장음표시 사용
91쪽
st supillum esse, putes tmen , puri
sis lici e res stas sine tutoris aut horitate admisi rare , ηιn capies usum; quia γinis raris nulli prodest. Si inite eit , si emas a Praelato , ratus Capitulum mniensisse , cum non consenserit , potes praescribere :Sin veto arbitratus tuisti, Capituli consens tun non requiri . praescri re non potes . Ad fundamcntum comitarium opinantium respond. Ad usucapiendum requiri quidem bonam fidem theologice , id est , bonam com scientiam 1 sed catti non sufficet e , si adsit mala fides civiliter , id est , quae virium aliquod cx l in habet ,
1 xcipiuntur tamcn ab hac Sententia , qui inculpate Og tan Jus civile, nullivb, minores 23. annis; rutti- ei non habentcs copiam contui loris . Nam ideo legum civilium latorcs juris Ignorantiam in commodis acis
qui tenuis prodesse nolunt , ut desidia evitetur , di h mines ad legum sciznt ιὸin Lxcitentur : Consequenter , o in quibaeuam perionis Juri ignorantia toleretur, eaque citam inculpata theologice sit , tune bonam hiana indurere poterit,quae omni Jure ad usucapiendum lustietat. . Nis. Quod ii ignora nita duris dubri sit, seu circvnuod diversae sint Daetorum probabiles opiniones, ta. lis ignotantia bonae ii dei posscisonem impcdire non et, het, quominus usucapcre possi L . NH. Praeterea, dum
eis, te alienam rem Possidere, ex zmpto , aliave per
sonali actione debitorem esse, vel ius V. C. aedificium tollendi , se liram aperiendi quae ianv obligatio
od agendum, .vel non a naum P. labi millum compet xe , i 'ias crapitonem nec inclica C, nec perficere poma qua mala fide uteris.
o oblinationes . quae sollam sunt ad patiendum .
Prescriptionis tempore legitimo extinguuntur tota acti vis negligentia , lau cessatione , etsi reus obligationem suam non ignoret . Lxempla habes l. In legibus m nati s , tu a obligantibus misit ad solvmdam poenam ante judicis lententiam , seu e actionem; sicut cernere est 1n poena cOmnitis ob vectigal non solutum : Nammeus I,ost displum, line litis coii testationeqtrinquennium,e, libi amplius vendicare non porcit . I atis est etiam fictio injuriarum , aliaeque Praeto ae , quae anni spatio xtinguuntiir . II. in actionibus , quae Iule civili imventae, eertoque temporis spatio desinitae suiu . v. C. inductius venditorem rei venditae vitium etiam sine dolo reticenum, competit actio rictibitoria, vel quamio minoris, quarum illa semestri hae anni spatio e tinguitur , manente. nihilominus naturali obligatione ad danini eomI enlationem . ill . Servitutes rusticae cxtinguuntur per solum non usum tempore legibus definito, etsi is, qui praesci ibit, probe sciat alteri tale ius
compσcre, puta , Itancris , vel adius per fundum ali Dum : Non enim vi talis servitutis doniinus fundi e gitur admonere alterum , ut jure suo utatur , sed patita iuummodo , si utatur. IV. Eodem modo actio laypothecaria, praesertim in generali hypotheca sundata , poli lapsum temporis legitimi institui amplius non pota est eontra tertium possessorem , puta , bonae fidei , &absque fraude emptorem , et ii tempore currentis Prae scriptionis probe sciverit, rem oppigneratam esse: Cum neque hic teneatur ad aliquid agenuum , sed solum ad patiendum, ut a se vindicetur, si debitor, excussis h nis suis, sol kendo idoneus non res eriatur. rertia conditio ad usu eapiendum frequenter requisita est titulus rationabiliter PraesumPlus s nam verus non cit necessarius puta. quia aliquis rem emit, d no , aut haereditate accepit , probabiliter arbitratus , dominum esse, a quo accepit. Talis enim dicitur polia sidere , ela ulucapere Pro empto e , pro haerede , pro donato , legato , di omnim pro suo . Interdum tamen opus non est, timium Pisis ethonis nosse , aut ostendere posse ; eum nihilominus bona fides eonsistere, di Ulaia capionem temporis diuturnitate perlicere queat. Ratio: Quia facile etiam in proprio facto ex temporis lon ginquitate oblivio contingit , ut dicere aliquis non
possit , quo titulo rei possessio ad ipsum devoluta sit . Quare in dubio bonae iidaei , iurisque praesumptio stat pro pressetare, dummodo is capax st.
