장음표시 사용
281쪽
De virtutibin θω-,cte. Isteius ultima particula praetermittatur,in simul per rectitudinem generatim intelligatur conueni eniti actus cum natura potentiae, seu cum regula, cui actus conformari debet. Hoc enim omni protius virtuti conuenit, qua de eausa etiam quaelibet in medio versari aliquo modo dieitur e Non quidem secundum se,quasi omnis virtus duos vitiosos habitus sibi extreme oppositos habeat,sed ex parte actus siue obiecti, quatenus nimirum ita suum attingit obiectum, venec excedat suam regulam, nec ab eadcficiat L
qηU.ώtis. Quod autem dicitur,virtute neminem male uti, non sic intelligedum est, quasi nemo pol sit abuti virtute, taci quam obiecto; eam videlicet contemnendo, odio habendo, aut inaniter iactando; sed sensus est, neminem posse perlvirtutis habitum, tanquam per principium operationis elicere actum malum, eius videlicet rationis malitia, quae opponatur rectitudini illi, ad quam ex suo genere disponit virtus; cum servirtutem intellectitatem non nisi verum cognoscamus, per virtutem moralem non nisi ho
7, De quo tamen ipso controuersa est,aes se maliter tantum sit intelligendum, an veris etiam materialiter. Prius enim,quoad virtutes charitata non formatas,asserit Caietanes a cuius hare
282쪽
sententia esse nullum actum quatenus quidem tvirtutis habitu procedit, malum esse, re ipsi tamen fieri posse, ut aliquis actus in indiuiduo eati reum stantia quapiam extrinseca malus a viris tute procedat; nisi virtus sit formata; huic enim repugnare, tactum undecunque tandem malum eliciat.Sed prae terquam quod haec sententia satis aperte aduersatur S. Thoma b cuius assi clam se profitetur Caietanus minus etiam coinhaeret, & seeum ipsa,vi cum iis, qua alibi docuit idem Caietanus. s. liud quidem, quia si virtut secundum sano repugnat elicere actum ex aliqua circumstantia extrinseca malum, tum id etiam non re pugnabit virtuti formatae, saltem loquendo de malitia peecati venialis, qualis alioqui cum virtute etiam formata consistere potest. Hoc vero. quia ipsemet Caietanus alibi a ex instituto probat, virtutem moralem non elicere actus malos, sed bonos duntaxat: at vero si aetiis quacunque circumstantia mala deprauetur, simpliciter est malus. Quomodo ergo a virtute elici potest s. Simpliciter igitur dieendum, nullum penutus aetiim, undecunque tandem malum a virtutis moralis habitu procedere posse, ut commum niter doeetur in schola&Thomae Cui sententiae astipulatur non modo pro nuneiatum illud
Philosopbi a asseretis, habitus producere actua sibi
283쪽
m inanibus divitia,cte, assa sibi similes, sed etiam illud S. Dionysii Lassit
mantis bonum constare .xintegra causia. Cum igitur virtus sit habitus bonus, ae in suo genere perfectus, actus undequaque bonos producat
Recesse est.. a a. Ethie.r Ue. 4 de dian. Nom. Io. An vero etia inter virtutes morales,quantum ad praesens institutum attinet, accensenda sit fides,quaeritur. Negat Bartholomaeus Medina a ratus eam similem esse virtutibus illis intellectualibus,artibus nimirum & scientiis,quibus ex aliqua circumstantia malos moraliter a ctus elici posse, dubium non est. Sed contrarium verius existimamus, non solum quod S. Thcima, b fidem distinguit ab illis intellectualibus
virtuti huc quasseeundum quid tales esse asi iis eamque adnumerat inter virtutes simplici- er,adeoque similem virtutibus moralibus facit; sed etiam, quia fides perficit intellestum: non nude secundu se, sed cum respictu ad volunt tem,ac praeterea ex sua intrinseca ratione hominem re et Mordinat ad finem supernaturalem. Ergo fieri non potest, ut ullus actus, undecunqhtandem Malus ab ea procedat.
