장음표시 사용
401쪽
quae est pura eventia & non ens, per actum posi- Αtivum constitui aut illum in sita estentia S ratione formali ineluderer neque etiam petebat actum qui directe & per se ad omissionem tendat; cum experientia unicuique constet, multoties se actu aliquem omittere absq; eo quod id formaliter de iurecte velit. Solum ergo poterat exigere talemaoum ut occasonem &causam per accidens: unde vel S.I homas inderet,vel debet etia si
ab ea opinione disce iodi aetum denegare.
Deinde eadem solutio seu interpretatio con sutari potest ex his quae habet idem S. Docior in 2. dist.33. quaeu. i.artie. 3. ubi hac scribit riniLm di. an aha in peetasa amissonti sempeν
de aliquo alis 3 a. M per se impedimensum eius Ροd riore ιeηὸιών. Quibus verbi, S. Doctor Cnon solunt excludit actum qui sit de essentia oratissionis vel qui directe di per se ad illam tendat,sed etiam quemcumque actum antecedentem, aut concomitantem, qui sit causa vel occasio illius; cum asserat voluntatem ob suam indi . serentiam posse aliquid praetermittere, nihil cogitando de opposito, nec de aliquo impediente adimpletionem praecepti. similia habet ad An
κει od liquid .ae quo νο α am culpae hiaere su ι: r tamen ah ais essιkών νetia oviissionis , fi ηοηfaciaι suod αριών. Quo nihil clarius Nexpressus contra nostram sententiam dici potest. I a C. Respondetur tamen sistinen in praedictau solutionem seu interpretationeic alii effera te D. Tlionii constabit i imi totum illum arseuluit unde ad primam instantiam, concessa Maiori,neganda est Minore nam prima illa opinio postulabat adium tanquam de esentia Omissonis, non per modum praedicau ςssenti iis , aut per modum rationis forinalis constitu
livae illius hoc enim nemo potuit opinario sed iaut aliquid complens illam essentialiter in esse nvoluntariae N peccaminosae: vel, quod idem
Ad secundam instantiam respondent dii qui i*3 D Thomam ibi loqui de omissione obiective
considerata, secundium quam rationem non supponit aetum , sed tantum dicit carentiam actua debiti; non vero de illa, quatenus est vota luntaria in edierestio, sub qua ratione aliquem voluntatis actum requirit. Sed lia e explicatio manifeste repugnat textui: nam S. Doctor se ait: ctim enim taliantia liseris se , n e ad isti titilsaei adum ruet nostiendam dele=minetur, potes
etiam de .lisus alia , usds s per se impedimem am ejus ειod sceνe tenetur. sed verba fixe ri/test hae modo prietermissere assui. ωι. de missone in exercitio procedunt i Ergo haec interpretatio verbis D. Thomae non convenit unde vera solutio est quam tradunt Salmanti- censes in tract.de voluntario disp. . dub.
nempe D.Thomam in quaestionibus disputatis , di in summa Theologica, resorinasse id quod in libris sententiarum, di ad Annibaldum doc
erat. Et ratio quam additiint, videtur perspicua. in s.Doctor loco citrio super Sententias resert duas illas opiniones extremas, quae tem pore eius circumserebantur , quarum una ad peccatum omissonis in dispen sibiliter aditim exigebat, altera negabat eum aliquo modo requies , di ibi absolute di sine distinctione reiicit
primam sententiam, & secundae actaret. In quinionibus verδ disputatis , & in sum Theologica, resert quidem praedictas opinio. nes , sed neutram ex toto reiicit , vel admittit, di veluti medi, via incedit : nam cum prinia concedit requiri actum ut causura , quod nega. bat secunda: cum hae verδ negat illum actum esse de eius essentia, sve aliqui a coimplens illam essentialiter in esse voluntariae de peccaminosae ;quod aliqui ex assertoribus prima existiniabant a manifeste ergo resormavit in posterioribus scriptis praedictam secundam sententiam , cui in prioribus magis adhaeserat, Objicies seeundo i Si ad omissionem eulpasialem necessarius esset aetus eam concomitans .ioa aut praecedens, maxime ut talis omisso esset voluntariar sed absque omni actu, eam eoncomitante aut praecedente, potest esse voluntarie rErgo)culpabilis ae peccaminosa. Maior patet ex supradictis, nor probatur. Ut aliqua omissio si voluntaria, susscit quod aliquis possi,
teneatur, & non siciat, ut eommuniter do-eent Theolos cum D. Thoma supra qu. 6. arti 3. Ergo omissio absque omni actu eam conco-m tante vel antecedente, potest esse voluntaria.
unde idem S. Doctor hic qn.7 i. an. 3. cum sibi objeeis et in secundo argumento, quod pecca-hum omissonis debet esse voluntarium, di quod hoe non potest habere sine actu , respondetest, tanquam formam, aqua onaissio imme diate voluntaria & peccaminosa denomineis tur e unde stat D Thomam, quantum ad aliquid deservisse praedictam sententiam, scilicet quantam sed titis iis v. .ιι nasia es, ουλι, et nostitum ad illud quod asserebat, actum requisiuin
ad peccatum omissionis , per modum complo menti & formae denominantis ingredi eius es.sentiam: & eidem sententis adhaessse, quatenus absolute talem actum ad omissonem culpabilem requirebat, contra aliam opinionem ediametro Oppostam, quae nullo prorsus m do talem actum ad omissionem culpabilem po
rem. Ad cuius probationem dicendum , quod quando Theologi docent, quod ut aliqua omisi so si voluntaria, susscit p. e, ιeneri , in non δει ν/ ; vel est serino de requistis sollim ex paria
te actus primi, non excludendo ipsuin actuale exercitium, neque actum a quo debet incupere ; vel ir non facere, non sumitur pro carentia actui debiti nude sumpta , sed ut associata
402쪽
omnibus quae nccessista sunt.ut tenninet volun Λ divitive,non tamen sit mes &collective secari. Ratam C ercitium, ac proinde alicitio actu, qui ut ratio talisexercitii. Ves,ut alia loquuntur, ly, faeeνe , non sumitur pure negative, di prout omnem si spensonem& negationem actus importat , sed privative & moraliter , secundum quod talis negatio causatur a voluntater unde cum voluntas non possit illam causare , nis aliquem actum eam antecedentem aut comittat tem habeat,ut supra ostensum est,perly u.nseere non excluditur, sed subintelligitur adius volun talis, omissionem eone omitans , vel antecedens.
