장음표시 사용
171쪽
CAP. II, v. 12-14. pretati sunt: in sumo, sumo circumdatos MICH. , luculenta eombustiono, cuius sumus procul conspiciatur DRUS. . sing. collectivus, voluti I Reg. X, 26; Ies. XXII, 7. XXXI, I; nec ulla opus est correctura, quae sat multae Exstiterunt; LXX sequento Syro το πλῆθος σου. CALVINCs recto per synecdochen omnem docet npparatum bellicum intelligendum.
Quanta enim curruum suerit dignitas, cum notum sit e Il. 8s. et veterum scriptis, tum monumentorum marmoribus satis superque commonstratur. cis. supra Rd v. 4. - Dum incondio conflagrantur currua et arma, ipsi milites et heroes, qui leonibus iuvenibus secundum imaginom vv. antecedentibus eXpressam comparantur,
devorantur gladio ; cis. Deut. XXXII, 24; 2 Sam. II, 26. XVIII. 8;
Ierem. II, 30. XLVI, 10. 14. . Et eaescindam e terra, ex orbe terrarum, neque ex Assyriacis solum sinibus, rapinam tuam, i. e. nusquam invenietur quicquam, quod rapina tua dici possit; apposite IIOELEM.: nunc de actione dicitur. cis. III, I9. Per nuntios duram suam exercebant tyrannidem, qui quantopere erant timendi, satis didicerunt a Rabschahel regum nuntii cis. 1 Sam. XVI, 19; I Reg. XIX, 2 all.; rara quidem productio estra Preno, non tamen caret unalogia, cis. Inre Exod. XXIX, 35; Zoro alterum non Aramuismum sapit, sed o poetica ratione accommodatum est voculi antecedenti, quae eadem consonante regitur; cis. Ps. CHI, 3. 4. 5; EW. q. 258, a. Nihil igitur erat, quod I. D. Micn. suppl. p. 1505 logendum suaderet: IPI QU, non audietur amplius vox tam plenu. - Cis. endem sere verba de Babolo enuntiata ΕΣ. XIX, 9. Ceterum vv. nostra diluet de respiciunt finem primi capitis: n V a P r h.
172쪽
Quae altero capite fuerant explicata, eadem tertio alia ratione declarantur. Ac primum quidem Ι sicario et intersectori caedes v. 1-3, laedae meretrici denudatio et ignominia praedicitur v. 4-7. ΙΙ Deinde, ne firmitate Iocorum et copiarum praestantia depulsuri imminentem casum videantur, Thebarum exemplo v. 8 - 10 proposito docetur, humana praesidia contra Dominum nihil valere v. 11 - 13. III Imo, quo magis pollent numero et
viribus, eo certior, eo cumulatior erit ruinα I. 14-17, qua ob immanitatem flagitiorum et scelerum magnificum Assyriorum regnum exstinguetur, V. 18, 12. Iam vero hanc vaticinii partem non alienam esse ab antecedenti, sed arctissima cum ea contineri necessitudine, nemo negabit, qui vel obiter extremos alterius capitis et tertii primos versus inter ser contenderit. Vates enim ingenti scelerum ab Assyriis commissorum memoriae aliquamdiu immoratus atrocem declamat . retributionem, quam Prosusum sanguinem videt sequi. Quam vel hoc ipso argumento eorum infringitur sententia, qui alteram deinceps expugnationem Nini et oversiouem describi cavillarunt HUETIUs demonstr. evang. Propos. IV, CALINSΚΥ, BERTHO T. , cuius memoriam iamiam exstinctam esse iure asseverat ΗΑΕ- NICEIUS. Eini. Desensa est uberrime et singulis adaptata versibus
a GLINSMO , qui ct perversis suis de rebus Assyriorum opinionibus altero capite expugnationem sub Sardanapalo ab Arbaca factam, tertio autem a Cyaxare sub Chyniladano describi contendit; contra quem EIcRHORNIUA Eini. III, p. 282 8s. multa salix accurate disputavit. Proprium est autem poesi et visionibuAvatum, quod easdem res a diversis quasi partibus prosecti sae-dius retractent; atque adeo altera haec evertendae Nini decan-
173쪽
tatio caussas maxime et certitudinem ruinae et magnitudinem Propossiti Haud secus improbamus EWALDI sententiam, qui novum hostium impetum describi arguit; nee assentimus SCHMIEDERO , cum ita huic capiti inscribat: Dieser Gesang gehori in die Κlassedor Κlagoli odor, i si aber seinem Inhalto nach vielmehr ein Droh-und Strasgosarig. Nam praeteream commul O nem, quae omnino intercedit inter poesin et prophetiam, nihil est, quod genuinam carmiuis naturam indicare vuleat; cli. IIubah. c. III; Iou. c. II. A. V. 1-7.
