장음표시 사용
111쪽
CAP. I , v. 7- 11.1 m N eum i-, cum eXhibeat: Et inundatione operatus est consumtionom. Ceterum inundusionis transeuntis imagine exercitus magni adventum aperte praedici existimant VAT L. , IIITE., quibus respondit iam MAUR., propter seq. tenebras Praeferendum Sse sensum calamitatis ineluctabilis. semper esse sem. adi. , consummatum aliquid, neque vero consumtionem, uti interpretes cuncti exhibent, dudum probavit HENGAU. Christol. II, 5I3 as., contra quem, quod monuit ΗΑΕ-VERN. EE. p. 148, ESSe eXsequi, non magni momenti esse
inst. Do formula iudiciali riis cis. VITRINGA ad Ies. X, 22. . D pta, locum eius, Nini esse Ioeum, recte plerique viderunt interpri, praeter HOLLEM. v. supr. et ΗΕSSE ERGIUM, qui mirum dictu, sussi resert ad Inni At, unde quaero intelligi omnino posset, respici Ninum, nisi monere situlus videretur ch. ad v. I. Omni enim caret analogia, quod profert BURRIUs, respici eam hic et v. 11 per anastrophen, nomine urbis in ipsa prophetia non expresso; affectus, inquit, et vis spiritus urbem quasi Praesentem habet, adeoque nominare eam non habet necessum; in quo quod neglexit II, s, omittamus nunc; at eo usque non negliMnda certe erat Spiritus S. providentia, quippe quae non Nahumi solum sed omnibus prospexit temporibus, nec incertos per duo integra sere capita sinit lectores esse, quemnam respiciat tam grave vaticinium, donec praetereundo quasi nominetur; nihil est enim ad II, 9 usque, sede possit divinari, quam gentem, quam urbom indigitet vates. Si e primam illam inseriptionis partem, quam spuriam esse haud pauci contendunt, nostroversu exposci et flagitari apparet. - Quaerendum mi Rutem, quid sibi velit locus Nini, et quomodo discernatur inter urbem
et locum eius. CA INUR solum infestigit, q. d. senon tantum terrae superficiem evertet, sed et ipsum solum, ita ut Sodomae et Gomorrhae similitudo sequetur - id quod durius et dictum Et cogitatum est. Satius est sequi TARNOVIUM , bene monentem: ,,Nota quod in s. s. saepe rei alicuius locus perire dicitur, cum
ipsa perit cis. Dan. II, 35; Ap . XII, 8; XX, 11; sic HITE.,
Μ AUR. ipsam urbem intelligunt, idque recte, nam si eversa urbs
est, locus iam non huius urbis est, sed alius vel nullius; id quod ad sententiam sere rodit M Rcgi I, qui confert dicendi genus: locus eius non iam novit eum Iob. VII, 10; VIII, 18; XX, 9.
Nostra versio e veteribus sere apud solum HIERON. et SYMN. --
112쪽
peritur, LXX τοὐς επεγειρομένους καὶ το is εχθρους, Chald.
