장음표시 사용
421쪽
inferfectum, ut mavis insta patebit At iuxta A N radicationem in eodem p Inelpio, se habeat
bune modum dicendi non refunditur reipsa insensus itatem aliqua malitia, sed soluin catentia
maioris malitiae : rotam enim si quod malitia,
quae oritur a voluntate, quantum est ex hac parte posset gravitatem eulpae mortalis attingere , ratione sensualitati x suis motibus obnubilantis rationem, minoretur, & limites eulpa venialis non transeat r Ergo haec interpretatio mentis.Doctoris repu3nat. Probatur tertio concluso ratione sitndanae tali, quam s.Doctor locis citatis insinuat. APpetitus senstivus hominis , ex coniunctione quam habet eum voluntate, aliquam libertatem appetitus ad voluntatem, quo coestativa ad i
tellectum: sibindeque s ratione huius coniunctionis& radicationis, ista ab intellectu vim aliquam impersectam judicandi & diseurrendi pa
ticipet,non est cur in appetitu sensitivo , ex conjunctione quam habet cum voluntatis,aliqua ira rosecta libertas non derivetur. Denique eadem veritas ratione a priori suadetur r Generale est in causa & viribus subordi nate unitis, ut inferior ex conjunctione ad superior aliquid ejus .participet, quo elevetur &per sciatur, & media hae elevatione modum agendi ipsus superioris utcumque attingat; ita intrinsecam ab ea participat Ergo utendo hae B coelum ex coniunctione ad intelligentiam motricem, participat in se virtutem aa producenda aliqua viventia, licet impersecta & vilia , quae
secundum se , utpote vitae expers, nequaquam produceret. Phantasma ex conjunctione cumimes lectu agente accipit vim , quam ex se non habebat, ad producendam speciem intelligibialem in intellectu pombili. Item docent The lo-
libertate, absque novo voluntatis influxu, pote rit peccare venialiter, prosequendo objectum peccaminosum.Consequentia videtur perspicua: nam proxima ratio, ob quam potentia est capax bonitatis aut malitiae moralis, est libertas: Ergos m appetitu senstivo , ex conjunctione quam habet cum voluntate, aliqua libertas imperfecta
reperiatur , poterit de se esse principium & se xi in tractatu de gratia, quod natura integra, ex jecium peccati venialis, quod in genere peccati coniunctione ad gratiam & justitiam origina-R mali moralis minimum est di valde imperse- Iem, non solum habebat persectionem superna
ctum. turalem sibi extrinsecam, provenientem ex er Anteeedens verδ, in quo est dissicultas, pro- tia, sed etiam quandam persect onem intrins batur primam D. hOma in a. dist. H. qu. r. art. cam in ordine ad actus naturales, v. g. dilecti a. ad 3. ubi ait : appetitus tam visibilis habet C nem escatem Dei ut authoris naturae, quam quandum libertatem in homine , secundum quum smarata a gratia habere non poterat. Atqui
ores otidire imperio rationis; o sic in concupis ιibili Dis esse petratam. Quo nihil clarius & expressu, dici potest.
Probatur secvngo ex Aristotele i. politicorum capite 3. o I. Eihi capite ultima. ub; dicit appetitum mover; politice: Sed non potest moveri politice , ias quod est liberum: nam ut ait
S.Thomas I. p. qu. 8I. artic.3. ad 2. Principatis poli item O ν siti dicitur . quo utiquis princ patur
liberis . qui ιι si subdaηtar regimini praefidentis, tamen habent aliqaid priorium ex qua possunt reniti preripientis imperio : Ergo in appetitu debet esse subsumo ) appetitus sensitivus in homine est ab initio e iunctus voluntati, tanquam vis &eausa inserior superiori r Ergo ab ea aliquid de eius libertate &periectione participat, quo
supra vires sibi proprias elevatur, & modum Operandi voluntati proprium, qui est agere cum indifferentia At libertate , aliquo modo attingit. Confirmatur: Modus divinae providentiae est, rerum ordines ita inter se coniungere, ut supremum infimi attingat insinum supremi: Frao adipetitus ordinis inferioris, nempe . sensitivi, de hetin homine participare aliquid de persecti aliqua libertax intrinseca a voluntate participa- D ne x libertate voluntatis , quae est appetitus o ta , unde idem s Doctor hic artie. a. ad 3. dicit dinis superioris, scilieet rationali b
quod potentia appetiti inferiores, comparantvi ad rationem quin libera.
Tertio, Quod est subjectum virtutis & vitii, debet esse rinaliter & intrinsece liberum: Sed in appitire sensitivo subjectantur virtutes moderatices passonum, v. g. temperantia, mansuetudo, & vitia ipsi; opposita, ut Ostendimus intractatu de virtutibus: Ergo appetitus senstivus est intrinsece liber. Probatur quarto: Cogitativa ex coniunctione quam habet cum intellectu, participat vim di currendi eirca singularia, ut docet D.Thomas Relpondet Medina, quod eis in appetitu sen-stii citit aliqua di bertas a voluntate participata, illa tamdii est ita modica & imperfecta, ut sine actuali voluntatis motione N eonsensu non se sciat ad peccandum etiam vcnialiter. Sed hae solutio eonfutata manet ex dictis rnam cum peccatum venise in genere peceati stminimum, ut supra dicebamus, quantumcum
que parva & imperfecta liberta; ad illud suis cit. Addo quod illa libertas suscit adpeccat duim eritaliter , quae susscit ut actu; sis dominio rationis aliquo incido cadati sed ad hoe sus. r. parte quaest. 8. art.4. in corp. & in solui. ad s. E scit libertas quae sensualitati tribuitur , quan
oci: . - - tumcumque imperfecta str Ergo die. Maior
patet: nam eo ipso quod actus aliquo modo cadat sub δ ominio rationis , eapax est morali tatis , subindeque bonitatis aut malitiae. Minor vero probatur: libertas quam sensualitati tribuimus, licet non requirat quod voluntas in eius motum actualiter instuat, exigit tam n ut
possi influere, illiamque praecipere aut probiubere , ita quod s voluntati dest haec potestas, eo ipso de ieiat in sensualitate libertas r unde
motus primo primi sensualitatis , ad quos ratio non potest advertere, nec voluptas eo, impediare , non sunt liberi, etiam ea libertate quam appe- ubi ait: nunc eminentiam scilicet posse eomponere, dividere, S discurrere habet cogitativa o memorarivs in homine, non per id quod o proprium fenorea partu. sed per quandam affinitatemo propinquitatem ad rationem universuum , secvndum quandam refluentium: o id a non fiunt alia νires , sed eadem perfectures quam in ritu animalibus. Ergo similiter appetitus senstivus ex eo junctione quam habet eum voluntate, liberi lcm quandam imperfectam participat. Consequentia patet ex paritate rationis: neque rei mquantum ad hoc intcr appetitum & cogitativam aliqua disparitatis ratio as gnari potest; cain eodem plane modo, quantum ad conjunctionem
422쪽
appetitus sens ivus a voluntate participat , nee A liquia virtuali, S interpretativus; aliud , quod
perco siquens mecata venialia, ut dicemus alisti .lose tu mi. sicut ergo libertas voluntatis
eteaiae , eo ipi ci quδd non sit prima, sed parti ei pata ὰ divina libertate, in nullum actum prodite v let sine dependentia ab ipsa voluntate divina, quae est libertas prima &pet essentiam 1 ita quia libertas appetitus sensitivi, non est prima in homine, sed participata a voluntate , nequaquam potest in actum p totum pete sine dependentia ab ipsa: hre autem dependentia non con si itineo quod appetitus indigeat actualimo. tione &eonsensu voluntatis, ut in actum procedat, sed in eo quod appetitus sensitivus nun- talia consensus per se & essentialiter exigat ut a sevit ualitate ut venialem malitiam suis motibnaeon fetat. Primum non in Miamur. propter rationes adductas. sed tantum secundum: contendimus enim inesse appetitui sensitivo, prout est in homine, propter conjunctionem habitualem eum ratione & voluntate, Nptopter libet talem quam ex tali cotijunctione participat. suis caeniatem vim ad venialitet peccandum, non eutando pro hujusnodi peccato de aliquo consensu voluntatis fot mal, aut interpretati xo ; esto aliunde s nimi tum ex ipsa tia tuta voluntatis. quae existetite cognitione nequit esse suspensa aliquisquam possit libertatem tuam exelceie. & uenia. n tonsetitus per aecidens & concomitanter repelit et peceare . nis voluntas ejus motum reptimere possit. Undes Doctor, quando explicat libet talem sensualitatis, de modum quo illa potest peccare venialiter, non recurtit ad aliquema I.amqGem voluntas est ca appetitum . vel circa eius obiectum tune exerceat, ire A tapE hune actum excludit, sed ad solam facultatem repti. mendi illum . to iamque sensualitatis libertatem colloeat in aptitudine ad obediendum talioni,& in hoe quod est operati eum tali sub id mat O. ne & dependentia ut possit ab ea impediit: sicut videli potest qu. 21. de vetit. ait s. ad s. cu jus vel ba supta retulimus, & qu. . de Malia ait.
