장음표시 사용
131쪽
mus gulum quendam, qui manu propria lutum faciat, ex nulla praeexistente materia, facilum per rotami propria item manu fabrefactam ex nihilo formis formando ligneo quodam distinguat petiline imiliter ex nihilo a se formato ac si iuret: Nemo
utique dixerit , vasa pectine atque rota magis feri quam a gulo, quin imo, minusicine dicet, non a solo fieri figulo quamviso gulo per rotam satis pectinem , quae certe modum actionis, quae in figulo,st, haudquaquam imitantur vel attingunt nec vero quisquam dixerit, vim omnem figuli, ac propriam illius estica- clam , communicari quoque pectini ac rotae. Unizersum hoc militera i o bono judicant per inteluctum quendam animamque Universi procedere C eritio ab ipso Glundum proxime feri
maxime unum , ab ipso bono maxime bonum. In coergo Mundi pulchritudo imprimis consistit, quod cssentiae propriae unitate diversissimas naturas particulares ita conjunctas complectatur, ut ex pluribus diversissimis ordinatissima serie inter sese cohaerentibus, Mundus unus , ac per se unus existat, per intellectum proprium Artificis imaginem longe elegantiori ratione reprae sentans. Haec in Mundo intellectualis quaedam harmonia est , ac συμφωνια rationi consona, quam non auditus sed animus i ii dicat, ex qua persectio ac sapientia Artificis agnoscitur, qui tale organum pulcherrimum, quod pene omnem admirationem superat, constra x t. Hanc Musicam qui recte contemplatus fuerit ac didicerit, is ipsemet angelicam ex pio corde accinet, cx divino opere opificem ac Creatorem laudibus extollet sempii ternis. Haec vera demum Musca, de qua Trismeg. in Asclepio: ' Musicen nosse nihil aliud , si cunctarum rerum ordinem scire: qua 1 ratio divinasortita est ordo enim rerumfingularum in unum
omnium artifici ratione collatus, concentum quendam mel divino
-8 dulcisonum verissimumque conscii. Hanc harmoniam Mundi Pythagorae celebrarunt: de qua diximus discurs .de Mund. Opis d.9. q. 6. Otiosus profecto Minanis propemodum Spectator erit Dei Operum , qui non aliam rerum Naturam animo complectitur,
quasi qua vel ipsissensibus est obvia qui non aliam Mundi pulchritudinem agnoscit, quam quae ex quantitate corporum, figura, motu, ac distantiis ab invicem, aspectui se exhibet: Quialium divini operis ornatum nullum concipit, quam qui in sensus, ex
132쪽
sus, ex aequo homini cum brutis animantibus communes, inci dat, ab intervallis inter Mundi corpora interjectis , ac distantiarum quae ad visum attinent, proportione is forte serio mirabiatur, quid tandem cause fuerit, cur non longe pulchrius disjecta quasi inordinatE sparsa Caeli corpora a Deo conditore sint digesta Θ is sibi sorte longe legantius Imagines Astrorum atque Schemata caelestia depinget ac forte facile inveniet in Asterismis, quod ipsemet concinnius in ordinem disponata emendet. Ad altiora ergo Dei mysteria in Universi fabrica humana ratio est erigenda, ut Dei gloriam ex ipso Dei opere splendidiorem rua
mus.Hinc viam aliquando, imitati Veteres in Philosophicis, apertiorem atque expeditiorem quaerere aggressi sumus, non nisi pio & ad unam Dei gloriam intento animo: in quo per Dei ope radiscursu, ab exquisita rerum veritate forsan aberravimus, haudquaquam aberravimus a Christiani viri scopo unico. Nimi um fortasse Dei gloriar attribui, ut visum est non nemini, dum nimis pulchrum Dei opus, quod a manu Dabire Creatoris pendet unico, depinxi. At interim, si rationi locus superest, nec plane sit emortua humanitas, pro culpa nostra diluenda illud unum ex Timaeo satis esse debet illi Viro, qui hactenus est magis a Natura comparatus, ut aliorum dicta improbet, quam ut vel meliora ipse praestet, vel salieni ratione solida refellat alios: Ne mireris, obsecro, si rationes de iis quae ad insignem atque admirandam Dei operis structuram illam attinent, o omnino probati mas exacti a que erre nonpo m. Satis enimfactum putare
