장음표시 사용
161쪽
Mundum nobiliori quadam anima, Universo ac totius functio- eo nibus convenienti, instructum existiment ac credant. Quamvis enim singulae quidem partes in animalibus propria sibi munia ac
operationes exequuntur, est tamen virtus quaedam totius, haudquaquam otiosa, quae singularum functiones in commune totius bonum dirigit cujus beneficio quoque particularium naturarum functiones universo supposito attribuuntur. Velut autem praedicta ratio concludit de vitali quadam facultate stricth di ista: ita certe simili ratione de animali etiam, Mundo tribuenda, quin& rationali,possumus inferre. Quod quamvis apertis verbis non indicet Asiacus , non tamen illud plane dissimulat sed non obscure idem innuit alio argumento talici Cum minor Mundus, homo, si vita decoratus, utique majorem quoque agundum vitali quodam basemoperfusum esse , minime ambigendum erit. Simili omnino rationes, ac soliditate eadem , haudquaquam contemnenda, inferre licet Si minor Mundus, homo,animali quadam aerationalifacultate decoratu sit,utique majorem quoque undum
simibbus ac analogicis saltem facultatibus perfusum esse, minime ambigendum est. Atque hoc sane est ipsius Platonis argumentum, paulo aliter propositum in Timaeo,elegantissima ratione a divina bonitate diductiam, quando idi. Finnei erat,neque est, quicquam nisi pulcherrimumfacere eum, qui est optimus. Cum ergo excogitasset, invenit nihileorum, quaesecundum naturam cernerentur, sexpers intelligentiasit,intelligente alio, totum toto, pulchrim unquasore intesiectum vero alicuisne anima dari nonposse Hac ratione ac mente anima,anima vero corpori dedit Nimirum haec Platonis est sententia:Consentaneum non fuisse, minore Mundum pulchriorem fore Mundo majore; pusillum hominem universo illo divinae artis opificio, ac pulcherrimo Deitatis Theatro in quo veluti in
speculo,propriaDei manu adornato, Dominus, Artifex ingenti claritates immortale suum regnum repraesentat, ut loquitur Calvinus lib. I Inst. cap. s. si ro. Cum ergo decretum esset Domino Deo Creatori hominem ad imaginem suam condere,adeoque intellectu praeditum, cui nempe supernaturales dotes adderet,adessentiam humanam, aut integritatem ac bonitatem essentialem per se non attinentes, fas utique existimandum est, decrevisse etiam cundem Creatorem Mimdum universum, quoad sentia propriami
162쪽
propriam saltem, seu quoad . iam ac substantialem bonitatem,
essentia humana haud ignobiliorem constituere. At in tota visibili creatura nihil omnino quoad naturam esse potuit, quod expers intelligentiae intelligentie alio pulchrius foret , vel aeque pulchrum. Sic ergo Mundo intellectus fuit datus, cui necessario fuit
anima subordinata. Non autem sine emphali, notatu omnino di et T.
gnissim', addit Plato, tot toto pulchrius aliter non potuisse fieri.
Quamvis enim totum Mundi corpus naturale prout natura stricte sumitur . pulchrius quidem foret naturali corpore humano, hoc est, sensit vo hominis corpore, absque intellectu spectato; totum tamen illud ipsum Mundi naturale corpus, non foret nobilius toto homine, nisi simul es et intellem condecoratum. Sic ergo Plato quoque rationalem hominis animam supra universum Mundum, absque intellectu spectatum, dignitate ac nobilitate extollit. Quae certe ingens hominis est excellentia, ac tanta prae uni 28. verso naturali corpore nobilitas , ut omnino nihil causae habeat, cur quicquam Dei gloriae invideat diffusiori, si forte Intelligentias quasdam alias, se ipso nobiliores admittere, acalicujus ex iisdem respectu totum Mundum seipso nobiliorem agnoscere coingatur Lim illud interea dignitatem hominis porro ineffabiliter augeat, quod, cum totus quidem, qua homo est, naturali cor pore mundano dignitate superio , interim intellectui mundago paulum cedat proprii intellectus nobilitates haudquaquam tamen interim intellectu mundano sub ordinetur vel subjiciatur, sed ab uno Creatore pendeat proxime, ad solius Dei sui imperium immediatralligatus Plura argumenta pro Mundi Anima a 2 pud ipsum Astacum cit loc recensentur, quae illic videre licet. Haec jam allata nobis ussiciunt, ut de mente saltem illius Viri, contra nos a Theologo citati, constet quam tandem in ultimae rationis conclusione talibus verbis contrahit in unam summam.