Similiter quando S. Thomas ait ali vita diei is Iuniaνiam, non fiam qaid Odit hora ipsam ictus attineatu sed quia in ροιestaιe nostra esk μι sues ηοη ι, vel Qt,n intendit aliquid posse esse voluntarium in actu primo Me aliquo actu voluntat;s,inquanti, in potestate hominis est velle vel nollet vel poste dici voluntarium in actu se- eundo, sine actu directo S immediate ad omissi
io . Objicies tertio di omissio secundum suam es.sentiam& rationem sormalem nullum includit a ctum, eg est mera carentia & privatio actust
go potest poni seu dari a parte rei absque omni
actu sed concesso Antecedenti, negatur Cons quentia: plura enim requiruntur ad existentiam mi, quae gyn sunt de eius essentia , ut 'patet is homine,qui non potest existere a parte rei sine quantitate,& existenVa , quamvis neutra ad ejus essentiam di quidditatem pertineat runde quamvis omissio in sua essentia&ratione specitica nullum includat actum, sed si inera e rentia actus; in individuo tamen & tu exercitio non potest poni, nis detur aliquis actus,qui steausa vel oceaso omittendi. Sicut licet eo ruptio ex suo conceptu formali non dicat actio nem positivam, sed destructioneian . tamen non potest eYerceri in re sine actione postiva ;quia omnis corruptio est annexa alleui generationi,& introduetioni Arma, quae fit per aetionem Fostivam. Objicies quarto: Instante praecepto dilectio nis Dei v.g. N advertentia obligationis , potest lvoluntas omnem actum suspendere, quo vel adimpleat praecentum, ves impletionem impediat :Erso dabili, est omisso peccaminosa S culpabilis absque ullo actu voluntatis, qui sit causa vel occaso illius. Consequentia patet: nam qui non adimplet praeceptum,cuim potist,& tenetur adimia plere, peccat peccato Omissionis. Antecedens etiam ex libertate voluntatis manifestum vide tur : Nam voluntas,stante pr': cepto & advertentia obligationis, manet quc d exercitium ii hera respectu cuiuscumque actus,atque adeo pO
est Illum suspendere: Erso potest non elicere Metiim quo praeceptum adimpleat,vel adimpletio nem impegiat. Ios. Respondeo negando Antecedens e stante enimaduhrtentia inteilectus , di Deo non denegante situm eoncursim , non potest voluntas omnelnactium eostemve suspendere, de libertatem suam per puram suspensionem actus exercere; neque
ad exercitii libertatem id requiritur, sed solum quod possit suspendere quemcumque acturi , &quamcumque volitionein aut nolitionem divisve r seut materia prima potest quamcumque formam exuere divisive, non tamen collective,
L continuum in omnem partem fgillatim &T . II Ltio est primo, quia repusnat voluntatem velle omnem operationem suspendere , & ab ea cecsare,nis habeat actum volitionis, quo talem sus. pensionem velit ut docet Caietanus I. p. quaest. sq. art. r. ubi ait,quod voluntas neque seipsam. neque alias potentias potest sulpendere,nisi medi ante actu,quodirecte vel indirecte tale suspensonem velit. Secundo, quia si voluntas cessaret ab omni actu, maneret veIut mortua in actu secundo, subinde ue careret omni libertate in actu secundo, cum Iibertas , ut supra dic bamus , si modus quidam seu species vitalia talis r unde tam repugnat dati exercitium mere negativum libertatis, seu omnis actus suspensivum , quam dari exercitium pure negativum vitalitatis 3 seu omnis motus de actioni, vitalis suspensuum. Potest ergo voluntas , ratione libertatis exercitii qua pollet, velle & non veste quod inque objectum in particulari, S hune uti illum actuini vel hoc aut illud obiectu in amplecti , aut relinquere, aut ad illud divertere; ad aliquem tamen actum vage &disiunctive necessitatur : scut in Opinione multorum, voluntas divina licet indifferens si ad velle mundi produehionem, & velle negationem illius, ad aliquod tamen illorum volen .aum necessitata est ; &seut in sententia Ad veriai sariorum , eis voluntas necessita non sit ad velle impletionem praecepti , aut velle negati nem, aut ad puram omissionem determinate a ad aliquod tamen istorum vage & confuse neces.stata est. Io7. Objicie, quinto, si instante Obsistatione ali cujus praecepti ammativi, v g. dilectionis Dei,
Deus denegaret uoluntati prae notionem physicam, aut concursam multaneum ad omnem actum postivum. cum huius praecepti adimple. tione incompossibilem, voluntas postet tale praeceptum non implere , eum ad eius impletionem praeteterminata non esset, ut supponimus, nec praeventa auxilio emcaci, sed tantum sufficien ti, S tamen tune nullum aetum cum hulaemo di praecepti adimpletione incompossibilem eliceret ; cuin repugnet voluntatem sine concursu Dei praevio & smi ut eo operari: Ergo metaphysice loquendo, & de potentia absoluta, non repugnat dari omissionem culpabilem, absq; omni
actu playsco eam antecedente vel concomitante.
Respondeo quod licet in tali casu vos tas Io 3. posset non diligere Deum, seu non ponere actum qui praecipitur, non posset tamen peccare peccato omissionis; quia cum ekcrcitium libertatis debeat ab astu positivo incipere, & in casi postito nullus actus positivus in voluntate existeret , negatio amoris non esset in actu secundo liberadi voluntaria, sed solum.in actu primo i subindeque non esset moralis N iinputabilis ad culparet, sia pure naturalis & phIl a. Unde scut
sum in primo instanti potuisse mereri , non tamen peccare, quod non soluat de peccato commisIonis , sed etiam omissionis intelligendum
est: ita hie dicendum est talem hominem , sacta illa suppostione, posse quidem libere Deum
amare Ec mer ri. non tamen peccare, dilibere Omittere.
Dices: Qui potest, & non facit id ad quod se
teneri cognoscit , non excusatur a culpa, juxta i*s
403쪽
λ ιι. um ερ illi: sed talis hemo posset actum A vel propter pluviam, vel propter laboremit
amoris elicere, quia . ut supponimus , esset ii structus auxilio suffeteilii: S ad id se teneri cognosceret, cum etiam supponamus illum ad hujus praecepti obligationem advertere r Ergo non excusaretur a culpa, sed orusso hujus praecepti esset tunc peccaininosa At . ulpabilis. Rei pondeo distinguendo Maiorem rQui potest & non facit negatione liberati voluntaria in actu secundo, nego : in casia autem posito nepatio illa dilectioni, Dei non esset libera, nec voluntaria in actu secun- Ado, sed tantum in actu primo, , desectu afius positivi, a quo exercitium ii Artatis inciperet; potestas enim ad impcdicndam omissonera, tantum illam constituit liberam in potentia &actu primo , non autem in exercitio S in actuserendo.
ito obiicies ultimo : Homo potest peccare peccato omissionis , exercendo actum , qui nec sit causa , nec occasio illius : Ergo di nullum omnino actuin eliciendo. C nsequentia videtur le-' gitima; cum actus. qui nec elicausa, ncc occaso omissonis, non magis in eain insuat, quam Ii nullus omnino daretur. Antece&ns vero hoc
exemplo sexdetur : Potest aliquis sacerdos velle aperire breviarium , suspcndendo tamen vota Cluntatem recitandi , vel omittendi oscium i si igitur ille reservet in tali suspensione usque aὰ mediam noctem , de non recitet Osscium; peccat peceato omissionis , & non tamen elicit actum qui st eausa vel occaso illius ; aperticienim breviarii non potest dici causa vel occaso omissonis ossicii , cum potitis si disposito 3e
praeparnio ad ejus recitationem.
iii Respondeo primo impossibile esse , quod sa
cerdos aperiendo breviarium possit suspendere voluntatem omittcndi , vel recitandi ossicium,sne aliquo actu voluntatis , quo sormali rer aut virtualiter talem suspensoncm velit : nam ut supra ex C etano dicebamus , voluntas neque
scipsam, neque alias potentias potest suspendo Dre, nis mediante actu quo directe vel indirecte talein suspcnsionem velit. Respondeo secundo , quod licet aperitio illa tu, breviaiij non sit per se di ex natura sua, causa, vel octaso omissonis Oiscij , per accidens tamen,& ratione cire statiaruin , potest esse causa illius , eὰ suppostione scilicet quod pericveretusque ad tempus , in quo urget praeceptum rocitationis osseij, vel in quo amplius tale praeceditumadimpleri nequeat, ut in casu proposito con- . tingit.