debcbis,sinon minusprobabiles, quam quivis alius,rationes attulerim. quum est,meminisse, O me quid eram ct mos qui judicabitis, homines esse: Gprobabilia dicantur, nihiluitertim requiratis. Nondum mea rationes hactenus, quod sciam, refutatae sunt: iac si id forte fieret aliquando carerem aeque culpa, ac si quis Dei gloriam decantaturus,abysso infinita fuerit obrutus. Quid autem mox futurum sit de rationibus Theologi nostri, quibus acriter in nos insurgit, propediem videbimus. Sed utcunque tandem qpsese Naturarum habeat in Inrverso aggregatio,ornata certe ipsa-met structura ac compages jure meritoque Universo semie undi nomen dedit: ox enim utraque Munditiem, ornatum
natat' Sed cum vocis Universi notio non sit una semper ibi
133쪽
que eadem Ἀμονυμ ia illa potiori iure distinguenda nostro Theologo fuisset, quam ita scrupulose ratio elymi vocis Mundi exponenda, Quod illa est praetermissum a Theologo id olim est a nobis factum in Discursiae Mund Opis disp. I. q. 2 De variis autem Mundi significationibus , ipsoque vocis etymo dictum
est ibid. quaest. I. Vocem autem κοσμ adoptat Scriptura , vocans creationem Universi υταβορυ ν ά Fundationem Munda. Matth. 13. 33 oh r. Imo 7. 2 . I. Por. I. ro. Quippe forsan non immerito quis dixerit, primitive voce κόσμου denotari Mundum ii-ve hoc niversum, indeque ad res quasvis,quae ornatum habent ac mi iste translatum esse.Id ne a nobis fictum credat aliquis, Autorem dabimus Autorem libri de Mundo I cap. . Omne id
quod pusibrum est abe. Mundo denominatur quod recte ac ordine consitutum en , ω σου ab ipsi fundo in σμύθαι concinne acynlchre digestum esse, Graeci appellatur.
Vidimus quo sensu Mundi vocabulum subinde pro adaequato Physicae Objecto sumatur Alias Scriptura Vocis Muridi notione frictiore, non totum Universium,sed majorem Mundi partem molem, Caeli, Terrae, ac Maris piscium , a rebus comprehensis distinctum, vocat Mundum e cI. II. Nimirum, Aliquando sumitur Mundus visibilis pro caelestibus corporibus, Terrarum orbe, ac interfluo Expanso; hoc est,pro corporibus quoad totum immutabilibus, quae quasi immutabile opificium divinae artis repraesentant, quaeq; caetera corpora, quae circa generationem versantur,suo ambitu complectuntur: de hac ligniticatione vid.Disc. de Mund. Opisdisp. L. q. I vs. 6. q. 2. s. 6. Hoc sensu Mundum
ab iis quae insunt distinguit Trismeg. in Dial Asclep. E fecitor Mundit inquiens, eorum qua insunt omnium.Eodem sen
134쪽
su in Sacris indigitatur Mundus nomine Ui, Terrae, Maris, ut a contentis distinguuntur Exod ro. II. Hoc sensu Mundus Caeli nomine passim indigitatur apud Platonem in Timaeo, Malibi, ac Aristotelem lib. I de Caelo .96. Eodem sensu de Caelo vel Mundo suos libros conscripsit Arist. quo item noster de Mundo Discurs. Physicus est institutus. Conveniens equidem hoc est Objectit in Physices, seu naturalis Philosophiae non quidem adaequatum seu totum sed quod priorem Physicae specialis partem constituat: quod licet ex singularibus seu individuis constet corporibus, specie tamen naturam illa obtinent, ideo qudd sint perpetua 4mmutabilia: ac potest equidem species seu natura aliqua particularis
etiam in individuo repraesentari, quod inter individua non intercedat discrimen essentiale, sed essentiarum tantum. Haec autem singularum naturarum, ut Meditat praeced. appellabat Theologus seu potius Individuorum incorruptibilium, qua interima particulari Mut Jecifica natura pendentium , omnino concinna aggregatio est, ac in convenientissimum ordinem dispositio, ut vere per illam ornata structura ac compage Universi queat appellari quamvis ornatus elegantiae complementum non mediocre accedat a naturis reliquis, in illa compage contentis, ut disp. I. de
Mund. q. .s 6. exposuimus. Vonnunquam iam Terram notat Scriptura voce Mundi, Matth. 26. 3. Jola. 16 28. Haec vocis Mundi significatio pro Terrarum orbe secunda fuit a nobis attri buta sacris Scriptoribus, Discurs de Mund.Opis d.I.q. I.s . Rursus nonnunquam, per necdochen, pro animalibi terrae, veletiam