Desubiecto minutum. tr. Ex dictis faelle colligitur, subiectum pro priuainc immediatum virtutis esse potentiam 4 anis
284쪽
animae. Neque ver potest eadem virtus num m vel specie secundumessentiam subiectiue es.se in pluribus pytentiis. Cum enim potentiae omnes penes generales quasdam rationes obici,ctorum inter se speeiedifferant, ipsique habitus non alia obiecta haberat quam objecta pote narum,quibus insunt,neeene est, ut etiam habutus, qui in diuersis potentiis insunt, specie inter se differant. Idq; eo magis,quod diuersitas spes cilica habituum sumatur penes speciale, quasidam conditiones obiectorum. Cum ergo haburuum existentium in diuersis potentiis, genera
te conditiones obiectorum diuersa sui etia speetides diueris esse oportere quis non vi
ra. Impropriὸ tamen laeundum quandam analogiam potest eadem virtus pertinere addiuersas potentias, ita scillere; ut in una propria aefeeudum essentiam insit, in aliis vet,st improprie, idque vel steundum quandam dispositi nem, H secundum effectum sieut prudentum g seςundum essentiam quidem estin intelle actu sqqseeundum dispositionem quandam, peritur etiam in voluntate rem affecta,sine qua communitor non ben e iudieare actissiti uelit.
1eeundum actus imperatos extendit se ad omnes illas potentias, quarum actus suo imperio regit. Atque hoe est quod S.Thomasia aliis ver-hisameruit, possie eandem virtutem ordine quo
285쪽
s. Cum autem virtus sit absoluta quaedam, consummata perfecti hominem ad reste operandum perficiens , ut ex supra dictis colligitur, hinc fit, ut proprie in omnibus solis illis animae potetiis esse possit, quae Maliquo modo sint rationales, actum perfectum consummatum habeatit,seque ipsas aliquo modo moueant ad operandum i siue alioquin rationales sint peressentiam,qualis quidem est solus icia est est us,liisue duntaxat per quandam participationem det nominationem extrinsecam.
3 . Hinc sequitur virtutem intrinsece ae se hisiective non solum esse in voluntate, sed etiam in aliis quibusdam potentiis animae, ut post Philosophum, habet certain communis Theolo gor ud sententia quidquid pauci quidam contra dixerint e rati virtutem intrinsece&subiective solummodo esse in voltintade, utpote quae sola proprie ac per se libera sit. Quamuis enim hoc ita sit, eonsequens tamen non fit, quod inferunt, cum ad subiectu virtutis sussciat quod
286쪽
m odo improprie dicta, aut secundum quid, sed etiam proprie simplieiter dicta et qualem esse prudentiam &supernaturalem fidem nemo sane negauerit, cum & ex suo genere simpliciter bonum faciant habentem,&aetum eiush num reddant, quod de virtute asseruit Aristoteles a. Et ratio est, quia virtutes illae intellectum non nude secudum se praecise spectatum perficiunt.
sed cum ordine quodam ad voLIntatem, adeo que vel ut motum a bono usu voluntatis, vel vemouentem voluntatem ad bonum viam; quod artibus ac sci e ntiis non conuenit., 4. Ethic.6.
16. Jn appetitu quoque sensitivo tam irasti
bili quam concupiscibili, quatenus rationi sub- ordinantur, merito virtus collocatur. Et si non
desint a quibabitus bonos in appetitu sensitiuo constitutos minas proprie velint habere virtutis ratione. Quibuscum uti magnopere contendundum non est, quando de re alioqui constat,ita simpliciter retinendus videtur modux
loquendi Aristotelis bis S Thomae e qui eiusmodi habit bus propriarvi perfectae virtutinno
II llud apud omnes constat,in m embris e inporis, ac in viribus sensitivis apprehensiuis,proprie ktitutes non ess. Cum enim membra per se
287쪽
nem habeant vllum proprium motum, seu inhonum, seu in malum, sed per omnia despotico quodam principatu ab animo regantur, iuxta Philosopnum a non magis egent ulla virtutis
P sectione,qua adrecte operandum habilitentur, quam baculus qui ad arbitrium tenentis in Omnes partes sursum,deorsum ue mouetur. Vires aute illet apprehensivae quoniam actum consummatum non habent, seu ita ratione cognitionis, seu in ratione moris; sed ut in homine sunt, ad cognitionem intellectivam tanquam ad quendam terminum ordinantur,virtutis no me respuunt. etsi res haec tota fere in quaestionem nominis verti posset. Atq; ob easdem causas etiam in potentiis motiuis virtutes non constituuntur. 18. Cum autem in voluntate eonstet esse vim tutes, dubium est tamen, quae nam virtutes in ea colloeandae lint. S. Thomas a enim videtur asiserere,eas tantum virtutes voluntati inesm, quae
