장음표시 사용
191쪽
Vlpiani uerbis congruit haec expositio,quia cum dicatur,in stipulationibus ius contineri, in pactis uero factum uersari,illa aduersaliua demonstrat, eodem sensu accipi duo itula uerba uersari, & contineri, alioquin non recte pactis in eo quod agitur stipulationes opponeret. Versim & uersari, Q contineri in stipulationibus multo conuenienti is dicitur id quod suimus stipulati, quam iuris autoritas, quae ipsis stipulationibus robur, atq; Ia efficaciam pnaebet. Praeterea intelligit Connanus, Vlpianum ibi loqui de accepti latione sed hoc esse falsum satis ostendit ut illa uerba, si hoc actum est, quae statim subi jciuntur. Nimis enim alienum fuisset,accepti lationi adijcere illam conditionem, ut ita dem si tolleret praecedentem stipulationem, si hoc actum esset, ii quidem in accepti latione nihil aliud unquam agitur. Quocirca licet ab acceptilatione non plane alienum sit, quod ibi dis nitur, ut postea dicam non puto tamen dubitandum esse, quin ibi de nouatione
73 agatur; etenim per liouationem ita demit m tollitur praecedens obligatio, si hoc actum est. Ideoque uidebimus hec uerba solere ubique ferine usurpari, clim de nouatione, agitur, ut in l. duo societatem .s pro socio. l.2. l. si ita suero. l: li Stichum. f. i.&a. l. aliam S passim ff. de nouatio ii. Quibus rationibus adducor, ut alium pute suisse sensum Vlp. quam Connanus existimauerit. Propius uidetur ii modo reliqua cohaererent, horuuerborum significationem attigisle Guigi. de Cun. cuius expositionem resert Bar. in d. . pactus ne peteret col. a. nu. 6. Existimat ipsepermagni referre, sit ne factum pactum de petendo, uel non petendo, an uero pactum res ollitonum, per quod prior obligatio romittatur. Cuiusmodi est illud, libero te, uel profiteor te non teneri,de quo in l. tale pactum. C. de pact. Primo casu dicit ipsse iure no ii tolli priorem obligationem, quia non continet hoc pactum ius liberationis, sed in eo iactum tantummodo uersati ir, illud nimirum, ut petendi actus impediatur,atque ita putat procedere, quod dicit Vlp. in M. pactus ne peteret. Posteriore casu credit ipso iure tolli naturalem obligationem, quasi iusliberationis in ei iismodi pacto resolutorio contineatur, & ita accipiendum esse quod tradit Papinian.ini. Stichum. naturalis. is de solui. naturalem obligationem ipso iure tolli,ex quo uinculum, quo selo sumnebatiir, couentionis squitate dissoluitur. Probat uerb hanc differentiam arg. l. si pro fundo.C. de transact. quae tamen lex longe alio spectat.In hac expositione illud primo mihi salsum esse uidetur,quod ipse arbitratur, ita demum pacto tolli naturalem obligationem,si illud uerbis relblutorijs ut ipse appetula0 conceptum suerit. Neque enim natura has tam subtiles uerborum disserentias icruis ratur. Vii de quocunque modo prsstetur consensu habet ille semper aequitatem, eam. uero ad prioris aequitatis uinculum dissoluendum satis elle statuit Papinian. in d. 6. na' turalis,cuitis uerba si accurate perpendamus, uidebimus illa nullo modo hanc tantam restrictione m admittere .Ac nobiscum hac in re sentit Bar. qtiauis non recte hoc quod
sentit, probari existimet ex eadem i. si unus. 6.sed si stipulatus. Seci indo illud quoque sal est,quod Gulgi. credit, pacto resolutorio tolli ipsis iure prius pactum. Aduersatur enim uerbis Vlp. in d- .pactus ne peteret. qui quamuis initio illiu .f. loquatur de pacto de petendo,tamen postea generalem rationem reddi hac non dicit in eiusmodi pactis, sed in pactis abselutε factum uersari;quae consideratio sit si io) illos omnes mouebit, qui sibi ipsis mentiri noluerint. Postrembanimaduerto, hac inspecta expositione, ii ullam i re disserentiam inter pacta,&stipulatione cum ti troqtie ex praedictis modis tam stipit lationes, tuam pacta fieri possint.Quare alienum fecisso Vlp. qui rationcm redditurus,sur prim pactum per posterius non tollatur, hanc considerasset differentiam inter po
192쪽
cta,&stipulationes, quam potius inter unum,&alterum genus pactorum considerare debuisset. Quod ne fateri cogamur, fatendum potius est, praecipuum aliquid habere uipulationes, quod sectat,ut m ijs potius,quam in pactis ius contineri existimetur. Ego ta-dem missis aliorum sentcnt ijs, plurimi referre censeo, quomodo p ctu nsideremus, ut intelligantur quomodo per contrarium pactum tolli possit.Cdsiderandum est enim in eodeWi ipso pacto reperiri & quod natum,& quod iuri ciuili tribuere possimus. Inest ipsi primo naturalis obligatio, qui solo aequitatis uinculo continetur. Non dubiu est, quin hanc sibi sola natura uendicet.Videmus praeterea ex pacto dari exceptionem, ea uero non natura consistit, sed ex auris Prstori j liberalitate piosecta est,ut alias nos docuimus. Cum ergo quaeris, num pactum, seu quomodo pactum posteriori aliquo pacto tol Ilatur, uidendum est,solam ne natural cm obligationem spectes,an uero exceptionem iure Praetorio introductam. Hec enim ciam inter se diuersa sitit, atq; ex diuertis sontibus profluant,non semper eodem plane modo perimuntur, ut iam propediem dcmoiistr
