eam actus vitiosi susscit innata virtus volunta iaclis,di ina motione applicata, s talis entitas &auterino praecise sumatur,ut sunt in ordine physeo; ad malitiam vero moralem, & ad sacilitatem ipsus,' non susscit innata virtus voluntatis, sed requiritur ad haec habitus vitiosus: quamvis enim voluntas ex se sit desectibilis hi actu primo. quia est ex nihilo,ut tamen defietat in Ordi .ne morali ncile,& delectabiliter, requiritur ut radices is eius desectibiliras per habitus vitiorum compleatur.
Obiicies quinto: Si virtus morahsattingeres per se primo moralitatem, specificaretur ab ea Consequens est Ialsum r Ergo & Antecedens. Sequela Maioris patet, Minor probatur. si vir tus speclarate tur a suoralitate is desciente hir.
. iusmodi moralitate. desceret pariter vIrtus e sed hoc dici nequit. nam eadem charitas persFAverar in patria,ubi tamen non perseverat mora lita desectu libertatis, qua est eaus funda memetum: Ergo,&c. Respondeo toncessa Seqoeu. de virtute in esse morali, egando Minorem. Ad cuius pro bationem nego etiam Minorem Et ad erus probationem dico quod charitas non perseverat in patria, b ratione virtutis moralis, sed sol tini sub ratione virtutis Theologicae.
πMer omnes vir istis definitiones, que ume Philosopho, tum ex Patribus communiter af feruntur,ea est potissima quam ex D. Augustini gintina desumptamtradat Magister in a. dist. 1 .&defendat hIc D. I homas ari. . quae est hu-itismodi e Irirtus es bonae quatit υ ment.. os recte
ne nota veratur. In qua Aestatio equalita, tenet locum generis, reliquae vero patri uix exis' plicant vatias mus iusserentias. Nec inarum esse debet quod haee definitio trassatur per genus reis trotissmum, quod est qualitas: quia hic modus Qefiniendi,ut cetur in Logica, est legitimus, dummodo per alias particulas ais aentur omnes differentiae,usque ad militiam, quod reperuritur in proposito. Unde per primam partici iam ora explicatur disserentia virtutis a vir im& aliis qualitatibus, qua rem male disponune. Per particulam, mentas, designatur siti hietium virtutis,quod est potentia rationalis, vel essentialiter,uel participative , qualis est appetitus sentiti vii qui tir subest rationi, aliquid ex illa participat,& est sub ectum virtutis. ut dicemus disputatione sequenti & per hine distere vi tu ab omnibus qualitatibus pur. c-poreis , suari bonis,sve malis Perparticulam. γά reae iii ι- tur, viritistiistinguitur a qualitatibus non opera 'i vis immediate, cuiusmodi sitiit pulchritudo M nitas in corporalibus, in spiritualibua veri gratia habitualis. quae immediate inhaeret titit uantiae animae ly enim νιων, significat in pro. polito operationem vitalem. Per illam particu lam, qua nema male ut tar, virtus digeret ab illi, habitibus & qualitatibus , quae poliunt ad malum vel salium Inclinare,sive quibus alimis p rest bene vel male uti, cuiusmodi limi opimo, fides humana,character & smilia. Demum ut tintie particulae . nempe quam Dein in is, sine iis operaetur. conveniunt solis virtutibus infusus per λ: quae in eo distinginuatur ab aequili is,
quod istae acquiruntur nobis operantibus, Mactive ad earum acquisitionem concurrentibus; illa vero sine nostro acti vo concursu producunetur in nobis.s iam vis dis ρOlitave ad earum receptionem per Ostros actus Deo cooperemur.
Unde s hae ultimae particulae tollantur, lixe d 6nitio conὐenit modo explicato omni virtuti eam intellectuali,& Theologicae, quam morati obiicie, primλ: Haec desnitio convenit do 38. nix spu itus Sancti. secundum omnes suas partes; sunt enim qualitates bonae, a Deo nobis inflasa quibus recte operamur, di quibus nemo potest
342쪽
male uti, ut patebὶt ex intra Hicendis onvenit A ctice salsum: poteli enim pictor v.g, uti nil arte etiam continentia,& perseverantiae, rei identi- ad pingendum cum aliquo defex, vel Poeta ad bus in voluntate, ne a palmonibus vincatur, quae condenda carmina defectuosa : Eito similitet
tamen ut docet D. Thomas, verae virtutes non poterit virtus moralis ad actum moraliter ma sunt. Denique convenit synHeresi, quae nec vii tua rum concurrere.
moralis et . nee intellecti aliat Ergo non est lu- Respondeo coia cessa Maiori,negando Mino. sitima definitio. rem. Ad citius probationem dicendum. quod 3 Respondeo eum D. Thoma trista quaest. s 8. quamvis a tifex utendm arte ἀefeetum aliquemari, i .aδ 3. non definiri hic virtutem,secundum committat, ad illum tamen reduplicative sitim. quod distinguitur a donis, sed secundum ratio- ptum ars non concurrit,sed solum ad id quose in nem utrisque communem. Quod si velimus reia eius opere eli bonum in genere artis. Cateium stringere Aefinitionem ad virtutes, prout distin- aliquando optimus artifex de industria deficit. guuntur a donis. haec particulam; rrcle wi aut simulat se deficere, & in hae simulatione δε- ntelligenda est derectitudine vitae quae accipi- tem maxime manifestat: uncle ad hoe artificitur secundum regulam rationis : in hoc enim uni apparenter defectuosum concurrit ars, sed distinguuntur virtutes a donis. quod virtutes a non ad velum deiectum, ut talem. reddunt hominem mobilem a ratione , sue il- Addo,inter bonitatem artificialem & mora-ι im perficiunt ad sequendum dictamen ratio- em notabile reperiri discrimen r nam bonitas nis,per prudentiam periectae 3 dona vero sed- artificialis, seu coti Ormito ad unam regulam Hunt animam mobilem a spis itu Sancto, sive artis,non destruitur ptopter desecti mi & ue ol. d. sponunt ad sequendum motum dc illusitatio- mitate ni ad aliam; quia in una & eadem artenem extraordinariam spiritussancti, qualis fuit Mintimultae & diversae regulae, quatum una non I a Beata Apollonia dum se ultro in ignem pro dependet ab alia. At ver6 bonitas moralis per
sus martyrio paratum eonfecit maiori Spiri- quamcumque malam circumflantiam tollitur.eus sancti igne nitus aceeno Ad illud quod de iit intractatu de moralitate actuum humanotu DP. continentia Si perseuerantia additur,dicendum olfendimus: illa enim desumittit ex una regula, i. i eas non esse virtutes propite &smpliciter. luit δι uno iudicio prudentiae, quod non considerat non sunt principia operationis rectae , perre ad alium humanum secundum aliquam rationem 3c completa rectitudine. cum non reducant pas- ablita cham & pi decisam, sed ut est hie 5c nutiesones ad mediocritatem,sed cum illis valde mi- omnibus suis citcumii aratiis vestitus: moderatis permaneant: Diade illis non conVenit Prater definitionem virtutis iam explica 434d nitio vii tutis iti qua particula ilia, quare u iam, de ex Augustino desumptam, tres aliae iam visitur. intelligitur de completa 3c perfecta re- C cumieruntur. Prima traditur ab Aristotele a. Oitudine. Quoad syndere sim aurem dico il- Ethic cap. I.his verbis: Irinus est hal qui bο Iam non esse quidem virtutem mcratem , sed ,ἈM Dc t habentem. O opus e in bonam rediit. In quid superius ad virtutes morales. Si compara- qua definitione explicatur duplex habitu ii ad illas,sicut illitium de radicem, esse tamen virtutis ; una quam dicit ad proptἔum sub e- virtute nrantellectualei a ; & sic non esse mirum, Oum tanquam eius forma, dum dici bur bonum s definitio virtutis modo explicato illi conve- habentem ; dc alia ad operationem tanquam adniat. proprium effectum. dum additur, o opus elui ιμ o. Obiicies secundo : Potest quis male uti vise num reda te & convenit non solum Virtutibus tute , Ergo illa male definitur, ι .na quastas motalibus&Theologicis, sed etiam suo modo