13 Res mobiles triennii spatio usucapiuntur eum titulo, di bona fide, etiam contra Ecclesiam Romanam. Excipe res furtivas , ad quarum Ulucaseonem requi ia
ND. Res mobiles sine titulo usucapiuntur adversus quemlibet, etiam Leci iam quia mn constat de prsevi Iegio spatio 3 annorum. Rex immobiles eum titulo usueapiuntur inter praesentes c id eli , in eadem Provincia , sub eodem regi mine domicilium habentes decennio 3 inter absentes
c id est, qui domicilium sub diverso teg ine habent θMota e
spatio viginti armorum ExeIM : si res immobili, a
malae fidei pom isore pacto aliquo ad te translata sit .
tune enim requiruntur 3 . anni.
Loquinnir autem hie de bonis privatorum ι Nam bonatum immobilia , turn mobilia silet , quae fisco iam incorporata , & acquisita sunt , non praescrib intur, nisi pore longissimo , puta 3o. vel 4o. annis . Quod si
meo nondum incorporata , sed vacantia sunt , vi non sunt denuntiata litto, praetcribuntur tempore ordinario tot aenuntiata, requiritur timpus quadriennii. Si autem ob crimen hieo tommIsta sunt, puta, ob ve tigal non solutum, aut ob crimen laesae Majeltatis , aut magiae .
si loquimur de fisco saeen lati , omnis actio spatio ς annorum extinguitur 3 si de Leetessiastico fisco , tune
requIratur spatium Io . annorum.
Secundo. Adversus Romanam Ecelesiam praeseribitur
. annorum spatio . Tertio . Adversus inferiorem xceleliam, Hospitale , Monasteritam qn. annis . Quar
to . Advolax Monasterium S. Benedicti , & ordines eorundem privilegio gaudentes do. annis. Quinto. B na legata, donata, vendita civitatibus, & quae ad e ronam regni . vel Provinciam spectant , Ioa. annis . dexto . Alienatio seudi sine domini consentu facta a tπε . quamvis bona fide κcipienti, praescriptione nota obstante, te Mari potest a domino. i fes immobiles sine titulo usucaptuntur tempore
Iongininio , scilicet m. o. 6α vel 1 . annorum iuxta disterent ram eorum, pdversus quos Usucapio m
cedit . Excipe r Nisi ius commune resistat possessori , vel aliunde vehemens suspieio sit , possessonem malai, ii , in tota cquiti tam esse , tune neeesseeli Ollendere vel titulum apparenter julium, per quem tIidatur prae Iumptiu malae iidci , ve. Ostendere tempus
possessitonis Immemorialis , id est , cuius initii nulla memoria existat. Nam talis immemorialis posscssio it ducit praesumptionem tituli , vel acceiti privilegii, si
capacitas si in praescribente ; nam uti restas fimpcr pro lege rubetis. l. a. in princi p. s. eod. V C. Si Epilampus alienae Dioecesis Ecclesiam , vel decimas ic inpote immemoriali potialeat . br Regulares beneficia , tamquam regularia , cum Episcopi praejudicio absoue titulo tempore immemoriali teneant : Si latet a solve dis decimis pari antiquitate immunes sint, vel D - 1ani ab ordinaria iurisdictione exempli : Si inseri dies Duces tributa imponant , n unctas cudant , vectietalia imponant , vel similia faciant , quae ad merum Imporium spectant , de lupremo Principi , tanquam speei Iia ejus privilegia , competunt. Is Praescriptio immemorialis plura specia ta erim moda habet. Nam non censentur comprchensa statuto , aut lege , quamvis generalibus verbis prohibente fieri Praeletiptionem , puta , nulla et raser pro Orne εἴ ante rQuia haee Praeleriptio deliderat specialem derogati nem , quae heri non solet . ljaeterea Pialetiplici immemorialis nullum ectinitum annorum lcmpus requirit , sed probari debet per felle, , quod senes , qui
iam vivunt in semper vim unt , ciaiertire ita elle, nerve unquam em rarium p O quod et inmunis is , O
uir s per opinio , ac fama de Me facto , neIue extat
B. Quod dixi de rebus immobilibus, intelligi d