D mnis .ctiis conjunctus eum amissione , ω eam
pictione praecepti, poste duolieit. e mas ung cum omissicitio, scilicet ut eausas , vel occasiones idis iis , sicut coni sit eum quis propter ludum aut studium non audit sacrum ;: di concomitanter tantum, ut liquis statuat non audire factum, ueris, R deinde ne maneat otiosus , dum tempus adimplendi praeeeptum instat, det operam ludo vel studio. Hoc praemisso, st. f. I. 1ι.ιauuν Prima ues s. π Ico primo, actum qui est causa vel occasio omittendi, etsi ex sua specie & objecto stbonus , vitari ex omissione, Nesse peccatum: actum vero qui nullatenus in omissonem influit , sed ad illam mere per accidens di concomitanter se habet, nisi alias malus sit. , peccatum non esse, nec ex omissione, cui per accidens conjungitur, vitari. Haec concluso communis est apud Theologos, S adeo certa, ut sola explicatione indi geat. Sit ergo casus , luod aliquis propter des-derium N aviditatem studendi omittat missant,
dieimus quod studium illud est malum ; quia
quamvis de se bonum, vitiatur dum est ratio volendi aliquid malum , nimirum missae omis sonem e sicut eleemosina, quamvis de se bona Rhonesta, vitiatur dum movet hominem adscitum; & universaliter bona intentio ' ex pra- Ixoriva electione vitiatur, ut in tractatu de moralit 'te actuum humanorum ostendimus. Si vero postquam homo ob pigritam , vel laborem itineris, aut consimilem causam , decrevehon interesse facio,tunc tempore quo urget praeceptum audiendi mistam, studeat, vel in aliquo honesto opere se exerceat, dicimus quod opus illud non vitiaturi quia supposta alia uoluntate omittendi mis
sim, materialiter 8c per accidens se habet ad ejus omissionem, de nullo modo in eam insuit; alias si omnis actus concomitans omissonem, ex illa vitiaretur, sequeretur illum , qui statuit
non audire sacrum , debere tune cinnom Ilium
actum quamlumvis ex se honestum suspendere, S manere otiosum; quandoquidem si aliquem excrceret, in ipso peccaret. Dices: D. Thomas qu 1. de malo art. I. ad 7. ait:
sit itet homo alia facere ιentiaν. Ergo ex D. Thoma, omne opus de secum adimpletione praecepti incompossibile, exercitium tempore quo debet praeceptum adimpleri, ex malitia omissonis vitia
Confirmatur ratione D. omae: omne tale opus si de tempore indebitor Ergo uitiatur ex circunstantia temporis. Cons uentia patet, An tecedens probatur. Tale opus sit tempore quo homo tenebatur nota aliud r Ergo si tempore indebito. Responde D. omam intelligendum esse deopere laudandi Deum de facto impediente Oia tis servantiam praecepti affrinativi, Nin omissio nem influente: non vero de opere quod licet ex se si ineompossibile cum observantia praecepti, de facto tamen eam non impedit , nec ullo modo in cut omissionem influit. Ad eonsrmationem distinguendo Antecedensest tempore indebito , negative & materialiter,
concedo Antecedens e contrarie aut privative di formaster, nego Antecedens,&Consequentiam. Nam licet studium v. g. tunc non debeatur, in quo consistit esse negative indebitum , de exerceatur tempore quo instat praeceptum au
diendi missam, ac proinde tempore uiaebita
404쪽
materialiter,non tamen si tempore indebito sor- Α mn,impossibilem rodidit eorum restitutionem. iii. Inseres quarto, eum qui vovit studere tempore quo domi occupatus non est , teneri ex voto ad studendum, durante firmo proposito omitten di sacri auditionem: quia studium cum peccatum non si,sed opus bonestum, est materia congrua
voti. Inseres quinto,non peccare ludentes cum eo
ut post simum d cretum non audiendi sacrum Ira. e ludo dedit: nam,ut patet ex dictis, talis homo ludendo non peccat, eo quod ludus in tali casu
in omissionem missae non influat, sed ad eam more per accidens di concomitanter se habeati E go nec alii cum eo ludentes , & in ludo cum eon participantes; eatenus enim isti peccarent,qua tenus ad illius peccatum concurrerent, quod in tali casu non accidit.
rentem, ex quo causatur misso, unam tantum a 3' specie malitiam moralem habere, sumptam ex mmissione quam causat,&ex contrarietate ad vir
tutem qua prohibetur omissio. Est contra et Henricum, & Gabrielem, quibus ex Recentioribus sib se ibunt Suarer hie dispd .sectinum.
q. R Cranado disp. g. sect.3. num. 22. asserentes
actu inqui est eausa omissionis, duplicem habere malitiam specie diversam a unam ex Omissone quam causat,& alteram Oppositam illi virtuti ararocederet actus, s malam omissionein nonret: v g. studium causans omissionem sacri, non solum esse contrare ionem,qua praecipitur auditio missae, sed etiam contra studiostatem , quae inordinatum studendi amorem regulare de moderari debet. Nostra tamen concluso communis est apud Doctores,& sacile potest suaderi. Qui omi tit sacrum propter studium, non magis peceat , quam peccaret, s manendo otiosus absque tali auctu ipsum omitteret, ut videtur per se notum: Sed si omitteret sacrum absque tali actu per Q-lain otiositatem , committeret unicum pecea-- tum,scilicet contra virtutem religionis : Ergo
di qui omittit sacrum propter studium , sol iam
contra virtutem religionis peccat,non vero comtta virtutem studi litatis.
Confirmatur: Eu contraria sententia sequitur a sillum qui omittit sacrum , teneri in consessione explicare motivum quod habuit omittendi , an
stitieet omiserit illud ad studendum, ludendum , vel ad somno & otio indulgendum: Sed hoc est
contra communem Theologorum sententiain ,
di fidelium praxim , qui nunquam haec motiva explicant in particulari , sed solam omissionems praecepti: Ergo dic. Sequela patet : nam iuxta
Tridentinum tenetur homo in consessione aperire numerum peccatorum,di Omnes circunsta
tias speciem mutantes: sed diversa illa motiva , ex quibus omissio sacri procederet , essent diverseeitcuntiantia finis speciem mutantes: Ergo te neretur homo illa in particulari in consessione explicare. I 26. probatur secundo concluso di si ob aliquam rationem studium esset in eo casu contra studio- state maxime quia rectitudine huius virtutis eareret; nam clim bonitas malitia non possint in eodem actu componi ut in trin.de moras,
tate actuum humanorum contra Caietanum
maliter ει otivative; quia studium illo tempore
non prohibetur ratione sui,sed ratione Oinis sionis,N quatenus causa est omittendi, cumque in Osu posito in omissonem non influat, coi
sequens si quod non prohibeatur , subindeque quod non sat tempore indebito privative & sor
,ic Instabis: praec is auditionem saeri, prohibet Omne cum illa incompossbile di At studium factum tempore quo urget praeceptum audiendi missam, in auditione sacri incomposshile est :Ergo tune prohibitum est. Responoeo distinguendo Maiorem di omne incompossibile, de facto impediens, &de facto in omissionem insuens, concedo Maiorem: non impediens,nec insuens desecto in omissonem, nego Majorem: R sub eadem distinctione Minoris nego Consequentiam.
quaeres, an possi ras vi certa regula ad dignoscendum quando nam actus,qui coniunctus in cum Ornissone,st causa vel occaso illius,& quando ad illam mere per accidens εἰ concomitanter se habeat Ir7. Respondeo, quo/ s opera cum observantia praecepti incompossibilia supponant in volunta- ite simum N egeax decretum seu propositum non observandi praeeeptum,tunc incre per accidens & concomitanter ad ejus omissionem se habent; quia cum supponant causam sumeten tem omissonis, praedictum scilicet voluntatis propositum, in eam de facto non insuunt: dummodo tamen determinatio illa voluntatis ita parum distet ab executione , ut non si verismile quod mutabitur: si enim tam longe ab executi
ne distet, ut st spes aliqua probabilis quod voluntas eam revocabit , tunc opus cum observantia
praecepti incompossibile potest in eius omissio-iis. nem insuere, S ab ea vitiari. Ex quo Inseres primo eum qui prope Doram duodecimam, in qua instabat praeceptum audiendi sacrum, se somno dedit , post simum omittendi
propositum, non peccare se somno tradendo :quia in tam brevi tempore nulla est spes mutandi propositum, sed est certo perseveraturum moraliter,ac proinde somnus non cense r tollere potentiam moralem adimplendi praeceptum, sed a latam supponere. iis, Inseres secundδ, Clericum navigantem, post
decretum emcax nunquam recitandi horas canonicas in tota navigatione,peccare mortaliter
projiciendo brevia iiii K in mare quia in tam longa temporis mora, qua navigatio me' suratur,posset retractare propositum , di est verismile quod illud mutaret: per proiectionem vero breviarii nece statur aci Omissionem praece pii, quamvis mutet propositum , N per cons qtiens hujusmodi proiectici est causa omissonis. Idem dicendum et de eo qui ducit uxorem polhvotum castitatis, etiamsi antea statuisset .non servare votum : quia sinister iste mutare potu-;sset propositum, Si per matrimonium quodam do neces statur ad plures aetiis oppostos voto.is. Inseres terti δ, eum qui post propositum non restituendi , gistrahit hora quae restituenda
erant,peccare ea dis rahendo r tum quia utitur alienis bonis, domino invito, quod est intrinsece malum e tum etiam quia potuisset retrastare
propositum non restituendi, & est verismile quodmutasset: per distractionem vero bonora .
