장음표시 사용
241쪽
ludo et sitis iam sentiebatur , et, meridie instante, In Agis BCCeSSurtam Utrurnque apparebat. Statuit sic affectos recenti atque integro hosti non obiicere. Sed tantus ardor in animis ad dimicandum utrimque erat, ut consuli non minore arte ad suos eludendos, quam ad hostes, opus esset. Nondum omnibus instructis, instabat tribunis militum, ut maturarent inStruere: circumibat ipse ordines, animos militum hortando in pugnam accendebat. Ibi primo alacres signum poscebant. Deinde, quantum incres eret aestus, et V Ultus minus vigentes et voces Segniores erant, et quidam incumbentes scutis nisi que pi Iis stabant. Tum iam aperte primis ordinibus imperat *, metarentur frontem Castrorum , et impedimenta constituerent. Quod
ubi fieri milites sensere, alii gaudere palam , quod
sessos viae labore flagrantissimo aestu non Coegisset pugnare: legati circa imperatorem ducesque externi erant, inter quos et Attalus, omnes approbantes, quum pugnaturum ConStilem Credebant: neque enim
lione consilii subita quum alii silerent, Nasica unus ex omnibus ausus eSt monere Consulem , Ne hostem quidem itidiscatos priores imperatores , fugiendo cem
2. Primis ordinibus imperat; vide ad XXX. 4 , n. t. - uod tibi seri
milites sensere, alii Saudere Palam ... Legati circa imperatorem ducesque Caterni erant, etc. oratio manifeste ανα κοῖλθυθος , ut observat Bulta. Obs. Pag. 3 8. LEM. 3. Neque enim ne his quidem mu-ctationem vertier ι ; vide ad II, 4b .
n. 7 , et XXX lII, 49 , n. r. To quidem
vel excidisse, vel ex proximis verbisne hostem quidem, ubi alieno Posillim sit loco, imo revocaudum ESSe, Putaba ut Crever. et Drah. Vel Prone coni. Rocli. -- Nasica unus, etc. instatus re felicite adversus Persen gesta
priores immratores , etc. sorte leg. ras hostem stridem Itidis tum Priores i. f. c. manibus emitteret, ni malis qui sit ludis tus; Grou. Cons. n. 3. RE hostem , qui quidem sit Itidiscalus. . .emitteret coni. Iaci Perig. - Butiner. ObSs. Pag. ros, fiuspicatur: in Ne LO-ει- , qui idem liadisiciatus Priores em- 'eratores , EtC. heu um Dein Pe liuitis loci uuice talem videi i: o die ho,tem,
242쪽
tamen manibus emialere. Vereri, ne nocte abeat, Sequm-dus maximo labore ac periculo in intima Macedoniae; exercitusque, sicut prioribus ducibus, ρα calles satiusque macedonicorum montium pagando circumagatur. Se magnVere suadere , dum in campo Patenti hostem habeat, aggrediatur, nec Oblatam occasionem' uincendi
amisiat. Consul, nihil offensus libera admonitione tam clari adolescentis, e Et ego, inquit, animum re istum habui, Nasica, quem tu nunc habes; et, quem ego nunc habeo, tu habebis. Multis bellici casibus didici, quando pugnandum, quando ab- a s linendum pugna sit. Non operae sit , stanti nuncti in acie docere, quibus de causis hodie quiesse me-vi lius sit. Rationes alius reposcito: nunc auctoritatera veteris imperatoris contentus eris D. Conticuit ado
lescens; haud dubie videre aliqua impedimenta pugnae
consulem, quae sibi non apparerent.