in hae parie mens s. Anguli ini, his verbis: Dι- stis , S Thomae testimonia , quae vident Utim pod suetonias intestu Omne pricatum esse tur pugnate contra nostra in sententiam e nam quo distinguimus nostrum appeti tum sensi iuum ab aliis potentiis, quae adeo sunter peties libertatis habitualis intiinlaeae, ut si actualii tonsensus de in suxus voluntatis, aut motio ipsius appetitui non intet veniat, vel solum coneomitantes se habeat, nequaquam in ea tum actibus inveniti pclla malitia moralis, etiam venialis & impellecta.
Soli tur Olectiones. rvpυlantate , sicut in prima movente vim meiere potente e ex hac enim motus sensusuiuiti est periarum
veniare. quia voluntas diti gyrum impedire. En quomodo non requitit quod voluntas de ficto moveat seni ualitatem . sed quod possi movere & impedite. Et in solut ad 4. Quanda a iam s inquit) puli tutis vel rarionu invenitui an peccato , iunc direcientes attribui rationa vel r. anta
da non est ibi aliqua aerus volantatu vol rutrisnu . sed solum uictus sensualitatis . qua dico peccatum . qu D. Augiistinus vatiis in to eis docet omne pecca tuis esse vistantarium e niadam peti ultim committime Hluntate. O non nisi voluntate petiara : Et go iuxta illius doctri nam . secinia voluntatis motione &consensu , nullum potest esse in sensu.-litate peccatuin. Unda s.Thomas hae art. 2.ad I. exponens hanc propositionem Augustini. non nisi poluntate peccatur. ait, non petiatur nisvolantate . sicut primo Morente. Et ait I . agetis iam uersalii ei de subjecto peccatorum , dicit esse voluntatem . non quia in aliis etiam poten: is plu- potest pruderi per voluntatem, tu i peit ιtum at- D ra peccata non reeipiantur, sed quia non exi- tribuitursensuatituri. Non minus Aa te loquitur in resp. ad c. ait enim : Quando motus lyti ιIus
es in sensualitate. Di sciter se potes ad i sui ha-ιere ratio ; una modo si ut resistens . O t m vvLium est peccatum; atio modo sicut impe us . puta cum propositis m,tu comu sentia istoia exi uat, o iam si sit idnitum iu serere peccati morta u. erit periurum mortule; utiquandi autem se habet ut neque prohibens . nequi imperaus, seu consiηtiens, o tum est pecia um venia e.
Dices fieri non posse . quod voluntas sit potens &expedita ad te pii mendam sensualitatem,& quod non sit in ea aliquis actus vel sormalis. stunt in illis, nisi dependente tabit saxu Ae motione voluntatis. Quare idem S. Doctor supra
. 24. ara I. agens de passionibus appetitu 1 sensi ivi. doeet in illia non posse esse bonum selmalum morale. nis secundum quod subiacent
impetio laticinia. Et in a. dist.l2 Φ. qu. 3. art. . dicit quod di recipu genus moris . tibi primo rimi niam voluntaria inpen stire Et gra ante voluntatis dominium, nullam plane mora luatem, nec per consequens malitium, quantumvis tinpet sectatu& venialem, agnoscit.
Respondeo quod quando s. Augustinuadci.
cet omne peccatum esse voluntarium , & de- vel interpretativus r Ergo peccatum veniale ne-E pendere a voluntate ut a pii mo movente ; hoequit in appetitu senstiuo existere , nis adstex parte voluntatis aliquia actus seu contensui, saltem virtualis 3e inter pietativus. Consequentia manifesta est , Antecedens plobat ut Tum quia ad id necessatia est aliqua ad vetientia ea parte intellectui; non stat autem intelle et v n advertere, & voluntatem manere absque omni actu,ut disput. I. art. 2. docuimus. Tum etiam quia eo ipso quod voluntas possi, tenetiit te ita hele sensualitatem ab obiecto illicito, &ideo s non tein primat. interpretati vὰ consentit
Respondetur aliud esse, q od quoties sensualitas venialiter peccat, pet aecidei s 3e con- comitantet in voluntate repetiatur contensus a. non debet intelligi de uoluntate sollim ut movente actu. sed ut ino uente actu vel aptitudina, seu de voluntate ut movete vel movete potenter se enim illum intelligit & explicat S. Thomas qu. . de Malciat t. o. ad a. Dicendum inquit quod Ariasmus antelligit omne pri curam esse in ν lantate . Aut in prima morente, vel movere patente r ex hac enim motus senstiatitata est peccatum veniale . quia voluntas seres illam amperire.
Ex quo patet , quod quando idem s. Doctoe
hic ait. a. ad . ait quod non peccatur nise polum late . sicut primo moνente, non intendit quod nisi voluntaa actu moveat tensualitarem, nunquam
423쪽
3sa Immetabit: sed Qtum intendit quod nisi volun- A nor probatur. Potentiae liberae debet proponitas posset appetitum senstivum movere, eids --- - - aque motus cohibere, illi non possent imputati ad culpam; quod libenter fatemurr licet enim,
ut sensitalitas peccet, actualem voluntatis spe . rationem seu motionem non requiramus i exigimus tamen quod illa tune habeat dominium supra ipsam, seu, quod idem est. potentiam seu facultatem ad eam reprimendam: unde dicimus quod passiones appetitus non sunt honae vel male, nisi huic voluntatis & rationis dominioni aceant; &nullam moralitatem . aut malitiam, quantumvis imperfectam&venialem ante illud
obiectum cum indisserentia ad utrumlibeti Sed appetitui sensitivo non proponitur obiectum eum hae indifferentia Ergo non est potentia libeta Minor probatur: Oblectum appetitus se siti. i proponitur illi ter imaginationem ut coissitativam, vel alium sensum internum: Sed nul lusium proponit obiectum cum indifferentia;
quia ad hoc requiritur agnoscere rationes uni
venales, quod est proprium solius intellectu, imo appetitui sensitivo non proponitur obsectum cum indisserentia. Respondet MartineZ, concesia Maiori, ne .gando Minorem. Ad cuius probationem ait O. 37 objieiunt secundδ: Tridentinum ses I. s. d. - B g tivam, prout est in homine, ratione coti. - iunctionis quam habet eum intellectu, panici creto de peccato originali desinit ιomupis eis, m
bus: Ergo sentit quod nisi adsit voluntat con .sensus, nullus appetitu, lensti ut moto est nocivus & peccaminosus.
