장음표시 사용
521쪽
Nis suppositis,quantam ad nomen, & neces statem,atque existentiam legis, ut ipsus quid-ditatem de es lentiam declaremus, inquiramus, an lex essentialiter ad intellectum vel ad voluntatem pertineat, & cujus ex illis potentiis actus edit stat 3 in cujus disse ultatis resolutione tres reperio Theoloeorum sententias. Alii enim censent, legem aci voluntatem pertinere, alii ad intellectum alii ad utramque potentiam. Primum docent Alphonias a Castro lib. . delegepcenali cap. i. Joannes Medina Codiee de Oratione quaest. 1. de SuareElib. I. de legibus cap. s. num 1 . ubi legem in Principe existentem ait esse actum ipsius voluntatis justae te rectae, quo vult inferiorem obligate ad hoc vel illud faciendum Seeundum asseritur a D. Thomahleari. & ab omnibus ejus Diicipulis, quos sequuntur VaetqueZ. Valentia, Morius, de alii. Tertiam denique sententiam. in utroque actu intellectus Ee voluntatis ellentiam legis constituentem; tuentur Gerson Alphabeto 1. de potestate E citarae, considerat. is. quae est de origine iuris &legum.Gregorius Ariminensis in r. dist. ultima quaest. unica,&Beceanus in Tractatu de legibus
Dico igitur, lea, quantum ad sitam substania
t lam, consistit in actu intellectus, sed praeis suppositivὸ, de de connotato, importat aetum
6. Prima pars est D. Thomael, Ieare. i. ubi illam probat prinad, in argumento sed contra, ex eo quod ad sesem pertinet piaecipere de Imperare: Sed hoe essentia litet pertinet ad inthllectum, ut ostenderat sta pri quae st. I ait. i. tibi se ait: Imperare est Usentialiter eius rationis, imperans enam ordinar eum cui imperat ad aliqti d agendum, intimando, vel denuntiando r Suaatem arrinare per modum ca-,asdam intimat ιιηιι est rationis. De quo fusὰ in Tractatu de actibus humanis. N.αι Deinde in corpore arti euli se si se urtit i Lex nihil est aliud quain tegula quaedam es mensura humanorum actuum, secundum quam induciis tur quis ad agendum, vel ab agendo retrahitur: sed regulare demensurare actus humanos , ad rationem pertinet : Ergo lex quantum ad suam substantiam est aliquid rationis. Minor patet, Majorem vero sie ostendit. In unoquoque genere id quod est prinei pium, est mensura& r gula illius genetis; nam unitas quae est principium numeri, est mensura omnium numeroru ademotus priini coeli , qui est primus in genere
m tuum est mensura omniumna. tui in eorpo
rum mntiorum: Sed ratio est primum principiuactuum humanorum : Ergo regulare S mensurare actus humanos, ad rationem pertinet.
ν. Potest insuper suaderi conclusio hae ratione Essentiale est legi obligate subditum sibi ad agendum vel omittendum aliquid; istide, ut su- pia ex D. Thoma de Cassi dolo dicebamus, lex: ligando dicitur r Sed stila voluntas tu Derioris non obligat subditu in , quantumcum ille cog-nciscatallu ira, donee ipsi intimetur : Ergo ratio legis non in actu voluntatis, sed in praecupio aut thtimatione intelleci us erantistit. Major constat. Minor etiam est certa, etsi etiam aliquis seiat voluntatem principis i i esse ut faciat aliquid. non tenet ut facere. quousque lini Inttinet uc. Itein m III.
A Religionis non tenetur sacere voluntatem sui
superioris ante intimationem. Contra vero, si
aliquid praecipiat supelior, etiam si non habeat
voluntatem ut ponatur in executione, tenetur
subditus exequi ; scut Abraham, instante praecepto Dei, tenebat ut filium Isaae saetificate. la cet Deus non haberet voluntatem estieacem, ut sactis earetur. His addi possunt plura Scripturae loea, quibus lex nomine lucis fgnificatur: Psalm. 4. Signiatum
datam lucerna es, O lex lax. Item Chaldaieὰ lex dicatur Fra eta, a verbo Ira, quod est illuminare, B quasi ejus munus sit lucete, splendeseete, dc illumina ter Sed lumen ae illuminatio ad intellectum pertinent, cum illuminatio in spirituali. bus, nihil aliud sit . quam veritatas manifestatio, juxta illud ad Ephel. 1 . Omne quod manassaturiu- mea es: Ergo lex, quantum ad suam suhstantiau ad antellectum pertinet. Unde Augustinus lib. I. de libro arbit. cap s.legem definu,r ιι nem stimis mam,cat semper obtemperandum est. Et Cicero lib. a.delegissius, legem naturalein si e describit: Lexsinquit est ratio summa instra ιη natura, qua Iubit ea qua Iacienda siti torolabetqtie contraria. Quod vero lex praesuppositive de de connC- 8.tato imeortet actum voluntatis, ut secunda paIs C conclusionis asserit, manifestu tu est: Tum quaa Proprium est legis inciviae lubditos ad aliquid agendum i Solus autem intellectus abique viais Iuntate non potest movere. Tum etiam, quia lex non perimet ad intellectum speculativum . icdad practicum. & consilit, ut ostendemus articulo sequenti, in actu imperia : Sed actus imp e. zH, licet elicitive,& quantum ad substantiam iit ab intellectu, supponit tamen de connotat actu voluntatis , a quo esseae iam S vi in movendi parricipat, ut docet D. Thomas supra quaest .a 7.art. I. Ergo licet lex quantum ad tuam substantiam ad intellectum pertineat ; praesupponit ea men actum voluntatis, illumque de eon notato
importat. Unde si nihil aliud velint Grego- D mus,& Beccanus, aliique Authoies, qui legem
ad intellectum de voluntatem pertinere exista-mant, a veritate non aberrant; si vero intendant , legem substantialiter de ex aequo ad v luntatem de intellectum spectate , falsum asserunt, cum repugnet unum simplicem actum el- se elicitive de quoad substantiam a duabus pOtentiis.
OBiiciunt in ptimis Adversarii aliqua Scrip- ,
turae testinum ia, in quibus lex Dei appella-ε tur voluntas Dei: Psalm.39. In capite hori scriptum
est de me, ut sacerem voluntatem tuam, Deus meus νο- Di, o luem tuam in medio cardis mea. Psalm. IUL.
Notas θι it vias sua. Mors, sitis Israιl νoluntates sura. id est leges de praecepta sua. Et I. Machab. . De ι
tatem, id est legem ejus servetis. Leges quoque ei viles dicuntur esse placita principum. Instulit. de jure naturali, gent. &civili Constit, ibidemque s . Sed O qaod diei tui: Muod Principi placvit luti habet νigorem. Et Augustinus lib. 4. de civit. Dei cap o. Irbι tria inquio principum pro legibtis erant. Demum Ari stoteles in Rhetorica ad AlexaudLum . . cap. I.
522쪽
a. ais rimat legem esse commutieira ei vitatis consensum. Et Cieeto lib. de legibus docet legem ab electione dictam esse. Ergo lex non pertinet ad rationem, sed ad voluntatem. o. Verum ad lixe facise respondetur cum Ma- pistro Soto lib. 1.de iustitia quaest. i. at t. r. illa te- illinonia non eo nuincere legem esse actum vo-liintatis elicitive, di quantum ad substantiam, ei solum illum praesupponere, & con notare; subindeque fila probare quidem secundam partem nostrae conclutionis , 1ed non impugnare prina am Lex ergo Dei in Scriptura Sacra,voluntas ejua appellatur,vel quia voluntatem Dei supponit. vel quia est signum illius, nam inter signa
voluntas, divitiae, quae recens et D. Thomas i. pari. quast. 19. ait. ra. unima est lex seu praecep
tum. Inteidum .ero seges divinae in Scriptura Dei iudicia appellantur Psalm .r I. Nonstitia horomvs Or en , Oitiatita sua non man separat ea ἔquia consilium tot maliter in ictu intellectus :ntimante & denuntiante Dei voluntatem. Idem dicendum ad aha testimonia, lex enim electio, vel 11bmium Princip:s appellatur,quia arbita: ii&electronem Plincipis se tu tur , cum scilicet praecipuut quod Princeps clegit & decrevit. x . Obiiciunt secundo e Munus legis est movere subditos ad recte opera nutim,seu ad eliciendam operationem ipsi conformem: Sed mouere ad exercitium opeiationis in ordine ad aliquem finem, spectu ad voluntatem, ut docet D. Thoni supta quas . 9.art. i. id lite convincit ipsius ratio, nempe quia objectum voltilitatis est sui ,
qui est primum principium in agendis: Ergo lex
ad voluntatem pertinet. Respondeo, munus legis esse movere subditos ad recte operandum , non quomodo cum
que, sed intimando,N loquendo, quod est profitium intellectus,non autem voluntatis, cui so-um convenit movere per modum impellentis,& quantum ad exercitium actus.