inniti, qua recte v)νftΗr, qua nullus male tititur. virtutibus intellectualibus i quia et am intelle
Consequentia patet, Autecedens probatur. P - ales inclinant ad opus bonum in silo ordine, test quis uti religionis virtute v.g. adorandum nec pollunt unquam ad falsum concurrere, ut ex propter vanam gloriam : Sed hoc est male uti supra dictis patet. virtute: Ergo dcc. n Secunda habetur apud eundem philoso Consi matur ex Augustino dicente in regula. phum eodem loco, his verbis: Vmmor habitis superbiam bonis operibus insidiari: & ex A ri- elati uiti,in me iocνrtate congis s. protii sapiens ostotele r. Ethic. cap.4. asserente ea quae fiunt 1 pratim dictaverit. Et ista definitio non conve virtutibus, licet sint iustare temperara. non ta- nituit tutibusTheologicis. Me intellectualibus, men semper seri fulle εc temperate. sed solum meralibus: virtutes enim intellectua Responoeo, eam D. Thoma lisc art. ad i. les ison sunt electivat , cum electio sit solum' ' posse aliquem triale uti virtute tanqliam oble- in voluntate ; virtutes vero Theologica non ,non tanquam principio effectiis : quamvis ekigunt proprie mediocritatem . ut . inua ex- enim virtus non possi essice te acti m malum, plicabitur, sed solum morales, ut itistitia, tema potest tamen quis, conliderantio via tutes quas perantia, des miles, quae vel santur circa ob- aequisiVit. ex illis stiperbiret Ac haec es mens D. lectum medium in tet duo extrema , excellunt Augustini. Clara ver4 quis ex vanastoria move, scilicet&desectu in i ita tamen quod illini meatur ad eliciendum actuin virtutis, revera exer- p dium non intelligatur secundum rem, & non sacet actum mali im. licet tali3 actus ita di binatione indivisibile & ineatiabile, sed secund6m latio hominum, qui ae ἰnteriori non iudi c. it, nus nem, ii ixta exigentiam person1, loci, & alia- videatur, & ab habitu virtutis elicitus. in quo rum circii nitantiari ni aliquando enim cibus sensu loquitur Aristotele, di propterea etiam v.g. qui est medioeris 3c temperatu g respectu Deuteron. id. praecepit Deus ut iuste quod su- linius, est excedens N intemperatus tespectu alastum est exequamur. terius, 3 propterea additur e prout sapio, O i. Dices: Non minus est de ratione virtutis in- prudens dictaverit.
tellectualis inclinare ad verum speculativum, Tertia desiimitur etiam ex Aristotele a Phy vel practicum, quam moralis ad bonum mora- sic. s. ubi virtus d citur Distositio persecti ad Qtiale sed hoe non obstante potest virtus intellea rium, id est disposito constituens perfectum,ctualis inclutate ad opus desectuosum. & ptaa seu complens potentiam in ordine adactumeliis
343쪽
ciendum; nam per ly, aptimum, intelligit ut Aactus, quia hie pertinet ad ultimum potent
Critum est virtutes elim sint hab4tus ima
mediath operativi, non in ipse essentia
animae. sed in eius potentiis residere , ut probat D.Thomas hie art. i . Constat etiam virtutes nec in membriuxterioribus corporis, nec in potentiis vegetativis, neque in sens s e
ternis subiectati posset quia huiusmodi facultates non sunt indisserentes ad operandum benὰ vel male , sed omnino deternuiratae ad unum modum operandi. stibindeque nullam secum dum sie habent dissiduitatem in exercendis pI priis operationibus Unde de quatuor solum potentiis dubitari potest utrum sint subjectum vi tutis,nimirum de intelle Ae sensibus internis. de appetitu sensitivo.& de voluntate de quibus breviter hIe agendum est.
subuctam vινιώtam i. NI Otandum primo, intellectum posse consi I i delati duplieiteri primh secundis ira se . seu secundum id quod ei competit ex propria linea r secundo ut subest motioni voluntatis, cujus proprium est movere quoad exercitium intellectum , caterasque potentias,in ordine ad proprium obiectum quod est sinis. a. Notandum secundo, ex D.Thoma hἱc art. 3.
plieem solere distingui virtutem: unam quae est talis simpliciter.quae se ilicet facit aluum homum simpliciter, & reAdit simplieiter bonum
habentem, neque solum dat facultatem bene operandi. sed etiam rectum usum illius: aliam Vero qua est virtus tantum secundum quid i quia nec reddit bonum simpliciter habentem , nec dat bonum usum, sed duntaxat facultatem bene agendi. His pram talis,pro te solutione diis- cultatis propositae, Dico primo, intellectum secundoni se consi
delatum esse subiectum virtutis; non tamen virtutis simpliciter, sed tantum vistutis secundum quid.' 3. Prima pars patet: Virtus enim ponitur in illis potentiis quae sunt indifferentes ad diversum modum operandi circa proprium oblectum, bene scili et aut mal4,3c quae secundum se habent
dissicultatem in exercendis propriis operat mnibus : Sed utrumque convenit intellectui secundum se considerato ; ille enim est indisse rens ad intelligendum bene vel male, seu ad attingendum obiectum si ab ratione veri vel f si,& ad attingendum verum patitur dissi ita te mi Ergo in illo poni debet aliquis habitus, quo determinetur, inclinetur, ec facilitetur ad attingendum verum. Unde,ut insta a Icemus iuintellectu specusativo dantur tres habitus,nimi rum intelligentiaicientia, & sapientia,quibus disponitur, inclinatur,& determinatur ad attiniagendum verum immediate& sine discuti immediate dc eum discursu. Secunda veth pars,quae asserit huiusmodi ha- 4.bitus in intellectu speculativo residentes , non esse virtutes simpliciter, se A tantum secundiam quid,probatur duplici ratione quam ins at D. I homas hic ari. 3 . Prima est: v irtus secundum quid est illa quae tribuit tantum saeuitatem bene operandi, non vero rectnm usiam illius, seu applicationem eius in ordine ad finem honestum , sed virtus recepta in intellectu sec-dsim se conliderato, & ut praevenit motionem, voluntatis, tribuit solum facultatem bene ope-
tandi, puta scientia bene intelligendi, non vero rectum usum illius, seu applicationem actsi, in ordine ad finem honestum; quia chim finis honostus si objectum voluntatis, nulla potentia potest ad eum ordinate sulam acturia, nisi ex voluntatis motione r Ergo solum virtus secund limqti id potest recipi in intellectu, secundum se
considerato,dc ut praevenit motionem voluntatis in ordine ad finem honestum. secunda ratio D.Thomae est: virtus smpli citer reddit habentem simpliciter bonum: sed virtus intellectus secundum se sumpti non reddit habentem simplicitet honum: Ergo non est virtus smpliciter. Maior patet. Minor probatur. ει hoc enim quod aliquis habet scientiam
a Theologiae. vel Philosophiae v.g. non diciturbonia, simpliciter δc absolute , sed secundi mquid,& cum addito, scilicet bonus Theologus, Ec bonus Philosophus: unde Theologus. si sit
peccator, denominatur simpliciter malus Dico secundo intellectum,ut mohilem a vo- cluntate per assectum boni honesti dc moralis. esse subiectum vi mitis simpliciter Ira S.Homo articulo citato, Sc sequitur ex praecedenti conclusione. Habitus enim, qui nedum dant faetiit tem bene operandi , sed etiam rectum usum ii- lius facultatis, sunt virtutes simpliciter: Atqui habitus assciens intellectum, ut mobilem a voluntate per assectum boni honesti de moralis. dant nedum facultatem bene operandi, sed e iam rectum usum illius: Ergo sunt virtutes limpliciter. Maior patet ex dictis in praece flenti conclusione, Minor ver h plobatur. Ex eo enim quod aliquis habitus assicit intellectum,iit m bilem a voluntate ex assectu boni honesti demoralis, nedum rectificat intellectum, sed et
iam voluntatem moventem, de eam inclinat ad recte inouendum Sed hoc est dare rectum usurae Ergo, rc.