Ingens taedium et rapinarum ub Assyriis perpetratarum multitudo v. 1 sanguinolentam flagitat ultionem. Confestim Praesagiente animo vates suscum iam curruum celerrime actorum auditolangorem v. . 2, advolant2S cernit equitum turmas V. 3a, et immensam simul atque inauditam stragem trucidatorum v. 3 is b.
Vae urbi ganguinum I- Tota fallaciae, violentiae plena I non deri-nu rapina I Vocula ' I haud raro in limine vaticiniorum dira iudicia minantium reperitur eis. Ies. X , I. 5. XVII, 2. XVIII, 1all.; Am. VI, I; Mich. II, 1; Ierom. XLVIII, 1 p pertinet autem, uti probe notavit CAA RIUA Boi tr. gur Eini. au Ies. p. 65, ad res suturas ubique, exceptis elegiis dolanctorum 1 Reg. XIII, 30;Ior. XXII, 18. XXXIU, 5. Tertium Zephaniae caput eadem voci-seratione incipitur de Hierosolymis. ΕWALDUs, qui hunc Versum alteri capiti addendum existimat, neglexisso videtur, quod V. Inovum deinceps initium designare solet; quo adde, quod II, 14 praeclare concinero vidimus cum Ι, 14 'ν ren , et quod γυ-cte cohaeret eum v. 2. 3 tanquam caussa iudicii iuunt,
nenti S. culpam profusi sanguinis significat, cs. Exod: XXII, I; Deut. XIX, 10; Ps. LI, 16; Hab. II, 12. Stat autem immuta bilis divinae talionis lex illa, ut prosum sanguis redeat in caput interfectoris Gen. IV, 10. IX, 5. 6. Quare si quis Eanguinis reus eεt cla. 'n C N Ps. V, 7; '' π 2 Sam. XXI, 2; Ea. XXII, 2;Disiti eo by Corale
174쪽
n-Egoeli. XXIV, 9 ipse eiusmodi titulus certum in se sanguinolentae retributionis gerit indicem. Prius vero quam eveniat poena, dira Nini flagitia tribus iisque. ProgreMu quodam coniunctis proponuntur . nominibus. Primum exprobratur uarta, sallacia , eis. Hos. IV, 2. X, I3. XII, I, sequia vania pollicitationibus auxilii et protectionis gentes decipiebat, ABARB. , uti expertus est Aha8. Regitur vox v. IN U; nam 'o D vix adeo potest abscissum stare ac vult HEssΕLAE GIUS, qui vertit: setota est fraus neque vero DEWETTIUS probe quattuor uv. priura 'U D n refert ad 'As,dλως so-quitur se in; Gen. XXII, 40; Ps. VII, 3.; ΕΣ. XIX, 12 vorbi
notio est rumpeodi, frangendi, quae communis est radicibus in - rag exeuntibus an ἐνηγγυιιι all. ; nomen unice praeterea legitur Obadi. v. 14, ubi audit bivium; quod cum accipere nullo modo possimus, licet Iudaeis fere visum sit, ii olentiam intelligimns secundum stabilitum verbi usum. LXX non accurate reddiderunt: adικίας πλ/q9ος; Aquila ἐξαυχενι ιος. HIERON. -- cervicatio; SYMM. ano Tostla . . N, ola. II, 13. 14, cui vocidistinctius respondet N, , id quod PISC., IUN. , TRUMELL. ,