t 3. Objiciunt terti δ: petie legem est actus justitiae legalis , tu inlex ordinetur ad bonum com-nantie,quod a justitia legali respicitur : Sed iii. stitia legalis est virtus in voluntate residens: Ergo L pertinet ad voluntatem. 4 Respondeo nepando Malorem nam cona re legem non est actus justitiae legalis, sed plu-
de nitit politicae aut regalis; unδe divina Sapientia pro vel b. s. ita de se loquitiit: per me Reges regnant. Erleoam conditore usta Lcernunt prudentia tamen politica v Et regalis, uae leges habet condere, actum justitiae legasis bonum eommune intendentis prael upponit. Unde lex essentialitet
S formati ter ad intellectum pertinet, licet eoia- notet ordinem ad voluntatem , eiusque acti impraesupponat, ut in secunda parte conciri lionis declaravimus.
s obiiciunt quarto r Lex nihil aliud est quq nategula quaedam & mensura humanorum actuum, ut supra dicebam us: Sed regulare humanos
actus. pertinet ad voluntatem, ut docet D.Thomas a. 2 quaest. Os ubi asseisi voluntatem divinam est e primam regulam, qua actiones huir .anae regulari dtinent, voluntatem vero Pralatorum esse secundam regulam participatam a prima: Ergo lex pertinet ad voluntatem. Respondeo quod voluntas divina est prima tegula humanorum actuum ut dirigitur a ration. divina, & non aliis, ac proinde rativi pNrnae regulae humanorum actuum competit per se primo ra ioni divinae , ex participative rationi A creatae; unde etiam voluntas praelatorum non dicitur secunda regula actuum sumatiorum, participata a prima nisi pto ut dirigit ut a ratione creata; & ite intelligendiis est D. Thomas loco citato, cuin docet voluntatem divinam esse primam tegulam actuum humanorum, ad voluntatem praelatotum secundam tegulam, paIlici palam a prima obiiciunt quinto Authotes tertiae sententiae, II. existimantes legem ad intellectum de voluntatem ex aequo pertinere, D. Augustinum, qui lib.
22. contra Faustum, cap. 17. legem aeternam de-fniens ait, esse aut rationem, aut voluntatem diis
B Verum hoc stivolum est, nam s. Doctor di- it. cens , legem aeternam es le intellectum aut vo luntatem Dei, non intendit illam ex aequo peristinere ad utramque potentiam, sed ad unam vel aliam. disjunctive, volens consulto ab his Opinionibus ab si nere, quia nihil ad su un) propost uni conducebant. Loeo velo supia citato labii primi delibero arbitrio, determinans ex ptotelio hane quaestionem,quain in libris contra Faustu in in decis, in reliquerat, legem definit, rationem suimnaiti, cui se in per obtemperandum est, subindeque eam ad solum intellectum quoad substantiam pertinere, manifeste declarat.
Ex dictis colligitur contra Lorcam, &quos.
dam alios Receutiores, legoen Dan consistere essenties iter in actu iudicii practici inteli ctus, sed in actu imperii, seu potius in aliquo per ipsum constituto. Pro intelligentia huius corollarii breviter exisplicandus est ordo actuum intellectus & voluntatis, qui ad legis constitauionem intervenit.
Unde sciendum et . quod legislator cognoscens bonum commune , quod inaxime in pace de M tranquillitate Reipublicae consistit . intendit hoc bonum, & ex ejus intentione statim lequi. tur eonsultatio de mediis quibus illud assiqua. tur,quae consultatio est actus intellectus placiici, qui dicitur eubulia, ut dii et S. Thomas 1.2. quaest. st .ait. i.& a. Deinde sequitur judicium intellecius practici, quod est terminus consilii, de nihil est aliud quam sententia intellectus apis probantis hcc medium prae illo , pro quo actu darigendo ponitru alia virtus in intellectu, adjuncta prudentiae, quae dicitur H ess, ut traditidem S. Doctori bidem ait. 3. Postea sequitur electio voluntatis, qua elegit medium quod judicatur convenientius in ordine ad assecutione E finis, pro qua elicienda pCnuntur virtutes morales in voluntate,&in appetitu sensitivo. D nique sequitur alius actus intellectus, qui diei tur imperium practicum, quo per modum Ordinationis N intimationis inteluctualis, Prineeps
efficaciter praeeipit subditis id quod convenientius judicavit S elegit ad bonum Reipublicae consequendum: pro quo actu ponitur prudentia. ut constat ex D. Thoma 2. a quaest. 4 I. praeci iapue art. 8. Diei inus ergo legem non eonsis ete mactu illo iudicii practici intellectus, qui antecedit electionein. Ratio est, quia ut supra diceba mu ad legem pertinet praecipere: Sed judicium de aliqui, faciendo salvatur sine praecepto: Ergo lex non pertinet ementialiter ad actum judicii qui antecedit electionein, sed ad actum imperii qua electionem subsequitur. Confit.
523쪽
Constreatur a De ratione legis est obligare subditum afl aliquid agendum , ut pater exsupra dictis r Sed in iudicio intellectus practi ei non includitur liaee obligatio, nam optimὰ stat
Principem iudicare esse conueniens ut subditus' aliquid operetur taleque judicium innotescere subdito, Stamen ex vi illitis non Oh ligari, dum non accedit intimatio qua ei praeeipitur ut illud operetur: Ergo lex non consistit essentialiterinacrii iudieii practici, antecedente electionem,
sed in actu imperii ad illam subsecuto , quo princeps ordinat subditum ad aliquid ingenis dum intimando, vel denuntiando. Q Dixi autem , rei potitis in aliquo peν ipsum cynμω. . quia licet lex constituatur peripium actum imperil , in eo tamen non consistit formaliter, sed in aliquo ab imperio formaliter distincto, α ab ipsis originato , nimirum in quodam dictamine aut verbo practi eo ipsus actus imperii, ut
docet Conradus hie art. i die ens: Lex es aliquiil
ration scut dictauis his, ab ipsa es in ipsa existens
subrectιve ruesquam terminus altus inteligendi practicis. ilicet imperii. Eranfractica Glutionem secundi : Lex cinquit pertinet ad iactum rutιonis practicae, tanquam quι ductamen o robum praeluam.
lat. Id etiam colligitur eti D. Thumahleari. a. ad a. ubi ait quod sciat in operationibus externis et distinguete operationem & Operatum per ipsam, sicut ad theatum ab aedis eatione distingui-
tu mi ita in actibus intellectus tam pi actici,quam spe enlativi distingunt ut actio 3c terminus productus per illam , ut in intellectu speculativo
terminus primae operationis est definiti O,secundae ver A est enuntiatio, de tertiae argumentatio:
in practi eo autem sunt propositiones &dictamina praefica,quae sunt per actiones prati hic asintellectuales, de quorum numero est lex, quae est quoddam eonstitutum per actu in rationis, nimirum quoddam dictamen praehi eum , seu verbum dictatum per actum imperii. Ratio etiam id suadet: Lex enim habet se ad intellectum Se ejut actum, seut idea se habet ad intellectum attis eis de artem, utraque enim est in ensura,regula,ω exemplar: illa quidem motum, illa veto rerum per artem faciendarum. Sed
ideo est terminus media arte in intellectu pro-ὰuctus : Ergo & les erit terminus medio imperio prod uel us, de verbum praehicum illius. 13. Constinatur : Lex est in intellectu prineipis non tantum siubjectrae, sed etiam objecti ue,tania quam eo gnitum in cognoscente, Princeps enim dum legem proseri, ad eam attendit, Nipiam cognoleio Ergo iton est actus intellectus praelici .ied potius ipsum verbum praesi eum, α terminus conceptionis praeticae, & imperii , quo Pittieeps subditos ordinat ad aliquid saciendis. ARTi utus II.