bimus.Quod si de naturali obligatioe loquamur,minime dubitari posse cxistimo, quin illa ex posteriori pacto, quod modo apertum utriusq; partis contineat consensum) illico tollatur, quacunque tandem ratione pactum illud sucrit conceptum,apertius enim a Shac de re loquitur, quam ut cavillis, ac nugis uerum ipsi is senium inuertere possimus. Atqui certe quan uis non prostear te non teneri,sed promittam petere, uel non petere, ia tamen semper in animo habeo, ut a priori conuentione iecedam. Quoniam porro hanc intentionem potitis, quam uerborum disserentias,atque momenta natura an maduertit, idcirco natura aequum non est, ut prioris conuentionis aduersus te uiresin,
tendam. Vnde fit,ut prioris aeqilitatis uinculum,quo solo nitcbatur naturalis obligatio ut recte dicit Papinian. hac posteriori aequitate distbluatur. Iam uero si de exceptior ne loquamur, ac quaeramus quomodo, quantum ad exceptione, posteriori pacto prius tollatur, haec quaestio penitus cst a superiori seiuncta. Lex enim quae naturali ratione adducta ex aliqua convcntione exceptionem iam concessit, uel etiam actionem namq; is ipsam qtioque actionem ob solam naturalem aequitalcm concedi alias a nobis demonstratum fuit) non id sibi faciendum existimauit, ut quocuque modo dissolueretur haec
naturalis aequitas, tum statim actionem, aut exceptionem ipso iure dcircgaret. Verum
quod in praestanda actione,uel exceptione, idem etiam in ea to lenda, seu denegada se uauit. In praestanda illa tutius csse cxistimauit, noli tam aequitatem spe are, quppilarunque obscura esse porest, quam quibus factis,& rebus ipsa squitas inducatur,uel adimatur Itaque L pe fit, ut licet naturalis aequitas plane dest, uel titi s contractus dolo initus sit . uel stipulatio silic causa secta sit,iuxta l. a. f. circa. ff. dc doli excep. tamen lex,quia uidet facta illa ijs casibus interlicia ire, quae solet ut plurimit in aequitas icon comitari, hac
sola de causa actione co ncedit.Idipsum uero quicquid est quod hanc impediat aequitatem, vult ab aduersario opponi, atque a iudice diligenter expendi. Qua ratione ex pam. cto nudo etiam dolo inito dabitur exceptio,quamuis replicatione doli post modo i firmari possit. Contra igitur & in actione, itemque exceptione tollenda non minus cauete,ac provide legum nostrarum conditores egerunx Nςque enim tam considerarui an
sublata suerit naturalis obligatio,quam factum illud,& modum spectarunt, quo subitata illa suisse proponitur.Vnde quoties uolumus intelligere, utru posteriore pacto prio ris usres ipso iure tollantur, uidendum est,utrum posterius pactum directe illi facto assiveruaur,ex quo oria erat obligatio,in uero alia aliqua ratione obliquo, atque indu ca
193쪽
spons Si quidem directo sese opponit illi conseii sui, pr ster quem nihil aliud erat, quod obligationem pristinam,& consequenter actionem iuxta id quod alias docuimus sustentaret. Nec dicatur, priorem consensum esse formalem, secundum ueris materialem, nam p*dictis non aduertari hanc distinctionem, satis ex iis constare potest, quae ad i a ι sius explicationem alibi tradidimus. itaque si priori conuentione non actio, sed exceptio detur,non uidetur mihi dubitandum esse, quin tunc multo magis ipso iure, ac sine ope replicationis ipsa exceptio tollatur. Vt si pacto mihi aliquid promiseris, competit mihi ex hoc pacto exceptio contra te ex alio eontractu agentem;sed si posteriori pacto a priori recelsum sit, nulla mihi dabitur contra te exceptio, atque idcirco nec replicatione ulla opus crit,continetur enim hoc pactu in non in primo, sed in secundo rc sponso huius. β. ubi cum dicat Vlp. hoc pactum eiusmodi cili, ut possit ipso iure tollere actionem,nulla unquam contentanea ratio afferet ur, cur non multo magis exceptionem tola a lere positi. Facit porro eadem haec causa, ut pacto tollatur actio iniuriarum, uere cnim in posterum non potest iniuria considerari, qualia quis pacto declaraucrit se non amplius ad animum reuocare a G. β.ult. inst. dein iur. Vnde sicut initio uolenti non fit iniuria, ita sit bsequens illa rectς uolt intatis,ac benevoli animi declaratio omnem iniuriae consideratio item tolli liqus sola illius actionis crat standamentum. Posteriori ueroc si, nempe cum pactum n5 directb aduertatur illi facto, ex quo potissimum orta est obligatio,non patitur lex prioris conuen tionis uires ipso iure perimi,id enim maxime semper videmus suisse seruatum, ne aliter dilectus obligationis tolleretur, quam quo modo primum obligatio ipsa suisset inducta arg. β. alio gcnere. Inst. litibus modis obli . tollit.