GESEN. thea. MAUR., UMBR. intom tantur: non remittit rapinam; verum Satis durum esset muscul. vestigia premens sem. et, quod vel maximum est, vi o ubique sumitur sensu intransitivo praeter Sach. IV, 9- nu U, Praesertim in L Hiphil nullum est exemplum, quod removendi potestatem flagitet; nam Mich. ΙΙ, 3 nhn vertendum est: uude reducetis colla vestra, imo ,,unde non recedetis Eollis vestris cis. . q. 28i, c , coli. V. 4 ,, quomodo evadit inihi praeda iniuste arreptat cis. Ierem. XVII, 8. Qui sensus offendit IIITZIGIUM, quia 1 nec enuntiatio rotativa satis conStare Posyit; ne non est relativa, sed eadem res antea participio inducta iam continuatur verbo finito; 2 quia desit aliquid eiusmodi: . IUU S. v. R. I Verum nonne satis est dicere; non recedit, non desinit rapina, semper copia inest praedae 3 DRUS., TARN., HOELEM. au. Solutius: quae Semper ViXit ex rapto. Plano aberrat Peschito: non sentitur in
ea contritio; LXX ου V qλasPq9qσεται. 9172ta. - Gradatio autem haec est: primum sallacia allicit et decipit gentes cis. v. 4 dυin violenter percellit et exuit, idque continenter admittit. Duilirso by Corale
175쪽
Eoae flagini, et roae streputia rotae I et equus citato cursu eurrena et curris fissiliens. IIorchi Pestschenknali und Radgerasset Schiat, und Rom im Jagen, und hoch ausspringender Wageni ΗΟΕΙ ΕΜ. - Sanguis scelesta manu profusus ultionem serius ocius exigit. - Mox superveniet tibi, et per visionem mihi iam audita est vox cl. I. MICII. Binis membris bipartitis absolvitur
versus, bis posito, bis omisso , P; id quod HOLLEM. supra apposito nostro reddidit Horchi eis. Im. XL, 3. LII, T all. flagellum aurigae, una cum milite currui insistentis cis. ad II, 4 , est. 1 Reg. XII, II; Prov. XXVI, 3. De v. mam eis. ad 1, 5; non audit hoc loco trepidare uti Ex. XII, Is, sed strepitum notat rotarum tremulo motu concitarum, cis. Ies. IX, 4; Ier. X, 24. m equum MAUR. recte monet non equitis esse, sed currui iunctum; hie enim versus de curribus, sequens de equitibus agit. m, orr. λεγ. quid significet e nom. Ιud. V, 22 coli v. concludondo elicimus: citato cursu currere; designatur igitur sonitus Equorum concitatorum solum calcantium, sicuti CALI K., CAATALIO de equis quadrupedantibus cogitarunt. Cis. BOCHARTIIIleror. I, 9T; LXX 7ππος. διώκων. Cis. equos currentes una cum eurribus commemoratos Hab. I, 8; Ior. IV, 13; Ioel II, 4. 5. Postremo additur man Un, et currus subsilien3, cis. Ioel II, 5: out vox curruum super capita montium subsiliunt III Uid est, quo quis vehitur, sicuti v. XV, 9; 1 Reg. V, 6 all. yri saltare, subsilire Ios. XIII, 21; Iob. XXI, 11; 1 Parat.
XV, 2s, qua voce praeclare pingitur raucus clangor curruum celerrimo actorum atque impeditum solum offendentium. Monendum vix videtur, errore captum fuisso CALHS-IM, qui V. 2. 3. exercitus ad pugnam sese parantis vidit descriptionem,mnosque etiam HIERON. , DIONYs. CARTII Us. , COCCEIUM Rit., cum de Assyriis ipsis, nequo vero de hostibus eorum agi opinarentur, nulla habita nec v. 1mi nec 4ti ratione. .
