장음표시 사용
151쪽
ncccssario, ac ipsam et Persona Spiritus S. negaretur; vel quasi ipse Spiritus S. Mundi Anima statueretur; vel saltem Ethnicismus Platonis cum ipso Christianismo tacite confunderetur. Priora quide illa scrupula ex aequiorum animis jam dudum sunt exempta, quae
facile vel solo nostri loci paulo ante cit. intuitu, si nec Apologia prodiisse unquio quovis sponte potuissent eximi. Qu'd autem
attinc postremum hoc: Sic etiamnum Ethnicorum scit Philosophica, ac inter ea Aristotelis vel maxime, plerisque christianis, xquidem noni Vulgo Viris, allubescunt, ut pene unus Aristoteles omni scius Philosophus credatur. Hinc si quis ulla parte quicquam mutet, vel corrigere instituat, in Aristotelis Philosophia, is pene pro haeretico habetur. Ac fuit olim tantus honor uni attributus Aristoteli, ut ejus Ethica praecepta in quibusdam locis quod Melanthon suo tempore contigisse testis est, prosa cris concionibus praesegerentur. Et quis gnorat tandem quo pene juramento plurimi etiamnum Aristotelis doctrinae sint astricti ut pene omne studium ac conatus humanae Sapientiae acquirendae, ternatu caesumen ad divinam gloriam contendendi, in uno vir Ethnico inchoatus omnino absolutus videatur : Hic tamen Aristotclcs quam strenue undanam animam sit tuitus, quamvis Mundi Intellectum, secus atque Plato, cum Motore primo perperam confundat, ipsumq; Deum uia diantellectum assistentem faciat, nec non in aliis quibusdam cras. sius loquatur circa hanc materiam, apertum obiter a nobis da- tum est, disp. a. de Mund. q. 2. y q.&seq. Magni certe aestimamus Aristotelem, ubi ca quae sunt mere Philosophica pertractat, ac ubi soli locus cst humanae rationi, quamvis Min speciali oribus frequentius hallucinetur; at ubi nobis Christianis pro philosophematis formandis norma esse debet s. s. Pagina, in iis sane
tanto propius ad veritatem Plato devenisse deprehenditur, quanto propius ad verticem meridianus Sol aestivus cst admotus praeocciduo hiberno. Hinc jure meritoque Plato a Calvino lib. I. Inst. cap. s. si Io.totam Philosophorum nationem perpendente,
inter omnes religiosi musis maxim sobrim pronunciatur:quamvis interim Millud verum sit, qu bd ipse quoque in rotundo suo
globo evanescat, si quidem ut inveterata de codem est opinio,
sua gula astra singula numina confingat, religioso quodam cultu
152쪽
prosequenda, nec in uno summo numine subsistat quae quidem de Platone dudum tradita opinio, magis expersuasione constat; quam illius scriptis reperiatur. Sed, utut illa res se habeat, errores a. certe tales facile divinitus concessa nobis Regula Religionis corrigit,in aperte tollit: quae equidem meliorum norma Meditationum nostrarum, si in ipsa Mundi Anima, per lumen rationis adinventa, scrupuli nonnihil aut impietatis extitisset, non ita tacite
ςrrorem adeo vulgarem , ac communem omnibus Philosophis antiquis, transiisset, quin vel aperte pro salute nostra promovendaeum nobis detegisset atque praemonstrosset Ut vero maxime IS. religiosus Plato cit , ad divina proxime admotus , ut pene alter Moles videatur inter Ethnicos ita certe temporum injuria iniquissima videtur factum, quod a quingentis annis circiter, ultra quod spatium omnes omnino Patres ac Scriptores rerum divina-narum Platonicam doctrinam sunt sectati, ipsa multd magis sobria ac religiosa Platonis Philosophia in contemptum ceperit abire ac tandem eo ignorantiae deventum sit, ut vix digna judicetur amplius quae in censu veniat, quo saltem cum discipuloP ceptor ipse conferatur:Nempe, quod vulgo dici solet, Ignoti nulla cupido est. Ac tandem accidit, ut minime ex Platone amplius I . de Platone judicetur, sed ex opinione hausta a Majoribus: Cuisquis ex Platone ipso contradicat, ac magis piam Viri mentem probet ex ejusdem scriptis , ille pene impius habetur Bone Deus, qu proterva haec libido est, per affectatam ignorantiam de
rebus melioribus sic temere judicium ferendit ut nulla pene aequitatis ratio in animis multorum superesse videatur. Sed non igno IS, ta ejus mali prima causa est. Ex eo namque id Philosophia detrimentum accidit, quod, cum quadringentis abhinc annis, vel
quod amplius excurrit, in Galli L Italia philosophari coeptum
est, unum Averro em , fidissimum in Aristotelem Commentato rem,quod non exstaret alius, secuti fuerint omnes: Qui cum Arabice scripssset, ab Hebratis in ipsorum linguam , ut refert. August. Steuch .de perenn Phil. lib. . cap. q. ab aliis in Latinum
est conversus,solusque tantae apud omnes autoritatis fuit, ut hunc unum totus orbis admiraretur , eumque tandem cum Antistite
Aristotele supra caeteros omnes in coelum usque laudibus, en co- miis extollerent. Hinc lus Aristoteles jam aliquot aetatibus pro c.