23 Vertim quia fieri potest, ut pactum subseques, si minus dircete pristino obligationis sim
damento sese opponat,atlaltem in directe ratu ne aliqua prioris squitaris uinculii dissoluat, vi s conueniam de non petendo eo, quod mihi os administratam tutelam, uel alio modo debebas, propterea recti isi me consitu itim est, posse illud opponi in modii, uel exceptionis, uel replicationis ; ut si planum sacere pol sit qui pacium opponit, ex eo ipso praecedentis conuentionis aequitatem sublatani clite, tum quae ipsus contemplatio ite daretur actio, nullum essectum sortiatur. lam uerb,quia permulti crant contractuS, qui b. nullo poteramus adhibito pacto,ita penitus aduersati, ut ipso iure actio tolleretur sicut depostum, commodatum, pignus,ac denique illi Omnes,qui alio modo,quam c5 sensu persciebantur, qua ex re sequebatur illud incommodum, ut qui alio modo, qua consensu esset obligatus, nulla ratione posset etiam volcia te aduersario ipso iure liberari. Ne hoc sequeretur, duo remedia introducta sunt,nimirum acceptilatio, & nouatio,
ut sunt legitimi modi pristitia: obligationis tollendae. Nam si ita uolo liberari a praece
enti obligatione, ut tamen alio modo sin obligatus, possum uti nouatione, quae ita demum inducitur, si hoc actum est, si uero ita ii elim a praecedenti obligatione liberari, ut nullo plane alio liberationis uinculo sim astrictus, posum uti accepti latione, quae quan uis non nis obligationes tollat, quq uerbis contractae sunt, tamen facit Aquilianastipulatio,ut accepti lationis utilitas latissimc pateat,&ad omnes omnino obligationes
extendatur, ut notissimum est. Et quia semper in accepti latione id agitur, ut praecedens
194쪽
stipulatio tollatur,uerum erit stipulationem tolli per stipulationem, quoties id actum
est,idque tam acceptilationis, quam nouatiotiis contemplatione poterit affirmati. Verumq; etiam erit in stipulationibus de illis loquimur,quibus a priori obligatione rece di tuo ius contineri; Cotinent enim illud, ut prioris obligationis uis,& ciscctus dis luatur,neque ex ea causa amplius debitum sit.At in pacto nudo longe secus res sese hobe nam nisi eiusmodi sit, quod obligationibus Elo consili su contractis aduersetur, ut considerat Vlp.in d. f. uersi .sed si tale. non est legitimus modus tollendae obligationis, is alioquin neque acceptilationem, neque Aquilianam stipulationem excogitare suisset necesse.Itaque quoties uolumus pacto recedere a praecedenti obligatione, quoniam in eiusmodi pacto non potest ius contineri, ut uis,& escctus ipsius obligationis tollatur, nihil aliud nobis restat,nisi ut de facto ipse conueniamus,scilicet de petendo, uel non petendo,scq; fit, ut in eiusmodi pactis, quae ad tollendam praecedentem conuentione
adhibentur,semper factum uersetur. Quod si talibus uerbis pactum cocipiatur, quae ius potius,quam factum contineant, cuiusmodi sunt illa, libero te, uel profiteor te non te- οneri, tunc magis sensus,&intentio,quam uerba inspiciuntur, ut probe explicat Accumsus in l. tale pactum, is de pac. arg. l. iurisgentium, M. pactorum . illo ti. depac. & l. sp ctum .ff. de proba. ideoque haec uerba res bluuntur in factum, ac mi inde accipiuntur, ac si de non petendo fuisset conuentum,cum alioquin nihil operaretur. Neque cnim possint liberationem inducere, quia pactum, ut diximus, non cst legitimus modus tollenda: obligationis. Rursus neque ut consessio ualerent, quia cosissio extra ius, ac sine cau a
sa secta nihil praeiudicati .ctim de indebito,*.ult. ff. de probat. Caetera omnia satis clara, de aperta esse uidentur uerum hic poterat dubium satis probabile exoriri, atque idipsuest, quod explicat Vlp. in d. l. si unus, in primo resp. Etenim non posse pactum numdum ipso iure tollere contientionem ad agendum efficacem, uesane rationi maxime consentaneum, ut ex ijs praesertim constat,quae hucusque tradita sunt. At uidebatur sal ratem debere tollere ipso iure aliud pactim, ut si pacius ne petere possca conuenit, ut peteret,ea ratione maxime, quia non debet pactum minus roboris habere, ad tollendupactum,quam stipulatio ad stipulationem alteram tollendam; Attamen videmus stipulationem per alteram stipulationem ipse iure tolli,no tantum accepti latione, sed etiam nouatione,si id modo agatur, nam si scipulatio tantum de non petendo sat, non uid tur esse actum. Cotrarium tamen respou iet Vlp.ea ratione, quia in