pro silis hominibus, ve eneralius vel pecialius, accipienda est vox Mundi Quam quidem vocis Mundi appellationem secunda feci flmus Philosophis cit.loc se . Mira autem haec Theologi nostri synecdoche videri forsan potest. Nos aliam appellationis rationem ex Aristotele 8 phys cap. z. t. 7. adduximus , a Metaphora desumptam quod nempe&parvus Mundus animal quodvis de Magnus Mundus, simili modo moveantur naturaliter a se, non ab eo quod extra est Quae quidem ratio generalis esse potest Atinterim in specie hominem diximus cit loc κατ εοχὸν prae caeteris animalibus eo nomine indigitari, variis de causis, pro quibus cognoscendis Lectorem remisimus ad Piccol. lib. de Mund. cap. 7 r. Ubitationes redduntur, cur homo, qui nuncupatur Mundi O magor
135쪽
imago , Mundorumque omninm Epiis imis hymeneim, hoc est, una cum Mundo majore Dei imago quasi in compendium reda ista , corpoream Mintellectualem naturam comprchendens, cur ille , maxime mereatur prae caeteris animalibus nomine parvi Mundi honestari ξPrimo, quia est animal rationales libere se movens.Secundo, quia partem aliquo modo includit omnium quae in Universo vocabulo Universi accepto pro omni Dei Creatura, visibiliri invisibili, reperiuntur, cum mortalium, tum aeterno Arum: ob quam causam valet omnem vitam vivere. Tum Milla ratatio additum quod aptus sit homo per intellectum sicri omnia, munere, cujus dici queat omnia per imitationem. Sed hisce variis Mundi appellationibus , quae minus faciunt ad nostrum institutum, praetermissis impraesentiarum spectemus ipsum Mundum, qui cet omnium naturarum compleaeu Munione coagmcntatus est.
1 mundiu ille, quatenu per aggregationem unitin, unum Nid censetur, vulgo quatenus autem per unam formam substantia lena constitutus, revera uninest per . Adeoque dicitur: usa Deo Adundiu creatus, non plores. Equidem, ut Terrarum orbis
speciatim Mundus in majori Mundo appellatur, quod jam ante ex divina pagina est proditum, ita simili ratione qua ibet Siclla in vasto aethere Mundus quidam singularis appellari potcst: aci culiares quilibet in vasto caelo vortices , speciali quadam rationea singulares Mundi possunt nuncupari. Ita sublunaris Mundus est, in quo rotatur pla quoque Luna Solaris in quo volvuntur saltem Venus de Mercurius Iovialis Mundus , in quo circa Jovem oberrantes stellae Mundus Saturninus, in quo Saturni Satellites gyrantur.At unus tamen Mundus est ex iis omnibus coagmenta tum LX panso vel aether sic inter omnia Mundi corpora diffusis 3 atque commeante, ut nulla pars totius silia caeteris divulsa. Haec quidem partium totius Univcrsi ago regatio liberrima Dei το tanta:
136쪽
luntate ficti est, quippe cum liberrima ejusdem olimrate ipse
Mundus absolute sit creatus,ut a nobis demonstratum estTheatri Nat. Iniv.part. qq. Posit. I. At interim,ne somniare quidem licet plures quas pilas,nullo connectente atque inter omnes com
meante corpore,in vacuo,quod dicitur,disjectas,ac pactis inani bus intercedentibus ab invicem divulsas. Est enim vacuum in sese lia comparatum, ut cum notione entis, ejusdem simul contraductionem implicet, ac si quis hominem intelligenti anima carentem diceret, adeoque nulla notione vera queat concipi quippe foret aliqua dimensio, secundum longum latum&profundum, absque omni penitus subjecto , quae non magis intellectu potest concipi, quam corpus sine quantitate. Sic ergo, quamvis omnino s. Deus Opt. Max qui liberrima voluntate sua fecit omnia, pro terno&absolute libero decreto suo, si quidem voluisset, simileae misi e milis 2 u os, quales unus ab eo constitutus,crearepotuisset infinitate potentiae tuae haud potuissent tamen illi Mundi esse ita penitus ab invicem divulsi, ut interjectis spatiis vacuis discreti forent concipiendi sed quantum ratione quidem capimus, omnino aliquo cxpanso sive anhere , aut caelorum c o saltem inter eos commeante , ejus quod pro vacuo habetur dimensionem trinam sustinente, rent sociati. Sic ergo potuissent equidem s.