Confirmatur: Virtus quae est ininte IIectu, ut mobili a voluntate per assectum boni honesti. tendit in bonum honestum de morale , quod est bonum simpliciter. 8c denominat simplaciter bonum halientem: Ergo est virtus simpliciter.
Insetes primo,prudentiam esse virtutem sim- mplicitet, non verδ fidem, vel artem. Nam prudentia assicit intellectum practicum , ut mobilem ex amore boni honesti&moralis; licet enim tendat ad verum agibile, tanquam ad rationem sub qua, eius tamen ratio qua, est bonum morale, Di tale, vel est verum, non pure intelle cile
dc speculativum , sed morale dc practicum, quod
344쪽
quod eo sistit in consormitate ad appetitum re- Ailla prirentia nix est confiimmitIva bent e peris r At cognitio veri, quae est opus bonum potentiae cogno Leitivae , non consiimmatur in potentiis sensitivis apprehensuis. sed duntaxat in intellectu : Ergo licet ponamur virtutes in intellectu non tamen in letalibus internis. Maior patet: vi itus enim habet opus periectum, cumst dispositio perfecti ad optimum. Minor etiam
non est minus exiέens: nam potentiat sensitiuae apprehensum fiant quasi praeparatoria dc dispo stivae ad eognitionem intellecths, cuius propriis iam est attingere verum: Ergo cognitio Perinon consiimmatur in sensibus interat, sed silum in potentia intellectiva. ctum: fides veth dc ars , licet lint in inteliactu ut mobili a voluntate, non assiciunt tamen ipsum ut mobilem per affectum boni honesti &moralis, sed fides perseit ipsi ina serinaliter iit mobilem affectu veri revelati a prima veritate, de arsu: mobilem assectu rectitiidinis artificiosa. Ex quo fit,quod aliquis possi exercere opus artis,de elicere actum fidei ex vana gloria quia
vana gloria. utp te malum morale. non repri-gnat fini Jc bonitati artis neque veritati specu lativa,quam inspicit fides. . Nec dicas liane doctrinam esse contrariam Thomae, qui hie art. 3. formaliter asserit fidem esse virtutem simpliciter. Respondetur e- Di in D.Thoinam loqui Ae fide,non secundum se g& praecise sumpta. quomodo in praestiati eam siu-
mimus. sed ut formata per charitatem, qua ratione induit simpliciter esse virtutis. Addo forte D. Tholaiam numerare fidem in ter virtutes simpliciter. quia licet ex se non faciat actum omni ex parte bonum, sed solum incerto genere; in hoc tamen convenit cum vi tute limpliciter dicta, quod quia inclinat voluntatem in sui usum in propria materia, non potest actum opposium compati , sicut eum compatiuntur virtutes secundum quid e lienunaliquis etiam ex industria dici edat aliquem fidei atticulum. aut de ipso dubitet. fidem amittit; cum tamen faciens demonstrationem ex industria male concludentem, in nullo laedat habitum I nicae. Imo fides in hoe excedit virtutes morales acquisitas, quoci illa nec etiam in statu C Talis habere , subindeque existimant virtutes
sensitivus sumatur secundum rationem communem homini & bruto, non potest elle sub ectum virtutis, nec ullitis habitus: sed si conlideretur prout in homine obesi re putes
volunrati,non despot'ce sicut membra externa,
sed duntaxat politice, conced mi qui clem omnes habitum aliquem subiectari in appetitu sensitivo hominis. quo inclinetiar de determinetur ad obedieradum voluntati; sed negant alia qui talem habitum vera n rationem virtutis minina perfecto compatitur actum i pyoinu N. quem
tamen virtutis motales uteum liae compatiun
tur; squidem iustitia acquisita non destruitutomnino primo actu contrai io, quamvis a statu perfecto dimoveatur; fides oeto etiam simplici dubio evanesc it.
p. Inseres seeundi. virtutem non dici univoch, sad analogich de virtute puth intellectuali scuiusmodi sunt scientia sapientia, intelligentia. dc ars) & de virtute morali. quae habet tendere in bonum morale r ita colligitur ex s. t ho mainfra quaest .s .art. i.ad i. ubi dicit; quisii sicut
ratio entis, etiam secundum rationem commuianem entis, participatur inaequaliter a subitantia i& accidente.& consequenter analogic ε; ita Rratio communis virtutis a virtute morali Sc pD- re intellectuali. Et ratio est, quia virtus est ni men impostum ad fgnifieandum simpliciter principiam rectitudinis moralis, ex quo postea translatum est ad setniscindam per quandam metaphoram quamlibet rectitudinem, etiam inesse physeo . . ui, est rectitudo intellectus cmgnoscentis res ut sunt in th: unge consequenter dicendum est. hanc analogiam esse proportionalitatis metaphori eae. Nec obstat. quhd virtutes intellectuales s ut infra dicemus) sint simpliciter persectiores mo- iralibus, utpote pertinentes ad nobili rem potentiam : quia bene stat. illud quod est simplicia ter minus perfectiun alio, significari aliquo no mino, quod sbi soli simpliciter conveniat, alis teri verre persectiori . seeundima quid tantum iex eo quod tale nomen est primatio impositum ad significandum imperiactius, ut eontingit in
Dico tertio, in censbus internis nullas lubie stati virtutes. Ita s.Thomas hie art. s.