153쪽
,bysib universae& quidem undiquaque vera eruditionis fuit habitus Himc unum Philosophorum numen ac Deum quendam ausi sunt nonnulli appellares summum Philosophorum Principem ac Imperatorem dixerunt Sapientia nostri Patrem ac Ducem, Re reia Solem, Coryphaeum claudis literariae universae Aquilam Caput Excmplar Veritatis Herculem naturae miraculum, in quo omne ingenii humani acumen sit ostentatum; Praeceptorem absolutum, summum, maximum, incomparabilem , mnis eruditionis, naturae reconditae, divinae sapientiae, verte Sophiae cum tamen certum sit unum Aristotelem parum admoduinde Deo ac divinis rebus cognovisse, ac ea sane parte ne minimam a T. quidem partem Sapientiae Platonicae fuisse assecutum. Haec ergo quidem nostra est sentcntia, magni omnino, ob excellens ingenium acumen, plurimamque reconditam scientiam, esse aestimandum Aristotelem ac interim non esse sine ratione contemnendum Platonem , qui ut non adeo diffusam quidem per singulasPhilosophiae partes nobis tradidit scientiam, ita vicissim in multis, ac potissimum divinis rebus, Aristotele est longe excellentior. At interim cordato Viro-Philosopho a praejudiciis vacuo, haudquaquam suspiciendum Platonem existimamus, quod fuerit Plato; nec Aristotelem , quod fuerit Aristoteles sed omnes qui
studium ac laborem suum nobis reliquerunt, ac Promotores humanae Sapientiae fuerunt, ex aequo amplectendos esse, ubi veritatem rationibus confirmant neminem ver prae caeteris critatis normam constituendum esse. Quod si quis vero sola utoritate
xl Platonis vel Aristotelis nitatur,ac solo praejudicio arrepto solis ioveatur magnorum Virorum opinionibus, eum propria cui fueritatis atque rationis minus esiaci capacem judicamus : At quivelolitoris tandem rationem integram contemnit, ac commentum
esse credit ideo quod sit ab olitore prodita, cum infra humanan,
sortem a natura propria esse constitutum opinamur.
Enimve si Aila cum bio audiamus ηο assecuitu es recte Plotin alio OV.teres Aprippa in occulta sua Philosophia, aliique nonnulli qui rexeta Mundunt, tutissimum coelum, an in quadam substantiali imbutum arbitrantur:
154쪽
arbitrantur Non enim credendum est, inDii ita sapientissimos hos
Ph; lotiopnos Mundum re ipsi Anima quadam substantiali imbutum ne dum Animal quoddam motu, sensu intelligentia praeditum, existim asse
versanteir esertim huic opinioni experientia fatis ma-mtesta Led tantum,per similitudinem dc analog am quandam sic locutos fuisse. Et mox:Pori Virgilius quid per Spiritum illum,Caelum & Sidera intus alentem' agitantem, intelligat, ipsemet alias exponit, ut monet Lactantius lib. , cap. s. cum ait Nostrorum primus Maro non onoe fuit veritate: cujus de summo Deo,quem Spiritum ac Mentem nominavit, haec verba sunt: Principio Caelum, erc. At ne quis sorte ignoret, quis nam Tet ille Spiritus,qui tantum habet et potestatis, leclaravit alio loco
Terra uti tractu situ Maris, Coelumque profundum
Hinc pecudeae, armenta, viros, genu omnes rarumunemquese tenue nascentem arcessere vitas.