mram de ratione Missis,pudadcfmmune bo nisse oriunetur, quod si perpetua, ω quod pro
Dico prim) : De ratio, te υς est, quoa sit
A to lib. i. de legibus, ubi ait, I conden septil-hιὰpacis gratia. de Cicero, qui similitet lib. i. de legibus dicit c sontiendas e te leges ριblicas ruturasia. Idem docet Isidorus lib. s. Etymologia- rure, ubi ait quod lex est nullo privato commodo sed pro commani uti irate civium consi rapta, iuxta illud duodecim Tahulatum, Salas popali, 'prema laxem. item S. Basilius homil. 1 a. in principium Provethiorum,non longe ab initio, dixit leget debete esse ad consequendam in communi bono utilitatem , de non ad privata commodare spieientes. Ibidem qile addit, in hoe tyrannum a Rege differre, quod ille sina ιpsus Dymodocumqueo undecunque restuιt ac tuerari husubditu consulere B tanιηm sarit. gi Aristoteles 3. Ethie. cap. 1 o.
titilitate ectat. Demum omnes Theologi de Juristae in eo conveniunt, de ratione δέ substantia legis esse , ut pro bono communi seratur. Unde lex naturalis tendit Ae se ad bonum eo m-mune totius naturae humanae; leges divinae po- stivae, tendunt omnes ad Dei gloriam, de comis munem hominum utilitatem, iuxta illud Isaiati. Lex a me exiet, cratissicium meum in lacem papalorum requιester. Leges quoque humanae, tam civiles, quam Eecletiasticae , reseruntur teipsa de omnino referri debent ad bonum commune,&ad illud esse utilest alioquin feruntur invalide, C &vete leses non sunt; nam potestas ferendi leges non est data hominibus, sue a Deo, sive a
Republiea, nisi propter bonum commune. Eandem vetitatem demonstrat s. Thomas 1 phae art. 1.duplaei ratione. Prima se brevitet aepei spieue a Contado proponitur: Lex est in intellectu practi eo circa ista quae sunt ad finem iErgo debet reduei de regulari per prima prisci pia intellectus practica: Sed primum principium
in ptacti eis est ultimus snis&beatitudo: Ergo lex omnis regulari debet de reduci ad ultimum finem seu beatitudinem, quae est commune bonum; Unde lex nat ratis ordinatur ad beatitu-nem naturalem, quae est bonum commune sibi roportionatum; lex veth supernaturalis , ad ea itudinem supernaturalem a civilis autem ordinat cives in beatitudinem positi eam civitatis aut regni, quae est bonum sibi proportionatum, maximeque in tranquillitate & pace Rei
Dices contra hanc rationem: Lex e sentialiter pertinet ad intellectum, ut articulo praecedenti osten d i mus: Ergo non respicit honum commuiane ut ultimum finem. Consequentia videtur manifesta, ultimus enim finis non respicitur nisi a voluntate eum si ejus objectum.
Respondeo, concesso Antecedente, distinguendo Conseqtiens: Non tes pieit ultimum fi nem . sub ratione boni, conce/o, se enim pertinet ad voluntatem .sub ratione veri, dirigenia ἡo se ilicet & imperando in Ordine ad illud. nego consequentiam , hoc enim proprium in intellectus. Secunda ratio D. Thomae est: Iex ordinat ho- 27. minem ad debitum finem illius : Sed Aebilia, s his hominis est felicitas seu bonum commune :Elgo lex essentialiter respicit bonum commune. Major constat ex ratione praee denti, Minor
se probatur a D. Thoma. Quaelibet pars ex natura sita ordinatur ad totum, iactu imperfectum
ad perne iam : Sed homo est pars totius com iam unitatis perfectae : Ergo per se Ordinat ut ad
totam communitatem: At haec tota communi las
524쪽
has rex se et di natat afl suam felicitatem & eom. A tio, non sine magno ipsius detrimento. Secundo
mune bonum, cum respiciat illud ut propriam respectu eorum quibus imponi ut lex,quia noupti sectionem tibi proportionata in Sitne in sibi solum praesentes Obligat , 1ed etiam quotquot
propriumet Ergo de priano ad ultimum .homo Or- erunt impost elum parres illius communitatis. di natur ad honum commune, illudque ex pro- Teitio, te spectu ipsius legis. quia talis est, exi pN a natura respicit. tentione ει modo quo nitur ut semel lata, iam s. Deruum suaderi potest eo nelusio hoe discurri perduret donee vel ablogetur, vel e us materiasu: Potestas legislativa, quae est in Principe respi- ita mutetur, ut justa est e desinat. Ut essentialiter bonum commune : Ergo de lex. Dico tertio, lex debet ferri pro tota commuia consequentia patet, nam aestus cujuscumq; pG- nitate.
tentiae non potest exire a ratione formali poten- Patet hae conclusio. nam in hoe differt lex tiae cujus esi acius. Antecedens probatur. Omnis praeepto, quod praeceptum uni, lex omnibus pote itas condendi leges,quae est in Principibus, imponitur, quatenus illud ad privatam directi vel est a Deo, vel a populo:Si a Deo, constat o- nem partis . haec ad publicam gubernationem mnem conferti propter bonum eommune. cum B Reipublicae ordinatur. Undet i .fide luibis, si e
Deus tale bonum praecipue intendat. Si a popu- dicitur Lex es commune praeceptum. Et l. tira, eo-ro,idem patet. nam sicut illam e ferunt Onities, dein titulo: Iura νον an suuiaspersonas, sed genera- ita eo fine di antino conseiunt, ut ad publicum Iter ιoninmutin r. Et l. Legia Aoulistima C. eodem ipsorum bonum exerceatur , non veria ut ad titulo Legesbacratuunaa, qtiaco trangunt hominum privatum ipsius Priacipis coinodum reseratur. τι ia, ah onmitti, intetigidi benι, ut anspers, pracepta Unde in Concilio Toletano S. cap. io . pra Opi- Ortim curula, Hi inhib Iadectimui, vel tur, ut qui ei getur an Regem, Iu et non pro uere pro- pernis sub ia ιδει M.
. Dra commovi,sedlropiderepatrialent qu/suis. Riacio c. iam suffragatur , Tum quia lex est 33 Cotist matur : Inter causam ella cientem seu princ palis actus priaver. tiae politica, vel regalis. movetarem,& sin aum,debet elle proportio: AG q. mpei ia primo tes picu bonum totius Reipub- qui leges non condunt uodisi ab iis qui piae lunt lacae,vel communitatis. Tum etiam,quia lex de- iiiiiiiiiii lini , quique sunt superiores quolibet bet este perpetua , ut conclutione piae cedenti
palliculari homine, in ea multitudine conten- declara v. mus . At nulla per long est perpetua protor Ergo in bonum cominuti e totius multitudiis C statu piae se uti, pro quom x me leges necessatia diligi debent. sunt: Ergo lex noti imponitur uui privatae pet-Dico secundo de latione legis est, essest ab iis fotiae, sed eommuni tali, quae perpetua est, qualem S peiuranentem, ac durare & obligare quo- tenus durat per eontinuam succtisonem. ad usque revocetur. subindeque elle aliquo movi Hane doctrinam confirmat universalis legum 3 . do perpetuam. inductio iram lex aeterna ad omnes creaturas
19. Colligit ut ex cap. ultimo de scis legati , ubi legis capaces se extendit; lex naturalis, quae aedicitur 1iatutum legati habere vim legis & per- ternae legis participatio quada inest, omnes lia
petuo durate Unde Doctores communit ei hoc gat; sex positiva divina, tam vetus, quam nova. diseramen ponunt inter praeceptum ab homine pro capacitate personat uin, ea ruinque exigenia
datum, per modum praecepti perionalis , dela- tra , ad Omnes lata eii: Elao eadem latio eli de tum per modum legas seu constitutionis . quod qua vis alia lege. purum pixceptum ea pirat per mortem pidi ei- έ. II.