XXXVII. Paullus : postquam metata castra impe
dimentaque collocata animadvertit, ex postrema acie triarios primos subducit: deinde principes, stantibus in prima acie hastatis, si quid hostis moveret: Postremo hastatos, ab dextro primum Cornu Singulorum pau- . Iatim signorum milites subtrahens. Ita pedites , equitibus cum levi armatura ante aciem hosti oppositis, sine tumultu abducti; nec ante se quam prima frons valli ac fossa perducta est, ex statione equites TevOcati sunt. Rex quoque . quum sine detrectatione Paratus Piagnare eo die suisset, contentus, quod per
qui iam seu qni etiam pro quo vulsare est qui idem priores imperat
243쪽
hostem moram fuisse pugnae scirent *, et ipse in castra copias reduxit. Castris permunitis , C. Sulpicius Gallus tribunus militum secundae legionis, qui prae-lor superiore anno fuerat, Consulis permissu ad concionem militibus vocatis pronuntia it, nocte Proxima, ne quis id pro Portento acCFeret, iab hora Segunda usisque ad quartam horam noctis lunam defecturam esse a. Id, quia naturali ordine statis temρoribus fui, ei sciri ante et Praedici PO3Se. Itaque quemadmodum, quia certi
solis lunaeque et ortuS ci OCCasus Sint, nunc Pleno Orbe, nunc senescente exiguo cornu , fulgere lunam non m Drarentur; ita ne obsCurari quidem, quum condatur umbra
serrae, trahere in Prodigium debere. Nocte, quum pridie Nonas Septembres ' insequuta est dies, edita hora Iuna suum defecisset, romanis militibus Galli sapientia prope divina videri: Macedonas, ut triste prodigium,
Occasum regni perniciemque gentis Portendens, movit ; nec aliter vates. Clamor ulula tusque in castris
primus omnium investigasse dicitur Thales Milesius; vid. Plin. et Valer. I l. ll. Cie. de Sen. is; Pigb. Αim. ad
a. b 6. Lum uota tribunum militiam , sed legatum cotis ulis suisse, et post desectione in lunae militibus causas eius exposuisse . tradit Voler. Max. 4. Nunc senescente sorte senescentem ; Gron. exiguo cornu; vide ad I, 22, . 3. - Quum condatur timbra terrae, tempore pleniluuii Donnun- qua in intercedeutis inter solem et lunum , quae a sole lumen mutuatur.
5. Pridie Nonas Seρl. apud Eutrop. t V, 7. III Non. Sept. sed pridia Non. Sext. die XXI Iuvii Iuliani proleptici ) etneud. Dodwell. in ΑΡ- peud. ad Prael. Canid. p. 5 2. et de Cyclis , X , 38. - Edita hora, Prae dicta a Sulpicio i vid. I, t 8. u. a. a. Moram fuisse Pugnae scirent, M.
3. Ab hora secunda usque ad quar
nam deffecturam esse, etc. eous Plui.
Renii l. pag. 26 4; Polyb. XXIX. 6.
til. l. to, et similia exemPla ellectus desectionum luti ue solis irae. Portentortim esti cissimorum ad movendos nitimos hominuiti, Physicae im Iaeritoria tu tua hutorumque superstitione. nd
C. Sulpicitia Gallias , solers orbium CorteAtium contemplator. Primus Boviariorum siti stilAii libro expcisuit caudias eclipolum bolis iuuaeque, unas
244쪽
Macedonum fuit, donec Iuna in suam Iucem emersit. Postero die tantus utrique ardor exercitui ad concur- Tendum fuerat, ut et regem et consulem suorum quidam , quod sine proelio discessum esset, accusarent.
