장음표시 사용
111쪽
sunditores, Numidas, diversos dissipatosque in omnes par tes fugere vidissent, desperatis noStris rebus, domum contenderunt : Romanos pulsos superatosque, castris i inpedimentisque eorum hostes Potitos, civitati renuntiaverunt. XXV. Caesar, ab decimae legionis cohortatione ad dex trum cornu Prosectus, ubi suos urgeri, Signisque in unum locum collatis, duodecimae legion4s consertos militos sibi ipsos ad pugnam esse impedimento; quartae Cohortis omnibus centurioni hus occisis, signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium Omnibus sere centurionibus aut vulneratis, aut OcciSis,
Dipersos. Alios alio loco. M. C p. XXV. Ab decimo legionis cohortatione. CL cap. a I. M. Lips. Elect. Il, quini iv vcl. d. erat C horte pro cohortatione, rescribi vult satis audacter cum decimo legionis
Sibi ipsos. Sic boni codd. Vulgo sibi ipsis. V. et vix, Io, 8a; C. Iri, AD. 93. Ped mento. Additur in codd. et edd. vet. υHS , ex inscitia librariorum , periodi lotigioris syntaxiti
I Quartoe cohortis. Plutarch. Caes. C. uo, a Nerviis susum equitatum ejus dicit, ei Appianus ipsum suisse ab iis obsessum iii colle quo consu-
gerat. lPrimo pilo, i. e. eenturione primi pili : hunc enim centurionem putant simplicitor dictum ess primum pilum. Sed quum hoc incertum sit, v. Gesn. thes. L. L. in Pilus, Et inierari iis ad h. l. Carrauris, qui se dubitare dieit de hujus Dorninis sor-ma , malim primi pili, ut sola xis sit e centurionibus Dulneratis, in
his primi pili seil. centurione :plane ut apud Liv. . Nqui. . .
primus ceraturio erat; quem nun
primi pili sese. centurionem in appellaut. is In codd. Caesaris etprimopilo, et primi pili legitur, e quo edd. centiores primipilo secerunt , quae serma ne latina quidem videtur. Gr. metaphr. plane omisit. Mulentiae iu-terpretum de hac re, an centurio
primi pili etiam dictus sit primus pilus , primipilas , primvssuff, V.
Dionys. Halic. I x, P. 567, ed. Sytb., et quae scriptura praeferenda sit, cognosci Possunt e nota Oudendorpii ad li. l. qui jam indicavit notas Glareani atque Drahentiorchii ad Liv. xi, α ; et Cortii ad Sallusi. Iugurth.
c. 38; I.ipsium de milit. BONI. II, 8, eadem tractasse, constat. E luidem arbitror, ex eo, quod v. c. Laetorius dicebatur centurio primi pili, o tam esse hanc ellipsin ; La toritis primi pili et qu:e ellipsis deinde Uariandae et corrumpendae lectionis in casioneni dedit librariis. Si d si quem movct iii scriptio, ab Ursino ad h. l. vertui indicata, et a Gesnem in thes.