Piobatur ratione ipsius: Virtus debet poni in
ptopi te dictas in appetitu sensitivo non i e perari. ita docent D. Bonaventura in I .dist. 3 3. art. I. quaest 3.Seotus bid. quaest. unica, de varque κhie disp. 8 .eap. a. oppolita tamen sententia, quae veras virtutes in appetitu senstivo homin a agnoscit, est expressa D. rhomae hic art. 4. de Distipulorum elus, quos sequuntur plures ex Recentioribus. Unde sit
Sententia D.Thoma suadetur. - eo igitur, appetitum sensitivum hominis, ra. ut natum obedire politice rationi, esse ubiectum virtutis proprie dictae, puta fortit
Probatur primo ex Aristotele 3. Ethic. cap. 3 ubi ait quod temperantia dc rtitudo sunt paristium arrationalium: per partem autem irratio
natem intelligit appetitum sentitivum ; quia eum intellectus ηc voluntas lint potetitiae spitia males animae, pertinent consequenter ad eius rationem: Ergo iuxta Ai istotelem aliqudi viti tes proprie dictae resident in appetitu sensitivo. Nec valet quod Hicuntatiqui ex Advet fariis, nimirum Aristotelem per partem irrationalem intelligere voluntatem,scut dc per rationalem, solum intellectum. Non valet, inquam,tum quia eum voluntas consequatur rationem, de si a petitus rationalis, non nisi incongrue pars irr tionalis diei poteth r tum etiam quia idem philosophus i . Ethicaeap.ultimo. partem illam irra. tionalem, quam dicit esse sublectum υirtutis, νικat vim concupiscendi. quo nomine non potest
intelligi voluntas. sed ibliam appetitus concupiscibilis. Probatur secundδ eonesus oe Τemperantiae 3 34
345쪽
va. pro utiesdet In appetitu sensitivo,coiive ira cum pio prietate definitio virtutifex Augustino
desumpta,& disp.praecedenti art. 3. explanata IErgo illa est virtus pio prae dicta, subindeque in appetitu senstivo hominis virtutes proprie ductae subiectari possunt. Utraque consequentia alet, Antecedens probatur discurrendo perngulas particulas illius definitionis.' In primis enim habitus, quo concupiscibilis inclinatur ad
appetendum cibum v. g. iuxta regulam rationis,
et bolia qualitas,cum bene & consene ad naturam hominis disponat talem potentiam. Deinde est qualitas mentis: quia ut loco citato dicebamus, per mentem non intelligitur stibstantia a nimae,vel solus intellectus, aut voluntas , sed qualibet potentia particeps rationis, qualis est appetitus sensitivus ut est in homine, ut patebit ex infra dicendis. Rursus est id quo recte vivi tur: quia est principium actus temperati, rectaque rationi conformis. Demum tali habitu non possiti uis male uti, quia cum sit impressio quaedam seu participatio rationis oc pi ucientia, essentialiter respicit actum rectum & virtu sum,neque adactum aliqua parte vitiosum, qui esset majus ejus usus, potest concurrere. Nilus ergo deest illi ad veram virtutis rationem. a 4. Nec minus proprie tali habitui conveniunt definitiones Aristotelis, quas loco citato adduximus Est enim di litio perfecti ad optimum, cum reddat petiectum appet..um, de disponat ad mptilin uiri eliis actum, qui est appetere secundum regulam rationis . Similiter est habetusteria να iumcdrocritate con utina ; clara appetitus ratione temperantiae attingat medium inter extrema
vitiosa, & producat actum mea mediocritate, quam pruuentia dictat. Imo ex eo quod talis lia bitus sit in appetitia, provenit ut voluntas eligat tenere medium in palliombus . iuxta praescriptuni & regulam prudentiae ; quatenus appetitus recte dispositus,inducit antellectum,ut lecte udicet secundum illam dispositionem, ac proinde voluntatem ut recte eligat ; quia qualis unusquisque est,talis finis videtur ei,dc talia ampetit sicque iudicat, sicut est aliectus.
Probatur terri4 concluso ratione deducta ex - doctinia quam tradit S. Thonias in quaestione de virtutibus ait. . ubi docet, adhoe ut in aliqua potentia seperiantur virtutes proprie dictae , tres conditiones requiti. Piima est quod talis potentia apta fit moveri de regularia potentia superiori: ec desectu hu iis conditionis, in intellectu agente nulla est virtus. Secunda est, quod non Moinnino determinata ad unum modum operandi . sed habeat aliquam indillarentiam,tatione cultis pollit ferti in contrarium: Sc
defectu illius conditionis sui supra annotavimus) inmembiis extemis,& in sens bustam in-xeritis,quam externis nulla est virtus Tertia de . Jnique, quod talis potent i a sit consummativa actus virtuos de non tantum praeparativa vel inchoativa: quia virtus habet opus pei sectum, cum sit dispositio perfecti ad Optimum, pes .ctio autem consiliit in consummatione e unde quia cognitio veri non consummatur in vitibus sensitivis apprehensi vis, in illis non simi virtutes,quibus cognoscitur vetum, sed solum m intellectu, ut articulo praecedenti Ollendimus. Atqui trex illae conditiones repetiittitur in appetitu sensti, o hominis in or sine ad propitos actus. Ergo ille subiectum vii tutis optae dicta esti potest. Minor probatui quoad iangulas A conditiones. Et in primis quod appetitus sensitivus si potentia apta moveri ra regulati per
potentiam superiorem, scilicet per rationem, conliat inperientia: nam viri probi moderat tur passiones appetitus senstivi secundum di ctamen rationis. &se in eis appetitus sensitiaos cibedit rationi moventi & regulanti. Dei
de quod appetitus senstivus, ut est in homine,
non iit Omnino ueterminatus ad unum modum
Operandi, patet ex eo quod sape contia rati nem Operatur. 5 aliquando sequitur ductum rationis. Demum quod idem appetitus sit contum. mativus actus virtuosi, & non tantum praepat tivus vel inchoatis iis illius, non minus videtur manifestum : cum enim virtutes morales ver-1, sentur circa palliones quae in appetitu sensitivo subiectantus . complete habent istum opus , ubi actus de pessiones iplais appetitus ad medium detegulam rationis fuerint i educta , quidquid si de actibus cxterni, s unde sussceret ut aliquis
eiset itis. quod haberet pallione, irascibilis
pei fine rationi subiectas , licet externam pugnam non siillineret: Ergo tres conditiones r
qui sitae,ut aliqua potentia sit subiectum virtutis, in appetitu sensitivo reperiuntur.
Denique suaderi potest concluso, ostenden- 3 sdo fortitudinem & temperantiam in appetituitascibili de concupiscibili sit biectari. Ibi nenda est aliqua virtus, ubi est dissiduitas ad at ' tingendum illius obiectum: Atqui voluntas nullam habet dissicultatem ad attingendum
objectum follitudinis aut temperantiae,sed ta tum appetitus sensitivus : Ergo fortitudo &temperantia non ut voluntate , sed in appetitu sensitivo subiectantur. Minor constat: quia ei-
sentia& effectus formalis babitalis, maximE vii- tuo li,eli tollere dissicultatem, seu facilitare potentiam in qua est,ad attingendum prompte 5e faciliter proprium oblectum. Minor autem probatur : Obiectum a quo speciscantus praedictae virtutes, est moderantia patJionum : Sed potentia quae patitur diis cultatem ad attin gendum tale obsectum est solus appetitus sensi-
γ tivus, non autem voluntas : Eigo.&e. Maior
constat. sortitudo enim habet moderati passiones irascibilis, scilicet timorem & audae iam,
maxime contra pericula mortis ; temperantia veto amore, M. desiderium,atque delectarienem,
circa delectabilia tactus Sc gultus. Minor probatur e voluntas non habet dijsicuitatem circa bonum rationis pio pilum, ut insta dicemus : 'sed moderantia passionum est bonum rationis
proprium, &proportionatum reis ectu volun- .
tatis ; in delatio enim pasti otium eli bonum conforme lationi & inclinationi naturali vo luntaris, ut magis patebit ex dicendia articula sequenti: Ergo vos untas nullam patitur diis- cultatem in admittendo obiecto praedictariam virtutum,sed tantum appetitus senstivus, sit, indeque in illo siuit ponendae virtutes moder
tivae pestionum,tion vero in voluntate. Si autem quaeratur, quomodo illae virtutes 'habeant moderari passiones ' Respondeo illas moderari dupliciter, eis cienter scilicet. & sor maliter c efficienter quidem, quatenus eliciunt actus oppositos passionibns immoderatis: so
maliter vero, quatenus informando appetitum, disponunt de inclinant ipsum ad propria obiecta, conformiter tamen ad rationem, ac per hoc
ista passiones non insurginit ita vehementes.
346쪽
1 ni eles primo eum scolo : Virtus humana id tum potest esse in illa potentia , quae est propria hominis inquantum homo est : Atqui
appetitus sensitivus non est huiusmodi, sed communis hominibus de bratis: Ergo virtus huniana seu moralis non potest in illo subjectati. Huic argumento patet responsio ex dicti at . initio huius articuli, ubi advertimus non esse iuranonem de appetitu sensitivo secundum se ,
sed prout in homine aliquid rationis participat,
quo pacto non convenit brutis.
Obaicies secundo: Virtus moralis est habitus I . electivus,ut patet ex eius definitione, disputatione praecedenti adductat Sed habitus existens
tiae ad resstendum passionibus eo neu piscibilis,
habitu constantiae seu perseverantiae ad resistendum passionibus itastibilis: illi tamen habitus non habent rationem virtutis, ut docet s. Thomas infra quaest .s8.art. 3. ad 2. quia vera virtus non est in voluntate circa palmones, quamdiu non sunt sedatae, cum virtus sit illi positio persecti ad optimum, id est ad perfectiunoperationem: patet autem quod continentia Icperseverantia non sunt in voluntate absque per turbatione palmonum , imo ad hoc ponunt ut in illa, ut retistit passionibus contra rationem in-siargentibus: Ergo sicut praedicti habitus non habent consumniare bonum ad quod ordinantur, nimirum mode tantiam pusonum, ita nec habent rationem virtutis.