405쪽
ostendimus) eo ipso quod studium est malum ex
Omissione sacri quam causat, fio potest honest te morali studiositatis gaudere r sed haee ratio nulla est Ergo Re Maior continet praecipuum sundamentum adversae sententiae , Minor vero suadetur. Audiens sacrum die festo ex motivo vanitatis, privat auditionem sacri rectitudine religionis, cum tale motivum eam vitiet ; & ta-incia auditio sacri contra religionem non est, nee contra praceptum Eceleta; alias se audiens illud violari t, S consequenter peccaret mortalia ter, quod a nullo Theologorum admittitur: EGgo ex eo quod studium omissionem cautas, careat honc statu morali virtutis studiositatis; non recte inseretur cile contra istam virtutem, di d plicem malitiam specie diversam habere, unam contra religionem, & alteram contra studiost
ia . 'ter studium , hoc facit ex nimio an ecius dendii Sed ad virtutem studiositatis pertinet nimietalcm in affectu studendi corrigere & moderari: E:go qui omittit sacrum propter studium, facit contra virtutem studiositatis , N non
soliun contra virtutcm religionis a subindeque studium missae omissionem causans, duplicem habet malitiam specie diversam , unam contra
religionem,& alteram contra studiositatem Cons Mur e Studere tempore indebito est 28. eontra studiositatent, cum ob malum temporis circumstantiam possit contra hanc viriutem pec
eari: At studens tempore quo urget praccptum audiendi sacrum, studet tempote indcbito , ut de se patet: Ergo contrastudiostatem de linquit. Ad obiectionein respondeo,nimietatem in ac sectu studendi cluplicem esse ; una est intra propriam materiam , quando scilicet quis studet rea prohibitas, vel inanes, aut quae propriam facultatem superant; altera intra propriam materiam non est, sed ad aliam transfertur a ut quando quis studet, S a studio impeditur observantia praecepti spectantis ad materiam alterius virtu tis 1 prima constituit vitium euriostatis , di per virtutem studiositatis corrigitur; secunda non a
studiositate, sed ab illa virtute, cujus praeceptum per studium impeditur, eo si debet i di huius conditionis est nimietas affectus studendi, impediens sacri auditionem, quando instat praecep tum; quare non per studiostatem , sed per religionem corrigitur. Unde ad confirmationem nego Naiorem: circumstantia enim indebiti tem poris est tircumstantia extranea respcctu studii, quia studium perae nullum tempus determinate
excludit : N ideo prohibere hane circuinstantiam, non est munus studiostatis, sed alterii virtutis, cuius praceptum per studium impeditatur e sevi non pertinet ad iustitiam prohibere ciretimstantiam saetilegii, uti scandali , quibus potest vitiari iustitia actus alias peccaret contra iustitiam qui redderet debitum uxori eum scanis dato, vel qui in loco sacro redderet) sed ad vi tutem religionis B: eharitatis r quia scilicet
hujusmodi circumstantiae non continentur intrairopriam materiam iustitiae, sed is si extraneae
UV Mese, secundo: Qui propter studium trans. R freditur praeceptum audisngi saerum, eonstituit in studio rationem ultimi finis , diligendo illud plus appretiative quam Deum,qui est auctor illis praecepti ; Sed daligere hoe modo studium , de
quamlibet rem creatam est speciale peccatum Odip stu in virtuti charitatis, quae praecipit diligere Deum ut finein ultimum,& prohibet constituere hujusmodi finem in aliqua creaturae Ergo in illo actu est duplex malitia specie diversa , alia
contra religionem, & alia contra charitatem.
Respondeo concessa Maiori, negando Mincirem : Cum enim auerso a Deo ut ultimo fine sit generalis conditio consequens omnia peccata di mortalia, non dat actui peccamino specialem
malitiam contra charitatem, nisi a peccante expresseti directe volita sit; quod nunquam aut
Obiicies tertio e Actus qui si quando non
debet,indepen lenter a quocumque malo essectu malus est: Sed actus studendi tempore quo urget praeceptum audiendi saeruin , tit quando non debet; dictat enim rario ut talis actus tunc non sat: Ergo independenter ab omissione s cii est malus, subindeque malitia alterius speciei a malitia omissionis. Respondeo distinguendo Maiorem : actus qui st quando non debet, independenter a qu
cumque malo essectu est malus, si indepcndenter ab ipso essectu fiat quando non debet, concedo Maiorem, si in hoe quod est seri quando
non debet, dependeat ah ipso effectu, nego M jorem. Unde cum studere tempore quo urget praeeptum audiendi sacrum , ideo praecise fiat quantio non debet, quia studere tunc est causa omissonis sacri, tale studium non potest intelligi vitiatum independenter ab omissione neque aliunde praeterquam ab omissione habere mali
objicics ultimo r studium causans omisso. nem sacri , caret rectitudine studiositatis quam
debet habere: non enim stat bonitas moralis eum malitiani orali simul in eodem actu, ut intractatu de moralitate actuum humanorum ostendimus r Ergo est peccatum non solum eon 3 tra religionem , ratione Omissionis sacri quam
causat, sed etiam ratione sui contra studiost tem; & consequenter duplicem habet mastiam speeie divosam. Respondeo distinguendo Antecedens rearet
rectitudine praecepta, nego Anteced ns : reetia redine non praecepta, concedo Antecedens, &nego Consequentiam, quia solum carentia rectitudinis praeviae peccatum est ; praecept autem studiositatis non mandatur bonitas mora lis actis, sed substantia actus stimul cum circumstantiis intra propriam materiam debitis e sicut
praecepto audiendi sacrum non mandatur moralis honitas auditionis sacri, sed solum substantia auditionis, cum circumstantiis debitis intra proeriam materiam, alias qui audiret sacrum ex fine inanis glosae,praeceptum Ecclesiae violaret rquod nudus docuit. Vel seeundo respondeo distinguendo Ante-eedens : studium causans omissonem sacri, caret rectitudine studiostatis , ratione Oppositionis cum illa, nego Anteeedens r ratione oppositionis indirectae cum alia virtute, concedo Ant cedensin nego Consequentiam. Itaque ad bois nitatem moralem studii requiritur consorinitas
eum regulis studiositatis directe , &ladire
406쪽
negatio distormitatis cum praeeeptis aliarum vi tutum: unde potest studio talis bonitas mora lis non convenire, vcl ratione contrarietatis cum regulis studiositatis vel ratione difforanitatis cum regulis aliarum virtutum e quando primo modo non convenit, malitia contra studiostatem reperitur in actu studii; quando autem secundo modo,est in tali actu negatio bonitatis moralis virtutis studiositatis , non vero malitia contra
Dices: Bonitas moralis studiositatis eonfvii in consormitate cum regula illius Ergo si studi ruum in illo easu est eon me tali regulae , saudet bonitate morali studiositatis dis non conformatur illi, essensus malitia opposta tali virtuti. Respondeo primo, honitatem moralem petore formalem consorinitatem attus eum regula; ut autem actus malus non sit, susscere materialem conformitatem,quia haec sola praecipitur. Caet iam quando ibidium insuit in omissionem culpabilem , est soli. in materialiter consorme regilessuescistatis, &ideo nec est bonum honitate morali studiostatis , hee malum malitia illi op
posita. AEVel secunao respondeo, ad bonitatem moralem stadiositatis requiri consorinitatem cuin re gula illius directe, & de connotato negationem difformitatic cum praeceptis aliarum virtutum tunde licet volunta, studendi si in cadu allato consormis regulis stiadiositatis,non gaudet tamen honestate morali illius,quia est distorinis res religionis. A sa omittendi, & ipsi omissio , unicum numero
peccatum moraliter reputantur.