Sed nego consequentiam i Tonm illud
verbum, vincansentientibus . non umitur ibi negative, sed positive & eontine, ut idem sit
quod repti erantibus sicut ipsi nConcilium aper-tE declarat, sub ungens, sin viriliter po CI rq ι D- in repti iantoti, Tum etiam quia liehi voluntas non conten4M per proprium actum,eo tamen ipso quod .on Ie primat sensualitatem pare aliquid de eius virtute N perfectione, quo elevatur ad formandum iudicium quoddam inis
differens; scut ex coniunctione cum Tatione par.
ticipat vim aliquam discurrendi, & conseten. di media eum nne , ut docet s. Τ homas loco supra citato. Hac solutio probabilitate non ca
Sed melius respondetur eum Salmanticens. bus, non esse necessarium, quod indifferentia, ratione cuius appetitus sensitivus agit libere, rei plendeat in propcstione immediata sui obie. hi, quae fit per cogitativam, vel alium sensum cum possit, die ur homo consentire per ipsu in C internum, sed lucticere quod resplendeat in pio. sensualitatis omium. qui potest dici participati ve consensiti, sicut est participati vh liber. Obsicivit tertio: Homo non peccat in eo quod vitare ron potest, ut dieit Augustinus variis in loci, Sed non potest vitare motus sensualitatis, in quos voluntas de facto non influit Ergo illi non pollunt esse peccata venialia. Respondeo concesia Majori negando Mino.
rem:ut enim homo motus sensualitatis vitare
possit. non requiritur quod voluntas actu in eos inquat, movendo S applicando appetitum ad eos eliciensos, sed susscit quod habeat poten. tiam seu facultatem ad eos impediendos aut re. positione objecti voluntatis, quae fit per intelis lectum: quia ad libertatem illam impet sectam, quae in appetitu sensitivo ex coniunctione eum voluntate derivatur, non requiritur quod ipse appetitus possit se a sua operatione retraheres hoc enim proprium est solius potentiae primario & quas peressentiam libera, qualis est vo . Iunia,) sed sum cit quod operetur eum respeiactu S subordinatione ad principium, per quod retrahi possit, quod est voluntas : nam eo ipso
veris eatur quod operatur libere, non libertate
primaria & quas per essentiam, sed secundaria & participata; quia cum talis respectus sit adprimendos r unde quia motus primo . primos D ptincipium libet una ut libeium, nequit a naimpedite non potest, nullumque habet super eos dominium, illi non imputantur ad culpam, nec
peccata venialia sunt. γObiiciunt quarth: peccatum etiam veniale debet este contra regulam rationis: Atqui appetitu, sensitivus, clara non dirigatur per ratione, sed per cogitativam, qua oblecta tantum sensi. sibilia cognostit, non potest attingere hujusmodi tegulam: Ergo nec venialiter peccare. Respondeo concessa Maiori, negando Minois rem e licet enim cogitativa praeci se ex seipsa non possit proponere obsectu in ut sub regula ratio
Nis exiliens, potest tamen illud se proponere an quoelia linea necessarii non extrahere, & li.
Dieti Etiam membra exteriora important ordinem subjectionis ad voluntatem ut liberam; cum ad ejus nutum & imperium moveantur, de tamen non sunt intrinlece libera : Elgo in appetitu sensitivo ad libertatem intrinsecam non sunscit talis subiectio de subordinatio ad principi.
um liberum ut libeium. Respondeo concello Antecedente, negando Consequentiam: quia non quacumque ordo ad voluntatem,etiam ut liberam, sussicit ad libertaiatem constituendam, sed debet talis ordo fundati quatenus in homine ratione coniunctionis qua E in potentia activa, cum plincipium liberum de . habet cum intellectu, participat aliquid syndete .s, habitualiter, qua participatione lupra seipsam elevatur; scut appetitus senstivus in homine, per participationem libertatis quam habet ex coniunctione eum voluntate, supi a seipsum est. pitur, & appetitum superiorem de rationalem aliquo modo attingit, iuxta illud Dionysi μνι- si mi in urit infirmam supremi.Cbiiciunt quinto : Proprium subsectum ma 4li iv moralis est potentia libera r Atqui appetitus sentiri uusncin habet libertatem intrinsecam sed eius actuc dicuntur liberi extrinsech a Iibertate voluntatis Ergo absque ejus motione&ins unon potest peccate veniatuet. MMor patet, Mi.
beat esse activum &non passivum tantum;unde quia membra externa non sunt principia activa istorii in motuum, lacui appetitus senstivus est
principium activum suoium, sed tantum passiva, sit docet S. Thomas l. p. qu. s. art. 3. ad 3.
Se L. contra gentes cap. 82. non sunt rapacia
habendi in seipsis libertatem, neque illam communicandi motibus in se receptis, bene tamen
appetitus sensitivus. Denique arguunt Adversarii ex plusibus ab . surdis,de inconvenientibus, quae videntur sequi ex nostra sententia Si enim appetitui sensitivo conceditur aliqua libertas habitualis & intrinis seca, sussiciens ad peccandum venialiter. iampis talis
424쪽
talia appetitu poterit hoc modo delinquere, A vitas, aut moralis , eut venialis i D quamxia
4 Iatitendo dici sua libertate, quantumcumque vo.
Iuntas ei resistat, vel impedita st; imo poterit homo simul mereri, per voluntatem restiendo sensualitati, de peccare per istius motum libeth tendentem ad obiectum illicitum. sequitur etiaam quod si ad motum sensualitatis conseisius vo luntatis aecedat, ibi sint duo peccata, u,um insensualitate ,ex libet tale sibi propria, de ali id in voluntate,propter eius consensum, qui si sit ite
rius,& materia gravis, peccatum voluntatis eie mortale Ipeccatum autem sensualitatis, cujus luhettas ad hoe non susscit, remanebit duntaxat venialer unde tune homo committet duplexaeccatum,unum mortale per voluntarem, de ali.
tid veniale per appetitum sensitivum; in & in
ipso appetitu sentitivo tune utrumque peccatum timui existet; veniale quidem ex libertate sibi propria, mortale veth ex insudiu&motione voluntatis. Tandem si in appetitu sensitivo liber. tas intrinseca admittatur, nullus erit motus senis laesitatis, quantumvis primis . primus, qui non sit peceatum veniale ; quia in omnibus appetiistus utetur illa sua libertate quam dicimus adveniale sumeeter quod est contra communem Theologorum sententiam, ut articulo sἰquenti patebit. Huic argumento, quod in praecipuum ad . liberus sensualitatis, praecise de solitarie sumpta , non sussiciat ad moriale , secus tamen quando per insudium de consensum volunta tis perficitur de completM., ut constat ex diactis articulo pratcedenti. Ad ultimum incon
veniens selutio patebit ex dicendis aniculos, quenti. ARTICu Lus IlI. Inruam omues mortissensuas alas circa ole
PRO resolution, huius dissicultatis scien
dum est, inordi, itos sensualitatis seu con. cupiscentiae motus, tripiet, ese generis: aliqui
enim dicuntur primo . pram qui scilicet omnem
advertentiam rationis proce4unt, & naturalitervellis sententiae fundamentum, solutio patet ex C in appetitu senstivo excitant . Alii appellan
dicti, liquet enim ex principiis supra statutis
hac inconvenientia non sequi ex nostra sentem
ita, legitime intellecta Unde nego primam fri
clam: contradicente enim voluntate, non est
pradicta libertas in appetitu quia ut supra di .ctum est, communicatur illi ex coniunctione Zesuboidinatione ad voluntatem; iste autem influ.dius ex tesstentia Se actu contrario voluntatis Impeditur: quare licet non requiratur actus vo . luntatis ad libertatem appetitus. requiritur tamen in ea non esse actum contrarium. Ex quo patet hominem non posse simul mereri resistendo per voluntatem sensualitati, de peccare tentur secundo . primi, qui fiunt cun .aliqua ii d se. miplena advertentia aut deliberat sine atque ad eo lunt imperfecte liberi. Alii deniqueolene M. liberati nuneupantur, quibus scilicet voluntas consentit, polita iam plena advertentia Iataonis. Hoe praemisso Dico, motus tertii generis, quando sum tir ca objectum illicitum de lege Dei prohibitum, esse peccata morialia: secundi vero generis,peea cata venialiar primi autem, nec mortalia, nee
Haec conclusio quantilm ad primam de secumdam partem est evidens e nam motus te itii gene
42. dendo per appetitum ad obiectum illicitum : si D ris sunt persecte voluntarii, de pleni liberi, se
enim voluntas motui inordinato appetitus pos . - .dic min- - .
sve resistat, ille non erit liber, nec per conse quens peccatum veniale, quia ex tali resistentia voluntatis impeditur emuxus libertatis a vo Iuntate in appetitum senstivum. Ad aliud inconveniens, negatur etiam seque-la: quamvis enim in casu argumenti, titia usque potentir actus sit formaliter de intrinsece Oecca.