pactis loquitur de ijs,que ad tollendam praecedentem aliquam conuentionem adhibentur factum uersia iur, petere,uci non petere,ac non de eo agitur,ut debitum non siliquod praecedenti couentione continetur,s qui de hoc esset ius continere, quod in stipulationibus tantum admittitur, nempe in accepti lationibus,& nouationibus, qui sunt legitimi modi tollendae obligationis. At,dices, ii supra concessum est, paetum quod consensu solo contine- α batur,sicut etiam emptio locatio,&alij contractus,qui solo consensu perficiuntur, posse tolli posteriore pacto, cur non &duo pacta contraria, quae sequuntur post cotractsi, alio modo,quam consensu celebratum nam in his terminis Vlp. loquitur non sic poterunt sese inuicem perimere Respondeo hanc csse ratione, quia quando pnecessit tatum pactum, uel contractus selo consensu celebratus,& altero pacto uolumus ab hac Obligatione recedere, poterimus in posterius pactum ius deducere, hoc est id agere, ne quod debitum erat, amplius debitum flicum eodem tunc consensu tollatur prior coninducta erat Quodiptan serian dici poterit,etiamsi de non petendo conuentum
195쪽
uentum sit,possumus inquam dicere his uerbis non tantum naturalem obligationem dissolui quemadmodum supra conclusimus uerum etiam actionem tolli, quasi id actust, ne obligationis effectus solueretur. Siquidem huic interpretationi natura conuentionis non adue satur. Quanquam certe hac de re non immerito dubitari posset, sed hoc in praesentia nihil ad nos attinet. At cum praecedit conuentio alio modo quam consensu celebrata, necesse est omnia pacta, quq ipsius occasone fiunt, licet contraria inter se sint, semper ad fictum referri. Nam primum pactum, quod ad conuen t onem illam oppugnandam immediate adhibetur, propter diserinitatem non potest idi continere, ut ius,& debituna tollatur. Itaque necessari rit paetum de non petendo ; quod quidem pactum de non petendo licet propter aequitatem naturalem petitioni impediumento sit, tamen nullam considerabilem continebit obligationem, cum non ad nouam obligationem inducendam, sed ad priorem s minus dissoluendam, at saltem im-3opediendam fuerit adhibitum .Quapropter cum nullum praecedenti pacto insidebitum uel saltem non eiusmodi, ut sequens pactum scilicet de petendo, possit uideri ad debi tum illud dissoluendum suis se adhibitum, seqititur ueris sinam est e Vlp. interpretati nem, qui uult etiam in sequenti pacto factum contineri. Iam uero, clim ob prsdictam rationem stet utrunque pactum, neque prius per posterius ipso iure sublatum sit, & t men ea contraria inter se sint, ita utant bo simul effectum λrtiri non possint, conusnienter admodum, & apposite dixit Vlp. prius per posterius elidi; nam cum res in dusceptationem uenit, ab altero alterum quasi uim patitur. Elidi uero dicitur, quod quasi conflictu,& concursu corporum atteritur.
A R G V M. . IN eo quod Pompon. dixit, QVIZVS, campotuisset dicere, Quomm smpnara, usalia simili loquendi sormula uti, uoluisse ipsum a stipulatione scripturam exclud re. Atque hinc decidi quaestionem illa late a nostris disputaram; Vtrum stipulatio inter praesentes per epistolam fieri possit
I Recte ne u erborumappellatio ad scriptu
a Leges quae a uerbis scripturam disiun
3 Maxime haec inter se distant, quod seris plura quid probetur, & quod scriptura inducatur. Non debet striptura minus inter absentes, quam inter praesentes operari. I Non semper tactus corporis in acquirenda possiessione est necessarius. 6 Circuitus uitandi gratia unus interdunt
7 Si partes conuenerint, ut absq; loquel λfiat sti putatio,num quicquam profitea
conuentio. 8 L. non figu ra.sup. tit. prox. non recte contra communem sententiam inducitur.
sti Eiusdem legis accuratior explicatio,& name. seq, io Quae sint conuentiones, in quibus non minus ualet scriptura,quam uoces lingua fi uratae. 11 Dc quibus conuetionibus loquatur Paulus in l. non figura, & quomodo hoc necellario demonstretur. ia Num temporibus pauli, & aliorum iurisconsultorum literarum obligatio ex
13. Si quod scriptura aliqua continetur interroganti promittatur , ualet stipu
x : Satis est posse ex coiecturis apparere 'ua. llς, di quantum illud sit, quod in stipulatum ceducitur.
33 Sittit casus in quibus maioris certitudinis ' diatia scriptura omnino neccssaria est. ro Permissum censetur, quod expressim pro lubitum non est.
196쪽
ALBERTI BOLOGNETIC A P. XXVII.