Ex quo inferes, quod licet actus, qui est cau- I3s: si omittendi , materialiter & in esse physico rommissio sit, utpote actus realis & postivus; Maliter tamen Nin esse moris, seu in ratione peceati non debet dici coinmisso, sed omisso: Ratio est, quia ut jam ostendimus , praedictus actus constituit unum peecatum cum Omissione: Sed peccatum per omissionem constitutum , absolute estpeecatum omissionis, di noti comminsonis i Ergo S: actus qui est causa omittendi, B litoraliter & In esse peccati eunsderatus, non est
tomissiti Unde si absolute de praedicto actu
quaeratur, an si omisso vel eommissiopeonpud respondebitur esse commissionem ; & non omis. sonem. Si autem inquiratur, quodnam peccatum sit 3 respondendum est, esse, peccatum omisionis,& non cominissionis. ARYιcvrvs IV v An emulens ex ratis ottinearia . peccet narisiam suanda .noui am, sed eιiam suau-
tendi , N ipsam omissionem, non solum unum specie, sed etiain numero peccatum mor liter reputari: nili alias actus, qui est causa omitia tendi, ex sita specie S Objecto sit malus; unde in consessione non est necesse explicare actum ex quo eausatur omissici,si ex sua specie S obiecto non si mastis,sed sussicit ipsam actus debiti omis. sonem declarare. Patet hoe corollarium t Nam ita se habent actus qui est eausa omittendi,& ipsa inistio, siaeut actus interior voluntatis , S actus exterior ab eo eausatus,vel sciat imperium 3 di actus im-leratus r Atqui actus interior di exterior non imi duo numero peccata, sed eae illis unum numero peccatum in genere moris consurgit,quod in interiori incipit, & in exteriori consummatur, ut in tractatu de nabralitate actuum humaianorum visum est i item imperium N actus imp
ratus, v.g. intentio At electio, moraliter lota quendo unum tantum numero peccatum censen tur: quia ubi sunt multa propter unum ἡ praeser tim in moralibus,non censetur esse nisi unum, ut docet D. omas in a.dist. 4 a. quaest.I. art.1.hia
γεν vi n/m Ordinaκιών, Ergo aetus qui est cauaeVPPONIMVS tanquam certum,quod I ua mittens actu debitum peceat, cum voluntarie apponit causam omissioni eulpabili; etiamsi de facto non sequatur omisso. v. g. ille qui hora matutina somno se tradit, praeυidens quod non evigilabitur usque ad vesperam , subindequeo quod sacrum omittet, peccat cum voluntarie somno se tradit , etsi sorte postea contingat ip-s iam ab aliquo evigilari, & sacrum non Omittere. Nam voluntas ex prcsa Omittendi actum de bitum vere est Reeatum, etiamsi de ficto noti . subsequatur omisso: scut voluntas serandi , vel occidendi peccatum est, quamvis de facto nee sertum, nec homicidium sequatur : Ergo paria
ter voluntas interpretativa aut virtualis omittendi actum debitum,peccatum erit , quamvis non sequatur omisso de facto. Atqui subsummo qui dat eausam omissioni culpabili , virtualiter &interpretative vult omissionem : Ergo peccat eum dat causam Oinissoni culpabili. Unde so- , tum dissicultas est, an etiam peccet quando de facto ponitur ipsa omisso : cum enim interdum ti non sit time sui compos i dicareat usi rationis& libertatis , ut patet clini quis instante praecepto audiendi missam, tormit, vel ebrius est; videtur esse in eapax peccandi. R ipsi omisso non videtur posse esse in se ipsa formaliter peccatum . sed duntaxat in sua causa i in qua est voluntaria. stafinxi l ex antiquis D. Bonaventura, Alenss. Major, Paludanus,& ex Recentioribus Cur ivarquer, Cranado, & alii. Nihilominus. Dieo, omisso in somno contingens , Vere imputatur ad culpam,tempore quo instat praeerptinn,& non solum est effectus peccati. Ita e muniter doeent nostriThom istae,quibus subscribunt suare Valentia, Ssas, Lorca,& plures alii. Probatur primλ concluso authoritate Divi Thomae, qui eam pluribus in locis docet , praesertim a. 2.P.7s .art.3 ad a. his verbis a Duun
407쪽
affert in exemplum aliquem qui sero se in briavit,& non potest surgere ad matutinas , ut debet) non omis ereι e tinri palei qtiod praeceis dens ine tristia non Λιι amissi. , sed omissionis ea a Vari dicendam es , suod .m p. in. vis e impudari adeat .m, Mando fuiι tempus veranδ,
tamen propter cavisam praeιedentem, ex qua omissio se aeus redduar a.Δηιὰν ra. inibus verbis S. Doctor non solum conelusonem nostram expressit, sed etiam rationem sundamentalem ipsus insinuakit. Nam ut aliquid sit in se sorinali ter peccatum, suseit quod in directe di in sua causa liberum & volutitarium sti sed omissio sacri, contingens in somno, in directe di in sua
causa voluntaria est; c&n supponamus omitten
tem .quando se somno dedit , illam praevidisse rΕrgo illa ivise sormaliter peccatum est, subindeque omittens non solue peccat quando appo nil causam, sed etiam quando de Licto omittit , eis tune dormiat,& sui compos non sit. Minorge Consequentiae patent: Maior autem, in qua est dissietillas, varii, e,emplis declaratur & su detur. In primis enim pollutio noctuma in somno contingens, licet non si in se se aliter lubera & voluntaria, quia tamen est libera & v luntaria in sua causa, puta in turpi cogitatione , vel in tactu impudieo, aut alio consimili actu , peccatum est,ut docet S. Thomas I .p. quaest. 8o. ara . Item si quis voluntarie se inebriet , aut somno committat,praevidens quod in ebrietate
vel in somno faciet homicidium , non solum peccat quando dat causam, sed etiam quando de acto occidit,quamvis tunc nullam habeat libertatem formalem quia scilieet talis occisio in sua causa libera & voluntaria est: unde s occidat cloricum , manet excommunicatus , ut docentClosa in cap. Mulieres de sentent. excom. Palu danus in A. dilt. 18.quaest 3.art. r. Sylvester verbo excommunicatio num.3.N alii. Similiter si virgo eo animo se in ebriet, aut Aintio committat,ut e bria vel dormiens a viro defloretur, non solum peccat quando se inebriat, vel somno commit
tit , sed etiam in ipsa defloratione; cum per illam
amittat irreparabiliter virginitatem , quae extra matrimonium non vis per peccatum amittitur , ut docet S Thomas a. 2.qu. 231. t.3 de in .dist. 33.qu.3.art. . Denique quando aliquis mecat ex
ignorantia, actus peccati est solum indirecte voluntari iri, & in sua causa, nempe in ignorantia lErgo ad peccatum sussicit voluntarium indiuinctum&in causa. Confirmatur: non plus voluntatii requiritur ad peccandum, quam ad merendum, vel ad valide recipiendum aut consciendum sacramentum: Sed ad merendum, di ad recipiendum aut conficiendum valide sacramentum, sussicit voluntarium indirectum& in causa i Ergo & ad peccandum. Major patet :Minor probatur quoad primam parteni artyr in instanti mortis meretur coronam martyris,aut saltem in eo instanti in quo vulnus lethase recipit, in quo tamen multoties potest esse privatus rationis usu ex inflicto
vulnere; ex eo autem meretur, quia voluntarie
sustinuit sibi vulnus illud infigii Ergo ad me
rendum sui scit voluntarium indirestiuin & in causa. Quoad secundam partem etiam suadetur:
si aliquis habeat intentionem se ipiendi baptismum,& ea non retractata incidat in amentiam, di se haptiretur , validum recipiet sacramentum, 1: vere baptiratu erit. Item sacerdos, qui animo eelebrandi accedit ad altare, & mente distractus ac sine advertentia, verba consecra tionis pr fert, vere conseit sacramentum , ut
communiter docent Theologi ;& nihilominus illa prolatici non est formaliter libera in se , sed
tantum virtualiter vel in causa , quia libertasso alis nequit esse sine formali advertentia :: Ergo ad valide recipiendum vel consciendum sacramentum, suscit voluntarium indirectum ti in causa. Probatur secundo coneluso ex duphci ab se do & ineonVenienti, quod sequitur ex adversa sententia. In primis enim si omittere sacruim
tempore somni ex causa voluntaria, non esset
in se formaliter peccatum , sed duntaxat peccati effectus, non esset etiam peccatum velle se omittere,& talem Oniissionem desderare i Sed
hoc diei nequiti Emo nee illud. Minor patet , Se uela Maioris probatur. Essectus peccati,qui in seipsis peccata non sint , sed tantum in sua causa, licite positit desiderari; licet enim mulieri,
quae per adulterium concepit,desiderare pactum,' quamvis si effectus peccati adulteris, di peccatum in illo. Itein licet ei qui contra Ecclesiae praeceptum comedit earnes feria sexta , desiderare
nutriri ex illis N augeri, quam is huiusnodi nua
tritio S au mentatio fiat effectus . comestionis
peccamino aer Ergo si omissio sacri , tempore
somni ex causa voluntaria contingens, non si in in se sorines ter peccatum , sed tantum este cius
peccati, licite desiderari poterit. Deinde statis omissio non esset in se se ali- 1 .