vel millies millena millia Mundorum uno Dei verbo si condita, ac sola aggregatione inter sese cohaerere, carentes universim qui deminitate aliqua essentiali, velut praesens quoque Mundus tali ratione potuisci si in structuram unam aliquam ex mera aggregatione partium congestus. At quando cum potentia divina . illius bonitatem simul jungimus haec per illius sapientiam suggescit voluntati libera concinniorem ordinem ac fabricam.Bonitate namque Dei factum est, ut, cum ab eo livor esset alienissimus, omnia sibi, quantum ratio ferebat creaturae, simillima fieri ipsemet 'oluerit. Sicut ergo ipse Artifex , qui sua est ipsus infinita Bonitas ac Sapientia , est ipsa quoque ac essentialis Unitas se
Mundum quoque vera ac essentiali unitate Optimum liberrime cfiecit. Nec verbmirum,illum Deum, quem est impossibile em 8.cere quod malum est,liberrime interea sicere quod bonum est, quin imis optimum,in ipsa quoque Mundi creatura cum ipsum illud opus non dependeat a necessaria essentias existentia opifi- 1 cis,
137쪽
ei,Sed potuerit pro arbitrio id condere vel non condere, potuerit etiam alia vel alia ratione adornare aeque pulchra, cleganti. Ut ergo Dei bonitas est ipsa Dei unitas; sic bonitatem Mundi ejus unitas essentialis, pro divino beneplacito, quo semper optimuimintendit, comitatur. Qua quidem ratione, cum Mundus hic in caeteris, quoad in creaturam cadit, Mundum idealem ac divinum intellectum referat, ut liceat divinum quasi vultum ut in speculo hic contuerio omnino etiam in ipsa imitate omnium csfectriceatque servatrice repraesentat illum, ut Architecti unius unum sit
opus. De hac autem Mundi unitate pluribus in Discuris de Mund Opificio disp. a. q. 3 disserui in us Nec vero est, iuba quis existimet, per illam bonitatem Dei voluntatis libertatem
esse imminutam, quippe cum divina bonitas sit ipsa quoque Dei
liberrima voluntas,ab intellectu ejus, quo omnia valde bona vidita se facta, non diversa. Nec magis mirum quis existimare debet, quod, cum Deus libere volucrit Mundum conderes, non voluerit interim vel minimum quodcunque , quod ad ornatum ac persectionem cssentialem ejus attineret, intermittere quam mirum aliquis existinaci, ne quidem ab artifice humano, qui operi eximio intentus est, quo suam probet artem, aliquid deformitatis aut quod minus sit concinnum, per voluntatem ejus propriam immisceri , dum nihilominus pro libcrtate suae volutitatis suum RQ opus facere censetur. Sic ergo, si vel etiamnum vellet Opis extotiusUniversi,plures ac in infinitu plures undos huic similes creare, omnes tamen inter scst a prout ratio probabilis persuadci,
ordine concinno , atque naturarum cohaerentia , pulcherrime
connecteret; ac ut in Mundo hoc praesenti factum cst, per omnes imperfectionum gradus ad unum tandem aliquod perfectu mi