Regi prompta defensio erat si, non eo Solum , quod hostis prior , aperte pugnam detrectans , in castra copias reduxisset; sed etiam, quod eo loco signa EOnstituisset, quo phalanx, quam inutilem vel mediocris iniquitas loci esticeret, promoveri non posset. Consul ad id, quod 7 pridie praetermisisse pugnandi OCcasionem videbatur , et locum dedisse hosti, si nocte abire vellet, tutic quoque por speciem immolanditerere videbatur tempus, quum luce prima signum propositum pugnae ad exeundum in aciem fuisset. Tertia demum hora, sacrificio rite perpetrato, ad consilium vocavit '; atque ibi, quod rei gerendae
tempus esset, loquendo et intempestive consultando videbator quibusdam extrahere. Post sermones tamen consul orationem habuit. XXXVIII. cc P. Nasica, egregius adoleScens, EX Om-
M nibus unus, quibus hesterno die pugnari placuit, is denudavit mihi suum consilium : idem postea,
is ita ut transisse in sententiam meam videri posset, is tacuit. Quibusdam aliis absentem Carpere impera
s. Postero die tantus utrique ardor ... accusarent regi Promyta defensio erat: ita sorte distinguendum;
- Non eo solum p vide ad I, II, u. 6. . Consul ad id quod, etc. vide ad Il. z3 . n. 3. Verba seqq. ita inter-Ρvngenda Putabat Dra L. terere Midebatur tempus. Quum tace Prima . . . fuisset, territa demum , etc. 8. Sacrificio rite m etrato cous.l l ul. l. l. , ad eonsilium υ aMit ἔ
vide ad I, 54 , n. I; II, 55, n. 6, et VIII. 6, n. 6. Mox sorte leg. atque ibi quoque, quod rei gerendae tem sesset vel erat, et deinde tandem pro tamen, nisi hoc ab omisso quamquam pendet ; DrvL. Cons. Bd I, 12.D. I. Talem pro tamen coni. Boeli. Atquaibi quoque rei gerendae tempus loquen
do et t. c. Misus q. e. . Post sermones hanc consul D. h. Gr H.
CAP. XXXVIlI. t. Denudaseie mihi consilium ; vid. XXXIII, 2I , u. 6.
245쪽
ra torem , quam Praesentem monere , melius visum
is est. Et tibi, P. Nasica, et quicumque idem, quod
γγ tu, occultiuS SenSerunt, non gravabor reddereis dilatae pugnae rationem. Nam tantum abest, ut meis hesternae quietis poeniteat, ut Servatum a me exer- , x, citum eo consilio Credam. In qua me opinione essera ne quis Sine Causa vestrum Credat, recognoscat,n agedum, mecum, Si Videtur , quam multa pro is hoste et adversus nos suerint. Iam omnium pri- γγ mum, quantum numero nos Praestent, neminem. VeStrum nec ante ignorasse, et hesterno die impli-n catam intuentes aciem animadvertisse, certum hara beo. Ex hac nostra paucitate quarta pars militum M praesidio impedimentis relicta erat: nee ignavissimum quemque relinqui ad custodiam sarcinarum is scitis. Sed suerimus omnes : parvum hoc tandemra esse Credimus, quod ex his castris, in quibus hacra nocte munsimus, exituri in aciem hodierno autis summum crastino die, si ita videbitur, diis beneis iuvantibus, sumus 3 Nihilne interest, utrum milin tem , quem neque Viae Iabor hodie, neque operisn satigaverit, requietum , integrum in tentorio suon arma Capere iubeas, atque in aciem plenum virium. Vigentem et corpore et animo educas Τ an longo is itinere satigatum et onere sessum, madentem Su- ,, dore, ardentibus siti faucibus 4, ore atque oculis
repletis pulvere, torrentem meridiano A sole, hosti
ti. Si Midetur ei, Iubet, Placet. -- Implicatam intuentes aciem, immo evlicatam ι Gron. - Sed fuerimus Dmnes. sorte ted i una Omneo , Sc. nulla parte militum ne custodiam sarcinarum detracta; Duh. Au leg. ad- puerimus aut steterimus , h. e. sae nos