bre de Praescriptione rerum incorporalium , sive Jurium , puta , Ulustructus , annuae praeitationis , iuris patronatus &e. quae proinde io. annis inter praesenIes, IO. annis inter abientes eum titulo colorato absolvitur, absque titulo 3o. annis ι modo tamen observetur diligenter , quo tendat Piae scriptio , an contra Ecclesiam , aut Principem Tune enim qo. annorum , aut posse sici interdum immemorialis icqu itur. i5 Triennio pol sidens henelicium Eccletiasticum cumbam fide ius in eo acquirit. N B. Debita omnia adversus actiones ei viles , tam reales , quam personales , eum bona fide , saltem longissimo tempore, puta, ro. annis, praescribuntur. Excipitur vero actio hypotheeat ia , quae go. annis tollitur, si ipsemet debitor, ejusque lixi cs posscssor se.
Praeterea omnis actio , seu accusatio criminis , a annorum decurtu a die eommissi criminis Praescripti ne tollitur a ). Quoad adulterium, & erimen Peculatus absolvitur Praescriptio spatio I. annorum.
, , sa Ex iure novo . vi bullae Benedicti XIV. adis eradiccndam, Consessarii qui in Confessione sollieitati runt I nitcntes ad venerea, denunciandi sunt etiamsi
is post ipsam sollieitationem longum jam tempus eia
17 Successor in possessione numerare etiam potest tempus antecessoris sui, si is bona fide posscdit, iccus,
92쪽
NB. Si mutatio Meidat in personis , contra quas praeseribitur, putata si fistus, ves Ecclesia suecedat priavato in haereclitate bonorum, tunc usucapienti aliquid ex tali hae ita te bonorum computandum est tempus secundum proportionem respectivam, ita ut . si meὸi
tatem usue apicinis compleverat ante mortem personae privatae , alteram medietatem complere teneatur juxta
privilegium i cedentis , videlicet, si usucapiens inter praesentes s. annis landum bona fide possederat ante successionem Eeclesae, medietate temporis quadragenarii , quo contra Ecclesiam praeseribitur , nempe Q. annis opus habebit ad Usucapionem comple
IS Mala fides antecessoris nocet successori universali, sive haeredi , quo minus is usucapere possit . Ratio :Quia haeres eum defuncto quasi una persona censetur.
aod si universalis ponetat sit bonae fidei , etiamsi
antecessor malae , potest praescribere tempore longissismo, id est, annis 3o. Is Usucapio semel ecepta interdum currere desinit . postea iterum Noeessura . Praescriptio autem dormittempore belli , Ee pestis, si bus non ditatur , vel homines alio di giant , vel Leclesia careat Episeopo, vel habeat inutilem ad agendum , puta , si is, contra
quem praescribitur, agere non possit, puta, filius eo paratione bonorum adventitiorum , uxor comparatione norum dotalium, quorum plenam administrationem,
di quasi dominium maritus habet. B. Usucapio omnino interruiWItur , si possessio , vel bona fides amittatur , vel possessori lis moveatur , S continuetur r Si tamen actor litem deserat, vel in ea succumbat , non censebitur interrupta Usu
io Si res Minorum temporis diuturnitate usue piae snt , eonceditur illis benefietum restitutionis in int arum, continuo quintiennio a die, quo natu majores
a I Exemplo Minorum , simile restitutionis henem cium competit Ecelesiis, aliisque loeis piis . Et habet Iixe teli itutio in integrum etiam locum adversus alte ram Ecclesiam. ia Si quis Reipublieae causa abiens fuit . vel in h stium potetiate constitutus erat, vel alio legitimo im--imento detentus, quo minus res, vel iura sua, dum
contra eum Usucapio curreba , repheret , Praetoria mquitate in integrum restituendus est, quadriennio a die cessationis impedimenti. iani rem legitime uiueepit , etsi in Iuris ignorantiam postea nihil excipiens restituat, repetere tamen Potest , tanquam omni iure indebitam . Nam Iuris linorantia, etsi non exeuset, cum agitur de acquire eo, excusat tamen , eum agitur de damno rei aequisitae , juxta reg. Pastiniani L ff. de jutis , & facti
innotantia . Iuris ignorantia non prodest aequisere ν Ienturi s ; suum vero petentibus non nocet. Atqui per Ulaeapionem dominium rei plene trans sertur in usuea.