Obiicies tertiδ Viitus moralis debet habere 2 a. in appetitu sensitivo non est electivus ι cum ele- η pro subjecto potentiam liberam : sed appetitus ctio non si actus appetitsissensitivi, sed solius
voluntatis,ut docet D.Thomas supra quast. i s. an. 2. Ergo habitus existens in appetitu senstivo virtus moralis esse Lequit ; sitioindeque non in tali appetatu, te A in sola voluntate, virtutes morales stariectantur. Respondeo in utem virtutem moralem esset s. quidem habitum electicunt ό in eo tamen di
terre virtutes morales quae versantur circa pansones,cla res ent in appetitu sensitivo, ab aliis quae non habe ' moderari passiones, & in v luntate iubiectasia inqu5d istae sunt habitus electivi sormaliter dilecte,& immediate, quia directe de immediate e sciunt electionem,quae in sensitivus noti est potentia libela: Ergo non est subjectum vi tutis moralis. Maior est certa:virtus enim morali. debet esse principium aetiti itaberi,& moralis, stabitid que sublectari in potentia libera. Minor etiam videtur manifesta: clara libertas non in parte inferiori & seni liva. sed insuperiori & intellectiva resideat. Vst formatiter in voluntate, de in intellectu radicaliter. Respondet primo Martine2, appetitum sensi- ativum elle principium actos liberi,non intrinse ce a libertate existente in ipso, sed extrinsec. ab ea quae est in actu voluntatis.sed haec responsio dimetiitatem non solvit: cum enim omnis actus vii tutis sit intrinsece bonus & moralis, de
voluntate residet: illae vero sunt habitus electi- e bet etiam esse intrinsece liber, praesertim cimavi solum participative, indirecte, mediath, Zc
completive: tum quia eliciunt actum appetitsis. in quo electio voluntatis & Ordo rationis participatur: tum etiam quia moderando pacsiones appetitus, quae elegionem debitam perturbant, indirect - Sc mediate ad illam conducunt : tum denique,quia licet ipsin electionem directe non eliciant, eiseiunt tamen actuin adipetitos sensitivi executivum de completivum
illius. subindeque habitus electivi executive Scbonitas moralis supia ipsam libertate sui detur.
Respondent secundo alii ex nqstris Thomistis quod licui cogitativa inii omine ex coniunctione . quana habet cum intellectu,vim aliquam discutiendi participat, ut colligitur ex S. Thoma 1 .p.quis.7 8.an. cincorp. dc ad s. ita appetitus sentitivus,ut est in homine, ex conjunctio ne quam habet cum voluntate, & ex eo quod utraque potentia radicetur in eadem anima, aliquam libertatem intrinse eam participat, ut 3 24. completi .e dici posunt. Quam doctrinam εc D cet idem S. Doctor in a. dist. Ei. quaest i. art. 2
soluti nem fuse expendunt Salmantieenses hiediso. a.dubio a. f. a. eamque variis D. Thomae testimontis illustrant.
Dices. Ex hae solutione sequi. quod in vo-ao. luntate debeat pani virtus aliqua ad producendam illam electionem ad quam indirecte solum& mediate virtutes temperantiae & fortitu. danis in appetitu sensitivo exilientes concurrunt i sed hoe dici nequit,alioquin ad moderandas prusiones requirerentur duo genera virtutum moralium,quarum aliae in voluntate, aliae in appetitu seusitivo existerent: Ergo, dce. Seis
vel a probatui: Antequam passiones appetitus sensti vitat moderatae per habitus fortitudinis& temperandia, voluntas patitur diis cultatem ad s. lus verbis: Appetitus concap si ibita habet quandam Iibertatim in hamis secanduin quod potes obedire imperia rationis, o D in conchrisibili pure resse peccatam.
Velum licet haec doctrIna verissima st. x anmenti Angelici Doctoris consona, non susscit tamen ad evacuandam difficultatem argumenti propositu nam actus virtutis debet esse samplicia ter liber,sicut est simpliciter bonus 3e honestus olibertas vero,quam appetitus a voluntate participat, ob coniunc ionem illam habitualem, deradicationem quam habent in eadem anima , tantum est secundum quid de impersecta , 5 ideo noti sui scit ad peccandum mortaliter, nisi
consensus voluntatis accedat, sed solum venia
in eligendo illarum obiecto e Erso ad vincen- M liter, ut in I ractatu de peccatis fusE Osienoe- nodam talem difficultatem,& ad retistendum pacsonibus appetitus irascibilis & concupiscibilis,
requiritur aliqua virtus in voluntate. ii. Respondeo negando sequelam IIt enim at ' lietilo sequenti ostendemus, voluntas non eget virtute superaddita. ut tendat in bonum proprium,quale est illud ad quod ordinantur tem petantia de fortitudo. Ad probationem in contrarium dicendum est. illam sollim probare , quod voluntas ob eoniunctionem quam habet cum appetitu rebelli,indigeat habitu continen
AH obiectionem dicendum est eum salmanaticensibus,quod licet appetitus sensitivus hombnis,ex vi coniunctionis quam habet cum volu tate, non evadat limpliciter liber, sed sollim secundum quid, ex actuali tamen influxu fle mci. tione voluntatis,per quam ipsiam applicat ad operandum,participat intrinsece libertatem per. fectam i unde sicut in ipso ut actualiter moto a voluntate potest reperiri vitium, δέ peccatum, non solum veniate,sed etiam mortale; ita prout
347쪽
sie potestes e primipium actus virtuos. & stib- A intellectus di piudentiae; &rursum naturale aliud sit proprium illius suppoliti in quo est vo -'jectinia virtutis moralis elicitivae talis actu et . Obiicies quartho In ea solum potetitia resides virtus moialis, quae pote it attingere bonum honestum: Sed appetitus sensitivus nequit hoc bonum attingere , cinneius obiectum adaequatum sit bonum sensibile corporeum , honestuvalde inferius & ei sepe contrarium: Ergo virtus moralis in appetitu senstivo subiectari nequit. Respondeo eo cessa Masori. negando Mm reme quamvis enim appetitus rationalis per se primo attingat bonum honestum in communi.&immediate regulatum per rationem appetitus' tamen te sitivus, ut actualiter motus a ratione s& voluntate, per quandam participationem rationis attingit honum honestum in particulari, de regulatum per cogitativam; illud enim non est omnino extra lineam sensibilis & corporei, si ia licet si bonum feeundum rationem , non tamen nisi ut participative ordo rationis in actu sensitivo habetur; quo pacto induit rationem boni corporei & seMsibilis , cum non sit aliud quam corporea de sentibilis conset mitas huius insis cum actu rationis. Q obiicies quinto,dc sinuit inhabis contra praecedentem solutionem: Regula virtutis moralis luntas. cuiusmodi eli moderatio piraptiaram pastionum: de aliud alienum,quale est reddu id alteri quod siluin eth; quaerunt theolori, an, de in ordine ad quod bonum honestum ex aliisnatis,ponenda sit in voluntate vitius φ
tutis ad attingendii bonum supernatui ale. Probatur brevitet: via uiatas indiget virtute aud attingendum obiectum quod excedit proportionem uolentis. Sed bonum supernaturale excedit proportionem volentis , quantum ad speciem, cum illud lit supra totam specie inaturae hiauianae: Ergo voluntas indiget virtute siperaddita ad attingendum bonum divulum dc supernaturale,nimirum spe eu charitate. Dico secundo,requiri etiam in voluntate habitum uirtutis ad attingendum prompte & iaciliter bonum alienum, etiam naturale. Probatur: Licet honum alienum naturale 3 non excedat proportionem voluntatis, quar est prudentia: Sed appetitus sensitivus non re- C tum ad speciem,sicut bonsi sit maturale, e ima C. latur per prudentiam: Frgo non est iub: ectum virtutis moralis. Minor probatur : Appetitus sensitivus regulatur per apprehensionem lensus: Sed in sensu non est prudentia : Ergo appetitus sensitivus non regulatur per prudentiam Maior patet, Minor probatur. Prudet a debet attendere ad omnes circumstantias . & omnia quae fiunt accidere,praecavere: sed hoc repugnatientui: Ergo in eo prudentia esse nequit. Respondeo non omnem actum virtutis regu lari immediate per veram prudentiam, sed mediate. quatenus intellectus per veram prudentiam proponit obiectum honestum sensibi.&sen sus proponit appetitui honum auditum ab in tellectu: unde non opus est quod senses atten-Mat ad omnes circumstantias, sed hanc circum- ospectionem supponit factam ab intellectu.Si ta men velis dicere,quid sicut in appetitu est quae. dam 3 ibertas participata a voluntate, ita mapprehensone ensitiva, per quana dirigitur, est quaedam veluti prudentia imperfecta, ab intellectu participata, quae plures circustantias actus ab appetitu eliciti podest attingere; nihil dices a veritate, dc a principiis supra statutis alienum.