ter peccatum, sed tantum in sua causa, non esset necessarium illam in consessione ediplicare , sed susiceret esprimere causam ex qua secuta tisi: Athoe diei nequit, eum si eontra comm emulum N poenitentium timoratae conscientiae, ti, prudentum Consessariorum, qui de huiti linodi
inissionibus externis , post manifestationem assectuum, solent interrogare pCenitentes: E go dic. Probatur tertio conclusio: Si esset lata edicomis municatici adversus eos qui non audiunt inis. si in die festo, nullus eam incurreret propter solam volitionem non audiendi, nee propter so-hun eause appositionem , sed tantum quia tempore quo obligat praeceptum , non poneret actum debitum, seu non audaret sacrum : Erg
cum excommunicatio incurratur propter peccatum eompletum, consummatum, Spericctum,
tune esset formiliter & complete peccatum omissionis, noti vero quando voluntaric ponercintur eausa illius.
Denique suaderi potest conclusor Iste actui, Voti ominere sacram in die feso, cam βινε somno
sus est 1 Ergo di ipsa omissio sacri, in somno aut
ebrietate voluntaria contingens . peccaminosa erit. Antecedens est certum: Conseque inia vero probatur. Bonitas de malitia actus voluntatis, de pendet ex objecto,scu ex re volita; unde repugnat aliquem actum voluntatis habere mali tiam, nisi res, directe vel interpretative volita,
408쪽
Ergo si talis actua sit malus & precaminosus, A tur omissionem contingentem in somno solis messe peccaminoiam in causa, non vero in se ipse. ipsa quoque omissio facti in somno aut ebrietate voluntaria contingens, mala & peccamininerit, subindeque peccatum,& non solum peccati effectus.
c Biteles p δ r De ratione actualis' precati
est libema actualisi At om Imo in somno eveniens, iron est actualuer liberar Ergo nec a . se precatum. Maior videtur cella : quia pecca. Sed hoc non est dicendum, alias incideremus in sententiam quam impugnamus, eum Adversarii non nesent talem omissionem esse peceatum inrausa sed tantum in si ipsi: Ergo &e sequela Maioris probatur Eatenus aliquid est peceatum, quatenus est voluntatium: Ergo s omissio e civ. tingens in somno non sit voluntaria in se, sed ia a causa, non erit peeraminosa in se, sed tantum
Respondeo distinguengo sequelam Malotia
pro secunda parte i sequitur esse peccaminosam solum in caula, non veris in seipsa, a se eoncedo tum eatenus est peccatum, quatenus es volum B sequelam: non veto in seipsa, a cain denomi. latium di liberum 1 Elgo nequit elle actuale peciscatum sine libertate actuali. Minor autem pro .hatur multipliciter. Primis, illud est actualiter li. berum.quod est actu in hominis potestate quoadesti de non esse: Atomimo in somoti non se sub latet hominia potestati: Ergo non est alla libera. Seeundh,absque actuali iudicio rationis non stat actualis libertas: At in somno non est actu iudi ocium rationis: Ergo nee est libertas actualis. Tertibi Libellas non eonvenit intrinsec , omis soni exteriori . sed exit insece per denominatio. nem ab actu interiori voluntatis intrinleee libe. tot At in somno nullus existit aedis voluntatis intaclor. intrinisee liberi Ergo nec omissio m. c in qua libera de voluntaria est. terior esse potest actu libera per denominationem extrinsecam Respondeo distinguendo Maiorem: δe ratio. ne actualis peceati est libertas actuali in se vel in causa, eoncedo Maiore mi in semper, nego Maiorem: ut enim in prima probatione eo luasonis ostendimus, de variis exemplis deelaravimus, ut aliquid fit Arnialiter & actualiter peceatum, sussisit quod inditem de in sua eausa vo. ivntarium fit de liberum. Similiter distingvo
Minorem omimo in somno eveniens non est actualiter libera in se,eo edri Minorem: in sua eausa nego Minorem Ad euius primam proba tionem, quatenus distinctioni tradita obstare potest respondeo veram esse M a solem de actu lihe
to in se. Aliam autem de libeto solum in eausa; ad hoc enim semeit fuisse in hominis potestate ponere de non ponere causim, ei li causa semel posita non subiit eius potestati quoad esse&non
esser eum enim huc impotentia ex causa homini libera de voluntaria otiatur obstare nequit actua liter libero in causa, eui obstet actualiter libero in se.
Ad seeundam probationem distinguo Majo.
rem: absque actuali iudieio rationis non stata malis libertas in se,concedo Maiorem l actua lis libertas in eausi, de per denominationem in
illa,nego M .liorem; ad hune enim modum liber. g quia intentio illa moriendi pro e hsisto moriti satis sume it pracessisse iudicium indifferens ad ter tune perseveraret, neque per somnunt inter liberam vesicionem causa & eoncessa Minori, rumperetur. distinguo Consequetia distinctione Maioris obiteles tertih: si ebrius ant dormiens ratio Ad tertia coacesia Maiori, distinguo Minorvi in somno nuutis existit act' interior voluntatis, existentia physia, eoncedo Minorem iste tia morali, nego Minorem,& Consequentiam. Nam licet aedia voluntatis, quo fiati volita causa omissionis non existit physice in somno ex me tamen moraliter, quatenus prius titit, de reiatra latus non est,&ab illo sie existente denominatur omissio peccaminosa de libera per deno
distabis: Ex hac doctrina dc solutione sequi.