L. L. illata, ut defendat primua pialua, Pro, centurio primi pili , non
112쪽
Baculo , sortissimo viro, Inultis gravibusque vulneribus consecto, ut jam se sustinere non Posset, reliquos esse ta diores ; et nonnullos ab novissimis desertos praelio excedere ac tela vitare; hostes neque a fronte ex inferiore Ioco sub euntes intermittore, et ab utroque Iatere instare; et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium, quod summitti posset: scuto ab novissimis utii militi detracto, quod ipse eo sine scuto Vetierat, in Primam aciem processit, centurionibusque nominatim appellatis, reliq'Os cohori
tus milites, signa inferre et manipulos laxare jussit, quo
Baculo. Sic et vi, 38. Holom. Brantius , Glaudo ius malunt ex vet. cod. Bibacuti. Se austinere. Codd. quidam Pr nomen omittunt. Sic et alibi sine Casu , ut c. s. Desertos , M. a ducibus, qui non amplius habebant duces, a quibus pugnare juberentur et cogerentur. In uno cod. est deserio, quasi deserto proelio juugendum sit, sensu satis Commodo; sed Iron puto necessariam esse mutationem lectionis, quam Omucs alii codd. o xlithetit. M. Iurinius conjicit defessos, ut iri, 4. Uni militi. a Fugientem n narrat Florus, ii , IO et ιν leutius dimicantem v anonymus. Sic et Vat. Max. Di, 2. I9: re timidius pugnautem. v Manipulas. Doctissimo de hoc verbo di, seruit Achadntre in sua edit. TUM. 1, P. 93, his verbis : α Mani-Pulus, sic dictus, ut ait Ovid. F. I 1, 7, a manipulissent in pertica pendentibus, quos pro si gulis gerebat Romulo adhuc paupere Romanus exercitus : re Pertica susi ensos portabat longa maniplos , Unde maniplaris nomina miles habet . . Habito delectu, et ubi primum legio quaeque instruenda esset, in tres partes dividebatur, quas aetate , λι-kiae Polybius vocat: scit . in triarios, aetate majores numero sos; in primcipes , aetate norentes sta-ὶ; in hastatos, aetate minores Iaoo 3. AElateucro et censu minimi, extra ordinem, vetues, incerto numero, et in
omnes partes distributi. Exercitu autem ad pugnam disposito, iidem in-Versa ratione locabantur; scit. hastati in prima acie, deinde principes, de mum triarii , veluti ad subsidium
velit thus cohorti cuique assignatis. Harum divisionum decem erant inferiores Partes, seu manipuli, unaquaque Parte duabus constante cinhortibus. Ita manipuli erant triginta in legione uua, Et sexagitata CDh tes. Cuique nianipulo duo duces,
tergi duces, Gall. ferre iles, se gent' praeerant. De numeri, militum non satis constat e major enim vel minor pro tempore , pro velitum n
meri, suit; sed vulgo inter 45oo et
quaeque logio. Similiter intra iέo et Isio unusquisque manipulus. Plura I. Lipsius, de militia Romaua: quem adeas, si Placet et vacat. M J ore, sic Per intervalla coli
113쪽
9o C. IULII CAESARI sfacilius gladiis uti possent. Cujus adventu spe illata militi
bus , ac redintegrato animo, quum Pro Se quisque, in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus, operam naVare cuperent, Paulum hostium impetus tardatus est. XXVI. Caesar, quum septimam legionem, quae juxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit, ut paulatim sese legiones conjungerent, et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto, quum alius alii subsidium ferrent, neque timerent, ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac sortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum, quae in uinvissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, Praelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspici bantur. Et T. Labienus, castris hostium potitus et ex loco sul priore, quae res in nostris castris gererentur, ConsPiCntus, decimam legi ouem subsidio nostris misit. Qui quum exequitum et calonum fuga, quo in loco res esset, quant que in periculo et castra et legiones et imperator Versaretur , cognoVissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fece
XXVII. Horum adventu tanta rerum commutatio lacta est, ut nostri, etiam qui vulneribus consecti procubui cient, scutis innixi, praelium redintegrarent; tum calones, 'T-
Care, ne uimis conserti stetit : ita enim steterant, ut paulo ante dictum est. M. II id. Veget. I, 26. JCujus a entia. Sic codd. Vulgo hψω Spe illata. Wassρ ad Salliist. mavult innata, sed idem noςter habet vi, 43. Sic et C. m, 38 : re illata sitf-picione. Pro εe quisque; I. e. quantum Posset, Pro virili parte. Non nemo
Per Se ; male. In extremis suis rebus. Praep
tio deest in eodd. plerisque et edd.