Atque hinc facile liquet, quam inepte, contra superiorum auctorum mentem, quidam e allatis eorum dictis, Caelum,im Mundum totum inlita liadam anim vita,sensus,dc intelligentia participe,revera dona tuna esse astruere non verentur. Pleniorem hujus sententiae restitationem xide, si placet, in Danaeo, item Casmanni scholis philosophicis. Huri moui lacui ob et de Caelo sidereo, cap. II.
Inconstans supra modum est in propriis assertionibus Theo rlogus, quod vacillantem ejus animum sat liquido commonstrat. ommentum illud , de una quadam Mundi Anima ex Platone haustum praeced. Meditatione ausus est pronunciare At nunc , ne forte cum Platone ipsi oriatur aliquod negotium, ad cujus acumen Philosophicum haudquaquam ima inatio Doctoris nostri assurgit, Platonem denuo a commenia admodum periculosi crimine absolvit. Quippe talibus verbis prae a sentem Meditationem exorditur Enimvero lacum his audimus non assecutus est recte Platonem , aliosque Veteres, e grippa , c. imirum rectius sensere Plato, aliique Vetereri quam vel de iis Agrippa, Unoster Theologus paulo ante sentiebat. Sed, quod e grippam attinet, jus occultam Philosephi ιτω nos ignoramus: neque vero ex Agrippa alicujus autoritate quicquam de Mundana Anima ultibi unquam si cruimus;
155쪽
quamvis hoc virulento aculeo pungat non obscureTheologus sed partim ex autoritate Platonis, Aristotelis , aliorumque Principum Philosophorum , quorum ipsa verba citavimus partim verb, imprimis,idem cum iis de asseruimus, qudd ratio proba
a bilior ita suadere videretur. Interea tamen hominem me esse non dissimulavi, ac tenuitatis mea mihi conscius , Deum ipsum, de ConstitutioneAnimae mundanae dicturus, supplex precatus fui,ut nobis ipse servator adesse vellet,&ex admirabili expositione ad verisimillimam doctrinam traducere, disp. a. de Opis Mund. q. r. sus A sententia quidem a nobis exposita , denuo praemo destia subdidi: Q. Plato nonsatis exustae locutionis excusetione utitur, sic quodnosparticipes eorum quaesori ortuna nobis o cum runt, multa inconsiderate ac temere dicamus, reandem nostrae huic
expositioni ratam volumus sicque supercilio, humanaesertis memores, hanc nostram contemplationem universm doctiorum u- q. diciosubjicimus. iliad. φ . isso Caeterum Assacum,Virum pereruditum , Platonis aliorumque Veterum sententias citato loco diui mulasse potius, quam ignorasse, non dubitamus. At eos Vero, qui Mundi Animam non nisi fabulam quandam Platoni aliisque Sapientibus antiquis fui s. habitam existimant, nullam vero reipsa substantialem animam fuisse agnitam, eos, inquam, novimus omnino nunquam ipsum me Platonem aliosque veteres Philosophos vidisse vel trunco, dum viderent, magis stupidos fuisse: quippe, cum non minus certum esse queat ex eorum Scriptis, eos MundoAnimam substantialem aliquam attribuisse, quam potest esse certum inciationem alicujus Animae fecisse Tot cie-nim occurrimi passim loca evidentissima, ut si vel unum atque alterum solummod hic testimonium in medium adduceremus, omnino rei evidentissimae utcunquc nebulam affunderemus.s, Haud tamen possum ita plane praeterire sapientissimum inter plurimos Philosopso Platonem, illic saltem loci ubi de Creatione, quam ad animum hic revocamus, disserit illius autem in Timaeo verba haec sunt Cum vellet Deus sola bonitate sua invitatus ad condendum Mundum, ut ibidem exposuerat, omnia bonafacere, hilautem, quoadnatura pateretur, malum,inc ex inordinato omnia in ordinem redegit. Hoc enim judicabat essepra stantius. Addit autem porro Fas autem neque erat, nequcor, qVicquam
156쪽
Me p. OPERE, UNν VERSI M. quicquam nisi pulcherrimum facere eum qui est optimus. Re ergo