N um II. Haec autem Astac sententia, propriis ejusdem verbis jam exposita , nisi penitus pro nobis ac Platone faciat, profecto nulla ratione faciet pro nostro Theologo. Ad autoritates autem ψ'Asiaci e sacra Scriptura pro Mundi Anima petitas, illud forte addi posset, ut caetera omittam,&aliorum expositionibus universa
163쪽
relinquam, quod Positionum differentiae, quae animalibus propriae sunt, docente Arist. 2. de Caelo c. r. in s. Literis etiam Mundo tribuantum non respectu nostri, sed absolute. Sic passim in Sacris Oriens anterior undi pars appellatur; Meridies pars dextri: Adeoque posterior Mundi pars occidens censetur;
Sinistra Septentrio, quae inde Nαν sinistra Arabibus nuncupatur . Superior autem pars Mundi in Sacris dicitur id quod caesum versus est Inferior quod est versus Terram Rationem naturalem harum appellationum, ita determinatis partibusvi non aliter tributarum, dedimus Disc. de Mund Opis disp. a. q. I S. se l. I. usque ad finem. Dum autem illud ex Astaci verbis est extra dubi una, agnovisse illum saltem -δην aliquam Mundi formam, quae Mundum per se unum faciat , ac vitales operationes Xerceat, quam Spiritumi Animam Mundi Communem ipse appellavit; quin imo , dum vi argumentorum ab eo allatorum manifestum cit, idem reverassensisse de Mundi Anima , quod ipse Plato ac Platonici senseres Videtur tamen voluisse videri vcrbis quodammodo a Platone distentires, ut quorundam scrupulosiorum ho-2 minum, quidvis ex quovis nectentium, evitaret cavillationes.Nam certe, quod rem ipsam speetat, quid periculivi offendiculi tandem in ChristianiViri animo oborietur potius ex eo, si quis dicat Mundum esse sensitivis uadam ac motiva anima, quin imo intellectu, instructum;quam si dicat Mundum esse anima quadam, vegetabilianal Oal, dccoratum An ideo potius ab unici Dei religioso cultu ad Mundi etiam xAstrorum cultum forte avertentum eo consecratqmcntcsΘQuasi vero orthodoxae Religionis dogma sit, animalia esse a uoranda ac religiose colenda aut ei quod cit intellectu praeditum , nimirum homini quoque divinum cultum esse decernen- , . dum Vel υ-ρδουλειαν aliquam Intelligentiis. Certe , qui hic ita
scrupulose metuunt, cur non negant vaccas 5 asinos, caeteraque
id genus corpora, animata esse, ne forte cum AEgyptiis quis bovem, aut cum Philistatis pisccm, religiose colat vel simile quoddam genus corporum adoret cur non dicunt hominem potius trunco vel lapidi similem esse, quam animal ratione exornatum,
ne hic pro Deo forte aliquando habeatur Ac mirum prosectd, nisi semetipsos tandem anima ac intellectu privent, ne numinis 3 . instar aliquando tandem extollantur. Quas vero non ipsa etiam
164쪽
vegetabilia corpora, carpas Maia, AEgyptiorum vulgus cultu religioso prosecutum fuerit Ut adeo propemodum haec ipsa quoque vegetabili anima instructa sint neganda. Quin imo An non Persarum Magi ipsum quoque ignem adorarunt Quid huic, quaeso, corpori eveniet a nimis religioso nostro Theologo An quoque illi animam eripiet,quam nullam per se propriam habet ΘVelan non esse potius,aut nulla saltem forma substantiali esse in formatum , statuendum eritΘDone Deus, ad quae palpabilia ab surda tandem nos deducent boni ac religiosi nostri Viri consequentiae Et quae non tandem poena ac supplicium manebit ali quandocos, qui tam diris se haeresibus involvunt, per longam
consequentiarunt seriem elicitis Infelicem olim Salisburgensem Episcopum cum cogitat Theologus noster, procul dubio com
miseratione commovetur ejus animus, quod ob Antipodestiae res eos damnatus fuerit4 damnantis autem Papa zelum adeo in tempestivum execratur. At ineptissimorum hominum ineptor consequentiae hi solae omnis mali causae sunt: cum interim non eo magis infelicessiit Antipodes.Sic ope, litando Thelis aliqua per consequentias in haeresin vocata, manifesta veritate tandem comprobatur, sordescunt propriis ineptiis textores consequentiatum inutilium. Rectilis fecerint veri Theologi, si consequen ittias periculosas impias, nullo nexu cohaerentes thesibus, rescindant cum meliori ratione, dum est ii, orta thes vel dubia,