CAp. XX R. Coni ersa Collatis ordinibus, conjunctisqust viribus irent in hostem. A. IAlius Hii. . . ferrent. Vulgo aliis alii. Item alius alii ferret. In vulgato est Vllepsi a non insueta. Decimam lmionem. Pliat. C. uo. duodecimam liat ei. t Reliquifecerunt. Quam maxima celeritate progressi suu , ut suis auxi-i lium ferrent. I . l
114쪽
territos hostes conspicati, etiam inermes armatis Oecu rerent ; equites vero, ut turpitudinem sugete virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus prae se rent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam Vise tutem praestiterunt, ut, quum Primi eorum cecidissent, proximi jacentibus insisterent, atque ex eOUIm corporibuSPugnarent; his dejectis et coacervatis cadaveribus, qui su Peressent, ut ex tumulo, tela in nostros conjicerent. Et pila intercepta remitterent: ut non nequidquam tantae virtutis homines judicari deberet ausos esse transire latissimum numen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum
Iocam : quae facilia ex dissicillimis animi magnitudo rede
XX I. Hoc praelio facto, et prope ad internecionem
gente ac nomine Nerviorum redacto, majores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes col
lectos dixervinus, hac pugna nuntiata, quum victoribus
Cis. XXVII. Pugno se legionariis militibus premerrent. Vulgo legitur Occurrerunt pugnabant, quo
se I. m. pr. Emendavit lacum Oud. ex codd. et Od. R. Stephani. di extrema spe salutis. Spem hic pro desperatione poni perIκ in Per hi lini Schoitus otis. Poet. II, 36. Nempe est, tu ultimis rehus quae ipsi, supererant, quibus salutem P xare sibi Poment. B. JIudieari deberet ausos esse. Lege batur deberent. Ausos esse. Quod Hotom. putabat dictum per admirationem, ut apud Cic. Pro Sex. Boscio,
c. 23. Faemus conjectabat ausi quod essent. G. Canterius Novant. Lot. Π,
28, dedit, quod nunc legitur. ISensus est : ut judicari deberet homines
tantae virtutis non frustra, nee siue
causa ausos esse transire ... M u-
dere . . . Ea Euim Omnia sortitudo e
rum reddiderat facilia ex disse illimis. A lC p. XXVIII. Ad internecionem. Plutarchus in Caes. - , non uisi
ingentos evasisse refert. M. Dixeramus. Vid. cap. 16. aestu rium dicitur, quum oceanus, se en
fundens in ostia fluminis, lacum esseit, qui eosdem cum oceano pati tur aestus , h. e. fluxum et refluxum. Haec sunt verba Casaul ut ad Stra bou. IV, p. 19o, quibuscum Plinianus locus , epist. ix, 33, conferri P test , et Taciti ual. Π, 8. Verbum et infra ui, soccurri L M. Loco νιν Eeetos Drahenti. ad Sil. xVII, 93, logit conjectos. Idem conjecerat Glam dorm Sic et Dav., qui male provocat ad cossi Loon. Supra c. Is, legitur etiam conjecisse. Verum hic codd.
115쪽
nillil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium , qui supererant, Consensu, legatos ad Caesarem miserunt , seque ei dediderunt, et in commemoranda civitatis ca- Iamitate ex DC ad III senatores, ex hominum millibus LX vix ad D, qu i arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit, suisque finibus atque
oppidis uti jussit, et finitimis imperavit, ut ab injuria et
maleficio se suosque Prohiberent. XXIX. Atuatuci, de quibus supra scripsimus , quum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata, ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis, sua Omnia in unum oppidum, egregie natura muni luin, contulerunt. Quod quum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes despectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus, in latitudinem non amplius CC peduin, relinquebatur : quem locum duplici a tissi in O muro munierant; tum magni Ponderis saxa et Pro acutas tral es in muro collocarant. Ipsi erant ex Cimbris
et edd. vet. consentiunt in vulgato. Supererant. Cod. V sit rupera rant, ut apud Virg. iii, 339. Lae DC ad III senatores. Cellarius CD edidit, quia numerus fiexcentorum nimius est, et Plutarch. in s. C. uo tradit, o quadringentis senatoribus tres esse servatos. Sed illum alterum numerum non modo codd. Caesaris, sed et metaphr. Gr. et
Iul. .uus, et opitomator Iavit, lib.