STipulatio est uerborum conceptio quibus Sc. Quoniam minimὶ dubitamus,
quin singula uerba in hac dissilitione summa cum ratione fuerint apposita, primis duobus iam explicatis , pergemus deinceps ad reliqua. Postu dixit Pompon. stipulationem esse uerborum conceptionem , subi jcit uerbum QUIBUS, ut ostendat ipsis omninὁ uerbis , neque alio plane modo interrogari, ac responderi debere. Itaque satis ex hoc intelligimus, ab hac diis nitione stipulationis uoluisse iurisconsultum scripturam excludere , dicit enim, quibus , non quorum scriptura. Non neso quidem, quin sicut hominem pictum tape hominem dicimus, iste literε , quoa uerborum imaginem nobis quandam ostendant, atque codem significandorum animi sensuum munere iungantur , possint aliquo modo uerba appellari, ueluti clim dicimus uerba constitutionis , uerba epistolae, ut in l. solent, in s n. ff. de osse. praesid. At cum simpliciter uerba dicimus, ueramq; ,& propriam huius uocis significationem inspicimus, de iis solis uerbis intelligendum censemus, quae uoce proseruntur; Idque non tantum ea ratione , quia constet uerba
a uerberatu dicta fuisse , quod aere per linguam intra palatum uerberato promantur, namque hoc per se solum, non ita prorsus nos moueret sed quia iurisconsulti lape in eodem orationis contextu & uerborum, & scrip tntae distinctam mentionem faciunt, atque hanc ab illis disiungunt. Ecce enim Vlp. in l. a. f. iussum. E. quod iussu. dicit nihil referre , siue uerbis, siue per epistolam pater,uel dominus iusserit. Et Caius in l. consensu. sup tit. prox. dicit neque uerborum, neque scripturae ullam proprietatem desiderari in ijs conuentionibus , quae consensu fiunt. Paulus quoque in l. non figura , eod. illo tit. orationem, quam exprimunt literae ab ipsis literis distinguit, sicut etiam Iustin. in β. ult. inst. de obligat. obligationes uerborum distinguit ab ijs obligationibus, quae literis contrahuntur. Ex quibbus omnibus legib. declaratur quisnam huius ὀiffinitionis sensus sit. Ac multo etiam magis ijs legibus , in quibus expressim cauetur , haec quae Pomponius sinpliciter uerba appellat, esse uoce proserenda, nec posse fieri stipulationem nisi utroque loquente, ita ut contraheprcs sese inuicem exaudiant, nempe ut qui stipulatur uerba audiat promittentis, & qui promittit uerba stipulantis, ac propterea neque surdum, neque mutum posse stipulari. l. i. in princ. S 6. vlt. in l. i. f. penult. su p. it. prox. Sc in *. mutum, inst de inutil. stipulat. Hinc porro constanter affrmamus uen imam esse Baldi, atque Aretini sententiam, qui in l. I. in eod. negant posse epistola etiam inter praesentes contrahi stipulationem, ueluti si prssentes sortEduo uidissim sibi epistolas tradant, quarum in una interrogatio,in altera resiponsio contineatur. Quanuis enim scriptura probetur tacta stipulatio. f. item uerborum. inst. 1
eod. idq; non modo η de stipulatione, sed etiam si de promissione tantum illa mentionem faciat,legitima scilicet praesumptionis suffragio accedente. l. I. C. eod. f. si scriptum. inst. de inutil. mp. & arg. l. Publia. T depos tamen aliud est scriptura probari stipulationem iam factam , aliud est scriptura stipulationem posse seri, nam
S scriptura instrumenti probatur testamentum nuncupatiuum , non tamen ea
I erficitur. Quae sententia Baldi, & Aretini a caeteris quoque communi consen-
197쪽
tiores m d. l. I. in princ. Sed non uidetur mihi haec qua Eo tantum disputati nis apparatum promeruisse. Neque enim ulla unquam sat firma ratio poterit asserri, cur ubi de scriptura agatur, cuius usus in absentium utilitatem inuentus est , utpote prssentibus minime necessarius, concedendum id fuerit presentibus, quod a 4 sentibus negatum esse perspicue videmus. Multa quidem hac in re cominiscitur hic Iacob. Mandellus nu.38. dum conat ostiirdere prssentibus potius, quam absentibus esse concedendu, ut hoc modo stipulatione contrahere possint. Verum ea cu cavillis plena sunt, tum longe admodu petita. Nemo enim no uidet, quam alienu inter caetera illud s sit, ut quia corporis tactus in acquireda posscssione minus interdit necessarius sit. l. r. 6. si iusserim. isde acquir. posses s. l. pecunia. ff. de solui. propterea etia uerboru