quam ni isto manifesto ac evidenti Scriptu testimonio post infevertere sic longe magis pietati consulent Religionisi Orthodoxiae, quani si sertaue bes ipsa solidiori r tione probata habeatur apud doctiores, eademque operavi ipsum consequens
concessum videatura Theologis.lii rea tamen dum pro Mundi
anima hic differo, haudquaquar illud agere instituo, ut eius erastentiam confirmem aut probent sedillud tantum ii , iuod Christiani potius ac vere Orthodoxi Theologi fuisset, pro lure Christiano Phila, sophi evertam ipse consequentias periculosas&licereticas Ut etiam hac ratione , dum nihil ex Scriptura ipsa dari potest contra Mundi animam, lub ima mi ips' eam destruat,ex
ipsis aut Philasopbia saltem ratum sit, nihil per Mundanan, ani-inam usinia uocandem ratione stabilita mi inferri posse vel ab Az 'Eod ori iocosa Religionis veritate in talio modo tur-
165쪽
38. bet. Caeterum, ne ipse ullibi ostendam delicatiores animos , iquid periculi e Mundi anima credatur metuendum , ultro ipse damno illud monstrum , si quidem tale doctioribus existimetur:
ac ipse omnibus Philosophis sim Autor, quantum mea poterit persuasio valere, ne Mundum animatum credant, ne forte viam ea ratione aliquam aperiant, ad diliri quorundam Ethnicorum nimis impia. Ipsam etiam praestiterit quandoque dissimulare veritatem , utut evidentem , ubi nulla secus exigit necessitas, quam intempestiva aliqua assertione rei, vel verissimae fortassis, in Re-39. ligione scandala creare. Ac sane, nisi alia me nunc impelleret necessitas, pro quaestione Philosophica quacunque, hac vel alia ratione decidenda, vix videretur operae pretium tantum melioris otii in Mundi Animam congerere , ac saepius tiarbare meliores cogitationes. Ut adeo, si quidem potuisset suae famaes existimationi rectius consulere Virgilius, qui ob Antipodes ejectus est, non minor nobis utique dementia illius videretur, qui tam levi causa aliquod discrimen subiit , quam stultitia eorum atque ignorantia , qui innocentem virum sine causa condemna- O. runt. Et quamvis nihil nobis hic sit a Pontifice periculi, ubi norma nobis est divina Paginari haud tamen adeo nobis ratio est pertinax S impotens , ut vel ejusmodi obstaculis ignoret cedere , vel etiam quandoque connivere ad similia, quae sive proserantur sive contineantur, omnino omni impietate carent, nec in partem unam magis quam in aliam obstringunt conscientiam. Nihil ergo aliis persuasum volo in praesentiarum, meis argumentis, quod pro roboranda Mundi Anima in Mundo faciat; sed tantum pro me solo ita nervos, ut aequum est, intendo, ac illud ago unice, ut sequiorem ex piorum animis suspicionem tollam ciniquiores interim impios non ad
I modum curabo. At inconsultiores atque nimium intempestivos animos hoc velim monitos, ad semetipsos tandem revertantur, ac sciant optimum condimentu rerum omnium, non civilium modo ,sed earum quoque quae ad Religionem attinent, Prudentiam csse Sine quatum nosmetipsos, tum per zelum nostrum immoderatum ac intempestivum etiam alios mandare flammis, homicidium est ac metuendum sane est periculum,ne sic ab igne tan dem citius ad ignem transeatur. Sed forte etiamnum superest
166쪽
nonnihil in mundana anima a nobis olim tradita, quod Religit
nem nostram urgeat, ac invisam reddat Orthodoxis ab Assaco nempe tandem ad Danaeum nobis transeundum est, ad quem ab illo per Theologum nostrum ablegamur: Non admodum ingra- 2. tum nobis institutum praestantissimi Assaci est, quo plenius lententiam suam, quam a nobis atque a Platone haud alienam fovet, ipsius etiam Danaei aliqua autoritate probet, vel saltem ab impietate tueatur. Equidem Danaei, solidissimi Theologi simulae Philosophi, ea est sententia, cap. 27 lib. I. Phys. Christ. Unicam quidem jormam, qui Ιηςsit,statui minimeposse. Sed uam cuique rerumgeneri naturam formam a Deo datam e se, de qua in singularibus tractatibus, qui institui de singuli generibu silent, dis utatur. At profecto, hanc suam sentcntiam deinde post o 43.