THEODOTO legisse videntur, 'mpta, quos Sequuntur DATHE , IUSTI, GRIMM, ΜIDDELD RPF, contra quos FRAEIIN l. I. p. v ss. apposite monet, 'pra esse excitare; legunt porro RU, et umi- piunt pro genitivo, male intellecto ita II, 10, Λ QUILA uno των ανισταιιένιον, PAREAU, ΚΟΚΝΕΝ. Iam vero vaticinium hie editum. ad verbum evenisse docent
LINSRY a. h. v. et KEITII Die Ernit. der biblisehon Weiss. Stutu. 181 p. 259 , cum DIODOR. SICUL. Bibl. II, 26 tradiderit, post diuturnam Nini obsidionem Tigridem, multis imbribus
magnopere exauctum, perruptis muris magnam urbis 'artem inundasse; tum vero regem Sardanapalum, Vetus quoddam oraculum consectum ratus, quo non everti urbem praediceretur, iasi fluvius inimicus urbis laetus esset, sese cum mulierculis etc. cre masse. Cui sententiae primum ossicit, quod ex altero versus membro, et ex v. 10 all. apparet, de inundatione vatem dicero
per imaginem; deinde quod Diodorus do oraculo verba sucit, quod et antiquum esset- , Nahumus autem vix sexaginta annos ante expugnationem Nini vaticinatus ' elusinodi omnino est, ut nulla cum hisce verbia contineri ratione F appareat. Idem deinde ΚΕiritius p. 258 ff. et nonnulli vilii: althram membri partem ita consectam contenderent, ut locus, ubi Ninus fuit olim, reperiri omnino non posset, LUCIANI sere ignorantia commoti. Is enim in dia1. Ἐπισκωωυντες t. I, p. 292: Niνος, inquit, ἀπολωλεν ηδο, καὶ οὐδεν ιχνος ἐτι λοιπον αὐτῆς, ουδ' ανειπης, οπου ποτ' ἰν; et satetur doctissimus B HARTUS Phal. IV, 20 p. 284, in loco Nini praeelse definiendo frustra Hros doctos se satigare. Λt aliorum testimoniorum quasi silva surgente nune e terra Nino egregie confirmata est et comprobatur in dies praeclarius. Quid ita 8 sae aliquamdiu ignotum suisse Nini si
tum, tamen in ipsis verbis nostris non inest, locum eius nus quam debore inveniri posse; nam in P est absolutum, congummatum, et locum alicuius absolutum reddere mera est: sacere, ut iste locus iam non certae illius urbis, eo usque extantis, locus sit. Quid autem, cum evertatur urbs, patientur incolae 7 inimicos 1 Collegit et exposuit permulis Tuomvs l. d. , brevi conspectu propOSuit
113쪽
suos deus peraequetur tenctris. Quaeritur, utrum subiecturia enuntiati sit ηUri, an lateat in l) Qui illud statuerunt LXXCAI V., I. II. MICH., B IRR., MAL R., istenebrae Persequentur hostes - olus, sine idonea caussa recedunt a Rubiecto antecedento et insequente, nec respiciunt lineam Mahheph, quae nrctius utrumque ad unam copulat notionem. 2 Alterius sententiae patroni in duas rursum abeunt partes, prout verbo IV. I vel instrumentum vel locum indicari putant: a IONATII. EWALD.: operaequetur in gehennam quem sensum nonnullis locis verbo subesse non nega mus, eis. Ps. LXXXVIII, 4; Iob. XV, 21 cti, ubi nexus sententiarum dilucide suadet; at vero ubi absolute positum est ut nostro loco, vix specialem illam habet significationem, pro ea quac tam late patet in V. et N. To. , similitudinem dico rerum adversarum et calamitatum, Peccati et mortis, cis. Ioel. II, 2 all. bὶ Restat igitur, ut cum LUTI IERO, MARCMO, ΚAM K., HORI EM. haboamus pro accusativo, Iasius illo patento cis. Ew.k 283a, et