atque bonum absolute, universit in opus promoveret: Cum minus deceat divinam bonitatem infinitam, velle opus suum minus pulchrum relinqueri quam decet bonum ac prudentem Civitatis conditorem, licet vel pro libertate sua voluntatis civitatem condat,velle sua sponte quippiam negligere, quod ad ornatum atque decus Civitatis attineret, si quidem aeque id per civium conditio a nem fieri posset. Nec illud quoque magis mirum est, non posse spatiis interjectis vacuis plures condi Mundos, quam in hoc Mundo alium manente hujus universa corporeitates cxtensione uni cademque:
138쪽
ῖ .c. OPERE, UNIVERsIM ' ac eademque quippe cum non magis absque omni corporeo subie
cto queat esse corporis dimensio , quam haec duorum corporum queat esse una atque eadem , seu dari penetratio dimensionum. Quamvis ergo Deus vel in infinitum semper opus suum majus atque majus potest facere, ac novum semperatque novum operi ornatum addere haud intermisit tamen quicquam omnium eorum,quae ad unius operis jam constituti integram perfectionem attinerent nec vero pateretur ipsa veri entis contradictio absurditatem tantam plurium Mundorum, mero inter eos commean te vacuo. Convenientius ergo quis existimabit, si, quotcunque tandem orbes separatim conditos existere , vel nove condi fingat, pervacuum immensum varie disparsos,tot Sphaeras cogitet potius intra Sphaeras alias. omnes tandem in major quadam Sphaera comprehensas, ut ita Sphaera quaelibet in Mundo Mundus sit, Universumque denub opus unum si ita partibus adinvicem convenienti ratione ordinatis, ut nihil vacuum,vel ordinis essentialis, atque unionis ad essentiam spectantis, expers reperiatur. Sic vero in conden Jo hoc praesenti Mundo illo in rationem iniit divina Providentia,ut,cum caelestesSphaeras vellet ordinare,
Expansum prius fieri Dei Sapientia uberet, in quo plures illi orbes seu plures Mundi suis sedibus ac locis commodissime disponerentur. Sic Deus eam rationem semper init, quae est optimariae magis tentat ea quae in notione sua contradictionem in plicant, quam tentat ex potente semetipsum impotentem redde re Revera enim, duo simul contradictoria allingere potentiae di vinae est Deo impotentiam tribuere Minas posito oppositum concipere, seu verum ens negatione veritatis propria evertere, ac interim utrumque Dei potentia subjicere, stipsam Dei potentiam conceptu proprio illudere, eamque cogitare irritam.
reritati isti de liberrime uno uud creatinou pruribus deuturpraeiudiciam reare M ira Mundi unitate urgent Imaginem sensilem inscia silis Dei qui ipsum unum est. uam imaginariam imagiuem unitatis Dei, quia intcIogunt Dudar non posse munitione partium Mundi per aggregatio em, simul-unt Mundum vere num esse, ut Anima una informatum ma num Animal,quae An a tot verarum naturarum partes sociabili id est colliget non secus atque animal quodvis beneficio Animae urium existit.
139쪽
D CREATIONI Seci. itCOMMENT ARIUS.