etennium, cum Isagogen Christian ad Loc.Com. concinnaret, penitus mutasse est censendus , quando libr. I. cap. 27. Forma. Mundi, inquit, est duplex. Una INTERNA, altera externa. Utraque Apisi velaeneralis totius A fundi vel cujusque huius partupropria, uti terrae, aqua. Nos hic agimus, inquit, tantum de ea quae universalis enZ, ct toti Mundo commvnu. Reliqua enim me, particularcio interna partim ad Physicos,partim ad Medicos pertinent. Ergo Mundi hujusforma, inquit, NBynon modo in quadam externa rerum conditarum pulchritudine consistit, apti mirerum inter se conjunctioneis collocatione, qua Ordoappestatur, quam solam Mundi formam communem agnoscit noster Theologus sed etiam in ipsa interna, totius hujus Uni versitatis, ct singularum ejuspartium viis natura de qua longior fusiorque dissutatio ad Thysicos proprie pertinet. Nobis igitur, inquit, quantum ad hanc externam rerumfaciem formam explicandam attinet, susscit ingenereo in seimma,s dicamus, si l
cissima e Mundi hujus corpora constare simplicissima ct figura Omotione item convenientissimo atque congruentissimo ordine omnia inter se se aptata. In quo non modo nobis assicientibus pukhritudos offert , sed etiam utilitas commodita ue utentibus. Ex quibus qq. verbis sat clare constat de mente Danaei, qua certe toto coelo longius a nostro Theologo dissidet dum praeter illam partium diversarum in Mundo aggregationem quam solam Noster urget, formam unam totius Universitatis internam revera agnostit.
167쪽
Sed apparet item quam unice cordi fuerit Danaeo res ver Theo logicas agere ibi de Religione Christiana eratagendum nee Physicorum quaestionibus ac materiis suam Theologiam immiscere Philosophica ille plane hoc loco praetermittit, ac Philosophis suam Spartam relinquit, quin Multro tradit ac commendare
nec velut intempestivus Dictator in Provinciam aliorum sese in gerit multo minus propriis ineptiis, ac nullum pondus haben tibus nugis , extra Scripturam conquisitis, res sacras profanat aut prostituit vel per consequentias hinc inde derivatas a re-qs. 6 o solidoque divini verbi tramite aberrat. Simili modo Calia vinus Instit libr. I. cap is y 6. de Humana Anima dis e-rens, ne rebus frivolis, pro suo instituto vel pietate promovenda inutilibus , se torqueat, Caterum , inquit, de offacultatibus sebtilius disserere , Philosephis permitto nobis ad aedificandam pietatem mplex definitiosissiciet. Hoc utinam nostro quoque Theologo cordienci passim utinam solam Scripturam se ctaretur,4 ad ejus solius scopum, quod veri Theologi est, collimaret, dum Theologica praesumit: minus certe in iis quae Religionis sunt, impingeret, dum nunc quantum levitatis rebus sacris addit per utiles quaestiones , ad pietatem nihil conferentes, plane extra Scripturam conquisitas,tantum solido ponderi earum ac detrahit. Dum autem citato loco manifeste Danaeus communem quandam totius Universi sormam internam statuit, cujus pleniorem considerationem Physicis relinquit accommendat, haudquaquam quo nomine illa sit appellanda, an Natura, an Anina a sit, vel an alio quocunque nomine insignienda desinit ut neque modum
ullum depingit, vel rationem praescribit, secundum quam illius constitutio a Philosophis sit exponenda: impune nimirum Mabsq; omni periculo in talibus hallucinamur, quae Religionis nostro dotagmata non tangunt, ac rebus civilibus Veloeconomicis recte ge-q7 rendis impedimento non sunt. Interea vero, dum sententiam an