solenitate in stipulatione omitti posse dicamus. Nam cum possessio naturalis si sin5 ea a legibus somnia assumpsit, quae ab ipsius acquisitione oculoru intuitu excludat, imo uero hunc idoneu esse acquirendae possessionis modu iurisconsulti interpretati lino quide fictu quemadmodu Doct. existimant sed uerum, ut alias a nobis demonstratu est. At uerba stipulationis materia sunt, qua sublata consistere stipulatio nullo modo potest. Nec minus etia alienu est argumentari ab ijs legibus, in quibus videmus uicidi circuitus gratia unua alique actu occultari. l.licet.f. I. q. de iure do t. in l. 3. f. ult. is de donat. inter uir. & uxore
q ueadmodu hic, neq; hic uitet circuitus, queadmodu ibi; imb enim maior circuitus induceret, ut ipsemet Mandellus falet, cu hisce rationibus postea respondet. Quod si etiapartes ita conuenisse proponantur, ut absq; loquela, ultaq; uocu emissione fieret stipui
tio,ut proponit Do . Mar. infitil. i. nu. Ia.eande nihilominus sententia retinebimus. Stultum est enim existimare, polia partiti conuetione stipulationis substantia mutari, quod S Bart. docet in i .de his. isde transact. & Imol. in l. quicquid adstringendae. infeod. Sic uidebimus cstera quoq; omnia argumeta leuissima esse, quae a nostris in hanc questione cogerunt. Vnu tamen est, quod non plane contenendum uideat,desumptu ex l. nosigura. sup. tit. prox. quae lex non tam huic nostrae,c5muniq; omni u sententis aduersat,
a quam in se etia perplexitatis habet nonnihil. Non figura literaru inquit ibi Paulus sed iaoration quam exprimunt litem,obligamur, quatenus placuit non minds ualere,quod
scriptura, quam quod uocibus lingua figuratis significaretur. Quibus uerbis uidetur illa duo exaequare, quod scriptura obligemur, & quod uocibus lingua figuratis. Quinucio expressim dicit, non minus ualere scripturam, quam uerba, cum in scriptura non characteres, ac figura literarum, sed oratio, quam illi characteres exprimunt,arietatur. Quocirca uidetur hinc posse colligi non minus scriptura, quam uocibus lingua figur tis fieri stipulationem, tum quia etiam scriptura, ut dicit Paulus, orationem,& uerba cotinet, ilim etiam quia facit illa tam generalis, atque absolutὸ tiadita exinuatio, ut quod alibi dicitur, stipulationem debere uerbis fieri ad scripturam quoque uideatur extendi posse. arg. l. i. f. lex falcidia. isad legem latcid. l. Marcelliis. E. ad Trebell. S l. si quis seruo alieno persuaserit.C. desuri. Nos illud ante omnia ut compertillimum ponimus, non posse illius legis sensum esse, qui primo aspectu esse uidetur,nempe, ut tan tundem prorsus, atque ab Alutὸ etiam quoad stipulationem scriptura praestet, quantum uerba. Namque hoc modo non pollemus negare , quin huc lex penitus aduersaretur aliis legibus superius adductis, quae loquelam, atque exauditioncm requirunt ab utraque
parte; unde di mutum,& lardum a stipulatione excludunt. Cum saepe contingat eius T 1 modi i
198쪽
modi homines posse scribere. l. discrens.C. qui test. facere possunt. Et licet ii 5 desint, qui ita disputando sibi placent, ut uel ad hoc ipsum respondere non dubitent, tamcn qi ae
ab ipsis afferuntur resiponsiones, sunt eiusmodi, ut nobis illas consutare non sit neces e. Quocirca hoc retento uideamus,nu in uerba Pauli ucriorem aliquam sentcntiam ad nutiant. Ego mitiis aliorum explicationibus, quae apud ipsos autores uideri poterunt, legem illam ita omnino censeo intelligendam esse. Reuocandum in inc moriam cst, squod plenissime supra ostendimus, conuelitionum omnium illam potissimum diuisonem esse, quam indicat nobis Vlp. in l. I. f. conuelitionis. T de pael. nempe alias re, alias uerbis fieri, uerbis hoc cst alio quocutique modo, quam rci traditione. Nam ctim a rei traditione discesseris, nullum aliud est frequentius, aut aptius declarandς uoluntatis, a que consensus instrumentum, quam uerba. Quae uero uerbis sunt, eas diximus aliam rursus distinctionem admittere. Aliae enim sunt, quas non tantum per se habere aequitatis iudicatum est, ut absque ab a forma a lege ipsis praestita, ad agendum essent idoneae, S hae ii oti aliter dicuntur legitime contra isthiaeque aliter eis caccin obligationem inducunt, nis uocibiis lingua figuratis