Rauco illo exercitus eminus appropinquantis sonitu auribus quasi perceptis, et oculis Subito ad eam regionem conversis, iam magnificum equitum agmen advolare vidit vates: Eques Meemlere
176쪽
Deiems, et flamma gladii, et fulgur hastaε - et multitudo trucidato. rum, et magna copia funerum; nec finis est cadaverum, ostendunt in cadaveribua eorum. ---D. Mirari subit, quid fuerit, quod in tam simplici dicendi genero tantopere laborarint interpretes: facillime vox ita redditur: eques Meendere δε iens; quem faciat ascendere, quaeritari diu nequit: equum nimirum . eum insistat ealearibus, praesertim ad impetum in hostes faciendum;
idque nescio quomodo pugnare cum nexu sententiarum videntur. Recte, ut nobis videtur, hoc sere modo interpretati sunt GLAEN. thes. , ΜAUR., HOELEM. , quantumvis eo peccaverit ΜΑURERUS,
quod equem pro equo dictum existimaverit id quod admitti
nullo modo posse probavit DELITERCH. ad II . p. ID, et ascendero pro altum sacere. Iam vero e multiplicibus interpretum sententiis, eum satis magna rei non sit gravitas, nonnullas tantum recensebimus. I Intransitivo sensu vocis notionem expresserunt
LXX ιππε ὐς ἀναβαίνονTOς, Viag. UMBR. , ΗΓrZ., Sensu Omnino quidem perspecto, neglecta tamen verbi sorma. Nam parti Hi. potest quidem abire in potestatem f. Kal, modo omnino eam habeat s. Hi phil; at vero ri, ubique transitivo usitatum legitur, quare solum parti, nisi urgente necessitate, ab hac regula Oxeipi nequit. Frustra in hoc genero HIT2. advocat Ierem. XLVI, 4, ubi mero habetur Urim es v, ascendite equites in equos)l et Mich. ΙΙΙ, T ubi non legimus pari. sed stat. constr. nauta responsio dei; ac ne quis per calami aberrationem Zere positum cavillet pro Segol, Hi. n. v. nusquam respondere, sed opprimere audit. 2 Transitivam notionem haud probe perceperunt. R qui Deum statuerunt osse gubiectum cogitationi, veluti I. H. MICH. e , ,equitatum hostium adducturus est deus, coli. Ies. HII, 7; Ier. L, 9; at licet haud raro de hostibus in terram irrumpentibus dici vidorimus ad II, 2, nihil est tamen in antecedentibus ut sequentibus, quo de deo eundem in modum cogitandum moneamur ac II, 4. b ΚIMCHIUA HI. obiectum perperam quaerebant in uv. 'a' II , secundum latinum genus dicendi et - et, coll. Gen. XXII, 4-- id quod comparari omnino non posse, vix debebit notari. c Restabat ut supplendum aliquid videretur, v. c. Rscendere faciens se; quid vero, quae8o, non scripsit vates m M 3 Magis commendatur EWAI.DI disputatio in unu tationibus exposita: ,,ribvra scheint als kriegeriselier Ausdrua
177쪽
Eu bedenten, datior aucti Helch das Blinhen der oniblossisu Wassetifolgi. Satius tamen nobis videtur, ut apud simplicem illam seu-tetitiaiii I rinio loco propositam remuneamus, quam ipso etiam E . in versione suu expressit: nnsturinendor Reiter; praesertim cum do armorum specie sequentia ngant, et Vellementia insuper impetus insilientibus equis magnopere augeatur. - Sequuntur in
eodem membro commemorata: saurana gladii et fulgur hastae; P n, cis. 'ri r In Gesen. III, 24; flammae et ignis similitudo latius etiam patet ad gladios translata, cum devorare dicantur ot vel ore ornentur. cis. II, I 4. sera fulgur, gladio quoque tribuitur, cum vibratus solis reflectat radios, Deut. XXXII, 4 l.
'U. hasta. constat o ligneo hastili 'ra vv 2 Sam. XXIII, 7 intcuspido ferrea; legitur etiam 'ri cirri 1 Sam. VII, 7; Iob. XXXIT, 23 uli., eis. IIab. III, li sena naa, , Sach. IX, 13.
Recto Masorethao v. In distinxerunt signo Saheph; nam caussas iam sequitur esseetus, arma vibrata caesorum ingens multitudo. Notandum.est autem, quod longe celerior hoc capite proponitur interitus Assyriorum: in c. II expugnationem potius urbis et incolarum spoliationem et euptivitatem descripsit vates;
hoc autem loco una cogitationo unoquo quasi conspectu oculorum ominus advolantes hostes et immensam caesorum strage in complectitur. semper trucidatum significare, resutatis GovII et KENMCOTTI nugis, qui pedites, milites expeditos interdum intelligendos hallucinantur, ostendit GRsΕΝ. thes. prov. XXVII, agravitatem indicat, Ies. XXX, 27 vehementiam; hoc loco voluti I nci cis. II, I0 multitudinem designat, ut nos sere: Achwero Menge. D cadaver, lanus Ies. XIV, I9. XXXIV, 3.