Sed contra praedictam hujus Mundi unitatem essentialem deoque contra Mundi Animam4 Intellectum ferro quasi Migne tandem incipit insurgere Theologus; ac contra eandem, quasi hic pro aris atque focis dimicandum aciem disponit Vere quasi hic Religionis Christianae vertex esset quasi fides ipsam et salvifica ab
hoc Articulo penderet At de quo tamen in Scripturari. ita altum cst silentium , ut nisi quid pro Mundi Anima corroboranda potius quandoque in eadem offeratur, nihil certia ulli bis prodi tum , quod clad speciem repugnet Anima Mundanae. Quam ideo non sacris armis, non Scriptura ocis evidentibus Theologus aggreditur; sed solum machinis quibusdam, sui cerebri solertia sat speciose fabrefactis, at consequentiarum quadam serie, non nisi ratione debili cum fundamento rei cohaerentium, adductis elonginquo, subvertere conatur Eae autem ubicunque forte in judicium solidius impingunt, sua sponte dissolvuntur.Sic novas pene vires Mundi anima acquirit; 'uae jam olim sua sponte cedere incipiebat, ne cui forte offendicula praeberet, aut insultui cui
ctunque tandem se debilior exponeret, nunc pcne animum resumit, dum robur sui Advcrsarii observat adeo languidum, ut pene proprio impetu ex nimia inquietudine sit enervatum. Quod si forta sic plures similes conatus irritos observet in postcrum,in suas latebras regressa dudum Mundi anima , prodibit tandem palam, ac nullo etiam negotio pericula quaecunque evitabit. Sed delite scat illa, nobis etiam ultro suadentibus ac interim in sinu rideat Adversarii conatus admodum inanes Ad nostram rem quod attinci: haud nobis equidem proMundi Anima certamen ullum a gredi est animus nec aliorum hic opinioni ullum praejudicium
ponemus. Id ctiam, si lubet, etiamnum ultro in gratiam aliorum, secus sentientium, praesupponemus, rationes nostras pro illa Mundi Anima haudquaquam esse satis validas , nedum vero exactiss-mas: quin imo, praejudicii tollendi causa, proprio etiam animo, si fieri queat, persuadebimus, nil nisi commentitios humani cerebri conceptus esse, quicquid unquam de Mundana Anima&Intellectu ejus fuit proditum. Et ut uno dicam verbo , judicio alto'
140쪽
Med. OPERE, UNI vras a M. irrcini quicquid est de hoc negotio iubmittam universum. At meae
interim amae ac Religionis interesse puto,consequentias pericu losas, quas sine ratione nectit Theologicus Professor, errationes evidentes removere &impietates illas, quas ipse Mundi Aminae aspergere conatur, a nostro saltem animo arcere Imprimis autem de Religione orthodoxa optime merebor eo ipso demonstrem, ab ipsa Mundi Anima,vel absurdissima,ut saltem nostroTheologo videtur,dcsumpto argumento quam plane temerarium sito ineptum,quicquid in Theologia extra Scripturam agitatur,quicquid sine claris atque evidentibus Scripturae testimoniis de re obscura in utramvis partem definitur. Quod olim con aetra Adversarios nostros, ac verae Religionis hostes insensissimos, ex Augustini testimonio Calvinus inferebat in Pirent ad Instit. id denuo reipsa tandem experiantur ii quoque proprio instituto, qui ludibrio exponunt passim inimicis Religionem orthodoxam, dum quidvis Religione ponderantes, Religionem ipsam usque deque habenti dum futilibus ineptiis per Religionis argumenta pondus addere laborant, Religionis verum pondus minuunt, ac doctrinae iniso robur integrum nervant ac dis ivunt. Quam utile ac pene stolidum omnino sit per consequentiarum nexus quaestionem quamvis,fori dubiam, ad Theologicum examen revocare,ex nostri Theologi ineptis ratiocination bus meridiana luce magis fiet manifestum simul ea opera patebit, quam lubrico ponantur loco fundamenta fidei ab ipsona et Theologo quot cavillis Adversariorum velut in immotam rupem impingentium, dum solo fundamento nitimur Scripturae, exponatura Theologo Religio, qui consequentias utcunque quacunque ratione conquisitas fundamento solido adiun it, quibus
niti putet psas etiam Religionis nostrae bases Ac ud abunt in bterim cordatiores, quid merito de B eligione nostra Extraneis en y tu tandem possent, ac per consequentia inferre, si ille Theologica tractandi modus, si probandus, quem sectatur passim noster
Aquila, sublimius seesterens persuas consequentias, quam quo nos Spiritus .manu ducere instituit. Quae scandala non commit
tuntur,quae non opprobria in Religionem concitantur, dum Ad Iersiari: jam dudum persuaderi incipit de innotescere , per :nstituta frivola abeologi , exactam illam fidem nostram,