mentem , juxta Tholosanum e Sicut traditione , ita σε sucapione rem nostram facimus . are in l. omnes . C. de praeseripi. dicitur et Eum, qui uiscepit, plenis dinis munitione securum csse. Sequitur ergo hine, quod, qui rem Ulaeapione sibi plene aequisitam ob Iuris errorem pristino domino restituit , nihil obesse sibi de heat, is tanquam solutum tam civiliter , quam naturaliter indebitum condicere , sive repetere Iure possit.
4 pluribos casib tonsulere poterit conscientiae sui Paetulentis . Hares e. D adinvenit Patrem acuuisi visse pecuniam ex iniustam clarione, ac proinde pluribus icrupulis inquietatur. observet
titur ii pomi iudicari, ratrem habui me bonam fidem . di titu
lum putativum. M a x. s. erat v,r timoratae conscientiae, di eas Pecrania ex aliquo contractu acquisivit, quamvis postea aliqua ratione claudicasse eos scatur. Cum tunc pater illas pereunias patio trium annorum praescripserit, non habet haeres onus reitiis
mendi . Idem dicas , si adinveniat in haeredιtates res mobiles , mas per triennium bona fide, ες cum aliquo titulo possederit . Si vero non habebat titulum, sed solam bonam fidem , tune necesse erat possedasse Diio triginta annorum . Quod si pater ha.
hens binam fidem non possedit rininta annis, susscit fi ipla M. .ex annis po*darat bona fide ἔ nam in ipso etiam adestiatilliis hauditatis, adeoque respectu ipsius lassicit ad Maselibe dum 1 aum trium annorum . Praelata doctrina applicanda est ipsi poenitenti , fi bona fide serat negotium alias u iustum . ex quo me iam acquisivit et fi bona fide , ct eum tituto tem, obilem noti sium possedit.
S. .ero in haereditate reperiat rem immobilem . puta aliquem undum . qui alterius D minx erat , tune Consessarius ad consuisitandum eonMemiae Poestilentis , seq.entia observet. Si Testatorinae in mala fide, haeres non potest illam rem ut suam retinere..iii ι te haerea eontinuaverit bona fide possessionem per tempulaextraordinarium , nempe triginta annorum, vel quadraginta, si
muta res sint Ecclesiae. II vero Tetitor mi in Maa fide, di
titulum hibebat possidendi, sufficit si pondarit de em annis i
ter praesentes, & viginti inteT absente . quadraginta vero si h na 1mninhilia erant Ecclesiae. UM adseriemham, lassicare si t te tempus tuerit expletum per possessionem, quam bona fide M. it Testator , di eam , qua continuavit hona fide in hare de , nam tunc possessis Teiutoris modest etiam haeredi. observandum etiam praelatam doctrinam valete, si sermo fit de retius . quis 'scriptioni subiaceant, quales noa sunt fideicommissa. de
Applicit Confessitius eamdem doctrinam Poen tenti, quem M.
inveniat aliquam rem alienam immobilem possidere . Possedit a. g. aliquis rem fructa seram immobilem cum titulci , & -- fida novem anni , tus tenetur retinuere eamdem rem immodilem inon vero fructus, Rum per sex annot percepit , nam illos letae seripsit. Si veto non habebat titulum, nee ipsos fructus potest i tinere, nam tam non Praescribuatur nisi spatio tristata annorum.