per rationem expensa, venit nihil eorum, quaesecundum naturam aspectu objeGiaDnt,sic ers intelligentiae sit, intelligente alio totum toto, pulchrius unquamsore lintesiectum vero alicui sine an ma dari non posse. Hac ratione mentem quidem e nimae, animam vero corpori dedit, totumque ita C undum constituit, utpulcherrinum natura opus optimumque Dret. uocirca, icut ratio nobis
haec probabilis persuadet, dicendum es, hunc . Mundum animal se idque intelligens, revera divina providentia constitutum Mox- . que rationes reddit, cur longe alia hujus animalis sic fabrica quam aliorum animalium , cur manibus cur pedibus, cur oculis, cur auribus, aliisque organis externorum sensuum sit destitistum3 Nihil enim extus erat, quod per sensus externos posset sensu interno communicari adedque per intellectum omnia in cogitativam ac motivam facultatem influere innuit non secus atque in homine per animam intelligentem ratio communicatur sensitivae Velut enim partes quidem variae hujus Universi in aliarum partium gratiam sunt fabrefactis, ita Mundum simul universum in soliusDe gloriam esse conditum, ad quam per intellectum ten . dat. Ac denique , exponens ipsam Animationis rationem Plato, inquit Si BAE Ta E , qua individua, semper eademsibi quesimilis ejm rursum, qua circa corpora dividua es, tertium Suns TA, Tia genus commiscuit, ab utroque medium , qua rursiti esset naturae Ejusdem, o natura Hius sterius particeps, idque interjecit inter individuam ct id quod di siduum esset incorpore. Facum tria summisset, unam in ideam contemperavit omnia: Ubi naturam istam quam a glteram diximus, dissiculter commiscibilem cum Eadem vi quadam conciliavit. De quorum verborum sensu apud chalcidimn, aliosque Platonis Interpretes, videre est: nos paucis mentem Platonis quoad baec cita exposuimus disp. de Mundo r. q. I. in Apparci autem manifestissime, vel ex solo S. horum verborum intuitu, omnino Platonem mundum re i a
L nima quadam abstantiali imbutum, ac revera al, motu sensu interno, intelligentia, praeditum , sima feci Cujus quidem suae assertionis rationem ab ipsa Creatoris Dei bonitate, quae fabulosa certe non est , vel per similitudinem nil itata, clarivat Plato ut adco de Mundi Anima haudquaquam 'rsim
157쪽
litudinem tantum: analogiam quandam sic locutus si credendus. Cum vero ex citato loco luce meridiana magis manifestum sit,ipsum platonem Mundi Animam Intellectum a Deo pl.Max. Mundi totius, ac omnium omnino quae sunt praeter ipsum, Crea ore discrevisse , siccus atque plurimi se pietatis in Antiquitate conditores, facile liuet, quam ineptia, ct contra illiu mentem, quidam Crium, imo undum totum, insita quadam anima, sensus si intelligentia participe, revera donatum esse negare , quas ex illius mente , non verentur. Qua autem ratione huic Platonis opinioni experientia satis manifesta reclamareo adversari dicatur, omnino obscurum est, cum certe omnia in hoc Mundo peragi etiam naturaliter, non aliterquam per sensum atq; intellestum cxquisitissimum videantur.Et si quidem, praeter ipsam Dei supernaturalem rerum omnium naturalium administrationem immediatam, naturalis item causa a Deo ordinata statui debet, ehit in animalis cujusvis regimine praeter supernaturalem Dei operationem, operatione propria anima dependentem agnoscimus, utique potius dicendunn, manifestam experientiam opinionem hanc solidissime comprobare Virgilii porro sententiam quod attinet, cam in progressu ad cxamen revocabimus. Hic vero prius Asiaco Assacum opponemus, vel cundem propriae menti conciliabimus. Is ergo omnino praetcr ipsum partium ordinem in Universo ac concinnam totius sguram, formam aliquam Mundi Utiiversi interiore ir agnoscit, in Phys suae Christ pari. gen cap. 6. at interim , quaesiit Mundanaforma interior in hac naturae coecitate non quere ibid. in initio praefatur ut non immeritio caliger inquiat, P ullam formam nobis esse cognitam plene ac plane nostramque scie illam esse umbram in Sole. Illam vero formam investigaturus ipse, biformam Mundanam, inquit j et voluerunt esse Deum,