omnes in acie stetisse besterno die '3. Ardentibus aut faucibus, sorte α-rentibus . ut Ovid. Met. VI, 355, Eι
Iauces arent: sed et ignea sitis . lorrere guttur et urere Poetis dicitur; Gron. 4. Torrentem meridiano sole intransit. Pro tostiam aut qui torretur,
246쪽
is obiicias recenti, quieto β, qui nulla re ante conis sumptas vires ad proelium afferat 3 Quis , pro deum is fidem l ita comparatus, vel iners atque imbellis, is sortissimum virum non vicerit 7 Quid 2 quod hostes
. per summum otium instru Xerant aciem , Peparaveis rant animos, Stabant compositi suis quisque ordi- . nibus: nobis tunc repente trepidandum si in acton instruenda erat, et incompositis Concurrendum' XXXIX. o At, Hercule . aciem quidem inconis ditam inordinatamque habuissemus : castra mu- is nita, provisam aquationem, tutum ad eam iter praeis sidiis impositis, explorata circa omnia; an nihilis nostri habentes praeter nudum campum, in quo is pugnaremus' Maiores Vestri castra munita portumn ad omnes Casus exercitus ducebant esse, unde ad D pugnam exirent, quo iactati tempestate pugnae reis ceptum haberent *. Ideo, quum munimentis ea Se-
is pissent 4, praesidio quoque valido firmabant, quod,
is qui castris exsutus erat, etiamsi pugnando acie M vicisset, pro victo haberetur. Castra sunt victori a receptaculum, Victo Ρerfugium. Quam multi exer-υ citus, quibus minus prospera pugnae sortuna fuit,
Aen. IX, Io5. Sed malim cum Iae. Peria. legere torrente aut lorPentem. S. Hosti obiicias recenti, quieto, forte requieto, ut Paulo ante; est enim aliud quietus, aliud requietus rad illud sussicit praesens quies; hoc competit illis, qui aliquandiu quiete sunt usi; Gron. 6. Hobis tr*idandum, ele. vide
Car. XXXIX. r. Aciem quidem incondi am inordinatamqtie vide ad XXI, 5 . n. ar ha issemus, hedcastra muniis, etc. - An nιhil nostri vide ad I. 56. n. io ) habentes, sorte habemus. - Sic huue locum Cre . e poui t: u Oblieit sibi Aemilius: Λt, Hercule . aciem quidem inordinatam atque incompositam habuissemus, sed cetera egregie parata, id est, castra munita, Provis m aquationem. Tum respondet: Itane parati concur. riSsemus , an potius nihil nostri haberiles, praeter nudum campum . in quo pugnaremus . . LΕΜ. a. Quo . . . recutum haberent; vide
247쪽
m intra vallum compulsi, tempore suo Α, interdum D momento POSt, eruptione facta, victorem hostem, pepulerunt 8 Patria altera est militaris haec sedes ra vallumque pro moenibus, et tentorium suum cui- is que militi domus ac penates sunt. Sine ulla sedea, vagi dimicassemus, ut quo Victores nos recipere-
,, illud opponitur : Quid si hostis hac interposita
dia nocte abisset, quantum rursus SeqUendo eo Peni-aa tus in ultimam Macedoniam exhauriendum laboris is erat 7 Ego autem , neque mansurum eum , neque xa in aciem copias educturum fuisse, certum habeo, ab si cedere hinc statuisset. Quanto enim facilius abire γα suit, quum procul abessemus, quam nunc, quum 1, in cervicibus sumus 68 Nec salleret nos, nec in te dia diu nec nocte abeundo. Quid autem est nobism OptatiuS, quam ut, quorum castra, praealta flu- γα minis ripa tuta, Vallo insuper septa ac crebrisaa turribus, oppugnare adorti sumus, eos, relictis a munimentis, agmine effuso abeuntes, in patenti
a bus campis ab tergo adoriamur 7 Hae dilatae pugnaedia ex hesterno die in hodiernum causae suerunt. Pu- γγ gnare enim et ipsi mihi placet; et ideo, quia persa Enipeum amnem septa ad hostem via erat, alio a saltu, deiectis hostium praesidiis, novum iter aperui; a neque Prius, quam debellaVero , absistam. γ XL. Post hanc orationem silentium fuit, partim