nante nego sequelam Masorisi de sub eadem distinctione Minotis, nego Consequentia. Magnuigitur inter nostram de Adversariorum sententiisam discrimen intercedit Adversarii enim taliter docent omissionem esse me ea minoiam in causa, quΛd denominatio pereati sistat in causa, nee transeat a eausa ad Omissionem in se, secun/um quod a statu ini ra rauom distinguitur: nos vero non ita, sed dicimus denominationem peccati non listere in causa, sed transire ad omissionem in te. hoe est quatenus a causa distinguitur,non iraquhd ipti in se conveniat malitia a se, sed qubdipsi conveniat malitia in se, dependenter a causa, obiicies ieeundo , de limul instabia eontra praecedetirem doctrinam r Non minor libertas requiritur ad merandum, te demerendum,'uam ad merendum: sed ad meritum non sufficit li bertas in causat alias posset dormiens, peractum quem in Guia voluntaria exercet in somnis meis reri r Ergo neque huiusmodi libertas si ficit ad
Respondeo eoncessa Maiori, negania Mi. norem: nam etiam ad meritum sum est libertas viitualis 3c in causa, si detur respeetuae fa boni: David enim dum aeta vulneravit lapide Phili.
sth um,actu meruit, etiam h in livio illius vulnean tu non fuerit ei libera in se ipsi, sed tanto minsua causa, nempe in einissione lapidis a semel namque iacto lapide, non amplitu fuit in potei ate eius Philisthaeum non vulnerare. Eodem modo si quia dormiens exerceat ex caua volun tam a m eirca bonum obie m. nulla eiretinis stantia vitiatum, Aequi in vagitia ruerit per R inistentus, sitia probabile est polle talem actum de nominati bonum demetitori uiti extrinlece a M. nitate demerito ipsius causa, ut insinuat S. Thoamas qu. 18. de veritate ara 3 ad ' si quis etiam se traderet somno, eum voluntate patiendi maristyrium, de postea durantei omno modium fidei
Oecideretor, tune merere ui euronam manyrii.
isI Isaanea ius praeedentis posit in somno de ebrietate peecato commimonis aut omissionis pes ea re , poterit etiam sacerdos ebrius auido miens eonfieere Meramentum, si ante somnum aut ebrietatem habuerit intentionem conseiserandi. 8e faciendi quod facit Ecclesia i sed hoc videtur absurdum Elgo de illud. Sequela probatur: Non minor requiritur libertas ad pee-
eandum, quam adeonficiendumsacramentum rErgo si libellas in eauia sui ut ad peceanis dum, sussiciet etiam ad validὲ eonsecrandum e
409쪽
Sed verba consecrationis In somno prolata, sunt Alibera in causa, si ante sommum praecessit intemtio consecrandi; in illa in somno moraliter per severet, & per illum non interrumpatur mora.
liter, ut ex supra dicta patet: Ergo &e. Respondet Suareatomos in s p. disp. 1 se 1. . eones. I negando sequelam: quia linquit actio conscienssacramentum debet elle humana: prolatio autem verborum, a Sacerdote ebrio aut dormiente procedens, non est actio humana, quamvis intentio ea proferendi somnum aut e.
btietatem piscesserit; & ideo verum Sae mentum non potest conficere. Sed hic Author non loquitur consequenter ad sua principia: Primo quia hie nobiscum fatetur, iquod quamvis homo in somno aut ebrietate ra. tionis compos non si, potest tamen actionem exteriorem precaminosam eΗῆcere, & conse . qia later humanam, ab inter ora actu ante somnuaut ebrietatem habito, fle in Qmno aut ebrietate moraliter perseverante, imperatam: Ergo prolatio verborum, ab ebrio aut dormiente facta, non ideo validum Sacramentum non eonficit, quia actio humana non sat. e ah intentione praecedente ut esse eius procedat. Secundo. quia tomo a de Relig;one lib. i dehonestate voti cap. io. docet quod uerha promissiua in somno aut ebrietate prolata, verum
votum de obligationem inducunt l, ante somni aut ebi letatem voluntas se illis verbi, obligandi placesserit: Sed ut piomissio obligatoria ut . M. Mi esse actio humana, & ab intentione obliga.tionis inducendr procedere : Ergo promisi
exterior, facta in somno aut ebrietate, est actio humana, & moraliter pi Oeedit a voluntate in .mnum antecedente; tib consequenter prolatiovet horum sacramentalium, facta in somno aut
ebrietate, humana actio esse potest, & ab inten . tione consciendi Sacramentum, quae soninum
antecessit, moraliter procedere Ratio ergo cur verba a Sacerdote ebrio aut dormiente prolata, non possint veru Sacramen itum conficere, etsi ante sommura aut ebrietatem lintentionem illud consciendi habuerit, ex voluntate Chrilli petenda est, qui licta prolatione
verborum voluntariam soliun in eausa,ad dignitat sacra nenti elevare potuerit id tamen noluit : tum ob reverentiam debitamSacramentis: tum etiam quia Oportuit sacramenta confici aininistro cum morali certitudine materia debi. tri in somno autem aut in ebrietate talis certituodo esse nequit: quamvis enim ante somnum, pa. nem, & vinum pro conficiendo Eucharistia Sa cramento prope se relinqueret, pos ea in somno existens aliam posset materiam applicare, Acuerisba supra illam proferte. Ob taceigo & alia inconvenientia, etsi vel borum prolatio, a dormi. Imiente aut ebrio facta, actio humana esse possat, subindeque ad Saeramentum iussi cete, de facto tamen ad hoe a Chtilio instituta de elevata non
6 s Nacramenta ex parte sermat constare in veria his, quae sermaliter sint verba humana: illa veto
quae dormiens ebrius . vel amens pioserunt non esse verba rmaliter. desectu a lualis significationis. sed duntaxat materialiter sicut vel ba prolata a pica, vel a pultaco & adeo non posse bacra Uentum conficet e. Ex quibus patri lutio M.
gumenti propositi: Respondetur enim negando
sequelam Maioris. Ad euius probationem dieendum est, non ideo verba a Aormiente aut ebri prolata non posse sacramentum eonficere,quhd
sufficientem libertatem habere nequeant, sed quia vel a Christo instituta & elevata non sunt; vel quia defectu actualis fgnificationis,non sunt
sermaliter verba,sed tantum materialiter. Obsicies quarto 1 Sequitur ex nostra sententia
posse hominem justificati aut justum esse eodem
temporis momento, quo peccat mortaliter exle.
riori omission et Sed hoe videtur absurdum: EGO &c. Sequela probatur: Ille qui voluntarie edit causam omisnoni eulpabili, potest poenit m eo tempore quo sequitur pracepti omisso, vel paulo ant subindeque per poenitentiam iustifica i i Ergo si tune pecret mortaliter peccato
omisAonis, eodem temporis momento poterit
elle sumis & peccare mortaliter, subindeque simul in gratia & in peccato existere. Resporideo negando sequelam MaioAs. Ad cuius probationem dicendum, i Ilum, qui voluntarie dedi causam omissioni eulpabili, non peccare peccato omissionis, si eo tempore quoi equitur praecepti omissio, vel pauth ante. de
causa omissioni culpabili data ipsum poenitueriu'uia retractata per poenitentiam causa esset sis peceaminosi, 3c ejus voluntate, talis effectus , dum postea sequitur, ncn est voluntarius, sed potius in voluntarius, rationemtraehitionis, desie non est peccatum. Dices cum vaetque Demus hominem illum sne paenitentia obdormire, de in ipso somno antequam omia o precaminosa sequatur, Deum
ill i gratiam infundere, de postea praedictam omissionem sequii in hoc salam casu sequitur hominem illum iustificari, aut esse iustum, eodem temporis momento quo peerat mortaliter
extetiori omissione i cum in tali casu eausam quam voluntaris deditoreis oni culpabili, me
poenitentiam non retractave Iit.
Sed negatut tequela. Ad euius probationem te spondetur ipsam glatiae infusionem , quae fiei tet insoni vi , sere tune virtualem retractio. nem praecedentis voluntatis peceaminosae, qua
homo dedit eausam omissioni eulpabill, & ideo
etiam in tali easu omissionem, secutam reddi ex vi hujus virtualis tet tactionis in voluntariam , &pet consequens non esse peccatum.