liquam hic deponit Danaeus , ac mutat, agnoscit utique nullius fuisse roboris,allata pridem ab ipso, contra Mundi formam inter nam communem vel Animam, illius argumenta, qua extant PhycChrist pari. I. cap. q. quorum praecipua, ut&alia quae vulgo contra Mundi Animum ingeruntur , ipse tandem Asiacus diluit ac solvit utcunque, Phys. Christ. Sen cap. I 2 quamvis ante, loco a
168쪽
Theologo nostro citat , Lectorem ad Danaeum remiserit inui item Astacus in sine post soluta varia contra Mundi Animam argumenta, Plura, inquit, de hac re id in lib. de Triplici Olofol. 1 oo. Item ratione de Anima Mundi. Quid hisce locis insuper reperiatur; quomodo id habeat in ipsoni et Autores, quod a
Theologo nostro est citatum, quia eorundem Tractatuum nobis copiam non facit nostra Bibliotheca, impraesentiarum non licet fusus investigare. At interim Danaei ipsame consideremus argu q8imenta, ipso etiam Danaeo nunc tandem annuente, qui aliam deinde sententiam amplexus est idque periculi prorsum amovere studeamus, quod ab ulla parte secum trahere Mundi Anima fortasse creditur , praejudicio ex Danaes citatione arrepto ab iis qui Danaeum ipsum super hac materia non viderunt. Prima erga ratio Danaei talis est uuae corpora uno spiritu, unaque anima contineu-tur, illa sunt continua , non separata Hujus autem corporis, qui Mundus appellatur, parte fiunt non tantum distincta, sedetiam a seipsis loco intervallo multa. Hanc equidem obiectionem sibi q9. sextam movet Assacus cit anteloc quam recte solvit negando Minorem Nam Mundin est, invisi, Systema continuum quod sequenti ibid. Problem ostendit: quod autem addit insuper, id rem non tangit. Nos pro solutionis clariori vivi ἐν DO distinximus disp. 2.deMund. Opi f. q. s. ubi ad Danasu non respeximus, intcrcontinuitatem mathematicam, quando communi termino par
te nectuntur; physicam, quando partes propriis terminis finitae
quidem, communi tamen natura, totum permeante, continentur, Maretissime consociantur, ita ut ex diversissimis membris per sic unum corpus naturale constituatur : Et hanc quidem Mundo
convenire diximus, uti caeteris quibusvis animalibus illam vero nequaquam.Trunco enim similius foret corpus animale quam O organico , si omnes partes communi termino inter se copularentur Quamvis ergo singulae oves, v. g. singuli qui singuli arbores,
singula denique corpora naturalia, sua mole circumscripta, Mab invicem separata sint propriis dimensionibus, aliquo tamen corpore intercedente semper, ac per ipsos etiam poros commeante, continua utcunque inter se redduntur , ne ulli bi hiatus intercedat ac tandem commodissime quod veram unitatam physicam efficit, communi spiritu vel anima nectuntur. Neque vero par si , Σ tium
169쪽
tium in uno corpore naturali essentialis inter sese unio tam altipsam materiam spectat , quam ad naturas particulares, convenienti ratione inter sese cohaerentes, ac uni communi naturae, omnes informantes, abditas, seu potius, ad ipsam illam convenientem naturarum particularium omnium inter se coordinati nem, Gub una communi natura , totum ac omnes particul res naturas complectente, subordinationem Nam profecto ita
etiam in corpore animali quovis variae partes ab invicem discretae singulae propriis terminis circumscriptae sunt , ut pereunte anima , licet in cadavere eadem stus ratione cohaereant, dicantur tamen non nisi per aggregationem quid inter se
unum a praesente animai totius communi, ita variae particulares naturae, ossium, carnis, venarum arteriarum, cerebri, pulmonis, hepatis, cordis, renum ventriculi, aliarumque par tium, consociantur inter , ut ab omnibus , etiam loco dissitis, fiat per se unum. Simili ratione in Universo omnia in unum vertuntur, dum ne quidem in formis,seu naturis, datur vacuum. . Nec sane quicquam est quod urget Danaeus: Guna tam