minosus, ac proinde metaphIsch loquendo sint ibi dux malitiae morale , non tamen absoluth sunt dicenda duo peccata , sed unum de idem , quod moraliter edi utraque illa malitia veluti ex partibua coalescit. Quemadmodum lices in vo iuntate possint simulesie plures actus peccami- Enosi, ut intentio, consensus, electio, fice. ve iantes circa eandem materiam, de in unoquoiaque existis si sua intrinseca malitia, distincta
realiter a malitia alterius, non ideo tamen sunt absolute plura peccata, sed ex omnibus unum integratur. Ex quo patet non sequi ex nostra senistentia aliund inconveniens quod obiicitu sinem-Pe tunc duplex peccatum committi,unum moris tale, per voluntatem; fle aliud veniale per appetitum; aut in appetitu sensitivo tune duplex peecatum existere, veniale scilicet, ex libellate tibi propria, de mortale,ex influxu de motione v
iuntatis: cum enim ex utroque unum numero
peccatum consurgat, una debet esse esus grais eundi veto sunt solum liberi tiraperfecte, cum plenam rationis advertentiam non supponanti
Eigo si circa obiectum illicitum&lege Dei pro .
hibitum versentur, illi erunt peccata mortalia Iiihi vero tantum venialia, defectu plenae de petit. sectae advertentiae de deliberationis. Tertia vero pars, qua negatur ab hetres eis
nostri temporis, alleientibus concupiscentiam, quae in nobis est, & Omnes eius motus irea illi. cita, quantumvis neeellatio insurgant, esse peccata mortalia, de nos reos aeteretia damnationis constituere , suadetur prunc ex sacris litteris ἐν dicitur enim Eccles. I 8. post iam s. extius tu non eas; tibi cum pracipiatur nobis, non qui dem nullos liabere concupiscentiae motus, sed
duntaxat non sequi eos, istis consentiendo,uperate insinuatur dc supponitur, posse rates motus absque ulla culpa in nobis insurgere: si enim ubi prim b insurgunt haberent rationem percati, potius praeciperetur non habere illos, quam eos non sequi. Quod animadvertens D. Augustinus lib. s. eontra Julian. cap. 3. se ait: Frustra dictum est, nuιιnevis retras tuis ne ea si jam quaque rein est. Nia tumultuantes O ad mala trahoamrentes. sentia eas. Damur erro in homine aliqui
concupiscentim motus, illi scilicet qui a Theo. logis primo - primi appellantur , quos homo sentiat, priusquam alicuiua culpae reus existat.
425쪽
II Unde A pcistolus ad Rom. c. Nisu regnet peccatum A commiti iturn ad calpum vexo nutu a id est origi
tis. ubi notat Augustinus cap. i. lib. de Nuptiis& Concupiscentia , non dixiste Apostolum,
Id etiam explIcat lib. a. In Genes. contra Ma.n ch. lepidissimo tentationis Eva de Adami exisemplo. concupiscentia enim eli veluti Eva, cuias ei pente seu diabolo aliquid obiicit ut tanquam bonum, Se pet illud ad peccandi mallicitiit sed quia nihil potest sola, nisi superior pars, qua et
veluti Adam, aecedat, id est nisi latio consentum 43. nale peccatum) non r-qu rit ιν η δε νυ istii ti m nu. t .ra ga. Cum ergo motus prim A primi ex te. bellione concupiscentiae procedentes, non siit voluntatii uoluntate personae testo fiat volunta xii voluntate naturae, leu in periona A dami, de essectus peccati originalis) non erunt peccata a Oualia, qua nos i eos a te inae damnationis consit tuant, ut docent liaretici Confirmatur: nam etiam phrenetis, in Mia, Se cxcitas corporalis , aliaque genetis humanimis elidi, simi effectus de poena Originalis peccati. de ab eo ut rivuli a iante promanant ; ciun in scelicissimo innocentia statu homines non sitis. serit misellis illis obnoxii; & tamen nemo dicet, quidquid nute faciunt insani & phienetic i, este
peecatum, de culpabiliter age te coe cum a nativi. tate, qui volens canein abigere, hominem periscutit, ignorans in vincib liter eum adeste: Elgosa militer licet te bellio conciti piscentie si esse. Ius de poena peccati originalis, subindeque nobis voluntaria in capite non sequitur omnes estis motus, eos praecipue qui natati aliter in nobis cCnsurgunt, omnemque advertentiam de deli. rationem rationis praveniunt, elie peccata mortalia, de homines aterna damnationis re semcere. Quod veto non sint peccata venialia Liquitur peccatum Secundo probatur eadem pars ratione: Lex
Dei non obligat ad impossibili , hoe enim in
Deo legislatore apertam drannidem arguerct, non minusquam in Dracone legislatore. cultis
propterea leges dicebantur elle sanguine scriptae : Sed iuxta legem ordinariam holninibus estam possibile motus primis primos concupiscenistia aliquando non expetiri; cum nobis notri gitantibus, imo dormientibus . nequenter Obre. pant: Ergo nulla est lex qua tales motus habet aut experiri prohibeat ; proindeque ipsi non e runt peccata, cum peccatum fit id quod contra
Terti. . probatur eadem pars: De ratione pee eati est quod sit voluntatium seu liberum, ut sepe docet Augustinus: Sed motus primis primi
concupiscentir non sunt voluntarii seu libhri, cum omnem ad υeitentiam lationis pixcedant, de natutaliter in appetitu senutivo excitentui: Esgo non sunt peccata. Unde Augustinus i. de
Respondent Hatetici, quod eis motus illi concupiscentiae non sint voluntarii in seipias, qua nobis in capite voluntaria est. Sed contra Licet ad peceatum originale sus sciat quod si υoluntarium in capite, tamen ad peccatum personale requirit ut quod sit volun
latium voluntate personae ut docet D. 1 homas in a. dili. io. qu i. art. a. in corp. liis verbis: mpora et quod eis udum L e quia a quia ratioκem tuliapa habet .seium tim hoc rat s pol sarii in ipso reperisatis. Dcul autem es quod Iuni bonum quod rest rathaturam, O quoadum quod rem. I per si iam . ita eli am est quadam culpa natura. o quedam per ora tinde ad .ulpam personalem re a rutir volunt. υ pers hae,Auι patis in fulpa a. uali, qua per alium nrsona Iovi. Ill.
ait quod motus se iras iraturationem proventisens .e' pri fura vemati, Sed motus qui rationam praeveniunt primo . primi appellantur. sit supra ostensum est: Elgo ex D. Thoma motus primoptimi concuplicentiae sunt peccata, saltem ve .
nialia. Respondeo D. Thomam non loqui de moti
so. praestet, pei huiusmodi consentum consumma dam Theologi alleiunt iisdem authoritatibus se rationibus convincitur: Nam de ratiune cu)us cumque peccati actualis seu personalis est quod D sit liberum de voluntarium, saltem imperfecte: sed motus pii mo priani concupiscentiae, nullo
mod sunt voluntat ii seu liberi, cum naturaliter in nobis excitemur, de omnem lationis advertentiam ac voluntatis consensum praeveniam rErgo non sunt peceata etiam venialia.
Addo quod Tii dentinum se si s. decreto de
peccato originali ait, concupiscentiam non no .cere non consentientibus, de non es levere δίpropiae petcatum: Sed si motus prim5 . ptimi concupiscentiae essent peccata venialia, non con-n sentientibus noceret concupi sientia. de vel hae proprie peccatum ellet , sicut tale est mendaci. um, quamvis solum si peccatum veniale i Er go illi motus non sunt peccata venialia. unde Augustinus lib. de Perfectione iustitia verius f. nem, negat pro remissione horum motuum te citandam este orationem dominicam, aut dicen .
tibus & peccatis quibus assentimus, vel quovimpedite politimus. idem docet epili acci. ad Asellicum , his verbis: Disumpti mphi. dtim sumus tu ιον pore Mortis hu9M . desideria putari. si nulli raram adhibetemus a ductum, noti essit unde dι sunt tamen uoluntarii in capite, scilicet in Ada si ierimm Parneors qui est in Gla. dimitte nobis de in quia sunt effectus Se poma culpae ui iginalis, lita hora.