alti Solem,abi rotunditatem sphaericam, allipartium omnium συμμετρίαν Ἀναλογιων. Sed nihil horum Mundi forma dicipoteInpro-
pr e Cum ergo quaestio haec sit a Theologo nostro proposita, Mundussit pers unus, adeoque per imam formam unus3 n pol jus non nisi per concinnam illampartium unitionem ut ille vocat ac in unum aggregationem hoc est , an per omnium partium συμμετρίαν&αναλογιαν unus si dicendus quorum quidem
prius negat Theologus, posterius affirmat utiqtie pro Theologi
158쪽
sententia confirmanda haudquaquam facit autoritas Astaci, ut adeo frustra hicri sine ratione sit citatus. Sed quid ergo Mundi is
formam Assacus statuit, dum eam proprie esse συμμετρία μαναλογίαν partium negat Plausibilior es earum sententia, inquit, 3. qui formam esse bonitatem quandam rebiti omnibus a Se instama scrunt, quae quantasit, liquet exgenerali elogio disin vidit
Deus omnia qua iecerat, ecce erant VALDE BONA. Certe,
quid hoc aliud est, quam idem quod nos ex Platone asseruimus; quando generalem illam universat Creaturae bonitatem , quam generali elogio ipse Deus celebrat, divinae bonitati convenientissimam ostendimus Sed progreditur Assacus L . Aonitas autem θ' haec Creaturarum in tribus consistit, videlicet,insubstantia,facu tate, ct accidentibi. unde distinguipotest insubstantia&m, virtualem s accidentalem. Ac porro si . 8. Bonita ubstantiarus , qua di m s quoa uam ubstantiam bonae sunt. uomodo etiam post depravationem bona omnia permanserunt. Virtualis est, qua res omnes mundanae suis proprietatibus iunctionibus substantiali crinterna bonitate proficiscentibus, Ornatasunt. Eiusmodi est; ργηΤι m 4 φυλακτικὴ quaedam δύναμει rebus omnibuΥ
in prima creatione indita Gen. I. v. LI. Quam Plato, inquit, pere nimam C undi intellexisse videtur. Recte inquit videtur, VS
nam revera videtur tantum ac praeter mentem Patonis Platonitalis sensus assingituri cum vel ex uno a nobis citato Platonis loco manifestum sit, opae bonitatem substantialem quam Mundi formam interiorem esse ex plausilliori sententia ipsemet pronuncia Assacus, agnitam esie a Platone. Et sane penitus fuisset
αφιλοσοφον, ac vere ι,οφον, agnoscere interiorem aliquam virtutem
sine substantia in qua ea esset radicata. Statuit ergo Plato , una cum Assaco , virtualem bonitatem ac perfectionem Mundi, ita
rebus omnibus in prima Creatione fuisse inditam, ut a substantiali ac interna bonitate dependeret adeoque posita illa Mundi perfectiones, qua res omnes mundanae sis proprietatibus funt Zionibus, substantiali 2 interna bonitate proficissentibus,ornatα snt, utique substantialem illam ct internam bonitatem minime exclusit; sed&aperia voce μίαν substantiam, hoc est, essentialem formam indigitavit sine qua certe virtus ipsa ac facultas non masgis potuisset existere, quam sine subjecto calor. Quinimo, haec P virtualis
159쪽
virtualis bonitas , quam ζωτικυδυναμιν vitalem seu ab anima animalemfacultatem appellatins lacus, reipsa substantiati bonitate non distincta est, si quid erra virtus vel facultas, ut in ipsa anima spectatur, ab animae citentia non est distincta; quamvis respectu habito objecti Z operationum atque organorum abeadem distinguatur. Ut adco ipsa Mundist rina, quae Assacota quadam rebus omnibus a Deo in ita dicitur quam idem in substantialem, virtualem,&acci lcntalem dividit, recte dividi queat, in substantialem &accidentalem tantum velut formam cujusq; animalis vel substantialem vel accidentalem esse dicimus. a S. Substantialem aute illam duplici respectu considerat Assacus vclenim in se spectatam, seu ut essentiam constituit, ac vere ei, vel ut ad operationes refertur , hoc est, ut operari apta est. Atque hinc si. Virtualem hanc bonitatem rerum dicit vel actualem esse vel potentialem. Atilualem vocat,quae actu ipso in omnibus consticituro exercetur ' Potentialem dicit se eorum, in quibus facultas u εργεια consopita videtur, sed excitatur, cum ad alia 29 corpora anticatur. c. Accidentalem tandem Universi bonitatem seu formam describit Assacus so. ubi se cidentalis, inquit,