De Servitutibus , earumque Praescriptione ἰt Riplex est Servitus. I. Per natis , quae a per-
λ sona personae debetur, videlicet ius, quod do minus habet in servo , seu maneipio . Cuiusmodi Ius
Servitutis nunquam praeseribitur r Quia aequitas nota patitur, ut aliauis propter errorem temporis diuturnitate ex libero servus effieiatur . Eeoatra libertas zO. annorum spatio bona fide praescribitur. a. Est Servitus mixta, quae a re personae debetur , videlieri Ulasse
ctus, Habitatio, te usus, eum haee a substantia rei , sive proprietate separata legis , aut hominis dispositi
nis alicui constituuntur. Et talis Servitus praeterimi ne comparatur eum bona fide , seu titulo Io. annis inter praesente , 2 . inter absentes, sine titulo tempore longissimo Io. annorum.
2 3. bervitus realis quae a te rei debetur 3 est du- lex, urbana, & rustiea . Urbanae dicuntur , quae uranis praediis, id est, aedifieiis, habitandi gratia eou- structis , annexis hortis &e. inhaerent . Subdividuntur in assirmativas , V. C. ut aedium meatum stillicidiunt
in aream tuam recipiatur , vel ex domo mea in doamum tuam transitus pateat i Et negati s , U. C. ne altius aedes tuas tollendo prospectum aedibus meis adita mas , item , ut fenestram tuam in muro tuo tibi aperire non liceat . Λlias seclusa tali servitute euique id liberum est , nisi certus modus statutus sit , ne aedes altius aedificenturi vel nisi quis fenestram in muro suo
aperire velit solum ad devictum vicini , quod non
praesumendum in dubio. Rusticae Servitutes dioentur , quae rusticis praediis inhaerent; ut agri, prata, pecorum stabula a i mibus sejuncta . Talis Servitus est , quod per agrum tuum transire , iumenta , vel eurrus agere liceat, quae diei
3 Servitus urbana , & rustiea vel eontinua est. eo tinuum actiim habense, ut servitus aquaeductus, stillieiudit admittendit vel discontinua est, cuius usus per i tervalla ell, quia ab hominum actione pendet , U. C. iter, actus, aquae haustus. servitus realis , si cominua , vel quasi continua st, praescribitur eum bona fide io. armis inter prate
tes, Q. Inter absentes, etsi titulus non interveniat.
N B. Quis ex gratia tibi eo editur, id non potest
a te praeseribi, V. C. si quis patiatur ex gratia agrum suum a te transiri , aut te fingulis annis invitet ad
prandium. In dubio tamen ex diuturna V. C. quotannis recuserente praestatione sicilius rei potius praesumitur obtrugatio . seu debitum.1 Servitus assirmativa, si discontinua fit, cum tit Io praeseribitur tempore ordinario , sine titulo tempore immemoriali. NH. L. hoe iure, I. aquaediictus, T. de aqua qui tidiana i Ductus aquae , cujus origo memoriam excesserit, jure constituti loco haletur.5 Ad Ulaeapionem Servitutis negativae requiritur, ut dominum in re sua aliquid agere volentem inna fide r pellam; ex eo tempore eomparo servitutis pi essionem, ouae si tempore ordinario eum titulo, immemoriali veronne titulo eontinuetur, Uiueario perficitur. Vesuti si Titius domum suam altius tollere velit, aut senestram
ha pariete aperire, & ego illi prohibeam, ratus prohibendi mihi ius competere, illeque aequieseat, compar tune possessionem servitutis urbanae in domo Titii. Eadem ratio est de aliis juribus , quorum possessio nes tione consistit . V. C. Ut Capitulum Canonicum aliquem iure suffragii per viam Praeseriptionis privet
necesse est, ut eum ab actu electionis bona fide removeat , illeque acquiescat.
N B. Lex Mynsingerit Per unum iniim praestiti sera vitii cum bona fide , de 3o. annorum decursa landuta liberum usucapi potest, ut frudalis fiat.