CDt servant. Non tanti est, his immorari, nec licet aliquid mutare, quia nobis nimium videtur. M.
I Uti jussit , permisit servare sua oppida et fines integros. A. JCAP. IX. Supra. Cap. 16. M. Hac pugna nuntiata. Pronomen
glossam sapit, judice Grutoro. Itinere. Notatu dignum in B-garaiano Primo legi itere, quod viri docti citant non modo in Naevio, Attio, aliisque antiquis, sed in Propert.
II, ei. IO , 4D . re . . . Im meu lo II Ritere ad lapides cana venire meos. DC tra aliis in Dominativo est itiner.
In unum oppidum. Id Namurci arcem vulgo fuisse volunt cum San-
sono ; d' villius in Not. de M ule, p. 3i, potius in collo, cui
immΑitum est Falais, situm fuisse suspicatur. Devectusque. Iurin. malit dejec- tuaque , non male. Sic II, 8 et Mox pro reliquerunt malit e co l. Medi lano et odd. v l. reliquerant. Marat. Ex Cimbris, etc. Nerviis hin: male
116쪽
Τeutonisque prognati; qui, Pium iter in Provinciam no tram atque Italiam facerent, iis impedimentis, quae secum agere ac portare non poterant, citra flumen Rhenum de Ivisitis, custodiae ex suis ac praesidio sex millia hominum funaJ reliquerunt. ΙIi, post eorum obitum, multos annos a finitimis exagitati, quum alias bellum inserrent, alias ill tum defenderent, consensu eorum omnium pace facta , hunc sibi domicilio locum delegerunt. XXX. Ac primo adventu exercitus nostri Crebras ex Oppi do excursiones iaciebant, parvulisque proeliis cum nostris Contendebant : postea vallq pedum XII, in circuitu XV millium, crebrisque castellis circummuniti, oppido sese continebant. Ubi, vineis actis, aggere exstructo, turrim procul constitui viderunt, primum irridere ex muro atqucti nCrepitare vocibus, u quo tanta machinatio ab tanto spatio institueretur 7 quibusnam manibus , aut quibus Viribus , praesertim homines tantulae staturae, nam plerumque hominibus Gallis prae magnitudine corporum suorum bre i tas nostra contemptui est) tanti oneris turrim in muros SeSE COlloeare considerent 7 nXXXI. Ubi voro moveri et appropinquare moenibus Viderunt, nova atque inusitata specie commoti, legatos ad
Merihil Appianus in Gallicis, o. 4. Contra Dio, xxxis , έ, habet.
Custodioe . . . Proesidio. M. cerato ITam . . . Proesissium. Sed prius ex
more Caesaris. V. I, 5 ; Vis, 49. Vna. Quid hoc sibi hoc loco vult ZAbest a cod. Ursini et metaphr. Gr. II. OmDinci abundat, ex terminatione repetita vocis prie dentis or
Post eorum obitum, Cimbris Teutonisque a blario victis. M. Cis. XXX. Vialo pedum XII sc. in altitudinem. Λddidit hoe meta-Phr. Gr. CL H,5.Μ. a Uaeo nou addidit interpres , inquit Hauxiu nostris codd. adsunt. M J Vineis, aggere , Vid. c. II. Quo tanta machinatio. IIS. codd. et edd. vet. quod. Forsan suerat quoi
scit . usui, ut vu, 55. Collarius retinuit quod. stitueretur. Sic boni codices. Alii et edd. vet. instrueretur. Fiarumque hominibus. Alii plerisque. Item alii omnibua. Graecus
muros, i. e. juxta muros. Faernus et Ursivus male in muro, quod resutat Lipsius, poliorc. u, 4.