426쪽
bii, sensualitatis qui omnem advertentiam&de- , liberationem rationis praeveniunt, sed tantum de his qui plenam ae perfeciam ad vellentiam &liberat ionem antecedunt,& qui prireo . secrandi appellantur: hi enim tum snt impei secte voluntarii, sunt peccata venialia. quae sunt quiddam imperfectum in genere peccati, ut ibidem ait S.
Obiicies secim 35: si motu primo .ptimi omni culpa etiam veniali caretent potui lient elle in Christo & in B. vi gine: Sed hoc dici nequit, ut docent Theologi iti tractam de Incarna. tione : Ergo nee illud R espondeo negando sequelam: quia, ut ibidem docent Theologi, Christo, &B. Viigini lconcellum fuit privilegium illud status innocentiae, seli persectio illa tuli iliae Originalis, qua appetitus senstivus hominis ita subiectus erat rationi, tit sine illius advertentia & impello nui. lus in eo morus in litigeret: tinae licet in nobis motus circa illicita postant omni culpa et iam ve- Diali carere, quia pollunt insurgere subito, di
ante Omnem a ducitentiam rationis: in Christo tamen, ejusque Matre purissima, si fuissent. nequaquam culpa vacaslent, quia cum ad vel tetula& libertate evenissent. Obiicies teitio: in appetitu sensitivo hominis ex stibordinatione de coniunctione quam ha . bet cum holuntate & ratione, resultat libertas cquaedam diminuta &impei secta perquam absq; actuali voluntatis motione di imperio rationis, potest peccare venialiter, ut articulo pracedenticum Casetano. Mai tine,& Salmanticensibit, do .cuimus: Ergo poterit appetitus senstivus,uteri . do illa ilia libertate impellecta, in omnibus tuis motibus etiam prim, primis peccare venialiter. Respondeo concesso Antecedente, negando consequentiam : quia ut articulo praecedenti c. stendimus, libertas impersecta, conveniens ap . petitui sensitivo,necessari4 exigit ut possitu eius motus a ratione reprimi: motus autem primo . primi,quos ratio nullo modo advertit, non posisunt ab ea reprimi, di ideo non gaudent liberta. Lie illa impei secta, quam appetitus senstivus a voluntate participat, subindeque peccata venuislia elle nequeunt.
Ubiic ies ultimo: Si motus primo - primi concupiscentia non essent peccata, liceret in eis sibi complacere, aut illos desiderare: At utrumque illieitum est : Ergo illi sunt peccata, salthm ve. Dialia. Sed nego sequelami licet enim inotus prim4pti concupiscentiae non sint mali malitia sormali, desectu libertatis, sunt tamen mali malitia
Obiectiva, cum circa objectum malum di a lege prohibitum versentur; unde eo ipso tribuunt malitiam sormalem actibus complacentiae vel deis Esdeiii. quibus libere appetuntur; actus enim liber circa obiectum malum,&lege pro hibitum, formaliter malus esti
Dis p UTATIO VI. De Cissis Peccatorum.
Ad quasionem 7 s. o quinquesiquenus. Ch his pec ari alla sunt intei loret quae
intra hominem resident; alidi exteriores, quae extra ipsum existunt. Primi generis sunt tres, nempe ignoranistia expa, te intellectus; concupiscentia ex parte appetii s ; & malitia ex parte voluntatis. Secuniadi generis tres etiam esse veI excogitari ptistunt, nimirum Deus una cum voluntate ad actum peccaminosium concurrenRDiabolus ipsum persita-dens; & ptimus parens originale peccatum in posteros per seminalem propagationem tia iacens De hac posteriori causa peccati fuse dic mus disputatione sequenti, ubi de peccato originali distet emus: de priolibus vero breviter hie agendum et .
IGnorantia secundum se diuiditur primo in
eam quae potius dicitur ne seientia, de in eam quae proprie est ignorantia, Prima dicit carentiam illius i cientiae, quam aliquis nec debet nec natus est acqui iere: de ideo cum sit tantum negatio, non habet rationem mali, sive culpae, live poena; unde reperitur in Angelis beatis, teste Dion, lio cap o caelest. Hierar Cum enim nulla creatura, quantumvis superioris ordinis,omnia scibil la comprehendat & saltem ex pos bilibus plura Omnes creatus lateant intellectus, neeesse est ut in omni intellectu creato sive humano, sisve angelico, sit aliquid piadicta nescientia, de loliis intellectus divinus qui Omnia scit,comis prehend:t, eam exeludat. Secunda ignorantia dicit eatentiam illius scientiae, quam quis aptus natus est habe ie; adeoque importat rationem
mali, vel culpa, vel poena, & in varia membra subdiuiditur. In primis enim ex parte subiecti diuiditur in invincibilem & vincibilem: in vinei bilis est, quando non est in potestite aliculu, scite illud quod ignorat, seu quando non potest ignoran. tiam svain vincere &a se depellere, ut est igno. rantia mysteriorum fidei in aliis infidelibus,qui nihil de Euangelio audiet iant, nec audire potuerunt,& qui infideles negati vh appellantur. vincibilis est, quae adhibita morali diligentia vinci desuperari potcst: &hac duplex est, una assectata, qua do quis deliberato antino vult aliquid ignorare, ita ut voluntas per se & directe feratur in ipsam ignorantiam, auxra illud Psalm is. ti tinti uere ut i ene .igeret . altera crassa & supina, quando voluntas directe formaliter in ipsa in ignorantiam non fertur, ted tantum indirecte,&interpretative: v. g cum quis non vult adhibera
427쪽
bdie stagium & laborem quem tenet ut&potest Aadhibete, ut aliquid stiat, tune indilectὰ & interpretati Q cente: ut uelle illud ignotate. 3. Secundo ex oppositione ad seientiam dividi. t ut tam vineibilia quilm inuincibilis ignotantia in habitualem , quae est catentia seientiae habitualis , & actualem, quae est eatentia confle. rationis de advertentiae actualis &in ptacti eam , quae et defectus scientiae practi eae dictantis aliquid esse faciendum, vel omittendum. & spe. calatiuam, quae est ea lentia scientiae speculativae quam tenemur habete , ut est ignorantia atticulo tum fidei. . Tettio ex parte obiecti, seu rerum ignoratatum, dividitur ignorantia , tam uincibilis, aquam invincibilia, in ignorantiam iuiis, de sa-cti. Ignorantia juria est qua ignorat ut id quod tute decie tum est: unde scut ius di uiditi it in naturale & positivum ; de hoe tui sus in diὐinum Sehumanum, & humanum adhue ine eeles asti eum di saeculate, & tandem saeculare in ius gentium& ei vile; ita ignorantia juria in totidem me misbia secari potest. Ignorantia facti et , qua propter circunstantiam aliquam factum aliquod ignota tui esse illicitum 1 v. g. eum Iacob aecessit ad Liam . quam putabat esse Rachel uxorem suam, eius ignotantia suit solum facti. nempe
quod Lia loeo Raehel fuisset illi supposita, quodetiim erat de jure scilicet xii O non licere ad non Ctia in accedere, Iacob ignotate non potuit. Vels quis ignotaret percu tates Cleticorum esse exis communieatos, habetet ignorantiam tutis si v to ne Iciret hunc quem percutit esse Cleri eum, notantiam facti haberet. Ultimb ignotantia ratione actus dividii ut in
antecedentem, concomitantem , 5e consequentem. de quibus suae egimus in tractatu de Actini ι ,. bus humanis ad quem Lectorem remittimus, ne Au r. eadem sapius repetantur. s. II. Res uno doctiiratis propositae. T leo primo, Ignotantiam esse eausam pecca ti. non directe de petis . sed per a ridens N in dilecte, seu ut te movena prohibe iraemis
s. Prima pars patet ex variis set plutae loeis, in quibus homo dicit ut peceare per ignorantiam,
cap. I. statuuntur laetifi ia osse tenda pro illis qui peeeaverint ex ignorantia. Item ad Haebreos s. dicit Apostolus , quod semel in anno insanis cta sanctotum solus Pontifex inito ibat . non sine sanguiue, quem osseti et pro suis Se populi ignorantiis, id est, ut ibidem exponit D. Thoma a. pio suis N populi peccatis ex ignorantia comissis.