ersam In ordine ad honiam con-
naturaleργυνιιμνοβι rCErtum est apud omnes, virtutem non poni in votivitate, nisi aὰ attingendum bonuhonestum Sc morale .seu commensuratum ad rectam rationem&dictamen prudentiae: sed comtale bonum sit clupleκ , aliud supernaturale &divinum, quod non potest cognosci nisi per lumen supernaturale, Ec aliud naturale,quod iu-mitur per consormitatem ad dictamen naturale tamen excedit . quantam ad individuum ; quia aniuscuiusque voluntas. hoc ipQ quod est radicata in hoc numero supposito. determinatur per suam disserentiam indivrdua lem ad bonum proprii stippositi, iuxta illud pullosophi amabiti
bonum, tin iurqae veνὸ propν wn r Ergo voluntas indiget habitu virtutis ad attingendum bonum alienum,etiam naturale. Ni creditoris, patris,
benefactoris,&e. Et ideo Theologi collocant in
ea iustitiam.&esus parres, non lautum sub lectivas,nimirum comi mitativam distributivam, legalem, & Epive iam, sed etiam potentiales, Ut pietatem, gratitudinem, Observantiam. religionein, dce. Per quod excluditur error Flaminii, qui lib. a. de si elicitate,non sine temeritatis no-fa. avsiis est dicere, Errorem maximum esse, quod phjus hi O Th btigi arbitristitu . virtutes aliquias oratis esse in potantare. Dico te rith, voluntatem respectu proprii bo- iuii.saltem oruinis naturalis, non ndigere virtute, ac proinde omnes virtutes, respici miles huiusmodi bonitatem, relidere duntaxat in appetitu sentiante. Ita conuiuitiiter docent Thomistae eontra scolistas. 3 Patres Societatis ; videtiitque hac sententia elle expresse Aristotelis, S D.Thomae philosophus enim 3. Et hic. cap. 3 o.temper uitiam di fortitudinem ponit in appetitu sensitivo, solumque iustitiam collocat in voluntate. idem clare docet S. Doctor quas . i. de virtutibus art. s. ubi te concitidit: sis errodua virtates saxi in voluntate sicut in stibiecto,scilia
ina pasti ei consistant sicut sonitudo circa timore
G audacius. O temperantia cina conctipiscentias.
Otartet eadem ration esse m appetitu sensitisa. Noa oporter qMod rat One 'arvis patronumst asqua νεν- em in voluntate ; quia bonum in ipsis passon sis o quod est ρι tin dum rationem. O aa hoc naturaliter se habet uolautus ex ratione ipsus potentia, cum fit proprium Objei um νoluntatis. Quibus ultimis verbia rationen, unda inentalem nostiae conclusionis insinuat. Nul la enim potentia eget habitu virtutis ad attinsendum obiectum iii Oidine ad
348쪽
quod est per se psam eompleta, determinata, de Aproportionata Sed . .muatas est comple a.d terminata, ec pι iam itionata ad attingendum
bonum horibit tin proprii suppoliti e Ergo non in siget habitu virtutis ad illud attingendum. Maior patet: habitus enim a i hoe tantum reis quiritur, ut potentiam ulti ni4 iam leat & d. terminet ad attingenduitiobiectum. unde ii potentia per seipsam est conlpleta & proportionata ,superque in ea ponitur habitus. Minor ve in pr batiar: Tum quia bonum honestium proprii suppositi non excedit proportionem volentis, neque quantum ad speciem, cum si ordinis naturalis Deque quantum ad individuum, clara non lit at lenum . sed proprium suppositi appetentis. Tum etiam . quia sciit voluntas, ex quo sest appetitus naturae rationalis, natura sua inclinatur de propendet in bonum ut se, ideoque ad illud ut tale attingendum nulla ponitur viatus , ita ex quo est appetitus talis hominis. inclinatur ex se in bonum honestum talis suppositi: sicut enim differentia individualis contrahit volvi tatem ut si haee numero, ita & elus inclinati nem determinat ad bonum huius supposti. 34. Nec valet quod dicunt Ad vel sarii, voluntatem esse quidem naturaliter completam. dete minatam, de inclinatam ad bonum physicum proprii suppositioion tamen ad bonum morale, ieu honestum. Non valet, inquam, tum quia voluntas . clim sit inclinatio iratura rationalis, consequens cognitionem intelleetivam, debet habere ex te vim proportionatam ad attingendum bonum proprii iupposti rationi consenum, sicut appetitus senstivus ex eo quod est inclinatio naturae senstivae , sequens cognitionem senstivam. habet ex se vim completam &proportionatam ad attingendum bonum sens-bile seu delectabile proprii supposti. Tum etiam quia,ut supra dicebanius, bonum morale ichonestum proprii suppositi, non excedit virtutem volentis,neque quantum ad speciem,neque quantum ad individuum. Addunt aliqui. quiadseut cogitativa ex conis iunctione ad intellectum,&appetitus sensiti vias Dex con unctione ad voluntatem. imperfectam vim quandam discurrendi. & modum aliquem Iibertatis participant i ita voluntas in contunctione quam habet cum intellectu, ut est regula humanorum actuum, megi ante synderes. rectitudinem quanda naturalem sortitur, per quam inclinatio eius naturalis ad boni, honestumiuvatur δί completur. De quo videri possunt Salmanti censes hic disp.a. dubio 3. b. I. ubi hane
doctrinam fuse ac erudite expendunt.