pientis i. Mandatam, CO d. Mandati, non veto lex, Salvunta ν abriationes.seu statu uira, quia lex non moritur, ut notant f dj cies pDino coiicia prunam cono usio- is Abbas Si alti in caput irre; quinti, 3. Careram, D nem : Multae iunt leges, quae privatum bo-
de ossicio Oidinatii. nuna respiciunt, ut lex naturai sue tuenda pro- o. Patet etiam haee eritas inductione, nam lex pria v ta,lex eleemolynae, lex correctionis se Eterna, cuin ita mente clivana existat, perpetua te inad ex confessionis lacram emalis, quae saluia est M immutabilis. Similitet lex naturalis, quae tem lupea iratu talem poenitentis respicat, & iis pati iei patio eli aetes nae, perpetuo durat. Lex etia dem est de legibus ali Oium Saeramentorum. divina, tam vetus,perpetua fuit, cotitiamer Om- Demum privilegium veram habet rationem se
nes obligando usq, ad adventum Christis quam gis, dicitui enitar pDvata lex in cap. Pririlegiam noua, quae duraturae si usque in sinem mundi et disi. 3. dc ian en respicit bonum particulare ali. Ergo etiatu leges huinanae, quae imitari dcbenti cuius pei lonae , illius scilicet in cuius favorem quoad seri potest. Daturalem N aeternain , ex concedatui: Ergo non est de ratione legis ad bo
liuibus dei ucuntur,debetat elle permanent ea de num commune Ordinati.
stabiles ut sint convenientes humanae guberna- Respondeia , concello Anteeedente . ne- ιμtion communitatis, quae postulat stadilitatem gando Consequentiam , nam aliud est loqui Et uniformitate. Unde leges dicuntur esse quasi de inaretia ploxima circa quam versatur lexiandalenta Reipublica, quibas nixa hae; et, α aliud de motivo formali propter quod vel veluti vincula&lumculi,quibus constricta, fir- satur circa talem materiam ; cum enim lexma aes xa in caepto bono perseverat. Hinc Ci- regula humanorum actu uin,siaut in actibus his ceto orat. pro Cluentio,leges, nervos ac sangui- manas illa duo distinguimus . ita in lege ea di hem Reipublicae appellat , aitque quod sicut stinguere debemus. Lex ergo naturalis de eotpotantistia ι ne languine& nervis stubi illece tuenda propria vita. respicit bonum privatum nequeunt, ita nee Respublica sine legibus. personae pacticularis . ut materram proximam,i. Porro ti1plici respectu Lx perpetua dicituri caeca quam vetaeatur habet tamen bonum com primo respectu terentis, qui ad uiat, illo licci mune pio motivo , quod per se primo respicii .
amoto , vel mortuo; non enim expirat lex per cum etiam quilibet holuoiat pars naturae huma mortem ejus a quo fuit lata,ut dicitur cap. uitl- nae, Spata per se ordinetur aci totum, sicut im
mo de . filio legati. supra citato; alioquin magna perfecium ad periectum, si quod boniim etitus fieret in Republica legum humanatum muta- tabel hominis ala particulari per se ordine tui ad
525쪽
bDnnm totius naturae humandit unde author Sconservator totius naturae, cujus interest respicet e tale bonuin,recte praecipit, ut qui labet conis servet propriam vitam , ut conservetur bonum totius naturae , quod non nisi in inclividuis potest subsistet e. idem eum proportione dicendum de aliis praeeeptis in obiectione recensitis,
nam lieet praeceptum eleemosynet,& correctionis fraternae, respi ciant bonum privatum partiis cularis personae, ut materiam proximam, tamen ad totum ordinant in bonum commune , ad quod pertinet ut pati peres alantur. ne pestes aut surta grassent ut in Republica , &quod vitia emendentur, quae sunt contra bonum commune naturae rationalis. Similiter licet leges saeramentiatum, &aliae supernaturales, ad bonum particulare ordinentur, ut ad materiam proximam, hoc tamen totum est in ordine ad bonum
commune, quod per septim h respicium; ordinantur enim ad cultum Dei ultimi finis , & ad pcrducendos homines, qui illis legibus utuniatur, ad Deum ultimum finem supernaturalem, qui est bonum commune totius naturae huma-iax, ut aci illum eleuatae, non quidem communitate generis aut speciei , sed communitate finis
quo Omnes homines commum eant, ut ait D. Titomas hac art. a. ad 24
37 Ad tu quod subditur de privilegio, respondent
aliqui . privilegium non habete rationem legispi QP edactς. sicut nec prHeeptum, vel sententia
Jua: cis. sed quidquid sit de hoc ,de quo instὰ,
Loc dato consequentia neganda est. Licet enimpi. vilegium respjciat bonii in privatum alicujus personae, ut materiam proximam hoc tamen ceridit in bonum eo latine, quod aliqui sint privilegiati, propter strenue facta in obsequiti Reipublicae , ut alii accendantur ad promovendum bonitin commune, per opera si uuiosa & ardua. Obiicies secundo 1 Leges politivae exigentes tributa, verae leges sunt, re iamen non respici unt boniam conianune , imo multoties illud videntur destruere, sed privatam Regis commoditatem: Elgo non est de ratione legis , quod bonum eommune respiciat. I espondeo, leges tributorum respicere privatam Regis commoditatem, ut materiam pro ximam, sed hanc oldinare ad Reipublicae 1 caeli. c talem, ut si mirum Rex per vectigalia thesaurum acquirat, quo Resipublica in bello defendatur de in pace conservetur. Obj e, es tertio contra seeundam eoncluso nem: Lex vetus duravit solum usque ad advenis tum Clutili, Amuliae sunt leges humanae, quae successu temporis m utantur et Ergo non est de ratione legis quod sit perpetuar praesertim s sit-mo si de legio us humanis,quia hOinines legem feremes.cum snt mortales, non possiant obligare in perpetuum.
Respond- legem ueterem suisse perpetuam reto eo statu pro quo lata suit, nam quandiu petti, angelicato, ad quam ut ad persectiore dispoianc bat, revocata non suit, semper obligabat. Quod ut melius percipiatur , Notandum est , quod perpetuitas quae legi adscribitur, non est
postiva, scilicet quae sena ellata, nunquam mu tari possit. sed negativa. ut quandiu consuetudine . vel consensu& voluntate Principis non reis vocatur, semper obligandi vim obtineat; haee e-fum perpetuitas suineit ad distinguendam te gein a praecepto, quod non modo negati ve, sed etiam positive temporale est, durans tantum ad Τom. III.
A vitam praeipientis nisi expresse confirmetura, habente potestatem. Ex quo patet, quod leges etiam humanae ex natura sua sunt perpetuae, tametsi suce essu temporis voluntate Principis r vocari possint. Nee obstat quod homines legem fetentes sint mortales, nam leges Eccles asti eae serunt ut authoritate Chiisti, qui non moritur, & hanc pO- testatem contulit se Mesiae: Civiles vero seruia tur authoritate Reipublieae, quae similiter non moritur; nam illa ius suum transtulit in eos quoseonstituit gubei natores & legislatores. Objicies quarto eontra tertiam concluso- 4 nem: In jure Canoni eo distingunt Canones se s gem privatam a publica,& hanc quidem volunt imponi eo in munitati, illam vero privata personae, Cod. licet, de Regularibus, & Cod.nti sunt. I9.quaest. I. Idemque traditur in iure Civili. Nain In stit ut de tire naturali seu ium. O civili, 3. sed or quod, dividuntur leges Principis, in generales, quae omnes tenent, & personales, nee ad exemplum trahuntuν . quoniam non hoc Princeps
mt,personam non trans eritur : Ergo de ratione legis non est,quod relatur pio tota communi
Respondeo Canon es ei talos, per legem priva C tam, intelligere votum ex speciali inspi ratione Spit. S. Actum , vel ipsa in inspirationem , quae lex impropriὰ dicitur de analogicὰ , eo quod scit batur in corde , & impellat, vel obliget, ut Iex. Instituta vero loco citato, Per legem peti nalem intelligunt eam , quae sertur in favorem aut in poenain alicuius personae,& successorum rvel euius executio ad illam pertinet. Sed non
negant seri communitati respectivρ, id est pro
illis ut membris communitatis, & in commune bonum, saltem mediatu,quatenus, ut jam supra dixi expedit communi bono merita aliquorum& excellentiam privilegiis donari, ut alii accendantur ad bonum Reipublicae promovendum
D pet opera ardua&studiosa. i II. dirostaria pracedentis doctrina. EX dictis colligitur hae e tria praeceptum, senis 43tentiam, & privilegium, non habere veram rationem legis. Triplex enim inter simplex praeiaceptum de legem reperitur differentia in primis enim beet praeceptum possit immo ni tota comunita ti, hoc tamen non exigit ne natio, sed potest imponi personae particulari; lex ver 3 semper
communitatem personarum respicit necessariis. Ε ut in tertia conclusione ostensu in est. Secundo. praeceptum exeirat in nrte vel amotione imponentis, etiam ii absolui ἡ& sine limitatione i in ponatur. lex autem non expirat morte legislatoris, cum ex natura sua perpetua sit, ut in seeunda conclusione de cluaviamis. Tertio, praeceptu in potest imponi a quocunque superiori, lex veris
ferti nequit nis ab eo qui a Deo vel a Republiea
habet potestatem legislativam. Similiter sententia disteri a lege, licet aliquia de illa parti ei pet; Lex enim est ipsa ordinatio superioris, sententia vero potius est applieatio &executio legis eirca privatam petio nam &evenis tum,quam legis imposito. Unde D.Thomae
insta quaest. 96. ait. I. ad i. sic ait et Dicuntuν etiam
526쪽
quadam legalia non quia int tires sed propter applua. Rrronem legavi communium ad aliqua particuliaria s/aa falsunt sententia. quae pro ure habἐntur. Parii capat vero aliquid Ae lege , inquantum habet perpetuitatem , scut ill i, nec expirat morte aut amotione ferentis sententiam. Cusus ratio est, quia sementia habet visolem in virtute legis, de sic est perpetua. sicut illa. Verum est tamen, quod ad ferendam sententiana non requiritur suprema potestas legislativa Pi incipis. sed inferior Judex, uer authoritatem derivatam ab illo, potest eam ferre, ut ex usu constat. Et ratio est, uia sicut in alii sciat huc dispoliete sormam Omus pertinet ad architectum , applicare ra- Bmen illam inducendo eam in aliquam singularem materiam . dolando scilicet ligna Saptando lapides, sphctat ad inferiores alii sees 'sic in moralibus, a Piincipem. qui estoichitectonicus legimini periinet disponere formas legum ad bonum commune pioculandum , applicare vero illas ad singulares casus S personas, ad particulates Judices attinere potest. Demum lex a privilegio differt, quia lex semis per respicit pl9talitatem petiti irarum,&bonum commune Reipublica , pii vilegium autem potest respie et e particula tem personam , & illius bonum patri eutire. Unde privilegium ex ludo- Io lib. s. Elymol. cap. 3. dicitur quas privata lex, seu lex prava totum. Convenit autem cum lege Cin hoc quod est perpetuum, sicut illa Quia velo
exemptionem a lege, seu exceptionem legis, sbium sacere potest ille qui legem condere potest , hinest quod privilegium an concedente, supremam potestatem legislativam requirat, se ut ipsa lex in condente. An Ticuius III.