4. Te ore suo ν vid. I. 56, n. I . 5. Sine ulla sede castris ) Magi di-
mDiasNemus . Me quo Victores nos reci Peremus p ἀ pro . Dicite, quaeso, quo nos Victores recepissemus, si sine ulla s. μ. d. , nisi leg. ut, quo MicιOres r ui eremus, non haberemus' .Lin. Lenior medicina est: si sine ulla aede M. d. , nunc quo Mictores nos rer
emeremus p Ex no h. e. nunc sactum videtur tit. Sed nil sorte mutandum ἔvide ad XL, I 3, u. 4. - Sequendo
eo, immo ε. eum. 6. In cerricibus stimus hostis . seu
248쪽
traductis in sententiam eius, Partim Verentibus nequidquam offendere in eo, quod, utcumque Praetermissum, revocari non posset. Ac ne illo ipso quidem die aut consule, aut rege rege, quod nec sessos, ut pridie, ex via, neque trepidantes in acie instruenda et vixdum compositos aggressurus erat; consule, quod in novis castris non ligna, non pabulum convectum erat, ad quae petenda e X propinquis agris magna pars militum e castris exierat ) , neutro imperatorum Volente Fortuna, quae plus consiliis humanis pollet contraxit certamen. Flumen erat haud magnum propius hostium castris, ex quo et Macedones et Romani aquabantur, Ρraesidiis ex utraque ripa positis, ut id sacere tuto possent. Duae cohortes a parte Roman Oxum erant, Marrucina R et Peligna ; duae turmae Samnitium equitum, quibus praeerat M. Sergius Silus legatus: et aliud pro castris stativum erat praesidium sub C. Cluvio legato, tres cohortes, Firmanu, Vestina,
Cremonensis, duae turmae equitum, Placentina et Aesernina. Quum Otium ad flumen esset, neutris Iacessentibus, hora circiter nona 4 iumentum , o manibus curantium elapsum, in ulteriorem ripam effugit.
CAP. XL. r. Ac ne illo imo quidem
die aut consule, aut rege ... neutro im- eratorum Molente, Tertia neutro im-
PeraIOriam adiecta huic orationi divisae propter longam Parenthesin , ut subveniretur memoriae lectoris vel
auditoris, quod nihil est aliud quam
nec rege, inquam, nec consule; Grou. Cons. ad l . Is , n. I. - Πνidantes in acie instruenda; vide ad cap. 38 ,
n. 5. - In noris castris erat iunge, aut leg. in n a castra. a. Duae cohortes ... Marrucina, etc.
vide ad X, 33. n. r. 3. Hora circiter nona : ita leg. Provolg. quarta IX pro IV : nam et ipse Livius stip. caP. 3 ex tr. testatur, diem extraxisse in consilio consulem conf. cap. 42 ext r. ὲ Plui. Aemil. P. b
εωθῆv ό ἡ λιος αυτιλαμποι, παρηγε του χρόvov. et mox περὶ δε δει ηυ. Denique : εγvατης γαρ ωρπς αρξαμενοι μαχεσθαι. προ δεκάτης tuta n au , Gron. Idem mox traherent recte, opinor, reposuit pro trahentes, et verba id iumentum inducenda pro scholio censuit. - E munitas curantium Roma-
249쪽
Quod quum per aquam, serme genu tenus altam, tres milites sequerentur, Thraces duo id iumentum
ex medio alveo in suam ripam traherent, altero eorum Occiso, receptoque eo iuinento,ud stationem suorum
se recipiebant. Octingentorum Thracum praesidium in hostium ripa erat. Ex his pauci primo, aegre passi popularem in suo conspectu caeSum , ad persequendos intersectores si uvium transgressi sunt; dein plures, Postremo Omnes, et cum praesidio, quod a parte Romanorum ripam defendebat, manum conserunt. Non desunt auctores, qui ipsius Paulli iussu equum detracto freno impulsum scribant in hostilem ripam , emissosque, qui retraherent, ut hostes pugnam priores lacesserent. Etenim quum viginti caesis hostiis litatum non esset, tandem laeta vigesimae primae exta