93쪽
Corollii Imri . si tu sesente Tliis , ae patiente ad
les allicum benesciam Clericum praesentasti, Ia ruam tibi ius praesentandi debeat ut , in eaque persu ione 3o. annis cum bona fide petititisti, absolvis rivi seriptionem contra Titium : Si vpro Titio nesciente ν& iulante praesentasti . rςquiritur tempus imaeeinori Ie . Exinde enim aequiris titulum , ae Iuris praeseriaptionem e Nam nesciens Titius adhue ςiνilitti pomdere censebatur.
Ulastructus , Ac Servixules rustieae per solum rumulam tolluntur decennio inter praesentes, inter abse tes m. annis; Non item Arvitutes urbanae , sed necesse est , contrarium Servi uti actum bona fide me eeri . Veluti , si aedos tuae aedibus racis serviant , ne altius tollantur , etsi ego tenet iras meas obstruxero, non incipis praescribere ad verius me Iibertatem , nisi de tu aliquid novi feceris, videlicet aedςs ruas altius sustuleris. Ratio: Quia , nili aliquid contrarium alterius juri fiat , non nascitur possessio libertatis 3 sine possessone autem non procedit Praetcriptio. N B. Si Jus Servitutis tibi constitutum non habeat usum quotidianum , sipd aquam U. C. ex alieno iando duore possis aestate tantum, requiritur tempus dupli e tum , videlicet zo. anni inter praesentes , ut tali iure per non usum ejus via Praescripxionis spolitris,
TRACTATUS ILDe Restitutione. CAPUT PRIMUM.
t o Eritutio est dammi injuste dati secundum aritia
X, mcticam aqualitatem resoratio . N S. Iniuria alia est materialis 3 eum rem alienam possides bona s. de , putans esse tuam . Formalis alia ; si rem Mei is,
cum scias , vel scire possis, ac debeas , id asendi ius
a Duae rellituendi sunt radices . Una ex parie res acceptae, Be postatar Altera ex parte intuitae accepti ris, seu laesionis , ob quam res ablata domino restitui, e , etsi , qui injuste laesit, nihil ex ea possideat. N B. r. Mensura restitutionis faciendae ob injuriam solum materialem , ratione rei acceptae , possessae , d het esse quantitas possessionis, id est , ut tantum relliis uas, quantum ex re aliena possides, vel inde loeupi tior factus es . Mensura autem restitutionis iaciendae ob injuriam formalem, ratione injustae damnificationis, debet esse quantitas alieni damni, ut nimirum, quat nus alter laesus est . restitutio fiat , nihil attendendo , utrum is, qui laesit, V.C. aedes incendit, aliquid inde habeat, nec ne NH. a. Hae duae radices Interdum eo rrunt in ure , apud quem si res turtiva melior , sive auctior secta est . debet cam ita auctam domino suo restitu re, deductis tamen in foro conscientiae expensis, quassur utiliter feeit . Si autem res surtiva in manu suris deterior sacta fuit , quam si in domini potestatu man. sisset , tune cogitur domino restitutionem damni praeis stire ratione injustae Iesimis. Interdum hae duae resim tuendi radico separantur V. C. in rem alienam bona fide dente; is enim solum ex primo restituendi caripite obligatur: Item, ia rei alienae destructore , qui , nihil inde possideat, solum ex seeundo restituendi capite obligatus in . . .. 1 NB. a. Pro sola iniuria , si nullum damnum prutri et imabile datum sit , restitutio Deienda non est ante Judieri sententiam. Exemplum habes in adulterio, quamvis notorio, si exinde nullum aliud dammim pi veniat marito adulterae, nulla ei relu tutio fac da est an foro conseientiae. Ratio conclusionis est i Quia r stitutio est actus iustitiae commutativae s sola autem imjuria . quatenus pro ea satisfieri debet , non est obisctum iuuitiae eommutativae, sed vindicativae, quod ad Blaetitiatum spectat. . in o Restitutio solius iustitiae eommutativae actus est , restituito saetenda militibus a Duce , qui inaequaliter diuidit spolia, transit in actum commutativae iustitiae, adeo , ut restituere teneatur secundum arithmetieam Res ablatae , si extent . restitui debent sim dum numerum, vel, ut Iuristae loquuntur , in specie , vel seeundum illim genus , ae qualitatem 3 ut pecuniae pro pecunia: Vel si sit res usu non absumptibilis, ut
aedes , aequivalens hia viri arbitrio reddi debet.
rarum misere ablata si me scrium ad salutem sa 'o Estituere iniuste ablata est necessarium ad sal
tem , necessitate praecepti is Patet Rom. II.