44 l Ico primo , condere legem civilem . Ilum pertinet ad multitudinem, vel ad eum
qui eutam habet multitudinis ; sive ut unus, ut in imperio monarchieo; sive sint multi, uti ni m. Lperiodem cratico. Ita D. Thomas hic art. 3. ubitationem affert , quia lex pii mo& principaliteroldinat ut ad bonum commune , ut M r. praecedenti ostentum clio Sed ordinare aliquid in bo.
nu in ciam mune pertinet ad commun1tatem, vel
ad eum qui esus curam habct ei quia sicut pars r spicit bovum particularem finem sibi piopoliationatum&pioprium,ita lota communitas hGnum commune. Ei go condere leges civiles, soluiti pertinet a sinultu udio uin, vel ad eum qui praeest multitudini θ: habet curam illius. Die es , Conditor legis debet este superior ei suem lege sua obligat: Sed Respublica noti est superior tibi: Ergo non potest condete leges quς, Eipsam Obligent.. Respondeo , Rein publicam duplicitet posse
in conlidetari, uno modo quatenus gerit vices Dei, a quo omnis potestas serendi leges descendit. juxta illud Plov.f. Perme Reges regnant. O Iegum tonditore, sula decernunt : alio modo ut est gubet habitis in ordine ad bonum commune. primo modo eonsiderata, est legislativa, secundo autem odo spectata.est susceptiva legis ; quia pilano Dodo est quodammodo superior ad seipsam se cundo modo consideratam, 'quoad susteit ut iit - legislativa. Potestq; id explicari S illustrali exemplo satisfactionis Christi Domini , nam in
Chiisto idem est suppositu ii quod satissaeit, &
eui exhibet ut satisfactio, sed satisfacit, inqua natura hum dinum , & fit ei satisfactio inquantum divinum , sicque est superius ad seipsum primo modo conlideratum. De quo susus in Tractatu de Incarnatione.
Ex his intelliges, potestat em legislativam im- εί mediate & jure natura residere in comunitate, in R ege vero, aut quolibet alio habente potestatem condendi leges, mediate solum S iure humanor cum enim potestas condendi leges civi les, non possit commode a tota comunitate exerceri per seipsam,transferri solet ad unum, qui sit caput morale comunitatis,&princeps supremus reliquorum omnium , si monarchi eum reis gimen instituatur, vel in paucos, R Optimos, si aristo craticum: vel in plures, & plebeios, si de
Sed avertendum est, tale jus du7liciter trans- serti a Republica in alium , proxime scilicet &Iem Oic , ploxime, quia aliquando Respubliea immediate eligit aliquem ad supremum regiis men ; remotu vero, ut quando aliquem eligit in Regem,pto se &suis successoribus; tunc enim insuecessores dicitur transferre remote suam potestatem , quia non immediate eligit illos, sed mediante illorum progenit Cre. Dices Apostolus ad Roman. 13 ait: Non es po- rtestas nisa D s Eequi pol stati rosit, Dei ordinatiο-m respite Eigo Reges N Principes habent potestatem legislativam im ediate a Deo, non vero a communitate seu Republica. Connimatur: si Reges acciperent suam potestatem a regno, sequeretur regnum esse supra Rem. Sed hoc non est dicendum: Ergo nec illud. Ad instantiam respondeo verba illa Apostoli 49 significare solum potestatem Regum & Ρtinei pum esse a Deo in radice , quatenus Deus, qui
est anthor naturae,&om ni iam bonorum naturalium,dedit hominibus potestat e in&sus submittendi se alteri,& constituendi sibi superiores. Ad confismationem nego sequelam , Reges enim supposta electione pure & simpliciteri monarchica, fiunt superiores regno .lieet ab ipso regiam potestatem accipiant , quia scilicet regnum ei se libet e stibjecit. Quemadmodum , quando quis iteri selibete subjicit, aut vendit in servum, fit ili inferior, quam vis potestas quam heto tradit,oriatur ab ipsius voluntate. Di eo secundὼ,in Ecclesia Catholica esse potestatem condenda leges, quibus omnes s deles obligentur. Haec concluso est certa de fide, & des nita in concilio Constantiensa, ubi pro se tibitur et rorvi elephi talem potestatem Ecclesae denegantis ; eqnstatque ex traditione Ecclesiae , qua a temporibus Apollo lorum usque nunc, in Omnibus Conciliis aliquas leges & canones statuit, ad componendos mores s delium. Ratio etiam suffragatur: Nam, ut supra die ea sibamus, in omni Republica bene instituta. est potestas imperandi quae utilia sunt ad ejus conia servationem , dc prohibendi quae sunt nocivars Ed Eeeletia est Respublica Christiana recte in stituta a Christo i Ergo illi non deest facultas condendi leges ire cessatias vel utiles ad eo inponendos fidelium mores Quamvis enim dederit Chii stu, suis fidelibus lege Evangelica, haec tamen lex multa continet in universali, quae debet determinari per legem Ecclesiasticam,vel quan- . tu in ad modum, ves quantum ad tempus, ut c5- stat in praeceptis de receptione sacramentotum. Dicia
527쪽
Di eo tertio, potestatem condendi Canones&leges Eccles asticas , apud Summos Pontifices, S Concilia legitime congregata residere. 31 Prima pars patet ex illo Matth. is. Quodcunquet ea veris super terram cte. Ubi Christus Dominus Dia mediate per seipsum contulit D. Petto Sejus succellotibus potestate in regendi Ecclesimi e Sed praecipuum vinculum tegiminis est lex : Et-go immediate contulit illi potestatem eundendi leges. Similiter Joan. 21. Christus vel bis illis pasce oves meas , D. Ρetro & successoribus ejus conis tulit potestatem pastoralem, que est potestas regendi Ecelesiam , & eondendi leges ad ejus regimen necessarias Unde hoc versatur discrimen inter summos Ponti sees de Princi pes saeculates, quod isti, ut supra dicebamus, a Republica potestatem legislativam recipiunt, illi vero eam
non habent ab Eeclesia, sed a Christo immediate. Unde in cap. Norit, de iudieiis, sic loquitur
Pontifex de ponti heia aut horitate: Cum non humana constitutioni,sed dιν ni innitatur ; quia pol stas nostra non ex homιne sed ex Deo di. 33 Quod vero etiam apud Concilia legitim E con-gIegata reside M authoritas condendi leges Ecclesiasticas, mani festum est, quia illa Coneilia repraesentant tota in Ecclesiam, an qua, ut praecede titi conclusione ostendimus, est potestas condendi leges quibus fideles obligentur. Unde in
34 Episcopi etiam possunt in suis Dicte es busquas expedire judicaverint leges condere , quae constitutiones synodales, vel statuta Episcopo
rum appellantur. hQcque etiam extraSynodum, ut eolligitur ex cap. Sι qais de malori t. dc Ohe .