117쪽
Caesarem de Pace miserunt, qui ad hunc modum locuti: si Non se existimatae, Romanos sine ope divina bellum gerere , qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate. promovere et ex propincylitate pugnare J possent: se su que Omnia eorum potestati permittere, dixerunt. Unum petere ac deprecari: si sorte, pro sua clementia ac ma suetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset, Atuatucos eSSe conserVaudos, no se armis despoliaret: sibi omnessere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidero; a quibus se defendere, truditis armis, non possent. Sibi praesta re , si in eum casum deducorrntur, quamvis fortunam a populo Romano pati, quam ab his per cruciatum interfici, inter quos dominari consuessent. DXXXII. Ad haec Caesar respondit: si Se magis Consuetudine sua, quam merito eorum, civitatem conservaturum , si prius, Drem murum aries attigisset, so dedidissent: sed deditionis nullam osse conditionem, uisi armis traditis :
se id, quod in Nerviis secisset, facturum, finitimisque -- Peraturum , ne quam dedititiis populi Romani injuriam in
ferrent. n Re nuntiata ad suos, quae imperarentur, sacere
Ckp. XXXI. Non se existimare. . d. quidam omittunt pronomen, ouipsi conriuria. Et ex propinquitate PVNGre. a multis codicibus absunt , teste
Dudendorpio. M. Graeciis habet Iet dex Paris. 5:6έ J. Audissent. Sic codd. boni vulgo
audissent. Forsan audierint. OUD.
Cip. XXXII. Si priusquam .arios. Ρroditum Plinio, I. vii, C. 56, arietem primo equum appellatum,ot inventionem rius tribui Epeo, qui Trojano bello intersuit. Porro, hanc machinam sic describit Ioseph. I. i I, p. 9, de bello Iudaico, ti Est immensa trabs, malo navis assimilis, cujus summum gravi serro s didatum est, in arietis effigiem sabricato, unde etiam nomen accepit. Depondet autem suuibus medius saries 3 ex tria ho alia , velut ex trutina , palis utrinque sullus bene landatis; re
trorsum autem magna virorum mul
titudine repulsus, iisdemque simul rursus impellentibus missus , in
fronte prominent di serro maenia Percutit. ia Fere semper solebant Romani parcere victis antoquam aries percus-
risset ;sod a uiuior Cic. qui , I. I de Onficiis , sic habet: re Ii qui aranis positis ad imperatorum fidem confugiunt,
quamui aries murum Percusserit,
recipiendi. ii A. ira Neri'iis. Vulgo in NerMios. Qticu imperiirentur. Vulgo Prae-
118쪽
lixerunt. Armorum magna multitudine do muro in fossam, quae erat aute opPidum, jacta, sic ut prope Summam muri aggerisque altitudinem ac rati armorum adaequarent; et i meu circiter parte tertia, ut POStea PerSPectum eSt, celata, atque in oppido retenta, portis Patefactis, eo die Pace Sunt usi. XXXΠΙ. Sub vesi erum Caesar portas claudi, militesque ex oppido exire jussit, ne quam noctu oppidani ab militiatius injuriam acciperent. Illi, ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione lacta nostros praesidia deduc tur , aut denique indiligeritius servaturos, crediderant, partim cum his , quae retinuerant et celaverant, armis, partim scutis ex cortice sactis aut viminibus intextis, quae subiis , ut temporis exiguitas postulabat, pellibus indux
rarit, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostrae munitiones adscensus videhatur, Omnibus copiis repente ex Oppi do eruptionem secerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperarat, ignibus significatione facta, ex proximis eastellis eo concumsum est, Pugnatumque ab hostibus ita acriter , ut a viris fortibus, in extrema spe salutis, iniquo loco, Contra eos, qui ex vallo turribusque tela jacerent, Pugnari debuit, quum in una virtute omnis spes salutis consisteret. Occisis
ad hominum millibus quatuor, reliqui in oppidum rejecti sunt. Postridio ejus diei, refractis portis, quum jam desonderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem
mittit ur illi se a codd. et edd.