Ex dicti, in hoe atticulo intelliges, quodli-eὸt culpa omissionis ineipiat imputati eo tempore quo quis libetὸ dat eausam omissioni, eo m. plete tamen Ec pei sectὰ non imputatut , nisi Eo tempore, quo instat praeceptum operandi,&Omittitur actus debitus 1 scut litat ille qui
vult occidere aut moeehati . statim in eoide suo ineipiat este homicida aut moechus . iuxta illud Christi Matth. s. Qua viderit mallerem adcem visendum eam, jam machatus est eam in corride sua. coinplere tamen N perfectὸ non censetur esse homleidia, vel adulter, donee te ipsa furtum vel adulterium commiserit. Unde aliqui die unt, quod quando voluntarie ponitur ea ula omissio. Diaeulpabilia, est peeeatum omissionis quoad assectum enm veth ini ante obligatione praecepti assirmati si omittitur actus debitua, tune estpee-eatum omissionia quoad essectum. Ex quo ne ilὸ intelli a quid velit divus Thomas loco in prim
probatione conclusonia adducto . dum negat pecea iam omissionis incipere, quando aliquisse applicat adactum illicitum, & ineomposi
410쪽
bilem rem illo ad quen tenetur inam ibi non lo- Α .rdmotur, o ex talem motiro proce tr araria quitur de pectato omissionis in affectu, sed in ef- enim ad c gregandam minuam Orapit, o non dat feta u. &.le illo asserit non incipere nisi quando ea qua dare deberi Uuuttitergula vi adsum acien- omissio actualiter ponitur; cum quo tamen stat iungam. ct sive, a ctaviedit,erjejunia debita pra- quod incipiat in affectu formali aut interpretatiis remutit.
vo. quando aliquis se applieat ada diu incompoc idem colligitur ex illo percelebri Ambrosii sibilem eum illo ad quem tenetur;&hoc satis in- inato, si nou ρ4kilti s nempe esurientem esim id
sinuat ibidem,dum ait, quod . infra ἐνί- : imputa- facere tenebarist .aMiliti his enim verbis s. Do νi dy culpam quando es tempta opera nai.pr υν Ou sum tamen pracede viam ex qua onusto si quens reddi fur νoIunearia r s enim ex antecedenti volitione
omissio est voluntaria, ex eadem etiam est culis pabilis. Ig4 si autem qurras, quas ortiis ones veli quis implicite & vitrealiter, quando vult apponere
causain Respondetur eas tantum velle censeri,
quas in tali causa praevidere&praecavere poterat. Unde quamvis quis sua culpa excommunicetur, aut mittatur in carcerem, vel capiatur ab infide libus,1 ut incidat in infirmitatem, non est censendus velle omissionem atidiendi sacrum, que inde sequitur. de postea peccare non audiendo: li. cet enim causa talis omissionis fuerint volunta .ria, homo tamen moraliter non poterat, necte. nebatur eam in talibus causis praeuidere, & prae .cavere, cum hoc prudentiam hominis superet. Si qDis tamen ole testo , quando debet sacrum audire, vellet ludere, vel dormire, aut sese ine, briare.implicite &viitualiter vellet omissionem sacri. quia eam in his causis poterat ζe tenebatur pravidere, ac praca υere : 8c idem est de omis
sone recitandi licias ea nieas, quando clericus proficit hieviarium in maIe. ARTI eukua v.
Vtram pereati Commissionis oromissionis,eae
I . e Erium uinati bitatum est commisionem & omissionem, in es le physico considera ias, specie de plus oua in specie inter se differre: habent enim se in hoc genere sicut ammatio &negatio, fles tens Ocnonens. inter quae nulla datur eonvenientia. bed quia ea 'ux sunt maxi. me diversa in esse natura, secundum eise moris
possunt ad eandem speciem pertineres si ut ad e
cundumst em natuλὰ sit ait s. Doctor hi quaest. a. art.c. ideo quarunt Theologi utrum peccaata commisionis & omissionis, ex eodem moti. vonrocedentia snt eiusdem speciei in esse moris' v. g. an si med eus, cui incumbit ex omcio cura infirmi, medicinas ei neeessarias ex proposito omittat propinare ut motiatur,ti ex propisto occidat propinando noxias, utrumque si e iusdem speciei in esse moris, δε pro eodem peccato homicidii reputetur Netant Culiel, Tuia mel, vaaequeΣ, Philippus a I. Trinitate,& qui .
dam alii Reeentiores: Amrmant Caietanus, C radus, Medina, AlvareE, Mattineri Marcus
a Serra, salmanticenses. & alii. Cum quibus Icc. Dico,peccata commieton isti omissionis esse eiusdem speeiei in genere motis si ad idem Ordinentur, & ex eodem motivo procedant. Hre est procul dubio mens s Thoma loco citato ubi
ovi. III. etor non obscure declarat este ejusdem rationis& ivilitiis, omittere dare cibum egeno extrem hindigenti, ac ipsum Occidere, di utrumque ad speciem homicidii pertinere. Probatur etiam conclutio ratione quam S. Q. Thomas loco citato intinuat. Actus humani &i peccata habent speciem ex fine, ut patet ex art. 3. eiusdem quali.& supra qursi I 8.art. l. . Ergos omissio & eommiaio ad idem ordinentur, de ex eodem motivo procedant,erunt eiusdem spe
ciet in est e moris. Unde cum duplex si finis operis scilicet de operanti, & bonitas, vel malitia, sumpta ex sine opeiis. st actui morali essentiali,ι quando comissio decim ita ordinantur ad eun . de finem operantis, es iisdein speeiei accidentalis sunt, lictit specie essentiali in i atione peetati diis stinguantur; ut patet si quis omissione audiendi factum, decommissione furti ordinet ad mlechuam,vel homicies ium: quando autem ad eunde ni. snem c peris ordinantur. eiusdem sunt speciei e c. sentialis inlatione peccati,&an genere motis uecontingit quando commimo dcomissio ad idem vitium secundini: speciem speliant. Potest adhue suaderi conclusoalia ratione de. igntumpta ex eodem s. Doctore a. a. qu. θ. art. i.
qua potest sub hae forma proponi. ita proporistionaliter se habent in genere mal; facere m. lum & omittere bonum ex eodem invii vo, putasurari. Sc non resti uere, sicut in genere boni se habent facere bonum, & omittere ex eodem motiva oppositum malum : Athee duo non eonstittiunt distinctas mota liter species: Ergo
neque illa debent eas constituere. Malor conlia vex patitate rationis. Minor vero probatur ex do-i ctrina D. Thoma loco citatu Facere bonum de omittere malum, sunt palles iretegrantes eam.
dein justitia iuxta illud Psaltia 33. Direne a mirio Iac bonum et Quorum tirrumqtie ait s. Doctor)νε quio fur ad persee rem aitam iuititia: Sed palles Integrales alicuius totius, quatenus tales sunt, non constituunt diversas species sed speistant adtinam & eandem sicut panes integrales Aomus, quatenu I in genere artificiali sunt pertinent ad eandem speciem arteiam; & partes integralea
poenitentiae, ut contritio, confessio, & latis factio ad eandem speciem Sacramenti: Ergo facere bonum, R Omittere mali in non conuituunt
diversas motaliter species. sed ad unam di eandem virtutis speciem pertinent. Hac ratio confirmari&illustrari potest exein. is'. plo motiis phyllei. quod a Salmanticensistisad Bro. s. ducitur Etenim adaquata ratio istius inoth, titio αμ. includit, videlicet recessum seu fligam a termino a quo, di accessum ae proferetionem termini ad quem; & licet in hoc involvantur dux muta tiones, una ab esie ad non esse, & alia a non essedc non elle ad esse, non tamen c onstituunt duas species motos. sed spectant ad unam & eandem, quae incipit in recessu a termino 1 quo, &con fiammatura completur in accessu dcconlectulo. ne termini ad que in atque ita utramq re muta tionem ad sui plenam rationem requitit, & ex utraque tanquam ev partibus integralibus coa.