s. Non magis iuvat alia responsio Adversari rum, dicentium non susscere ad hoe quod umluntas virilite non indigeat ad attingendum bonum honestum proprii stippoliti. quhd possit abi Esolute illud attingere, sed insuper requiri quod possi facile&delectabiliter in illi,d tendere rquamvis autem linquiunt) voluntas ex natura. sua habeat vim ad attingendum bonum proprium morale, non tamen facile & delectabilia ter. Non magis, inquam, iuvat hae e responso inam ratio adducta piobat, voluntatem posse attingere bonum honestum proprii suppositi, fa-xile, delectabiliter; potentia enim proportionata Se completa ad aliquoA bonum , facile &delectabiliter ad illus tendit, quia di meustas non potest provenire nisi ex excelsu Sc impro portione obiecti cum potentia, vel quantum ad Tam. III. speciem vel quantum a3 md υ; assum; αδ eoqueu voliuatas si completa & propori icinata in Natura sia ad attingendum bonum horieltiam proprii suppoliti,taleque bonum. neque qNantum ad specieii , neque quantum ad individuum, proportionem voluntatis excedat, ut supra ostensi mei . facile & delectabiliter illud attinger,totaque dissei, itas,quae in huius boni alti gentra repet itur, se tenebit ex parte appetitss, in quo linit immoderatae passones, electionem boni honesti impedientes vel retardantes: unde in ipso quidem appetitu senstivo ponendae sunt virtutes temperantiae & sortitudinis ad stibiici endas vel moderandas huiusmodi passones, non ueia, in voluntate. in qua solum collocatur iustitia . cuni aliis virtutibus ei annexis ad attingendum faciliter & deIectabiliter bonum alie Dum, quod excedit proportionem voluntatis quantum ad individuum, ut in secunda conclusone declaravimus, ct magis patebit ex solu
Biicies primδ: Intellectus ad quodcumque
. vertim recth attingendum indiget hah tu virtutis iiitellectualis, etiam ad ipsa prima principia, tam speculativa. quam praci .ca , nam ad speculativa ponitur in illo habitus intelliget tiae,& ad piactica synderess r Ergo etiam v luntas ad quodcumque bonum honestium recte attingendum. etiam ad bonum incommuni, Scad bonum honestum propria suppositi, indigebat
Respondeo ex D.Thoma infra quaest e r. art. 37 3 .ad i . de quaest. i. de virtutibus art. s. ad 3. n gando cons equentiam,& paritatem: quia intellectus non e t de se in actu primo completus ad cognosce udum, ses sicut indiget speciebus ad quanaeumque cognitionem , etiam primo in principiorum ita N habitu inclinante ad illam rvoluntas vero non indiget habitu inclinante in bonum honestium in communi. aut etiam i' bonum proprium, qu:a chira stelan taliter appetitus rationalis, est ex se in a primo inclitiata respectu boni honesti in communis.&cumst appetitus rationali, talis suppositi, in bonum proprium illius naturaliter inclinatur. Ubiicies sectinG4 Ad omnem actum virtutis faciliter producendum poni debet habitus inpotentia illum eliciente: Sed a voluntate procedunt plures actus virtutis eirca bonum honestim proprii supposti ut cum quis eligit sumere cibum in debita quantitate & aliis circi, stantiis: Ergo & virtutes eirca tale bonum d bent in ea collocari. Confirmatur primo: Habitus acquiritur peractinini repetitionemr Ergo repetiti actibus virtuosis in voluntate circa proprium bonum, debet virtus generari. Confirmatur secundb: Voluntas per actus viatiosos etiam ei rea bonum proprium. a quirit habitum vitiar Ergo per virtuos acquiret habitum virtutis. Consequentia patet. tum a Partitate rationis e tum etiam quia contraria debent versati ei rea idem sibi ectum,atque adeo potemtia , quae potest esse subaectum vitii ei rea proprium bonum . etiam poterit ella subiectum
349쪽
Ad obiectio rem respondeo distiuguendo i Ma orem: Ad omnem actum virtutis faciliter producendum poni debet habitus in potentia
eum eliciente,quando non est sui scienter comia
plata & determinata ex se ad illum eliciendum, concedo Maiorem: si sit sussicie liter completa& determinata,negra Malorem. Constat autem ex dictis voluntatem esse sui scienter completam & determinatam ex natura sua ad bonum
honestum promit suppotiti, fic in illud naturalem habete inclinationem, cum sit appetitus rationalis talis stippositi, ut supra declaravimus. Ex quo patet responsio ad primam coniirmatio nem: Maior enim distinguenda est, habitus a quiritur peractuum repetitio uem,ii potentia sit capax illius, concedo Maiorem : ii non sit c
cumque descendat,non acquirit habitum, quia est incapax illius, cum per naturalem gravatatem sit complete inclinatus ad descensum. SL
militer potentiae naturales,ut vegetativa, utri-tiva,& similes, quantumcumque G perentur .n uacquirunt habatum, quia a turaliter sunt ad agendum completae. Idem eum proportione dicendum de volantate respectu proprii boni. Ad secundam respondeo primo, negando Antecedens r sicut enim quia lapis habet naturalem inclinationem completam ad descen sima, non generatur in eo habitus ad ascensendum sui sitim, quati tum vis millies sui sum proiiciatur , ita nec in voluntate generatur habitus vitiosus circa bonum proprium, quia voluntas habet inelitiationem naturalem completam respectu proprii boni honesti. quae non minias res stit habitua vitioso inclinanti in contrarium, quam relisseret periecta virtus acquisita, si adiae illat. Respondeo secundo,dato Antecedenti, ne sando Consequentiam,&palitatem : ratio autem disparitatis est . quia voluntas ad actus nMIos, circa quodcumque obiectum exerceantur, non est ex se inclinata , ideoque requiritur habitus vitii ut ad illos inclinetur : ad achus vero
honestos circa proprium bonum est ex propria natura inclinata, subindeque non potvit ad illos per habitum inclinari. obiicies tertior Potentia indifferens ad bene vel male operandum, indiget habitu virtutis, quoad bene operandum determinetur: sed voluntas etiam respectu proprii boni est indisse rem ad bene. vel male operandum i squidem aliquando bene. aliquando male Operatur a Ergo eget habitu virtutis, quo ad recte attimsendum bonum proprium determinetur. a i. Respondeo distinguendo Maiorem: Poten tia indauerens. indit serentia libertatis ad bene vel male operandum, inalget habitu virtutis,&c. nego Malorem: potentia indifferens indic etentia perfectibilitatis, goncedo Maiorem. Similiter distinguo Minorem: voluntas etiam respectu boni proprii est indifferens, indissereniatia libertatis, concedo blivorem indictetentia perfectibilitatis,nego Minorem,&Consequentiam. Duplex ergo distingui debet in volunta te indit ferentia alia libertatis, alia perfectibili
ratis a prima convenit volui toti respectu cuia ius elimque actos liberi; secunda solum convenit respectu actos superexcedentis , ad quem propria vires potentia non sulsis iunt, sed indi, set perfectione superaAdua: unde ista indit se
ientia debet compleri & det minari per tabi
. tum, qui novam vim conserat potentiae s illa vero non petit auferri per habitum virtutis. imo. adhuc posito tali habitu in voluntate, manet ii ea haec indisserentia; quia licet ille ad Uium a-
. tum inclinet & determinet,haec tamen inclina- 'tio&determinario accommodatur natura potentiae liber x, subindeque non ossiait indifferentiae requisitae ad libertatem e cum ergo voluntas
respectu proprii & connaturalis boni honesti, non sit indifferens indi intentia perfectibilitatis
quia tale bonum vires eius natui ales non excedit. aeque quantum ad speciein, neque quantum ad individuum, ut supra ostensii in est sed duntaxat indifferentia libertatis & dominii, ' quae est facultas ad iurumlibet, nulli omnino alia ligata,non indiget habitu virtutis, quoad tecta
attingendum tale bonum compleatur & de te
Dices : Habitus omnis,praeterii mutitutis, ad a. hoc ponitur in potentia, ut compleat de determinet illam in Ordine ad actum , & oblectum quod sibi est dissic iter Sed voluntas in piosecutione boni hones i,etiam Iroprii, patitur non modicam disiicultatem. 5: ideo saepe illud dese-
xi labiturque in oppositu ira malum: Ergo ind.-set habitu virtutis ad prosequendum attingendum bonum honestum,etiam proprium. : Respondeo. dupliciter posse aliquem actum reddi dissicilem potentiae, nimirum vel per ueta intrinsece,vel extrinsece id tum & per accidens. Dicitur dissicilis primo modo,quando ves quantum ad speciem , vel quatitum ad individuum, superat vires & proportionem potentiae. Censetur vero dissicilis secundo modo . cum est talis solum ratione alicuius impedimenti extrinsectretardantis actionein, tametsi in potentia adsit sussciens virtus intrinseca ad illum eliciendum. Creando ergo dicitus habitum , inutis requiri,
quando actus est di scilis potentiae, hoc velum ea quando actus est illi diui ili spei se Sc ex o
lecto , cum enim hac dissicultas triatur ex defectu complementi & determinationis potentiae, auferri nequit nisi per mimam intrinsec δ, complentem & determina item potentiam in actu primo: falsi iveio, si alias tit clum disg-cilis potentiae per accidens, A. ratione aliculus
impedimenti extrinseci; tunc enim non requi intitur habitus ut promptὶ fiat, sed sufficit animvere impedimentum : unde cum dismetillas, quam voluntas interdum patitur in pio sectitio. ne boni honesti. proprii & e naturalis , non proveniat ex desectu persectionis requisitae, neque ex superexcedentia obiecti vel , ita staex passionibus immoderatis appetitus selisitivi, altisve impedimentis tenentibus se edi parte corporis,nullus requiritur habitus virtutis in v 'l untate, ad facile de delectabiliter pro si ei
dum tale oonum, sed si ad hoc aliqui, stabituὴ
ne cellari iis est, collocari Gebet in pi aedicto a' petitia, ad moderanὀas eius passiones, ex qira rum immoderantia illius boni piosecutio dissi. cilis reddi; .