contrahantur, hoc est nisi stipulationis forma adhibeatur: Eiusmodi uero conuentiones non sunt nominatae, neque in certas ullas species distinctae, ac non nisi stipulationis ope ad agcndum cis caces sunt. Nis vcro sui at, quas tanquam firmiores, frequentiores, ac mutuis hominum comercijs magis accomodatas, Iopriaecipuo quodam iure per se ipsas log s receperunt. Atq; in ijs placuit non ullam exigi solemnitatem uerborum, sed solum spectari conscia sum quacunque ratione expressum, nec quicq rescrre, utrum lio cibus lingua figuratis, an si riptura iste consensus significar tur, cum non minus hoc, quam illo modo obligaremur Quaproptcr sspe a uirisconsultis admonemur, posse eiusnodi convcntioncs, in qui biis solus consensus attenditur, etiam scriptura,scu per D stolam fieri, ur in l. r. 9. ideo. supra tit. prox. &in l. i. ff. mandati, in l. i. in fin. F de contrahen .empl. Nam dum rcccptum est solo consensu illas persci, eo ipso nihil aliud est inducti ina, nisi ut non scitum uerbis, scd etiam uriptura fieri possin i, quandoquidem utroque modo rcctis lina E consensus signis caretur. De his conitentionibus, loquitur Paul. uad. l. non fietura id enim neccilario concedendum esse paulo post demonstrabo ac ne quis posset exitu mare quatenus hoc placuerat, ut non minus quam scriptura ualerent uoces lingua figuratae placuerat uero hoc, ut dixi,in
his tantum conuentionibus in quibus receptum erat, at lcndi consensum quocunque modo expressium. l. I. f. permutationum. cum simil. ff. derer. permut.) nequis, inquam,
posset existimare, uim obligationis in figura literarum esse positam, tollit hanc errorem Paul. aitq; non figura & characteribus literarum tunc nos obligari, scd oratione quam exprimunt literae, soq; consensu,& uoluntate: nam & consensum, S uoluntatem significat oratio. Sentit ergo Paulus ad obligationem ualere quod his quasi instrumentis significatur, clim dicit placuisse non minus ualere, quod scriptura, quam quod uocibi stingua figuratis significaretur. Quod uero hisce instrumetis significatur, nihil aliud est, quam coniensius, quem siue literis, siue uerbis significemus nihil refert, quantum ad eas Obligationes, de quibus ibi Paul. loquitur, nam de omnibus illum non loqui dictio illa, quatenus,optime ostendi liquae ui sua continet celatiuit,eatenus, quicquid contra Accursius cominiscat. Piobabile esse hanc interpretatione hucusque uidimus,atq; illi uer tiba mirifice conuenire, nunc uero & penitus necessaria illa esse, hac enumeratione ostendi potest. Nolo qui ibi P ulu de obligatione re,c5 tracta,ipsius vcrba perspicue osten
199쪽
d ir, neq; hoc ullus unqua ausus est in dubium reuocare. Rursus non posse illum loquide uerborum obligatione multis legibus supra demostrauimus, nec fanὸ uerisimile est,
legem quae tanti momenti decisionem, quantum ad uerborum obligationem, contineret, lub alio potuis, quam si ib tit. de uerb. Obligationibus,sore collocata. Postremo nec
potest ita intellisi Paul. ut de literarum obligatione loquatur, quemadmodum pleriq; δ iensere. Nam si de illa scriptunae, seu nominum obligatione intelligimus, quae antiquis simis temporibus fiebat,& ante tempora Iustiniani musit esse desjt, credibile non est de illa uolui si e Iustinianum luis legibus quicquam cauere quq iam penitus ab usu recessisset, ut ipsemet testatur Inst. deliter. obliga. in primis uerbis. Si uero de illa intelligimus de qua loquitur Iustin. in illo ipso tit. de liter. obliga. fatis iam superius a nobis demonstratum est, illam nihil aliud esse, quam mutuum praesumptum, neq; a iurisconsultis suisse cognitam, tanquam modum a csteris obligandi modis distinctum; ac propterea Caium in l. i. in princ. sepra tit. prox. cui obligationum species c numerare propositum est, caeteras omnes accurrate sui se complexum,solam uero litcrarum obligationem prorsus siletitio praeterijsse. Restat ergo ut Paul. in l. no figura, de ijs obligationibus locutus sit, quae solo consensit contrahuntur. Atque ijs porro uidimus uerba illius legis usquea- deo conuenire, ut si eum,qucin isti pra diximus esse iuris concilii sensum , ucllcmus nos exprimere, lion aptioribus, imo nec propemodum aperitoribus uerbis uti pollemus.