instrumentum notante, veluti Ios. VII, 25; Ps. LXIV, 8 ct.: hostes Suos persequetur tenebris, neque vero, ut suorunt qui redderent: ,,officiet, ut hostes suos persequantur tenebrae, nam Piol verbi Mn vix alias reperitur caussativo sensu dictum, Rodoandem habet vim quam Κal, non Omissa tamen exaggerandi et iterandi potestate, eis. ΕW. k Imb. v. s. Quid evitatis δε Domino y eonsummatum illa redditur est ; non , nomet bis angu3tia. Verba Versus absolvamus primum, deinde examinemus sententiam. Genuina v. mian potestas est supputandi ch. GΕ8ΕΝ. thes. s. h. v. , unde derivantur deinceps aestimandi, imputandi, cogitandi, ratiocinandi; quae omnes, Praeter imputandi vim, continentur L Piel. Ubi de meditando otratiocinando valet, construitur cum pr. bu Gen. L, 20; Dan. XI, 24 ali., cum hN praeterea ter tantummodo Hos. VII. 15; Ierem. Ierem. XLIX, 20; L, 45, et nude transferendum est: meditarida aliquo. - Partic. ille talis est, qui consummatum reddat. - 'DI'n duos gradus proprie, i. e. bis; cis. semel
re civD Ios. VI, 3, ter Exod. XXIII, 7; cis. I Sam. XXVI, 8;2 Sam. XX, l0. - mp haud raro hostili sensu dicitur cla. 'opinimici mei Ps. XVII, 40. 49. , et transfertur ab hoste ipso ad
114쪽
bellum Ps. XXVII, 3; Hos. X, 14, ad onus Prov. XXIV, 22. LXX satis singularites sic habent: οὐκ ἐκδικήσει quasi sit
lat. a. v. TRI δὶς επὶ To αυτο εν Iam duae oriuntur quaustiones a I Quosuam interrogat vates p2 Quisnam passus est angustiam et a quo antea parata est 3 Ad
Primam quaestionem interpretes lare omnes respondent: Assyrios nimirum, , quid molimini contra Dominum3 oecupontem is faciunt prophetam tacitas Assyriorum obiectiones, isquasi vanae aut sine esseetu futurae essent Domini comminationes, aut, si
quod paterentur damnum, tacito tale quid posse reparari. Iliqua sententia ast primum displieet, quod bre sensu adversativo aceipiendum existimant; nam etsi bre tribus illis Iocis supra laudatis habeat hostilo caliquid, eiusmodi tamen sensus Potiusquam significatio praspositionis est; designat directionem facti
quare nihil aliud est quam: cogitare επί τινα; nec inta. IV, 3 alia vis est, quam: non portabunt gentes altera ad alta-ram gladium. Ceterum confundi quidem inde a Iosaiae tempore interdum et bis, negare nolumus; ita tamen fieri plorumque solet, ut is deminuatur in bre ι eum distinctam magis indicet directionis notionem, neque vero 're amplifieetur in ha); a qua regula unice excipiondum est EE. XVIII, Ii; nam Ies. IX, 8 quod affert EW. ς 2IT i, p. 416 mere audit: quod attinet ad fratrem suum, non parest b) Accedit, quod ad ri 14 usque appellati semper Iudaei sunt, Assyrii eum tertiae personae notri afferuntur. e Postremo is druri hoe Ioeo .aliud esse quam ,π 'ra V. II, ου commutatione praepositionum dilucide apparet . . Inter pellatos ergo Iudaeos censemus, uti placuit MAR Io , ita disputantem secuto CYRILDrΜ: ἴνα τοίνvν ιιὴ καὶ α σοῖς τοῖς ἴσοις
I MARcκIus apud adversativam vim praep. h. remanet, atque adeo satis incommodo intelligit sententiam: male et indecenter agunt Iudaei, At diffident domino. M Perperam HIERONI vs eonsumtionem versu antecedente Assyriis praedietam iam ad Iudaeos refert.