hominem recte disponunt erga De um, vel proximum, ut sunt Spes,Charitas, Iusitia, Ne non autem quae hominem recte ordinant erga seipsum,adeoque cire proprias passiones eomponendas vertam tur ut sunt temperantia, fortitudo,&c. Cui tamen sententiae plerique alij DDbtum veteres, tum recentiores eos traditiunt, anserentes in voluntate veri nominis virtutes esse,
itiam quae boniun operantis proprium respui-
288쪽
ant,idq; non modo eam ob causam, ne vuluntas succumbat prauis motibus sensualitatis, quod proprie praestant continentiari perseuerantia, quas ipsemet etiam Thomas alibi, in voluntate constituit; sed etiam ut inordinatas passiones quantum in se est,componat,& in bonum ordinata: passionis,ob peruersam concupiscantis dispositionem,magnis dissicultatibus septum tendat. quas etiam virtutes eiusdem quidem nominis esse volunt cum iis, quae circa eadem obiecta
sint in appetitu sensitivo, sed nihilominus tamespecie, imo etiam genere ab iis distinctas. Quorum sententiae ita subscribimus, ut tamen neci S.Thomam ab ea fuisse alienum existimemus , rati eum solummodo negare voluisse, non esse in voluntate virtutes circa bonum proprium, quatenus illud praecise secundum se consideratur, quo modo circa bonum diuinum aut alienum virtutes dari compertum est non autem quatenus in homine ex repugnantia appetitus
sensitivi difficiae redditum est.
289쪽
i'. innimus non est, ubi de virtutibus geneistatim solummodo disseritur, omnesvi singulas virtutum species racte declarare; sed summatim potius velutintento digito monstrare. einprimis quidem omnis virtutum cumulus in duos ordines distribui potest, ut primus sit earum, quae nobis vel natura insunt, Malioqui humana industria acquiruntur.vnde Macquisitae dieuntur Alter illarum, quae cum naturae limites excedant,causam naturalem non habent,
sed diuinitus infunduntur, qua de causa etiam supernaturalesvi per se infula dicuntur . . eao. Illae prioris generis rursum aut sunt intellectuales,quales abAristotelea quinq; reeesentur, nimirum sapientia, scientia,intellectus,ars, di prudentia aut sunt morales, ut sunt caeterae virtutes, sic dictae a more, pro ut naturalem vel quasi naturalem inclinationem ad agendum significat quales S. Thomas b cum Aristotcle evndecim uniuersim numerat. Inter quassen ratim hoc discrimen est, quod illae intellectum proprie perficiant , in quo etiam tanquam subiniecto insunt; hae autem appetitum sue voluntatem,idque ita, ut ei non solum praestent facultatem recte operandi, sed eam etiam quodammodo moueant ad recte operadum; hoc ipso quod earum ratio ab intrilictu cognita id exposcat,v.
290쪽
secundum earum ptiescriptum voluntas opere tur. Quod quia etiam prudentia aliquo modo se est,itii codicet alioqui ex parte subiecti adeo que peressentiam moralis virtus non sit, etiam moralibus virtutibus nonnunquam adnumera tur L Caeterae autem illae, quas in intellectu sitas esse diximus, merito virtutes secundum quid di-euntur e cum non impliciter bonum faciant habentem , nec actum eius simpliciter bonum
reddant. Unde fit ut etiam a Philosophos non-mnquam scientiae contra virtutes dividantur ia c. Ethg. 3. 6o a.y.edit. O niuerp. 4. Lib. O . Ethis dis.Thom. .F3.a.s e Suom.D16.a.y. fiber dicam. de qualis.1 r. Virtutum moralium aliae circa voluntatis operationes moderandas versantur,adeoq; sunt in voluntate, ut sunt iustitia, religio,&caeterae quae iustitiae annexae sunt. Alia versantur circa passiones omponendas adeoq; tum voluntati insunt, tum appetitui sensitivo, iuxta ea quae su perius dicta sunt a Tales sunt temperantia, μtitudo, ac quae iisdem adiunguntur. Quas dicere formaliter adeoq; secundum eandem ratiori emultimam, qua in nobis sunt, esse quoque in Deo S angelis, eo quod hi saltem aliis, etsi non sibi bonum temperatae passionis velint, ut quidam volunt , non solum a doctrina S.Thomse sed etiam a ratione alienum est. Adeo enim deratione eiusmodi virtutum est. circa proprias passiones versari, ut alteri velle bonum tempera tin