rerum bonitas elucet. IV. in mira cuiusque operationeo actione o Utque hoc ἐνεργημα est cujusique rei. In eximio ornatu,decoro, sepu&hritudine rerum omnium. 3'. In stupenda omnium varie tate. o. In partium omnium interse miranda συμ με ἶρ- connexione, analogia. At ex hoc ultimo solo omnis ille ornattis ac pulchritudo exurgit, quae Universo nomen κοσμι Mundi dedisse
Theologo nostro censetur. Cum autem expresse υνα - ωικην, hoc est, vitalem nitem , adeoque ab anima pendentem, faculta tem quae Mundi sorma sit, agnoscat Astacus, ac bonitatem to tius substantialem in illa plausibiliori, ut vocat, deforma Mundi sententia admittat,certe in verbis potius quam in reipsa a Platonu
a nobis dissentituaisi forte solam quanda vegetativae analogana ab anima Mundo assignet. Sed si eo quidem sensu Mundus magnum quoddam vegetabile corpus illa posset non video cur majori cum periculo magnum corpus sensitivum ac motivum b. e. ma uiri aliquod Animal dicatur imprimis cum Mordinatum obtinerum olum sensibus deprehendatur. Hoc quidem ultro facillime a gimur oesu: Mundiassecundum As cum non nisi per analogi
160쪽
am, habita ratione plantarum, quae apud nos cernuntur in ipso terrarum orbe, vegetabile corpus diceretur quippe quod sui ipsius absumptione nutritur; ita quoque non nisi per analogiam Mundum appellari, nimal, si respectus habeatur animalium in terrarum orbe degentium. ed ut demente Asiaci, veluti pro I.
norma quadam quippe sine adjecta ratione, Theologo
nostro citati, constet evidentissime Problema I. movet idem in cit Phys Christ gen .cap. I 2. Utrum 4 undus a priscis ct neotericis quibusdam Philosophis animatus reme atuatur ZRespondet autem Omnino, quatenus vitae anima vocabulum generaliter sumitur, pro vivifica quadam virtute , toti Mundo ct omni-bim impartibus in prima Ireatione diviniti infus; us omnia existunt,sistentantur,o vires e cacissimas exse diffundunt atque
transfundunt. Vuodpartim autoritate,partim rationibus manifestum evadit.Et autoritatibus quidem, tum Veterum tum Recen 12.tiorum Philosophorum,adductis, sacrarum quoque literarum ipsemet autoritates citat.Nehemiae s. 6. Tuieho vaselus es vfecisi Cesos hos, Crium criorum, omnem exercitum eorum, Terram
ct quicquid est in ea Mareo quicquid est in iis nini nn raro
tu VIVIFICAsTI hac omnia i. eanquit, virtualem c '' talem quandamfacultatem rebus omnibus a te creatis communicas. Id autem convenire ait cum eo, quodes Gen. I. vidit Deus omnia qua jecerat, ct a=it VALDE BONA. Et I. Tim q. q. uicquid creavit Deus Bo Nudi est Vuod si vero inquit, omnia non per partes tantum sed & collectives, valde bona extiterunt, ut generali tandem elogio sub uno complexu sunt pronunciata, utique virtute aliqua decorata V praedita fuerunt, terqVam propter quam bona a Deojudicata sunt. Quae veroplane inanimata, Ommqtie vitali ἐνεργε orbata sunt, quomodo, quasi, bona existim a tZ Post hasce autoritates varias rationes pro illa Mundi Σ3. Anima confirmanda ex Platonicis Maliis affert Ac inter caeteras illam: uuia vilissima Mundi corpora vivunt, i eo multo magis verisimile est amplis mum 2 venustissimum hoc undi Theatrum seu quadam vita usur donatum esse. Nam profectd, quo jure existim θrunt nonnulli, muscam Sole nobiliorem esse, coquod illa animata sit, hic vita carere credatur eodemjure alii vel culicem toto Mundo nobiliorem iudicabunt haud immeritd, nisi R et Mundum