115쪽
2 Λd alteram' quaestionem, quinam patiantur calamitatem, pluinni rursus interpretis: Assyrios, respondent; reliqui , ΜΕ-
NOCI HUS, TITINUS, MARCK., ΜAIIR., IIO EM. probe ad Israelem reserunt, quibus non dubitamus assentiri. Nam n nitora illa stare omnino nequit sententia: ,, hac vice ita vos uiuiget una plaga Deus, uι repetitione opus uota sit, una plaga vos planissimo possum dabit QE ISTORPiUS, FRACI IX., UMBREIT. , Ε ., HITE. ;vel, ubi o BLuΚII sententia alludatur ad Ionao orationes: senonitorum surget poenitentiae angustia, nunc ruet exitium l ; vel insuper, si ad Priorem illam, quam niunt, tactam ab Arbaeo expugnationem respiciatur: ΘX ea quidem respirastis, nunc plane exstinguomini KALINSK. . Tale quid enim idoneo sententiarum nexui plane contrarium est; quam atrocibus ab initio verbis pra dicatum est, quomodo iratus Dominus inimicos suos landitus evertat, - et quam languet, si dicentem nunc soceris: non bis in calamitatem incides, sed statim te delebit 3 b Tum vero respiciendi orunt v. 12 et II, 1; ubi cum aperto Iudaeorum calamitatos ab Assyriis paratae iam in eo esse ut desinant Praedicentur, haec quoque verba ad eandem exigenda normam Erunt; deniquo MX in lioc versu relegat legentes ad nn X v. 7, quae de
Hie igitur idoneus verborum sensus est: quid vos, Iudaei, eogitatis de Domino 3 quidnam exspectandum ab eo existimatis 3 putatis ne vos iam ira sua fore exstinctos 7 imo vero, Assyrios exstinguet illo atque delebiti ne opinemini, cum nuper in angustias et gravissima tempora incideritis, redire eadem ab iisdem hostibus; imo, numquam contra vos reducet agmina Sua, ipse confestim orit devastatus et sublatus e medio i Quae cum ita sint, Omne Nahumi vaticinium hisco verbis contineri et comprehendi videmus, quibus anxios et sollicitos Iudaeorum animos consolaretur, desperatione dei tos ad spem et confidentiam revocaret. Iam vero, si ad Israelem totum respicere versum intelligimus, quasnam illa angustia est, quRe semel quidem pressit Populum, nec repetetur 7 Non posse nisi de Sanheribi in terram sacram irruptione cogitari, recto vidit MAURERUs ; idemque fere hebraeus HIERONYMI magistere se non tradet vobis Iudam et Hlorusalem,
sicut tradidit vobis decem tribus et Samariam; eiusmodi igitur
tribulationem non iterum adversus Iudaeos consurgore dicit vates, nec unquam Assyriorum etiam exercitus ante portas urbis collo
116쪽
cari. At mini nimirum, qui cum KALINARIO respondeant p. 245 :. , ,his refragatur historia, quae novam illis sub Assarrhaddono contigisse angustium utique testatur et suisset nimirum Manassis abductio gravissima calamitas, nisi sollicitis Iuda rem animis et asportationem captivitatemque pertimescentibus gravior suisset visa, quam erat revera. Audiamus doniquo LUTHERUM haec disputantem: se Sophistae omnes hunc locum tractarunt. Torsit etiam omnes mirum in modum. Fuit autem eis occasio innumerabilium qua stio m. Tractatus est etiam a Magistro aententiarum. Sed nos illa omnia nihil morabimur. Breviter hanc puto esse genuinam sententiam quasi dieatr Satisfecisti tu, rex Assyriorum, devastasti regnum Israel; satis iam imperasti, iam non adiicietur tribulatio alia, non sinam ut pergas devastando etiam Iudam, siquidem liberabit eum Dominust a tribulatione, quae iam imminet, ulla Voro eos
non comprehendet. V. 10. Nam usque. ad spina8 perplari, et ut vino suo inebriati, devorantur, stipulae aridae instar, turmatim. Priorum verborum imaginem refert sere variarum interpretationum conspectus, quae tot exstiterunt, ut enumerare omnes, Praesertim arbitrarias multas et, sutiles, longum videatur; multa vv. dd. commenin congessit MIDDELDOMPIL A a. h. la; Κ ΕΝΕΝ Δ. h. l. eau ndationum textus temere adhibitarum acervum exhibet.