Denique Oseas eap. I. reeenset stupendum peccatorum de vitiorum diluvium . quod in tetram inunda vetat, ejusque caulam refert in ignorantiam seu desectum seientiae Dei: Nou es inquit
veritas, non es si tensia Deιιu terra i maledictu)n, mendat tim. lamiis scim. o furtum. O adultorium manda perant , O unguo sentimesn t ivit. Quibuι & alii a Setipturae testimoniis D. Bet narisdus epist. 77. ad Hugonem de S. victore, improbat ei totem eiusdam negantis paecata per ignorantiam committi.
secunda pars, quae asserit ignorantiam non esse causam secenti per se&directe, sed india recte tantum & rer aeeidens , est D.Thomae hic qu. s. art. r. quaest. 3. de Malo art. 8. &manifesta: cum enim ignorantia sit privatio, nequit directe aliquem inquesum positivum in peccatum habere , sed indirecte tantum N per accidens, seu ut removens prohibens, tolles do nimirum scientiam, quae si a desset, impeditaret peccatum: unde ignorantia dicitur causa peccati , eo sere modo, quo removens columnam, detinentem lapidem ne descendat, dicitur, causa de se emtix ipsus lapidis , quatenus removet hic em , qui talem deseensim impediebat. Dices: Deus denegat auxilia, quae si adessent, T. impedirent peccatum , & tamen non idcirco di citur caua pcccati, ctiam per accidens, vel ut removens prohibens, ut art. 3. dicemus: Ergo neq; id habebit i norantia,quamvis tollat scientiam, quae si adesset, impediret peccatum. Respondeo concessi, Antecedente, negando consequentiam, di paritatem: Rettio discrimi nis est, quia Deus non tenetur dare auxilia, quae denegat, sicut homo tenetur adipisci seientiain necessa iam ad evitandum peccatum : es eius autem solum attribuitur removenti prohibens, quando is tenetur illum impedire , ut docet D.
Thomas supra ou. g. art. s. de hic 'u, c.art. 2.
Dicti secundo , ignorantiam invincibilem S g. anteced tem non esse causam peecati, sed ab illo excusare. Ita communiter docent Theologicturi Magistro in a. dist. 11. R eum D.Thomahicari. 3 contra Jalentum , qui lib. a. de statu naturae lapsae cap.a. 5 sequentibus asserit saeta cum ignorantia invincibili iuris naturalis , esse peccata culpabilia, S constituere homines aere nae damnationi obnoxios, additii te hoe esse dogma fidei, a ss. Augitali , di Hieronymo ne non a Patribus Concilii Palestini traditum: R inhoe scholasti eos omnes, qui de hae materia
scripserunt, omnino ecaecutire: quod etiam an ie Jansentia in asseruerat Lutherus in capite ra. D Geness cujus verba sunt: Sihalatim diiunt in- τι militem ignora iam reddere ex subites e tanta
istius est in papa si histu is stetisti. I lane Diisenii errorem sese consutavimus iu- pra indissertatione Theologio de prcibabilita te, contra novorum Casuillarum laqitates, &Jansentanorum exeinus. unde lili suis ei et dii plicem rationem fundamentalem nostrae conclusionis adducere. Prima esst: Ignorantia illa a peccato excusat, quae tollit ab actu rationem voluntarii; nam ut saepὸ docet Augustinus. Rratio naturalis suadet, peccatum usque adeo voluntasum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium : Sed ignorantia invinia E eibilis, siti anteceden , tollit ab actu ratio- .' nem voluntarii; cam tollat ab intellectu eo itionem , sine qua non potest stare voluntarium, ut patet ex eius definitione: Ergo ignorantia in vincibilis 3e antecedens non est causa heccati, sed ab illo excusat. Unde D.Thomas hic qu. cari. a. sic ait: si sit tuta ignorantia qua omnino sit involuntur a. sire quia est iuuintiliis . sive quia est ejusqnud quis cire non tenetur, tala ignorantia omnino a peccato excusat. Secunda ratio: Deu ex T identino non pl. Id.
cipit hominibu , impossibilia 1 sed praecipere imposibilia, si ignorantia invicibilis nota excin
sarcia peccato : Ergo dee. Minor probatur r
428쪽
Clim voluntas nostra sit potentia i oeca , nee pol sit ferti, nisi in id, quod intellectui ut bonum de eonueniens ipsostendit, id duntaxat censetu tesse in nostia potestate, quod a voluntate cum plena ad vellentia rationis . adeoque ignotantia. qua aliquid penitus nestitur . impedit quom iis nus illud sit in nostia potestate : Ergo si homo tenetetur ad implenda praeepta lutia naturalia , aut positi vi, quae ignotat invincibiliter. obli gatet ut ad impossibile. Unde Medinal le ait h. te ctὸ obseruat: Id. irco unorantiam invini direm non imputari homini ad pricatum, quod nemo obligetur L imp ibile. Qui plura cui iti pis dictam
disseitationem consulat. in qua fusilii has ratio nes expendimus, de plina SS. Patium testimo. nia in ejusdem vetitalia eonfit mationem adduxi.
ua , praecipi a que Jan lenii de mendio e hii sui, lamenta distblvimus.
Dico leti id e ignorantia contomitanti quando inuine ibilis est. neqve causat peccatum, ne que ab illo excusat, se a mete per accidens de concomitanter ad illud se habet. probat ut: illa ignotantia neque causat pecca. I . rum, neque ab illo excusat, quae facit ut ac ua ex illa procedens, neque sit volunt araus . neque involuntatius r sed ignotantia toricomitans, quando est invincibilis. hoc praestati Elgo &e. Maior est certar cum enim de ratione peceatia ii esse voluntarium, de ipsi repugnet esse involuntatium, illa tam um ignotantia potest e sse eausa peccati, quet salit adiun) e ire voluntatium; A: illa solam potest a peeeato excusate , quae facit
illud esse in voluntaraum , & inclinationi voluntatis repugnans. Minotautem communitet do
xet ut a Theologia . de probata fuit in tractatu de
actibus hamania dii put. I. art. I. conclus s. potestque bleviter sua leti exemplo venatolis. qui xitcuire undo sylvam, deprehendit hostem , de facta suisicienti diligentia , ignorans ipsum esse hostem. Id putant esse se tam ibi latitantem . e inittit selopum , vel sagittam, ipsi,nque inret scit nam tale homicidium ex ignotantia conis comitante plocedent, neque eu uoluntatium
in actu secundo , cum ille ui supponimus in.
vincibilitet ignotaverit eum qui ibi latebat esse hostem, Je puta uetit esse se iam . Ac de ratione v luntarii si neri cum cognitione ejus in quod teri .dit , ut ex ejus des nitione patet di neque etiam est postiua in Voluntatium , cum non repugnet inclinationi voluntatis ipsus . imis potius e sua uoluntas ita affactast, ut si cognovisset ibi late te hostem . libentidi selopum aut sagittam e misisset. ipsumque intei fecisset i unde tale homicidium potest lolum diei non voluntatium , seu involuntatium negati v ὰ, ut ibidem explicatum est: Ergo Ne.m Consit matuti Ea tantum latione ignotant laeausat peteatum, quia tollit scientiam, quae si adesset, impeditet illud, ut in ptima cones usone ostendimus e Sed ignotantia concomitans non
est hujusmodi; imo qui illam habet, etiamshabetet scientiam, committet et idem pecca. tum , ut patet in exemplo adducto; nam qui erignotantia Oceidit hostem , eo modo occideret. quam vi, illum agnoscetet: 5e propterea dieitur ignotantia concomitana , quia nihil conseit ut actus fiat, vel non fiat, sed eodem modo se tetsne tali ignotantia ac fit cum illa Ergo haec ignorantia non est eausa peccati. Quale D. Tho. maa Ucqu. s. ait. . sic ait: Non qualibet ignoran-A tia pectuntis est causa rectati , sed illa tantum qua ossit si iem iam prohibitem actum peccari Vnde si νο- Iunius alicii titi esset sie distosita, quod non prohibere
tur ab actu parritidii, etiamsi patrem a noceret. ignorantia patris non est huic tua: a peltati, sed cone miranter se habet ad peccatum ideo tala non pec cat propter ignorantiam, sed peccat ignorans . si candἰm Phadosophum in 3. Ethic. Dico quati δ, iano tantiam consequentem 5evincibilem , sive sit assectata, siue elassa re supina, esse caulam peeeati, Se minimὰ ab illo exis
Hae eoneiusso patat ex dictIir Tum quia talis ignorantia te movet scientiam . quae si adesse . B impeditet peccatum, ade5que est eausa ipsua peccati ; sicut qui te movet columnam sustetit an tem lapidem . est causa per accidens cassis lapidis Tum etiam quia eum sit volita dilectὰ .el indilectὸ, non impedit quin actus ex illa conse quens sit voluntatius . subindeque culpabilis. Unde Bernardus Epist. q. supia citata sic ait:
Mitria si tenda nes itinrtir. aut sunt iniuria. . tit A sodi desidia . utit vel iunia inqa1rendar c ellus mori stubratia a non habet excusarionem. Quae ies p md . an ignotantia vincibilis eo rum quae scite tenemur, si in seipsa peccatum, vel so uiti in caula, negligentia si ilieei addiscen
C R e ponilao, ignotantiam habitualem non esse
sol malit et peccatum in seipia .hene tamen actua.