Capitula vero Ecclesialuiu , licet aliqua decre ta, quae & actus capitulares vocantur, essiciant, stat ut a tamen aut leges condete nequeunt, sine coti sensu aut commistione Episcopi aut Papae. De quo vide Sylvestrum vel bo Lex, quaest. . Si in
militet praelati Religionum habent quidem ius spraecipiendi, sed non leges condendi, quod tan tum penes Congregationes generales, seu Capitula generalia res det. ARTI cuius IV.
f. s. Duplici coactasone utraque discaltas resolνitur. ti l leo primit, ut lex obliget in actu ieeundo,
L aliqualis eius promulgatio necessario requititur. Ita coniis niter Theologi eum D. Thoam ah Ieati . . ubi se discurrit e Lex se habet per
modum regulae & men surae actuum humanorum, quam homines sequi debent, eique suas ais
ctiones eonformare: Sed id prae stare nequeunt, nisi eis lex innotescat, neque lex eis potest innotescere , nis per promulgationem: Ergo ut lex obliget , aliqualis ejus promulgatio necessario
1s Confirmatur: Lex suapte natura est quid dirigens & illuminans , ut constat ex dictis art. I.
At quod domi latet,&est in pectore Legislatoris Tom. III.
i reconditum,non potest dirigetes: illuminare Ergo lex nondum cognita non potest omelum legis exercere & Obsigare subditos mactu secundo Undet leges Codice delegibus. se diei-
tui Leges sacrari M.qua constringunt hominum ritus antellii ab omnibus debent. Confiniatur amplius,quia cum voluntas non possit seri an incognitum , sequeletur homines
obligati ad impossibile, ii tenerentur legem servate ante sum c lentem illius promulgationem.
Advertendum tamen est . me ex indultila in syeou elusione dixi te ut lex Obliget in actu seeundo , utiqualem qus promulgationem necessario roquiri, quia promulgatio non requiritur aequaliat et in omnibus legibus, seu diversimode, juxta naturam cuiuslibet ι uam ut omittamus legem aeternam de naturam , de quibus suo loco die eiamus , lex divina positiva non eget tam solemni promulgatio nerui cui lex humana ; aliquando e non lex divina pio mulgatur sola interua te velatione, ut multis Propheraium contigit ; alia quando per solam olei nam propolitionein, si Aciam a Deo, sine aliqua toleimmate, qua ratione Chiistus Dominus promulgavit suam legem Apostolis , aliquando velo per aliqua signa ex- te a uin selemnitate quada; & hoc modo lex Mosesea promulgata sint in monte Sina, & lex
Evangelica in die Pentecostes. Lex tame humana, temper debet promulgati per signa externa, eum aliqua solemnitate, di sic Oh tinuit usus tam in Reputilica saeculari quam Ecclesiasti ea. Ratio vero h Rus differentiae est, quia cum Deus legis divinae institutor,sit stapremus Dominus simpli citer &omnib' modis, potest modo qlio voluerit intimate lege di obligare ad eius observanti ain momo vero qui non habet tam supremu do minium, id non potest , sed cum agat veluti duaplicem persona, publicam scilicet S privatam Ptinceps sic debet proponet elege, ut ex modo proponendi sgnificet tu proponere illa ut pili4-
eipem condentem legem, dc non ut particulare pei sonam : hoc autem non fit nisi adhibita alia
qua solemnitate publica,id significante : Ergo lex humana semper promulgari debet per signa
externa eum aliqua tolemnitate. utrum vel 4sti meiat ad hujus inod solemnem promulgationem quod denuntietur an Curia principis , an vero requiratur quod denuntietur in singulis provinciis regni, dioecesibus, aut civitatibus, diae emus infra disp. . cu de lege humana agemus. Dieo secundo, promulgatici non est de essen tia legis, aut ratio formalis illius, sed duntaxat conditio nece flatio requisita, ut actualiter obliget sibi subditos. Est contra Medi nain, Montea Eino, Va Equem, S alios, existi mantes promul gationem elle de essentia legis, & rationem ejus formalem ingredi. Pro qua sententia Andreas D u vallius citat S. Thomam hic arr. q. sed immerito eum S. Doctor ibidem oppositum doceat, ut constabit ex mor dicendis. Probatur ergo primo conclusio ex D. Tito fgma hie art. 4. uni asserit promulgationem esse
applicationem legis ad illos qui per illam obligantur : Sed applicatio alicujus rei supponierem iam consts tutam in sua ratione formalici Et
sto promulgatio supponit legem iam constitu tam in sua ratione formali , de sic non est ratiosor malis illi iis, seu iuntaxat conditio necessatio requisita ut actualiter obliget. Confirmatu tuta se habet, ut aitS. Doctot,pro mulgatio legis ad legem, sicut aPplicatio men-Tit a suras
528쪽
surae ad mensuratum et sed applicatio mensurae A dentalis ; promulgatio verg non potest supplet lag mensuratum , supponit mensuram in sua ratione sormali constitutam. ut patet inductione in omnibus mensuris: Ergo etia in promulgatio legis. eam supponit in sua ratione formali conia stitutam , subinfleque ejus estentiam vel rationem formalem non angreditur. probatur secundo conclusio ratione: Lex est nctiis p t identiae existentis in Principe , ut constat ex dictis at t. i.Sed tota ratio sormalis huius aestis salvat ut ante actuat in promulgationem
factam subditis: Ergo de tota est entia legis probatur minori Actus prudentiae est actus intellectus practi ei dictantis aliquid elle faciendum 1 Sed ante actualem promulgationem salvatur hujusmodi dictamen: Ergo c. 1 Probatui terti A: Lex in pectore Legislatoris recondita, nondum promus gna, apta est ad inducendam Obligationem : 5ed talis aptitudo suis cit ad ellentiam legis, nam res per aptitudinem 5e actum primum , ut docent Philosophi, definiuntur . A non pet actum secundum . qui modo est, modo veto noti eis: Ergo tota essentia& definitio legis salvatur , ante aptius promul
a Ut ista conclusio magis illustretur,&Adveria
sariorum argumenta facilius dilui possnti No- ab illo, quia est conditio essentialiter requisita, cum requiratur per modum propositionis Objecti voluntatis, quae cum iit appetitus rationalis , id est sequens ductum rationis de cognitionem intellectus, non potest ferri in incognitum. 6. II. Solpantaν obrectiones.
Osjicies prim B contra primam eoncluso ἀnemo Ad revoeationem legis non requiritur promulgatio: Ergo nee ad eius constitutio
Respondent aliqui, negando consequentiam di paritatem, quia sinquiunt) plura requiruntur ad eonstruendum , quam ad Aestruendum. Sed heesblutio displicet, nain licet ut pluIimum plus requiratur ad aegis eationem, quam ad deis structionem , hoe tamen non semper est verum, ted contingit aliquando, totum quod requiri tur ad constitutionem, requiti ad flesti uctione et maxime quando modus destructionis est ei uiadem rationis ae modus constitutionis , ut eo n- tingit quando una lex revocatur per aliam. Imis
contingere potest, id quod sussicit ad constituti
Onem,non sufficere audestructio item , ut patet tandum priui , conditionem requiti tam ad ali- C in matrimonio, in ovo consensus uitius u.
quam rationem formalem eme in dupli et diis renita. Alia entin est pure accidentalis, S mete extrinseca , quae proinde a Deo suppleri potest, sicut approximatio agentis ad passu in. Alia est intrinseca & essentiatis. quae a Deo stippleti non
potest re modus Tam inlecus vocari solet, quatas est apprehensio seu costimo in Obiecto voluntatis , bonum enim est latio formalis talis oble chi, apprehensio vero est condacio, adeo tainenneeellaria, ut bonum non pollit, etiam de potentia absoluta. teiani uale achum voluntatis nisi sit appiehensum iuxta illud Augustini: lurisa
mare possumus,incognita nequaquam. Cum ergo dicimus in conclusione , promulgationem eis e eonditionem nec ellario requisitam, ut lex ob D tio pertinet ad rationem sermalem earum. jugis sufficit ad eonstitutionem matrimonii, noveth ad ejus dissolutionem. Unde melius respondetur, negando Antecedens, dum enim lex non revocatur per solesta nem promulgationem, censetur moraliter perseverare cura sua prima delegitima pio mulgatione,&eonsequent ei oboligare in actu secundo; sicut dum vasor monet non revocatur revocatione solemni , intimata ubditis, moraliter loquendo censetur manere,
sonem G ratianus cap. Insu dist. . se ait: Iuti instituuntar cam promulgantur : Ergo ante proin mulgationem non sunt, subindeque promulga-hget in actu secundo , loquimur de conditione hi sus secundi generis , seu intritis ea de essentiali , non vero de pure extrinsecati accidentali.