Exponitur laetissimae promissionis v. 9 caussa: non iterum angustia ab Assyriis parabitur Israeli, nam denoruntur ei. o v, qua ad spinus, comparativo dictum, adeo implexi, ut vinas perplexitate aequent ΜICII. ; eis. 1 Par. IV, 27 ad.; v. a. GESΕΝ. thes. n. v. Spinarum similitudo resertur ad animum inimicum
et adversarium, cis. Num. XXXIII, 55; Canti H, 2; Mich. VII, 4; Ies. XXVII, 4: M. II, 26; XXVIII, 24 3, quo in genere te tium, quod aiunt, comparationis est ,,sirinatum callidumque nincendi studium MARcx. , in quo latet simul periculum, quod
i FRAE ius l. l. p. 18 aliquot iansmodi exempla eontulit a Smum si ex Arabum scriptis colleeta, veluti ex Hamasa: , et infringimus spinam sedamusque aestum eom n hostium , donec deservescat.
117쪽
contactu eorum paratur; ,, Widerat ben hiist nicti; seire sis auesinar mio Domisgebdsche verssochten, kraus, . hlnteriistig, und. Glan, so dass man itinen nichi nahen, ruit thnen nichis in thun habyn mag. EW. Apud hunc sensum satius est remanere, quam accipere alterum, R IUNIO, ΚΙΜCHIO, RIMO, BURRIO, UMA ITIO probatum, quibus vilis et abiecta impiorum conditio videtur significata, quippe qui subito spinarum instar igno divino consumantur; quemadmodum habetur 2 Sam. XXmι 6. Ir , t
nequam - ut abi in spinarum sopes omnes sunt et combu- 'stione ignis comburuntur omnes in laeo suo. ΚIMGHUS: An
eidet illis, quod spinis perplaxis et implicatis, quas cum solvere
non potest agricola, simul omnes in ignem eoniicit: futurum est, ut simul neci dedantur Altera explicatio et clariore exemplorum evidentia commendatur, et eo, quod tarano, uti e paralleloci rem apparet, non reserendum est ad spinas, sed ad Assyrios. Improbanda est igitur interpretatio LLTugm: Denn glesta alawenn die Domen, so nocti in ei nander Waclisen und im beston Sast sina, etc. - Amplificatur imago verbis succedentibus: et ut . vino suo inebriati. Nno potum significat vel vinum, tanquam potum praeeipuum, cis. Ιes. I, 22; Ηos. VIII, 14 vinum pro vini essectu dictum , nequo vero compotationem Κ V. ; vinum
autem eorum dieitur, quo solent perpotari. Nee vero omissum est V caussale, quod aiunt, Sed accusativi species est, quam vidimus v. 8; eis. I . XXIX, S: 'nu . Qua similitudin non tale quid innui existimamus; quale vidit EWALD 7s: segleich-sam in IVein ersuast, so dass das Feuer thnen Me allem Nassannielit sinaden Eu homen scheint; nam nec immersi notio, quam insori Necto Na , idoneis probari exemplis potest, nec natura huiuscemodi imaginis magnifica satis atque ponderosa est. Imo superbia et tomeritas hidigitatur Λssyriorum, qui adeo imios sese atque invincibiles esse iactent, ut ne cavendum quident sibi ab hoste opinentur, ideoque comparantur iis, qui in commis sationum lascivia bono securoque animo indulgeant; eis. Prov. XV, 15; ,,bonus animus quotidiana est compotatio. Quae sen tentia mirifice eomprobatur iis, quae DIODORUS II, 26 de expugnatione Nini tradidit: Hostibus ter profligatis, tactum esse ut rex Assyriorum, Bactrianorum desectionem ignorans ot priorissori unae benignitate elatus, ad otium Aese ignavum converteret,
suisque Od sestas epulas instituondas, magna victimarum et vini Dipilaod by Coo le
118쪽
Mioruinque ad hoc utilium copiam subministraret Toto igitur exercitu conviviis indulgento, Medos, per transfugas do negligentia et obrietate hostium edoctos, noctu ex improviso illos Oppressisse, atque ita post trium annorum obsidionem urbem expugnasse et solo aequasse. Quibus si habenda fides est, vatis verba translato sensu enuntiata ad literam apparent confecta. Quo igitur securiores sunt et superbiores, eo debellantur sacilius; id quod imagino rapidae combustionis exponitur. Consumti sunt prael. proph. , ad notandam vehementiam forma
Pual expressum velut stipula arida, ctri Ies. V, 24; XLVII, I 4; Ioel II, 5; Obadi. v. 18 coli. SCHNURORO a. h. l. ; Sach.