haruspices renuntiaverant, ut, Romanis non lacessentibus , sed defendentibus Sese , victoriam Promitterent. Ceterum , sive consilio ducis , sive casu , ab hoc certe initio commissa pugna , aliis super alios ad serendam suis opem utrimque advolantibus , brevi ita aceensa est, ut duces cogerentur descendere tu universum summae rei discrimen. Aemilius enim, tumultu concurrentium audito, praetorio egres-Sus , Postquam caecum ruentium ad arma impetum revocare aut sistere nec iacile nec tutum videbatur, utendum ardore militum, et casum in occasionem vertendum putavit. Educit itaque copias castris , et ordines interequitans hortatur , Ut expetitam tantopere pugnam pari ardore capesserent. Si mni Nasica praemissus ad explorandum , quo in Statu res essent inter primam cientes pugnam, adventare instructo exercitu Perseum nuntiavit. Ρrimi Thraces incedebant . truci vultu, corpore Procero, splendentibus miro candore clypeis laevam protecti. Humerum utrumque nigra vestiebat chlamys: ab dextero immanem pondere frameam identidem
norum anxiliariumve. - Tres milites cum . . . ad stationem suorum se reci romaui ... Thraces eiuO rnacedonicorum Piebant tres illi milites romani. Quae auxiliorum ex medio HMeo in stiam omnia iam monuit Gron. rimm traherent, altero eorum Thra-
250쪽
coruscabant. Iuxta Thracas constitere mercede conducta auxilia , diverso inter se pro diversis nationibus armatu habituque r in his et Paeones fuere. Subibat agmen Μacedonum ipsorum , quam leucaspidem phalangem appellabant; delecti
quotquot robore ac Virtute praestabant, fulgentes auratis armis sagisque puniceis. Ea media acies fuit. Hos sequebantur, quos ab aeris lucidisque clypeis chalcaspidas dicebant, aut agiaspidas. Haec phalanx iuxta alteram in dextro cornu locata est. Ρraeter hanc utramque phalangem, quod praecipuum robur erat macedonici exercitus , caetrati Macedones et ipsi, sa- Tissas gerentes, quemadmodum phalangitae, cetera levius armati , in cornua divisi erant, ante reliquam aciem proiecti et eminentes. Fulgebat campus armorum Splendore et clamo riuus cohortantium sese invicem vicini colles personabant. Harum omnium copiarum prodeuntium in pugnam ea fuit celeritas et audacia , ut, qui primi intersecti sunt, ad ducentos et quinquaginta passus a romanis castris caderent. Ρrogrediebatur interim Aemilius: utque adspexit quum reliquos Macedonas , tum eos , qui in phalangem contributi erant, partim clypeis, partim caetris ex humero detractis, inclinatisque uno signo sarissis, excipientes Romanorum impetum, admiratus et illam densatorum agminum firmitatem, et vallum protentis sarissis horrens , Stupore Simul ac terrore perculsus eSt, tauquam non aliud unquam tam terribile spectaculum conspicatus et ac postea id saepius commemorare et prae se ferre solitus est. Tum vero sedulo dissimulans perturbati animi motum , vultu sereno ac Secura fronte, Et Capite et corpore intecto aciem instruebat. Iam pugnabant Peligni adversus oppositos sibi caetratos , quumque diu multumque connisi perrumpere consertum agmen non POSsent, Sallus , qui Pelignos ducebat, arreptum signum in hostes misit. Hic ingens accensum certamen est, dum hinc Peligni ad recipiendum signum , hinc Macedones ad retinendum , summa ope nituntur. Illi praelongas Macedonum hastas aut serro incider , aut umbone impellere, aut nudis etiam interdum manibus avertere. Hi ambabus firmiter comprehensas tantavi adi gere in temere ac furore caece ruentes , ut, trans SSis