Hac lege in hunc modum explicata, ex qua alioquin uidebatur colligi posse, scriptura
recte fieri stipulationem, iam nihil plane aliud obitat, quo minus communem sciatentia,& iregatiuam amplectamur. Cui tamen non putare locum esse, si ita stipulatio facta proponeretur, ut unus alterum his uerbis interrogasset, promitiis ne mihi quod hac scriptuI 3 ra continetur3 & alter respondisset, promitto. Ne lite enim dubitarem hoc casu, quin stipulatio utilis esset, siquidem adest hic quod priori casu deerat, nimirum v crbis express
iacta interrogatio,&responsio, ita ut qui stipulatur promittentem, ac qui promittit sib pti latitem exaudire possit, id quod exigitur ad stipulationem; auod uero uerbis expri- matur, quod in stipulatum deducitur, id neq; exigit Pompon. in hac diis nitione, neq; i alibi a nostrarum legum autoribus cautum reperio. Quin potiris si ex coniccturis aliquibus apparere possit, quale,& quantum illud lit, quod per stipulationem promissi sum fuit, id uolunt haberi pro exploso, ut diter te tradit Marcellus in l. triticum. insccid. quam ad hoc pariter Alciat. adducit. Itaque non uideo, cur non possit id exprimi scriptura, quae non modo stipulationem nulla ex parte incertam reddit, sed maiorem cautionem,&certitudineniat serret blet. Qua ratione videmus illam in multis casibus necessario requiri, quos enumerat Accur m l.con trahitur iis de pigii. ac picnius glos in c. I.f. postquam . decensib. in s. Hic porro quali interpretationis instar habet scriptura, quam interpretationem si quantum ad interrogationem, & responsionem, ubi uel borum exigitur solennitas, ueteres iurisconsulti non grauate recipiunt, ut Vlp. in l. r. in s n. linseod. multo certe magis hic illam admitterent, ubi non modo nullam requirunt ueriborum expressionem, sed quod actum est, pro expresso haberi uolunt. Concludamus: ergo posse hoc modo fieri stipulationem, cum neque lex, neque ratio ulla sit, quae pos is sit id uideri prohibitum, arg. l. nec non .f. quod eis. sis ex quib. catis maior. Legum insuper nonnullarum argumento hoc ipsiim confirmant recentiores, nempe l. alle toto: ssde haei ed. iust. l. institutio. is de condit instit. iuncto β. ante haeredis. Inst. delcg.dc&J. proxime β. penult. is, de his qua in testam. del. quae fan E leges huic selitentiae non pasrum suifragatur,sed longe magis stringui ut mihi uidetur quae proxime tradita sucrut. . A RG.
200쪽
Nunquid quod colligebam rex hac dictione QUIBUS . nimirum uerbis ipsis immea
diate fieri debere stipulationem,rectὸ a nostris coangustetur, ut locum non habeat in stipulatione ficta,& ubi utilis tantum actio competit.Item re ne illi tum fit cinci, tum actiones utiles acceperint.1 mibus legibus Doctores demonstrent, ex ficta imputatione actionem compe
a Veru ne illud sit, in ficta, seu praesumpta, stipulatione uerba non adesse. 3 Quam multas fieboues nostri comminis. cantur ueteribus Iurisconsulti si incognitas, unde sibimetipsis difficultates
Non cadit fictio super re impossibili.: Non habuerunt ueteres Iurisconsulti legis condendae facultatem. Papiniani, aliorumque aliquot Iurisconsultorum scripta a Theodosio. appro
et Rigomodo possint fictiones ab iis specie bus dignosci, in quibus quaeda potius
rationis similitucio consideratur. 4 In fictione facti mutatio semper est necessaria. Fiaioncs translatiuae.
io In acquisitione rei legitae nulla fictio in
ir Ex fictionibus, quas uel inductivas, uel priuatiuas Doctiappellant, uir aucae sunt,quae uerὰ fictiones dici possint. Ia Non semper, aut necessariis ijs uerbis, quibus uulgo creditur, fictio importatu licet ne3andum non sit,quin illa ipsa, de ad fietionem reserantur. 13 Quae causa, seu quae occasio sit fictionis inducendae.1 Nunquid dispositio. l. qui in utero. ff. de stat. homi. fictionem ullam contineat. is Quaenam in nostris legibus fictiones appellentur. 16 Tam longὰ distant hic duo inter se,actus fictus,& utilis actio, ut unum ab altero oriri non possit. ctum 17 Vtilis actio, quare dicatur,& quare ins 18 Quare utilis actio interdum detur, ubi est praetermissa stipulatio.
AT non admittunt nostri interpretes perpetuum esse hoc pronunciatum, quod diximus colligi ex hac dictione QVIBVS, traditurq; etiam expressim in l. s.liis
cod. cum alijs supra adductis,nimirum uerbis ipsis omnino stipulationem fieri debere. Putant enim hoc non procedere,quantum ad fictam stipulationem, in qua uerba nulla interueniunt,& tamcn ex ea nobis actio competit,atque id multarum leguexemplis,demonstrant, nempe l. non enim aliter. in fin. cum l. sequeri,is de adop.l. unic. C. de rei uxor. act. l. cum ostendimus β. ult. T. de fidelia Ttiit. l. si sinita. f.eleganter. Tde dam. insect quas allegat Bar. insin l. i. in princ. in I. oppos. Alia sq. e etiam ibidem ad hoc adducunt Ripa, Alciat.Crotus, Galiaula,& caeteri recentiores, ut apud ipsos uideri poterit. Quoniam uero quae ipsi hac in re docent, nobis plane falsa esse uidentur, Scuin hac materia stipulationem, tum etiam in alijs multis errorcs maximos inducere posse, nonnulla breuiter hie duximus adnotanda, in quibus nos a caeteris dissentimus. Primum in eo dissentimus quod Bart. multoq; etiam expressius Socinus, Iason, & alij di cutit, non esse perpetuum illud pronunciatum toties a Iurisconsultis usurpatum, in stipulationibus uerba esse necessaria, sed ex eo restringi, quod in ficta stipulatione uerbano interuenire perspicuum sit. Siquidem nos negamus uspiam fingi stipulationem,quin simul fingantur uerba suisse adhibita,idque magis rationi cosentaneum eRCum enim substantiam stipulationis uerbarerficiant,maxima cum ratione semper negari poterit,