Notandum secundo , quod se ut inealore tiasnis duo pollumus considerare , nempe quod sit calefasivus , de quod actu calefaciat: primum aute in convenit illi estentialit et , secundum veto accidentaliter l, primum antecedenter ad actualem applicationem, secundum non
nisi post illain e sic in lege considera repossumus di quod sit obligativa in actu ptimo . ut ita dicam.& quod actualiter obliget. Pitiuum e si illi
essentiale , eique convenit ante actualem pro-nritigationem, secundu in accidit ei, cum sit a- Εctus secundus respectu prum, di non convenit ei, nisi post pio mulgationenia Uicimus ergo in conclusione, quod licut applacatio non esitatio formalis neque conditio ut calor ignis si cale sectivus, bene tamen est conditio ut actu calefaciat: ita promulgatio non est ratio formalis, imonee conditio ut lex sit obligativa in actu primo,
subindeque non ingreditur illius essentiam, sed sed totam illam supponit, sicut applicatio ea lotis, supponit totam essentiam caloris, est tamen
conditio ut actuali ter obliget sibi subditos; eum hac differentia , quod applicatio caloris possit sipi leti a Deo, quia est tantum conditio accia
Confirmat ut ex D. Thomah;carr. . dicente
quod ut lex virtutem habeat obligandi, necesse est ut promulgetur: Ergo ante promulgationem non habet rationem formalem legis. Cons quentia pater quia ad rationem sorinalem legis pertinet vis ad obligandum, unde lex a ligando dicitur, ut idem S. Doctor art. i. asserit. Confirmatur amplius,quia in des nitione le- gis quam tradit S. Thomas hic art. . ad calcem corporis articuli ingreditur promulgatio , ut constabit ex insta dicendis r Ergo illa pertinet ad rationem formalem legis, nam definitio debet explieare rationen formalem rei, sicut explicat illius essentiam. Ad objectionem respondeo authoritate illa Gratiani solum probari,quod per promulgat onem solum instituuntur leges complete , tanquam per conditionem, quantum ad vim obligandi ita actu secundo , non vero tauquam pertationem formalem de quid datativam. Adptimam confrinationem similiter diceniadum , quod quando D. Thomas ait quod ut lexvii tutem habeat obligandi , necesse est ut pro- inuigetur, solum intendit, legem ante promulgationem non habere vim obligandi in actu se cundo, quia promulgatio, licet non si deessen tia legis .aut ratio seimalis illaus, est tamen conia ditio esse liter requisita. ut lex actualiter obli-
529쪽
getsbi subditos ut in seeunda conclusione di- .
xi vias. Uttile quando dicitur , quod ut lex habeat vim obligandi in actu seeundo. requiritur ut promulgetur,ly ut reduplicat tantum condiis
lem ; sicut quando dicit ut quod ut bonum habeat vim movendi voluntatem in actu tecumlo, requiritur ut cognoscatur, illique per intellectum proponatur, particula ut expi imit lolii in
cotiditionem intrinsecam. non vero rationem
formalem obiecti motivi voluntatis. Ex quo patet ad secundam eonfirmationem, in definitione
enim alicujus non solum potest ingredi id quod se habet ut ratio sermalis, sed etiam id quod se
habet per modum conditionis intrinsecae; si e enim in des nitio ae si ei inglegitur Obscuritas ,& in definitione objecti voluntatis,applehenso intellectus. Sie et go D. Thomas definiens legem, non solum quantum ad lationem formalem illius, sed etiam ut est inesse completo obligandi in actu secundo posuit in eius definitione promulgationem, quae est modus intransecus illius ut obligantia in actu secundo. ιν Obiicies tertio: Si promulgatio non esset deessentia legis & ratione formali illius, sed dura taxat conditio, sequeretur quod ante promulgationein lex humana obligaret subditos, quo modo cumque eis innotescet et i Sed hoc diei nequit, ut omnes satentur : Ergo nec illud. Sequela Majoris probatur.Si promulgatio non stdeellentia legis, lex humana ante promulgationem habebit totam suam essentiam de rationem formalem : Ergo quomodocumque illa innotescat, obligabit subditos cum vis obligandistin separabilis a ratione sotinali legis. Nec valet si diea,.quod lieὸt lex humana ante
promulgationem habeat omnem suam ratio nem formalem, deest tamen ei applicatio , quaest per promulgationem , &sie non habet vim obligandi. Nam semel constituta lege per suam rationem formalem, sussieienter applicatur ternotitiam ejus,quomodocumque habeatur, cum
applicatio ad nihil aliud requirat ut , nisi ut lex veniat in notitiam subditorum. Respondeo, negando sequelam Maloris.& ageius probationem, approbo responsionem data in . N ad illius i inpugnationem dico, quod ut lex humana obliget in actu secundo, debet innotest ete& applicari subditis, non per quamcumque notitiam, sed per notitiam legi humanae proportionatam et haec autem solum habetur , cum Princeps illam proponit, non ut persona privata. sed ut persona publiea , subindeque eum eam facit intimare cum aliqua solemnitate , unde si alio modo innotescat , illa notitia non
sussieit ad obligandum. g. III.
cs V X dictis eolligit ut legem se tectὰ definiri a
T. D. Thomahleari. 4. in calce corporis articuli : Leae est quadam rati assis ordinatio ad bonum commune , ab eo qui curam communitatis habet νο- maliata Quam des nitionem elicit S. Doctor ex quatuor articulas hujus quaellionis, in quibus totam legis essentiam declarat. Nam in primo ostendit, quod si ordinatio rationis. In seeun do, quod debeat respicere bonum commune. Intei tio, quod debeat ferri ab eo qui curam habet Tom. IlI.