Altero membro camporum cadaveribus quasi obsitorum imago amplificatur nup cis. II, Io. . ra subst. COII. u. v. Ira si uero, eis. 'ra , corpora proprio vel vivorum vel mortuorum, cis. PS.CX, 6; I Sam. XXXI, I0. 12. LXX solutius καἰ τοῖς ἰγνεσιν
Ω Γῆς. SuT CN - eadavera indicat tanquam ab hOStibus cetiosa, uii probe vidit IIOELEM. : non Assyriorum Per Se, Sed Conso . Sorum. -- 'Agni detως et magno cum pondere et auditur agri nVerbis tam an 'DI';icis. II, 6. Forma verbi quiae habetur iutextu Masorethico di,'22- explicari omnino nequit; ΚRRI quod sequuntur LXX. Vulg., praeter commutationum litoramini
178쪽
sequi cis. I. II. MIcII. annot. et RosΕNMUELLER 'M u. h. IJ uti II, 6, sui. Ni., cui contrarium csso nequit, quod HITZ. speciem Νi. maxime per similitudinem enuntiari contendit, nam hic quoque translate potius dictum videtur, et respondere quodammodo v v. INR PM , sicuti LUTHERUS reddidit: sedass man uberilaro Gie liname salien muss.
b. v. 4 - 7. Iam vero vates revoeata in memoriam tantae stragis caussa,
immanium flagitiorum multitudinem, scorti imagino adhibita, Assyriorum scelera in gentes perpetrata proponit v. 4, dein fore assevorat ut ignominia eorum publico a Domino exercituum detegatur v. 5, .ipsi in atronissimum tam peccatorum v. si quam suinplicii abeant exemplum P. T.
Propter miaritudinem scorta tionum 3corti, . venustae gratiositate, magistrae praestimarum, guae vendebat populs3 8tupris stula et gentes praestigiis mis. Scortationis similitudo divorsis rationibus translata in ii. m. reperitur; primum, ut desectum a Domino et idololatriam significet, maxime do Israele dictum, secundum coniugii imaginem in Cantico expositum et Hoseae Praeter ceteros usitatuan. Ita nostrum locum interpretatus est o TIUs ; at nihil
hic tio cultu deorum, nihil da destituta dei unius verique religione. Imo altera similitudinis ratio accipienda est, quam, resutata GROTII opiniono, praecise definivit HENGSTR. Apoe. II, p. 145:,,dio in das Gewand der Liebo sicli hullendo und uiator threm Schoino Boisi i gung des ei genen Golii stes suchende Solbstauchi. Cogitanda sunt igitur odolosa foedera illa, quibus alias gentes ad so pertraxerunt Λssyrii et sibi tandem subiecerunt, ABARB. ,
CAI.V. , I. D. MICII., ΚGEN., M. UR., UMBR. , HITZ. all. Quae interpretatio quam sit idonea es unice simul admittenda, e collatis uv. 1 et 4 - 7, magisque etiam o reliquis versus nostri verbis Satis superquo apparet. I. II. ΜICII., MLINSK. utruntque Sensum
179쪽
CAP. III, V. I-7. Perperam coniunxerunt; PISCATOR autem solas blanditias inemondo quaestus faciendi paussa admissus intellexit, noscio aneoll. Ios. XXIII, I5 ss.; id quod uberius exposuit EwΛL-s: ..Ninive's IIandet orscheint hier unter dem ganet nouo Bi Idedor Buhleret init andern VGlkorn et.; est quidem communis utrique explicandi generi cogitatio quaestus; at pecuniae et Opibus nullus in hac enuntiatione potest locus esse, ut continuata ipsius EWAi.Di disputatio ostendit. eis. Umin. , HI TZ. Eiusmodi autem scortationis exempla Israelitae satis dilucida erant experti, voluii a Tiglathpi legaro, qui auxilio praestato Iudaealti suae sub-ioeit ditioni, et a Rabsaho Ies. XXXVI, 16 all. - Imago seorti commemorata venustate amplificatur. a V venustum significat uti Gen. VI, 2 all.; additur accus. latius patiens ille, iri, venusta gratiositate sua; es r. in mulier gratiosa Prou, XI, l6. V, 19. Venustas illa et gratiositas ad universum eius habitum resorenda potius quam, quod voluerunt nonnulli, ad linguae ologantiam restringenda. - Praeter scortationes improbrantur Nino Σ'net. I, alias quoque coniunctae cum 'ar 2 Reg. IX, 22; Ies. XLVII, 9. 12; Mich. V, Il, ineuntationes, magicae artes, PraeStigiae. MAUR. r intelligo scortationes de amicitia simulata et fraudulenta, praestigias do callidis consiliis machinationibusque occultis et. , ucutius Hi TZ.: die versiectaen Runke, die gleieli magisehen Κun-sten nichi Aelbst, sondern ersi in thren Virkungen an den Tag