XII, 6, qua et vilitas eorum contemnenda significatur, cis. Ps. 1, 4 all. , Et amplificatur spinarum similitudo, quibus proprium iam ipsis est, quod celeriter igne consumuntur. Λbsolutae autem internecionis imago augetur etiam eXtremo vemuS verbo , quod pro adverbio accepimus plene, plenis acervis, turmatim, eum ION. , SCHMID. , I. II. MICH. , GESΕΝ. thes. MAUR. ita ut respondeat quodammodo v. ci' no. Misi nihil designaro vocem putant, quam et perfecte, penitus, FRARUN. mTZ.; Verum, quia reliquis versus sententiis satis iam significatum videtur, funditus tolli Assyrios, satius alabemus, h. v. magnitudinem et universitatem excidii exprimi. - Resinenda autem adverbii ratio ad totam enuntiationem videtur, neque ad. solam ariditatem restringenda,
uti censuerunt Iudaei Horique cis. F1--. p. 20 , DE DIERE ., UMBR. Satis impodiis HOE M. vertit sevou Maasa , et
reserenda ad spinas esset. - At non defuerunt, qui adlaetivum osse censerent , iique plerumque Tetulerunt ad stipulam, tan-qurem Plenum, sequae Sic ad maturitatem suam pervenit, ut fructus plenitudinem adhuc habeat in se cum quo omni, simul per flammam consumatur, MARCR., Rim. THEODORET., RASCH., ΚIMCH. . I Honestius eiusmodi compotiatonia regiae initium proponitur in monumentorum tabulis c . BOTTA I. I. pl. 76, Bonom I. I. p. 187 ss., GossK l. l. p. 504 ff. , ubi eunuchos largiter haurientes et afferentes pocula conspicimus, hospites autem ad tabulas sedentes sibique invicem propinantes. 2 Non temero in comparationem vocat Ierem. IV, 5; XII, 6; sicuti observat S--Mua Arabum dicendi genus λ, Deit et implevit,
119쪽
CAP. 1, v. T-ll. An Rn., C CEIUS; at, ut omittam, idoneo id pondere carere, stipula crematur ubi iam excussa est. Veteres versiones satis in hoe versu aberrarunt. LXX: ora
interpretante HIERONYMO: sequia usque ad fundamenta sua redigentur in vepres, et sicut volvola circumdata eomedetur, et quasi stipula ariditate plena Chald. Syr. pro Σ' 'o legisse Σ' iv videntur, exhibent enim principes, et I VPro Πν; Syr.: propterea quod vel prinei pra eorum refractarii sunt, et in ebrietato sua ebrii, comederuntque et impleverunt se stipulit arida.