lem I liιὰ hoe non habeat a seipsa, sed a ne is
gentia selendi ea quae lette tenemur. Ptima pals patet Nam ut aliquid si sotae ali- ister in se peccatum . debet esse in exei emo, de in actu leeutido uoluntarium, adeoque debet esse hi actui, vel actualis omissio I unde eommuni iet diei tui quhdhahitibus, neque metemur.
neque demetemut Sed ignorantia habitualia non se habet per modum actus, vel omissionis actualis, sed pet modum habiisti : Elgo non est fotmalit et peccatum in seipsa sed solum in sua taula, quae est ignorantia actualis, vel neglgen. D ti, seieridi; aut in essectu secuto ex ipsa ; in levato est tant diu peccati effectus, vel ptincipium, sevi teliqui habitus vitios i unde si aliquando
peccatum nominetur, intelligendum est, non fot malit et, sed eausa litet M eis, ctivὸ . eo loquendi modo quo nomina tausatum solentitiabui effectibus , de E contra. Secunda pars etiam manifessa tatione eon. Ig. vincitur Nam omnis Oi sio actus debiti, lup posito quAdst voluntatia esi fot maliter peeca tum, ut ex definitione peccati omissioni, h, b tui: Sed actuali, ignotanti, vincibilis eorum
quae scite tenemur . est omissio actus debiti selli tet debitae eognitioni x. N e st voluntaria, satiem, indi .ctὰ E go est formaliter in se peceatum. Quod veto id non habeati se . seu te cundum te, sed a negligentia seindi. probatur ex s. Au gustino lib. i. de lib. aibit. capit. I9. dicenter Non tibi imputatur aditi am quod inritus ignoras . sed quod negligis quirere qu/d ignoras; de ex D. Thoa
tiam ignorant a rarum que aliquis scire tenetur, o
Ratio etiam ig suadet: nam ut disenti it Cate. tanta, hie art.2. scite secundum se non est actuam otialii et bonus, elim scientia. culus est actus. st virtus intellectualis, non veto motalis a sed solum ut est actus eliei ius vel imperatus 1 vit-
429쪽
pnglossia ili istut orare a virtute teligonii) Α tum semper procedit ex aliqua ignoraηtia, veIeriora,
vel quatenus exercet ut secundlim regulas illivi Ergo & sanotate secundum se non est malum morale de peccatum,sed sollim ut est a vitio opis posito studiositati , quod dicitur negligetitia .&inquanium sub illo cadit, de ei subest. Undeseut supra disp. 3. art. 4. dieebamus, omissi nem missae eontingentem in somno , de in ipso inditecte volitam , non solum in eausa. sed etiam in te ipsa esse peceaminosam . quamvis id non habeat a se , sed 4 taula .seu dependentet ab illas ita in praesenti astitimus, ignorantiam actualem vincibilem eorum quae scire tenemur, esse formalit et in seipsa peltatum omissionis , quamvis
Iigendo aliquid quia sciundum se es boum. sed hancam ordire deluta mensara aur regula sicut si ali- u eligeret orare, non attendens ad ord ηem ab geia lim restitatam e O ausmodi percatum non premeaei si tenorantiam, sed assentiam solum considera tion eorun qua considerari debent: ct hae modon carti A melus convertendo se per libertim a=bunum ad proprium Ionum. Hssae ordine ad ruatim δεν ne uoluntatis. Quibus verbis s.Doctor aperte docet omne peccatum aliquem defectum minis
teli citi supponere; in humano quidem, des id non habeat ὰ se seu laeundum se led depen. ccum erroris practici; in angelico vero, quam
a r t L . . tum ad primum peccatum, desectum duntaxat
advertentix seu inconsiderationis. Rati etiam, sit adet: Cum enim volunta, stappetitus ratio alis, quem ductum di directio nem intellectus, nunquam eligit aut respuit
liquod obiectum, nisi intellcctus judicet hieti nune aliud esse amplectendum vel respuem dum i Ergo quotiescumque homo peccat eligendo aliquod objectum malum, de rectae rationi dissonum, puta adulterium , aut furtu ui, de
bet intellectus iudicare hie di nune aliud cise ALgendum t Sed judicium quo iudicatur aliquid
esse eligengum, quod secundum rectam ratio c nem non est eligendum, est falsim S rroneum Ergo in omni peccato , quo aliquod obiectum moraliter malum eligitur , debet esse iudieium practicum erroneum, subindeque aliquis error practicus. Confirmatur & magis illustratur haee ratio ex
doctrina quam tradit NMarius rip. qu. 5 . art. 3.c trop. I. Omnis electio voluntatis , qua b
num aliquod particulare eligitur, supponit alia quem discursum formalem aut virtualem inteuleelsis practici, qui ex duabus constat praemissis, una universali, quae dictat bonum esse ainam . dum de prosequendum , di altera particulari, quae dicit, lixe actio hic & nunc in particularidentet 2 eausa , . in qua libera de voluntatia est, nimiium a negligentia sciendi ea quaestite tene mut. Ex quo soluta manent argumenta,quae fieti solent in contrarium.
ARTI cu Lus II. VIram quolus volunras peccar, praecedat ah quis error praesum, vel sitiem aliqua inetonsideras ιο in interieri p
Notandum primo, in intellectu quadrupli.
cem polle repetiti desectum e Primuε di. citui puta ne ieientia , quae est earentia eognitionis eius quod quis non tenetur seire, de eonis uenit omni intellectui eteato, si se humano, si-τe angelico. Iespectu alleuius objecti, ut artiis euio prael edenti vidimus Secundus appellatur ignorantia, quae est privatio cognitionis habit ibi quam quia habere debet. Tettius dicitur eris tot , qui est ludicium de aliqua te aliter quam est Quartus voeatur inconsidetatio , quae estptivatio actualis eonsiderationis , quam quis debet hibete eita objectum, quod habitualiter cognovistit.