Quid commiserit meretrix illa, altero membro subiungitur; quae vendebat gentes cl. ' a gentes sero notare populo Domini oppositas constat, hic vero omnino de gentibus dicitur, non exceptis Israelitis; non enim do certis quibusdam nationibus agitur. IV Vendere, translate significat: in potestatem alicuius redigere,
Deut. XXXII, 30; Iud. II, 14. III, 8. IV, 2. b. X, 7; Eκ. XXX,l2; Ps. XLIV, 13. Aliter notionem verbi definiverunt KRΕΚ Ν., SCII EIDIUS, I. D. MICII. suppl. all. : decipere, irretire, quo et ipse tendit IIITZIGI Us, cum rizo scriptum argueret Pro ID, quod nec necossarium et irritum omnino videtur, ubi probo explicantur verba. Quid igitur venditio sibi gentium vult 3 Si MAL-RER M Sequamur, se dicitur artibus suis libertato privatos populos Servos vendidisso populis aliis sci. Ioel IV, 3. 6-8; Am. I, 6. 9, iure respondet IliTκ. , non in aliorum sed in suum commodum Assyrios submisso gentes. Recto omnino I. II. Mim .: se libertate Di by
180쪽
sua exutos. in servitutem redegit et sibi mancipavit. Expressam ergo v. habemus cumulatam privandae Iibertatis notionem UMAREIT. . eis. Ps. XLIV, 13; I Reg. XXI, 20. 25. II1TZisius ut vendendi potestatem labefactaret, debuisse scribi P asseverat neque vero 'ara; ut Acortationes non pretium, sed instrumentum sunt vonditionisi Haud probe EALINAEIUS venditione seductionem ad idololatriam intelligit, qua tactum esset ut deceptaogentes poenae divinae loco aliis subiicerentur. - . Invii sumiliam gentis designat Gen. X, 18. 20. 3I; Sach. XII, 12 ff., integros populos Ier. VIII, 3. XXV, 9; Eet. XX, 32.
Terrarum orbem subiecit sibi Assur; quis est qui vindictam
sumere de ea valeat 3 - En me ad te, dictum Domini Mercituum, et retem gyrmala tua ruper faciem tuam, et videre facis smtea pudenda tua et regna ignominiam tuam. 'III eis. II, 14. Nomen Domini exercituum eadem ex caussa hic proponitur, quam vidimus supra. Nimium autem vidit HIERON. , cum haec sibi velle verba existimaret; seipse ad te veniam ad te subvertendum, non mittam angelum, non credam aliis iudicium; imo rem acu tetigit CYR1L
di άμεων κυρρος κτλ. - a cis. II, 8. Scortum punitur adsuuiti modulum et sicuti meruit: cis. Ies. XLVII, 2; Hos. II, 5;ΕΣ. XVI, 36. 37; Ier. XVI, 22. 26; Apoc. IV, 18. , vi syrmacis. Ies. VI, 1; Ier. XIII, 22 legitur haur; fimbrias non accurate alii intellexerunt cis. GoUsSET. Ρ . I603. praeter hunc locum unice habetur 1 Reg. VII, 36, ubi significat spatium vacuum, i. P. non tectum aliquid seu apertum; inde hic se irim v. l ,' eodem modo oppositum V. QP Hos. LV, 7; Habac. II, 26 all. Quae verba ubi comparamus cum Ies. XLVII, 2. 3 et Ierem. XIII, 22-26 concentum haud fortuitum reperiemus. Ies. l. l. in initio eantiet illius de interitu Babelis sic vociferatur: sedepon velum, detege erus, sibi super fluvios I detegatur nuditas tua Inviv), etiam cernatur ignominia tua Irin m ; et sicuti aperto interdum Iosaiao vaticinia Nahumi animo observata intelleximus, ac nisi literato, ad sensum tamen recitata, ita haec quoque verba