communitatis. In quarto denique, quod debeat esse ab eo promulgata. Nihil veto aliud ad es.sentiam legis requiritur Occasione solutionis ad tertium,art. . hujus
quaestionis, ubi S. Doctor ait, quod promulgatio pristus ad saturum extenditur per firmitatem seria plura, qaa quodammodo semper legem promulgat tquaerunt l, Ie aliqui, an sit de ratione legis, quod sit seriris mandata
Sed breviter rei pondeo negative t Id enimeonstat primo ex Aristotele io. Ethie. cap. ultimo, ubi sιripta ne fiat, an non scripta leges,
anter esse nitul videtur. Secundo ex jure civili 1nstit. de jure naturali, genti uin, A ei, ili. , sed is quod constitutum est, ubi sic dicitur : uti odiamque consti it imperator per epistolam, HIιον em doeretrit, egem esse ιοψat. Ubi dividit deeteium ascriptura,& utrumque legem esie a Urmat. Tertia ex iure Canonico : nam in cap. Coh-ettida dist. i. diei tui non resore quod lex scripttira an νatione con stat, Oniam ratio legem commendat. Id demum variis exemplis suaderi potest: Nain inflatu innocentiae praeceptum de non edendo ci-ho vetito,quod Deus primis patentibus imposuit, serii tum non erat, ut ex capite r. Genesis constat; re tamen illud veram rationem legis habebat, cum non tantum primos parentes, sed eorum etiam posteros , u in statu innocentiae permansissent, obligaret. Lex etiam Decalogi,
quae praecepta naturalia s unico dempto, quod est de sabbato obteivando ) continet, de quae propterea in lege naturae obligabat , non fuit seriptis mangata , nis post duorum annorum millia, nempe elim Moyses legem illam, quam in duabus tabulis lapideis, sigito suo Deus con scripserat, scriptis consignavit. Similitet lex EAvangelica veram haberet rationem legis, ta in etsi non esset seriptis mandata, perhoe solum quod verbo tenus esset a Christo in simita de promuliagata, & in cordibus hominum, id est meorum memoria, scripta maneret, iuxta illud Ieremiae 3 i. Dabo legem meam in riscentio cordini, Oin cordi bus eorum scribam eum. Quod ponderans Apostolus ad Hebraeos a. & io. asserit hanc esse praerogativam novi testamenti, ut non atramento
sed spiritu in cordibus hominum selibatur. Unude ut docet D. Thomas 3 pati. quaest. 42. art. q. Christus Dominus doctrinam de legem suam non scripto sed verbo tradidit , eaque multo tempore obligavit, spatio scilicet octo anno
rum, antequam litteris mandasetur, ut docent
Theophilacius in prae satione in Matthaeum, Irenaeus lib. 3. eontrahaei e ses cap. t. & Chrysostomiis homil. i. in Matthaeum. Denique coninsuetudo vi in legis habet ex communi Iuriston
stillo tum axiomate, Ac tamen non solet nec deis bet scribi, saltem a Legislatore, alias rationem consuetudinis non haberet: Elgo non est de eia sentia legis, quod sit scriptis mandata. Verum tamen est, quod ad melius esse, &ut suavis ordo e stituendi legem Oblervetur, a portet illam Gripto tradi , quia cum ex natura suasit stabilis, immobilis,&perpetua, sicinnaturaliter petit illum modum ad sui consistentiam, quo melius immobilitas de perpetuitas illius
conservetur,& tenacius ac simius memoriae horuminum infigatur e hic autem modus dest seripturae, ut de se patet S docet S. Thomas vethis supra relatis,quibus ait quod promulgatio prasea adfuturum extendιtur per Irmitatem siriptura , qua
quodamia edo sempit Iegem promtistat: Ergo &e.
530쪽
T Ex generaliter dividit ut in divinam de hu-70 Emanam Lex divina est illa,quae a Dei aut i Oritate immediate vim habet, licct ejus tuom ul-gatio non sata Deo immediate. sed interventu Angeli vel hominis. Cujus inodi suit lex vetus a Deo tradita Moysi pet Angelos, & per eum promulgata,& lex Evangelica. a Christo lata, repartim per ipsum, partim per Apostolos publieata. Lex humana est illa quae fertur immediate humana authotitate licet a Deo accepta. Primus vero inter homines legislator fuit Moyses apud Hebraeos, Phoroneus apud G taecos, TH- megistus apud AEgyptios . Solon apud Athe
nienses, Lycurgus apud Lacedaemones, &Numa Pompilius apud Romanos. Lex divina subdi .idit ut in aeternam, natura
lem, & positivam, quia lex Dei spectati potest
vel ut ab aeterno concepta, vel ut impresia cuius libet homi s intellectui,vel ut publica promulgatione manifestata. Lex vel 4 divina positiva inveterem & novam subdividitur. Prima e sh illa quam Dei is dedit Moysi. per ministerium A i- gelorum, in monte Sinai,& per Moysen populo Israelitico. Seeunda ea ej quam tulit Chiistus . novi testamenti aut hor.& partim per seipsum ,
partim per Apostolos promulgavit.Sicut autem vetus triplicis generis praecepta continebat . nempe in oralia, caeremonialia judicialia, licnova et, a triplicia praeeepta complectitur,nem p e fidei. sacramentorum. & motuum, ut stitius exponemus infra cum de lege nova differemus.
73 Lex humana in Eeel etiasticam & eivilem subis dividitur. Illa fert ut potestate Ecelesiastica , ut Papae, o Couelliolum ista potestate saecula si , ut Regum Fc imperatorum. Pii maius Canoni eum, altera ius Ciuile appellatur. , Corpus juris Canonici dividitur in decretum& decretales. Decreti collector de oldinator est Gratianus. Monachus Craitiis S. Benedicti,qui
post veteres canonum ese decretorum collectores. ingens illud opus contexuit & compotuit . partim ex Summorum Potitii, cum decretis. par tim ex canonibus Concitorum, partim ex dictis& sententiis Sanctorum Eeclesiae Patrum. Hoc autem opus correctum di editum fuit authoritate Gregorii X lil. sui timi Ponti scis. Decretum vero in tres partes dividitur. Prima pars continet distinctiones centum S unam, in
quibus de jure divino & humano deque ilas quae
ad mores componendos, quaeq; ad disciplinam Eeclesiasti eam spectant, tractatur. secunda continet causas triginta sex,& qtiae libet causa in varias quaestiones distribuitur. Causae autem trigesimae sextae inseritur Tractatus de poenitentia, qui distinctionibus quinque perficitur. Tertiademquepais decreti, quae agit de consecratione, quinque distinctiones complectitur. Quod attinet ad decretales,quo no ne pr prie signis eantur rescripta seu Epistolae Summorum Pontis eum , ad petentium preces aut relationes ei ilae. eae suerunt collectae aut horitate Gregorii IX. Summi pontificis, per S Ray- mundum, ruinis Praedicatorum, ipsius Capellanum di Poenitentiarium,& divisae in quinque libros. Quoties autem decretales simpliciter allegantur, Gregorianae per excellentiam intelli
Lus V. Hs quinque tibiis decretalium Gregorii additus est alius liber decretalium a Bonifacio VIII Summo Pontisce, quem librum ideo sextum nuncupari voluit. Hoc Bonifacii volumen quinque libros comprehendit. Sunt Saliae constitutiones seu decretales . quae authorein habent Clementem V. Fuerunt autem editae S publicatae ab ejus successo te Joanne X XI I solentque appellari Clement in ae.& divisae lunt in quinque lablos. Clementitiis adsunctae sunt ab eodem Joanne Papa constitutiones viginti, quae Extravagania B tes appellantur, quas vagae ct excurrentes extra praedictos decretalium libros. Denique sunt aliae constitutiones a divet sis Romanis Pontificibus editae, quae Extra gantes communes inscriptae sunt,& quinque libro, e nis
Assignat autem Cratianus adist i . usque adas . sex principia seu sontes, ex quibus totum jus
canonicum eruitur . seu dei ivatur, nimirum Scripturam sacram, Traditiones, quae ab Apostolis tanquam ab Evangelii praeconibus pro-
mitigatae sunt ; Canones Apostolorum,qui tantae aut horitatis non sunt, quantae sunt Traditiones ἔ Decreta Summorum Pontificum , SConciliorum genet alium ; Concilia particula- C ria, Summi Pontificis ealculo constreata ME pistolas Decretales Summorum Pontificum. Librorum vero juris civilis , ab imperatore et Justimano collecti,ordo & diviso est hujusmodi.Justinianus cum animadverteret jus Romanum. quod ci ite per excellentiam appellatur iniminensam & eontivam molem excrevisse, statuit illua eertis de brevioribus finibus concludere. Erant antem ante ipsius tempora tres Codices, quibus continebant ut L ses es eo tistitutiones anteriorum Imperatorum Gregorianus, Herinogenianus,& Theodosianus, ex quibus unum conseeit,quem de suo nomine nuncupavit.
Petacto Codice Iustinianus animum adjecit ad D veterum Jurisconsultorum volumina, quorum infinitain prope multitudinem, & in duo millia librorum dispersam , eo rictavit ae digessit in quinquaginta libros qui ideo libri Digesto tum appellantur, vel Pandectarum ducto nomine agraecis vocibus παν uisum,hoc est totum capio. quia universa in veteris iurisprudentiae seientiam continent. Deinde ut haberent legum eupidi adolescentes sicilem & sinplicem viam ,
qua progredi possent ad amplissimam iuris
scientiam, Justinianus componi curavit quatuor Institutionum libros, ut essent totius iuris elementa atque principia. Sess quoniam priori illi Codici pleraque deesse videbantur.Justinianus alium auctiorem & emendatiorem egidit,d quem vocavit Codicem repetitae praelectionis;&hie est codex,quem habemus,&quo utimur. Denique idem Imperator varias constitutiones, quas deinceps imperii sui tempore promulgavit, in unum librum redegit, &has constitutio nes modo Novellas, thodo Authenticas appellamus. Ergo totum jus civile constat , Se
compositum est, ex Codice , qui duodecim libris absolvitur,& quinquaginta libris Digesso rum, seu Pandectarum, ex quatuor libris institutionum, & unico libro Novellarum.