ma stiritu re ipsa in his gulis rebus esse cogitetur, hoc absi dumsequi, Animam , quas natura quadam simplex o plane
stiritualis, instar corporearum rerum re ipsa, non animo ianitim, partibilem esse. Id enim si in corpore canis vel equi, aut alterius animalis, non sequitur ex eo, quod variae partes circumscripta sui mole sint ab invicem separatae, ita ut nec cerebrum cum renibus continuum sit, vel pulmo cum liene, nec cum corde hepar,veluti nec tibia cum radio, vel cranium cum tarso cur potius id sequa; tur in hoc Universo Sed II'. Sequeretur, inqui Danaeus, omnea Mundipartes esse animatas, velut Solem, Lunam, Sidera, Cesum ipsium, quaque crisia uni corpora quod tamen aperti me negast Aug. bb. contra Priscisi cap. 8. - . veram esse hanc Augustini sententiam adversiis anichaeos res ipse ostendit cui enim astra vel animata, vel tionepradita unquam dixerit 'Equidem,quaesit Augustini super hac re cum Priscill ut cum Manichaeis concertatio, plane ignoro nec Operae pretium erit, pro nostro instituto, de eo esse solicitos illud scimus certo certius,cam rem in
thes, nisi aliud quid accedat, quod per se illi non cohaeret, ad religionem nihil facere. Unde ipse August. in Enchirid. cap.
170쪽
38 Vecilla quidem certum habeo, inqtiit, utrum ad eandem societariem, Intestigentiaria pertineant Solis Luna ct cuncta fidera: quamvis nonnusi corpora lucida esse non cum sensuvesinfellia gentia videantur. Atque ita idem Augustinus , vel ipso Danae ue . teste hoc eodem cit. cap in fine, scripsit aliquando , se dubitare, Utrum Mundus hic animal it, nec ne quo ut negare nolit sc a formare non audeat quae dubitatio defensa st ab Abelardo, summo sui tempore Theologo , ut ait Bernard Epist. Is o citante eodem Danaeo. Nempe in re dubia noluit Augustinus ut Theologus quicquam definire in utramvis partem , sine claris&ssit videntibus Scripturae testimoniis me nimia temeritate quadam s. s. veritatem in fallibilem incertis rebus atque dubiis misceret: ut Philosophus vero noluit quid sine manifesta ac sufficiente ratio ne penitus negare, ne sorte videretur vel citra vel ultra rationem sapere. Eorum autem , qui dixerunt astra esse animata, quin s s. sensu atque intellectu praedita, tot numero fuerunt, quot pene ab orbe condito fuerunt alicujus nominis Philosophi vid disp. de Mund Opi f. q. s. q. consa pol nostr. ad Art. 3. Quod autem nobiliores quaeque Mundi partes, ut Olum stellae aer , terri,
quaecunque in iis, animataesint 2 vitalia exerceant opera, ita certum postmodum Assaco visum est, ut inter sua argumenta , quibus . Mundum recte animatumstatui demonstrat, id ipsum pene pro hypothesiastimat, qua concludat, necessse e se , ut Mundus, qui aggregatum quoddam est ex histartibus omnibi, vita praediti statuatur Sideraminquit, sua luce, calore, a occulta insuentia, inferiora omnia vegetant, ct viviscant At qua ratione tribue rent aliis, quod in se ipsis non haberent, saltem gradu eminentiori 3 Aer quoque, inquit, spirituum in animalibus pabulum es nece sarium, mire haec inferio fovens refocillans, ct nutriens. T. ram vero ct aquam quis vivere neget, cum exsi is seminibin tot italia corpora ex se quotidie producanto Sed interim, nulla con 36. sequentia est, Mundus statuatur animatus, omnia omnino Mundi corpora similes operationes debere exerceres fieri cnim potest ut forte Mundus sensuvi intellectu sit praeditus, cum interina ho&liores quaedam mundi partes nec sentiant, nec rationec tacitur. Velut enim in homine ratio ex parte soli animae , cx parte toti homini convenit, neque enim dicimus velle par, vel J, pulmones,