Instabis: Dissicultas. quam voluntas patitur 43. In reddendo unicuique quod stitura est. provenitere pallionibus puta ex nimio amore inti, vel pecuniae: Sed hoc non obstante ponitur in voluntate iustitia aὰ hime amam facile & Aellati, hi liter exereendum: Elgolieti ai issicultas quam
voluntas patitur in prosecutione boni honesti. proprii&ἰ naturalis, ex passionibus imino deratis ne titus lentiti vi oriatur. nihilominus requia
350쪽
requirItur hab; tus υIrtutis In voluntate, ad fa- Aetl. de delectabiliter prosequendum tale bo
Respondeo quM licti voluntas in exerceri do actu itistitiae , & reddendo unicuique quod suum est. patiatur aliquam dissicultatem ex pansonibus appetitus sensitivi provenientem. haec tamen non est tota dissicultas quam patitur: in exercitio illius actss, sed simul cum dissicultate illa extrinseca. ex passionibus appetitus proveniente, habet aliam sibi intrinsecam, petitam ex excelsi& improportione hujusmodi actos non quantum ad speciem, sed quantum ad individuum : cum enim cuiuscumque voluntas sit radicata in hoc numero supposito, determinatur per suam differentiam individualem ad bonum B proprii suppositi. subindeque ex maiori & vehementior i inclinatione,quam habet ad bonum proprium, a prosecutione bolii alieni retarda tur r unde ad vincendam hanc dissicultatem p nitur in voluntate habitus iustitiae. Caeterum ad proprium bonum honestum voluntas nullam patitur dissicultatem intrinsecam. Ortam ex ex cellii & improportione illius. cum tale bonum. neque quantum ad speciem, neque quoad individuum vires eius naturales excedat; sed tota dissi euitas quae in huius boni prosecutione reperitur. ex intrinsecis impedimentis, & pallionibus immoderatis appetitss sensitivi provenit: unde ad facile & delectabiliter prosequendum tale bonum, nullus in voluntate debet poni ha bitus virtutis,sed sufficit ponere in appetitu ira- se ibi li&concupiscibili virtutes fortitudinis &temperantiae, quibus immoderatae illius pastio-
ites cohibeantur. 3c temperentur.
M. Obiicies quarto : Humilitas versatur circa bonum proprium; ponitur enim ad moderandum asseetiim spei. dc appetitum propriae excellentiae. ut docet D. Thomas a. a. quaeis ici .aret. Sed humilitas residet in voluntate: Ergo in vOluntate ponitur virtus ad attingendum bonum proprium honestum. Maior patet, Minor probatur idem est stibiectum eontrariorum : Sed superbia humilitati contraria eli in voluntate, ut docet s.Doctor a. a. quaest. isa .art. 3. 3e patet ex eo quὀd in Angelis praevaricatoribus . in quibus non est appetitiis sensti vias, superbia reperitur: Ergo humilitas in voluntate, non vel bin appetitu senstivo residet. Respondeo duplicem dari humilitatem . v
nam iri voluntate. 6c aliam in appetitu sensitivo, solamque hane posteriorem . quae est pars potentialis temperantiae , versari circa boniam proprium, moderando assectum propitae excellentiat abs.lure sumptae, noti curando deli bordinatione ad alium i illam vero quae residet in voluntate,& est pars potentialis iustitiae, .cespirere bonum alienum, aula respicit propriam ex .cellentiam, non ab lute , sed ut subordinatam Deo. chm importet subjectionem hominis ad
Deum. ut docet s. Thomas a a. auxi . lcl. arr.
I .ad s his verbis r Hunnriti secundum Oba est 'eι iam virtus praecipue respicit stibiectionem hontinuad Deum .propter quem etiam ahu humiliauda
Dd a sinemne virtutum. Ad quastionem s7. Diν. I horae. VARl .E solent tradi divisones virtutis incommuni: sed eaeteris elarior & com pendiosior ea est, quam S. Doctor hie prosequitur, qua scilicet virtus in intellectualem,moralem, S I heologicam distribuitur. Dctvirtutibus intellectualibus & moralibus brevi ter hie agemus: de Theologicis vero specialem Tractatum milituemus infra,post Tractatum de iusti fieatione impii, & merito stilli. Cui alium brevem ἁe quatuor virtutibus Caidinaltibus, Avitiis eis oppositis, subnectemus.
V Iitus intellectualis ea dicitur, quae perscit
inter lectum ita ordine ad verum . sive speculativum, s. e pia tacum i soletque diuidi in quinque species, quae vocantur intelligentia, seu habitus primorum principiorum, sapientia. scientia,ars,dc prudentia Ratio vero huius diuisionis haee est: Clara virtus intellectualis persiciat intellectuna in Ordine ad verum,tot eise debent virtutes intellectuales , quot sunt has itus infalli b liter attingentes verum: Sed habitus infallibiliter attingentes verum stant tantomquinque enumera i: Ergo illi soli sunt vitti tes intellectuales. Malor patet, Minor probatur. Verum quod certo & insallibiliter ab in tellectu attingi potest,uel est universale,s: coitisequenter necessarium, vel lingulare Sc continia gens ' Si universale, vel est attingibile imme diate, vel absque medio, & ex sibi a terminorum notitia,ut sunt prima principia φ & pro illi, ponit ut habitus primorum principiorum Vel est attingibile mediate .dc per proprias causas: quaes fuerint particulares, ponitur scientia: si verbe ausae cierint altissimae tisin ersalislἰmae, ponitur sapientia. si autem tale verum sue iit lii gulate, vel illud est factibile s de pro illo attii gendo ponitur ars: vel agibile φ dc ad illud at tingendum ponitur pre/entia. Praeter bas quinque virtutes intellectuales, dantur alii habitu, seu cis olitiones in intelle Elii, quae non habent rationem virtutis quia non attingunt insallibiliter verum, ut sunt fide, hi mana opimo, suspicio, dubium. selertia,&e. Dillerere vero in pateticulari de pradaetis quinque virtutibus intellectualibi is uota est hii itis loci, clam de his agatur in Philosophia: unde hietillim varias illarum species bc divisiones empendemus.
Habitus ergo primorum princip;orum divia diluti in intelligentiam,&.enderesin. illa a tingit prima principia speculativa. quae deserta viunt ad scientiarum acquisitionem hae e Per optima principia praeitca,.quae ad rectam Operationem ti morum di rectionem conducunt ;