Et . exsulat. Facere dixerunt. Praesens Vim su
turi habet. V. Sanctii Miu. x, ιέ, ibique Perimnium. C P. XXXIII. Deducturos. E plerisquo codd. legendum non inducturos, quod et Manutio visum est. M. Sie edidere Beroaldus et R. Sic anus. Parum interesse credo. a Uterum alterius gloAsa suit. Denique, i. e. in Summa , uno verbo. Couseratur Gesneri Thesaurus L. Lat. M. Potius hic saltem significat, ut apud Senecam de Ira, HI, I 8. Observaturos, cust diluros. M. Repente. M. repentino , mul. tem
pore. Ut Plaut. Pseud. 1, I, 37; Cic. pro Quinctio , c. 4.Quumjam defenderet nemo. Inseritur in edd. vet. captum Onidum. Ε glossa Sectionem ... υendidit. Constat,
119쪽
ejus oppidi universam Caesar vendidit. Ab his, qui emerant, capitum numerus ad eum relatus est millium LIII. XXXIV. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legi ne una miserat ad Venetos, Unellos, Osismios, Curiosoli tas, Sesuvios, Aulercos, Rhedones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior laetus est, Omn Aeas civitates in ditionem potestatemque populi Romani esse
XXXV. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta hujus belli ad harbaros opinio perlata est, uti ab his nationibus, quae trans Rhenum incolerent, mitterentur legati ad Caesarem, quae se obsides daturas, imperata facturas, pollicerentur : quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyri
secti ovem esse ritum bona publice Vendetisti, sed ita , ut singulatim di
trahantur auctionis ritu : nam secare
bona est iu hac re idem, quod di trahere. Ergo Caesar universam hujus
oppidi praedam , cujus potissima pars suorunt ipsi captivi, vendidit aliquot redemptoribus, qui dici possunt en- trePreneuo, I mallem ut Achaintre, judieat alaesJ, ut hi illam praedam
distraherent vendendo s. auctione :hoc enim est, vendere sectionem, scilicet vendere alicui res, ut eas deinde auctione distrahat. Dio Cass. xxxIR, 4, de hac ipsa re, συγ γνω- -τ αλλα Ut
autem Caesar dixit, seesinem oppidi vendere, sic Cic. de Inv. i , 45 ,α sectio praedae venit, v ubi vid. Emest. in Clav. Cic. M. CL omnino Ascon. in Verr. 3. His, qui emerant. Hi sunt, opinor, illi redemptores. Μ. Capitum numerus , incolarum nunc ad servitutem redactorum. B.JCιν. XXXIV. Curiosolitas. Gentis situs dubius esse nequit, ex qu a. I 8OI , in vico Correuit prope urbem Dinant magna anti lute urbis rudera sunt detecta. Sesurios. Gacconius, Ursinus et V sius Lexuylas aut Lexo Mios scrI-belidum putant, quia Sesuvii nuspiam, Lexovii vero alibi Iri, 9, 17, 29, una cum his gentibus comm morantur, quibuscum h. l. conjuncti sunt. Idem placuit nitiem in hist.
Gall. p. 72. CL dicta ad v , 53 , de
eivitatibus Armoricis. CL eliam III, 7. M. Pap. Masson S ios tutelligit, quorum, ut Putatur, sit mentio v, 24 , sub nomine Essuiorum. Verum isti in maritimis non suere. Valesius, in Not. Gall. p. 494, Lexoseios vel Lexu Dios intcrpretatur, a quihus in Sestiolas lacilis suit librariorum lainsus. Bectius in dubio rem relinquit. 'Αnvillius in Not. de Ia Gauti, p. 566. In ditionem. Alii minus bene in
120쪽
cumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti jussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonesque, quae civitates Propinquae his locis erant, ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam prosectus est, ob easque reS, ex litteris Caesaris , dies XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Inhibema. Mii in hilemaeula. Supplicatis Plutarch. in Caes. P.
quae Caesari hunc honorem exhia huit , omnino consulendus est Cic. de Prov. Cons. c. Io, 11, 12, ubi hae res Caesaria magnifice collaudantur. M. 3