M ta abiit, qui cogitarit pravum e tra Dominum, eonasiis λε-quitiae. Hoe versu, quo altera clauditur stropha, liberatio gentia sacrae et vindicatio ab hosto comprehenditur, quippe quae ax internecione eius v. 8. 10 eonfestim sequatur. At vero ad nostram memoriam usque maxima into retum pars, ne dicam omnes 3, non Israelitas, verum Assyrios faciebant appellatos, hoe sera sensu: ex te enim, Ninivo, Egressus est, etc., ita ut excidii notaretur caussa, fluctuabant sesum, essenae vertendum: ox tuis portis profectus est, rem sensu hostili eis. prol. ad Gen. X, IM, an : ex te ortus est. Unus I ELEMANNUS, quod scimus, non Ninum sed Israelem haee speetare, contendit, et te M esset abiit ex te, reliquit te; idque rectissime, ut nobis quidem videtur. Lices summum eius argumentum probare nequeamus; nam cum dio rete nominatim interpellari a vate mari' II, 1 et III, 18, illam feminino semper, maseulino hunc exarari genero - ea quasi regula uno illo infringitur Io po v. 8; nec verisimile est ,' ubicunque appellatur Assyrius, ibi solum indieari regem, imo universum plerumque Populum, unius personae cogitatione comprehensum. Nos autem eo praesertim ad nostram addueti sent tiam sumus, quod v. anteced. .do Nino et de Assyriis agitur cum tertiae personae nota, nee Secus v. 12; contra,
Coo rit eommenta, qui sienti ad eam latini eitiam, qua Christianos exercebant Iudaei, omnia det neops refert, ita hahe quoquo vorba indigitar. Hierosolyma opinatur, satis superqne redarguta sunt a Mam Mo.
120쪽
in altero membro v. 12 ad Israelem sine dubio attinet 'indim' III1N N, , et reliqun sum sem. V. 13; sed v. 14 ex vivido orationis genere sub altera persona cogitandi hostes erunt, ideoque ad notandam vicem primo loco scribitur in M'; haud secus in nostro versu ' V, in limine scriptum, oppositum esse apparet antecedentibus. Aecedit, quod c. II, 1 Iuda statim eum sum sem. 2. p s. rursus appellatur; nec omittenda est placida et tranquilla rhythmi ratio, rapidam vehementemque versu
ante dentis numerum secuta; qua secundum v. 5u et 6xi similitudinem eadem sententiarum commendatur vicissitudo. NM eodem sensu de hostibus, terram eo usque opprimentibus, iam vero Neodontibus legitur Ies. XLIX, II eis. GESEN. comm. a. h. l. contra VITRINGAM disputantem, cis. Dr. III, 12; X, 20. Praeteriti, sicut 'IN v. 10, prophetica est ratio, quare LXX ἐξελευσεται. Atque hunc quidem Assyriorum receptum non dubitaremus, quin proprio gensu dictum esse statueremus, si probari magis posset STARRII opinio, ex qua Μanassis tempore Assyrii in urbibus miliataeorum stationis habuissent militares, qua in Iudaeam quoque huc illue vagatae Manassen cepissent quo referri etiam posset, quod rex Babylono reversus castella sua communire valuit . Verum quoniam hanc sententiam improbandam vidimus in proli., ita hunc receptum interpretabimur, ut Iudaeos, ab Aeliasi tempore ditioni eorum at potestati
magis minuave obnoxios, iam prorsus ab iis vindicari existimemus, nec iam exercitibus eorum vexari; cla..II, 1. 14. Illud tamen ex his verbis certo consequitur, cum scriberet Nahumus, non solum timendum suam Iudaeis fuisse ab Assyriia, verum etiam ea cum iis contentos necessitudine, quae ditionem et sorvitutem quodammodo aequipararet - id qRod in regis captivita tem egregie quadrat. Egressus est autem o Iudaea is, qui cogitavit pravum contra Dominum. De vv. Imri et har cis. ad uv. 8 et s. Iam promiscue positum cum I , pravum, malum notat; in. simile dicendi genus 'di Ps. XXXV, 4. Verba haecce ad Rab--kis insolentes et atroces iactationes plurimi reserunt; at primo Ioco haec vox patet latius, deinde agit vates de iudicio finali BuPer eam gentem, quae tamdiu Israelem quasi calcaverat pedibus; omnem ergo Assyriorum inimicitiam, populo dei atque adeo