Notandum secundo, duplicem dissingui et, D est mihi bona di conveniens, ex qua sequituriorem; unum speculativum, quo quis iudicatliore quod non licet. v. g. sui tum esse licitum ratiam practicum. q io iudieat hic& nune faeie dum esse quod non licet , sicut quando aliquia iudieai sibi hie Ae nune convenietia elle surati. His praemissis, sit. g. I. haec concluso regulans electionem: greo talia actio hie& nune a me exercenda est. Sicut ergo in 'e lauris error vel falstas, quet est in conclusione , reducitur ad falsitatem vel errorem, qui continetur in altera praemissarum; ita in in ratibus omnis electio prava, di distorinis regia lis morum , debet ym edere ex aliquo errore
practio, seu iudicio practice falso, quod in aliqua praemissarum contineatur Unde seut in isto s1llogis no speculasvra i Nullam animae praeatra ratio te es NMiti Sed homo non est animal ru-tionale r Ergo Mans non est rasila. error qui est 1 in conclusone, reducitur in iudicium fusi theonsidetatio leu inadvertentia , in intellectu E N erroneum , quod continetur in Minoei ι ita piae esse iit. Ita communiter docent nostri Tho- N in isto syllogismo practico, quem homo quo mistae contra pluies ex Recentioribus, de colli- tiescumque peccat, vel formaliter, vel virtua gittit ex Aristotele a. Et hic. cap. 3. ubi ait: Omnu liter formati sanam est prosequendum 1 Sed etia
leo igitur, non posse voluntatem peccare. nisi aliquis et tot practicus, vel salem aliqua pruras est ignaros e cui confotme est illud Pio.
i m ubi Caietanus haee scisbite quia errον
ea inretit iram partem pertinet, ex hac authontare siriptura habitur quod o Anti malas oristo con sinunt ptilosophi, ilicori s quod emus malvi est ignorans. Favet etiam D.Thomas I p.qu.6ι art. I. ad 4. tibi se ait e peccatam mortare re acta liberi arbitrat tingit ege dupli. iter e uno modo ex hoe quod aliis quod malum erigitur . Asa iando crat eligenas ad
tere his o nunc hoc actionem risormem reguli, - νam, pura furitim , vel adulteriam . est insula nam O conremem i Ergo his o nilne a me exo-uηda r salsitasti error practicus qui est in eoi esus cine , redueitur ad iudieium salsum Nerialoneum in minori propositione contentum. Dices, tale iudicium non esse salum aut eraroneum, qui solum dictat voluntati hane acti Dem esse utilem, aut delectabilein sensui , vel
anctitui; in quo judicio nulla continetur salsia
430쪽
ta vel error, cum revera surtum utile sit,& adul- A tellectu peccantis error inlim In parilaesis, terium delectabile. seo judicium prataeum, quo iudieat me & nune Sed contra: Ille qui committit stirium, vel esse sbi eligendum aliquid, quod revera eliget dum non est. Unde D. omas septa ei tatus
I. p. qu. σ3. art.I. ad . Mailr Errat quidem Multo in particalari, eligans hane deIectatinum in rediviti actas. quasi aliquod bonum ad nane age adulterium, non statim existimat furtum esse αhi utile, & adulterium delectabile, sed etiam practiee judicat illud hie & nune a se esse elige
dum, & hono honesto , ac observationi 1 gis divinae perserendum; alioquin voluntas, ut pote appetitus rationalis , sequens ductum imetellectos, talem actum non eliseret, nec hos honesto & observationi legis divinar ipsum praeserecti At in tali judicio error practicus manifeste reperitur, cum recta ratio N prudentia dictent oppositum: Ergo quotiescumque L precat eligendo aliquod objectum,vel actum B tur inhaeresm: Sed hoc est falsum& absurdum taliter irasum , puta furtum, vel adulterium, cum multi fideles peccent in moralibus , di i dam . propter intimationem passanti aut habitus; evitia in inisersali non erret, sed peram dehoc sentem
Objieiunt seeundor Si quotiescumque homo
peceat, siquis error in rios intellectu prate deret, omnis peccator esset haereticus, di quoiaties homo incideret in peccatum, toties laber moraliter aliquis error practieus in eius intellectu reperiu
a 3. Dixi, quando homo peccat eligenda obi/cum via actum moraliter matam . quia si peccet eligendo aliquid de se bonum , sed non cum ordine debito , non est necese quod habeat errorem
practicum in intellectu , sed susscit quod in eost aliqua inadvertentia aut inconsideratio, ut deprimo peccato Angelorum docet D. Omas loco citato, & nos intractatu de Angelis oste dimus. Unde consulto in conclusione dixi mus, non posse voluntatem peceare, nisi vel alimen a sti non deficiant: Ergo & illud Hoe etiam argumentum frivolum esti nam cum error,qui in intellectu peccantis existit non
si speculativus, sed acticus; nec fidei, sit s
lum rectae rationi & prudentiae adversetur , pe eatorem, ins em, vel haereticum non reddit, sed stultum potius & imprudentem, ut ex testimoniis supra adductis patet.
Objiciunt tento Homo potest velle aliquiasbi utile, aut delectabile, aequo eerto Lit,
certZquerens derat, di essesbi utile aut des ctabile , & esse eontrarium rectae rationi: Ergo quis error practisin . vessastem aliqua iuransidera- C potest peccare, nullo existente errore vel incommo, is intellecta praeesserit. Quod potest amplius con mari, & hoe e emplo suaderi. si esset aliquis edecus ex natura sua determinatus ad sequendum ductum alteris . non posset descere, & a via aberrare, nisi desciente & aberrante ductore:Sed voluntas est potentia ectea, ex natura sua determinata ad so uendu ductum intellectus; objectum enim sp
esseativum illius e st bonum sibi ab intelleciupropostumi Ergo non potest in ordine morali deseere nis in intellectu aliquis desectus erames, vel inconsiderationispraecedat. Addo quod in omiti pereato quadam imprudentia reperitur: unde Proverb. I. peccato-D moraliter; practiee tamen judicat sbi bonum de res stulti&imprudentes appellantur;&Grego- -: -- -- a rius lib. I s. mores. eap.a3. Omnis peccator inquit
sal fuit in ea*a. Ergo eum prudentia sit diarigere rationem prata cam in ordine ad agibilia ab homine, sevi ars illam dirigit in ordine ad A ctibilia, oportet quδd in omni peccato aliquis defectus rationis practicae , subindeque e ror practicus, ves saltem inconsideratio sepe
tierant. Et Proverb. 2. Larantur cum maia I critur . e exustant in rebus pesmis Item volu tatem respuere quod ratio approbat, iuxta illud Medeae apud Poetam, rideo meliora, prahque.
Arritora siquo 1 ti istud, athea fies sisses qua recta sunt. sta non faciunt: Ergo potest volumias peceare, nullo existente errore in intelle
sed haee nullius sunt roboris i debent enim intelli , explicari de cognitione speculativa, vcs de practica universali , cum qua stat in involuntas insallibiliter illum elicita cum judicium illud si de se essem, & habeat rationem imporis, talem virtualis: non destruitur tamen ejus libertas, quia talis necessitas seu insuli bilitas non provenit ab extrinseco , sed ab ipsa voluntate,
quoe sicut applicuit intellectum ad illud iudicium ita potuit ipsum aphlicare ad oppostum. O ieiunt ultimo e Si quotiescumque homo
peceat, praecederet aliquis error practicus in ejus intellectu, nullum daretur peccatum ex pura malitia, sed quotabet ex tenorantia proce deret: ar. ideratioue in ejus intellectu. Consequentia vi detur perspicua. Antecedens etiam patetitum in his qui peccant cum remorsu conscientiae &tristitia, aut eum expresso culpae N poenae eo temptu i tum etiam quia obiectum voluntatis
non solum est bonum noninum, sed etiam bonum utile & delectabile. Respondeo concesso Antecedente, disti, mendo Consequens: potest peccare nullo exustente errore in eius intellectu, errore speculatu
XO, concedor errore practico, neso. Licet
enim intellectus peerantia speculativὸ judiret objectum quod eligit, vel acti , esse malum conveniens esse hie & tune illud eligere, di h
no honesto praeserre, ut in probatione nostrae conclusonis ostendimus.
Instabis: Posito iudicio practim, dictante Me & nune Deum esse amandum , cum hie &nunc instat prae tum dilectionis , voluntas , cum si libera, potest elicere actum odii, vel actum dilectionis si1spendere r Ergo nullo praesupposito errore, etiam practico, potest pec
Respondeo distinguendo Anteredens: Potest Solvuntur Objemmin. elicere actum odii, vel actum dilectionis suspe . dere, potentia antecedenti, di in Assu divis OBjiciunt in primis Adversarii aliqua temm a concedo: potentia consequenti,& in sensu comnia, in quibus dicitra homines peccare seu posito, nego. Posto enim iudicio practicὸ inter & ex industria i Jacobi a . Muis ide ἐκ- practico in intellectu de eliciendo actu amoris,dustria messerant ab eo , ct νias e is intelligeren