Reedite omnibus debita. Ratior Quia rem alienam d tinere, destruere, continet iniquitatem. de injustitiam. quae alio modo tolli non potest , nisi pet rellituti nem: Ergo a Licet praeceptum restituendi secundum formam staffrmativum , tamen includit negativum , de ita semper, di statim obligat dum creditor rationabiliter i ritus est sicut omnia negativa praecepta , V. C. x stituere, de non detinere. a Unicum est peccatum iniustitiae retentionis, Ac non reui tutionis r Quia opponitur unico praecmo imum. non rotinendi, de con uenter restituendi.
dvertere debet prudens Conseilarius non satis esse dispositum IT absolutisne poenitentem, qui habet Mumum rettituenda, nisi nul liabeat vim utra restituens. itatim ac dabitur oppaturnitas. dum possit. ita enim exposcunt pracepta n iva. quae obliga v semper. A pro semper, I s. Cum ille . qui tenetur ex ossieto ad alterius damnum pr. cavendum , debeat ieire , quAE ad tale o rum pertinent , ad ruod non tenetur qui ex ossicia non oblitatur . idera observ-um . Theologoa . Confessarios . Parochoi , Iuristonsultos S dantes ex imoerantia crasti pravum consilium. ex quo sequa uealterius damnum, teneri ad restitutionem et etenim eum Κε . moprii ossicii teneantur ad talem linorantiam expellenda , iam n pravo consilio sunt causa alterius iamni, elarum est pro Mur ex ipserum iniusta actione si .itet culpoui, 2 per consequens teneri ad restitutionem. III. Cum dicerimus seeundiam maiorem, vel min rem Muga tionem culpam, quae in aliquo te re est , in alio posse stile gravem oblitare ad restitutionem, ideo Confestarius in penis da negligentia, ex qua damnum sequutum est , debet praecipua atten ere . an quis teneretur ex stipendio ad tale damnum reis movendum nam lune, cam consa maior obligatio , omissici maioris dilιgentiae potest Rravis iudicari . Demus e. g. Medicum liquem emate non ex stipendi , fel ex pura charitate . si non sit ita frequens, ct diligens in invisenda infirmo, non ita laetis graviter merabit , dummodo notabiliter non deficiat . At hedeo mo illius diligentiae . quae in praefato casu reputaretur lava , gravis ponet judieari, si ex stipendio medeatur aegro Φ. tune tenetur , diligentius . & frequentius invitere infirmum .
Idem diuas de Iurisconsulto, de Custode rerum alterius M.
De Possessore bone fidei, Garreus resiluere
teneatur si Donae fidei possietar , si intelligat , rem alienam
esse, non plus restituere debet, quam Poydet , nisi legitime praeseripserit . Quod si consumpserit res, nihil tenetur restituere , nisi in quantum locupletior inde factus est. Ratio : Cum bonae fidei possessor nullam injuriam intulerit , non oblitatur ex eapite injustae acceptionis , sed solum ex capite rei acceptae . &possessae: Quare plus restituere non eogitur, quam misfidet . V. C. Si vestem holosetieam zo. aureis vale tem , & a iure tibi donatam bona fide accepisti , 8e attrivisti , postea vero dominus comparet ι imprimis ipsi restituere debes vellem attritam , quae sorte Tuamplius, quam Io. aureis valet . Deinde compensam del. attritionem vestis, non omnimode, sed quatenus ditior factus es t V. C. Si eo anno 6. aureos te v nicndo insumpsisses, nisi vestem holo sericam dono a
cepisses, ε. tantum, non Io. aureos restituere creeris.
Quos si vestis illa non donata tibi sit , sed .,
nihil praeter vestem attritam restituere debes i Quia nihil dirior factus es , sive patrimonium ruum auctum non suit. Item . si ad coenam sultivam invitatus suisti , ad nihil teneris , nisi quantum domi de tuo erogaue anisi de rema furtiva participasses . . . ' - . Item , milites ex mandato Superioris in causa dubia, vel bello materialiter intulio bona sde pugnantes, intellecta postea injustitia belli , non tenentur resarc Ir rapinas, nisi in quantum locupletiores facti sunt, non attendendo, quoa loratiationibus Δ e. male consuri ps rint; quia nihil eontra tultitiam peccarunt, clun Ign
a Fructus alii sunt rei ; alii industriae , ut lucrum ,
quod negotiando acquiritur, vino, pecunia, dic. Fructus rei alii sunt pure naturales , quos natura producit , ut istus animalium . hobae , &e. Aui sunt mixti, ad 'quorum productioncm aeque hominis industria, quam natura operatur ι v. C. Metes, caseus, V Dum, oleiam s
94쪽
oleum lana Hae reseruntur pret 1 domorum , i
mentorum &e. locatorum s qui Ductus ei viles dicumtur, eo quod non proprie fructus sine , sed ad similitudinem fructuum Iuro civili eonstituti , iuxta l. prae diorum , is de usuris : Praediorum urbanorum pessoner
pro fructibus accipiuntur.3 NB. Fructus Mixti dieuntur tales a Iuristis;
turales alitem a Theologis . Item fluctus alii sunt x
cipiendi, pendentes s alii peKepti a solo separati. Fructus . vel potius lucta, quae metae industriae sunt, ad bonae fidei, uno et i m malae fidei possessorem omni I e spectant . Nam sicuti structus rei rem sequitur , eiu ita domini m ; ita luerum , veIuti fructus industriae , ad euiri pertinet, qui adhibuit eam.
Coroll. t. Si quis alieno instrumento opus elabor Vit , ad artificem , non ad instrumetiti dominum arte fa m pertetnet r Instrumentum tamen, & usus vat 1em dom no rei restituere debet. Ex me unia surtiva , motiationi exposita, lucrum proveniens ad larem
4 Fri ictus pereipiendi, V. C. scelus in utero , seg
aes sol di adhaerentes , una eum re domino eius cedunt; quia uensentur pars rei s giter* . .
Fructus rei non selum naturales , sed etiam mi Ri, ex re alῖena x ercepti, si extantes sunt, domino re-mtui debent . deductis expensis , di aestimatione Iab D. Ratio . mia locupleturi ali sis non debet eum ciarerius Iactura . Reg. 48. in ε. Et l. nam hoc. ff. de condiet. indebiti r Natu; a .cauum es , neminem cum alterius trimento fieri Dei pletiorem . Locupletior autem fieret bonae fidei possessor, fi praeter expensas suas viliquid ex fructibus rei alienae perciperet. B. Fructus indulitiales in foro externo ei vili, stiparati sunt , seu percepti , bonae fidei possetari acquiruntur ζ tune , si extantes sint , a domino repeti Non possunt. initituta actione reali vindieationis , sed tius condictione sine causa , vel Judicis implorato
auxilio, & ossiciti ob aequitatem . Fructus autem merenaturales, V. C. poma, separati, bonae scii possessi xi non acquiruntur. Quod dicitur L 48. T de aequir. rer. dom etiam naturales sint honae fidei ponsessoris , id verum eii , eo quod bonae fidei possessor Ioeo domini habeatur interim , dum illi lis non m
vetur , adem ut , si fructus etiam rurales aliena.
Tit , ad nihil teneatur , nisi forte inde locupletior factus sit. 6 Ptetium loeationis ex re aliena ad eius dominum spectat , licet dominus rem , si penes se habuisset ,
nunquam loeaturus suissct i Hoc enim est per aeeidens . Exemplum habes in aedibus alicui eloeatis , retorque aureo alieno , qui non numeratur inter res usu
absumptibiles , sed eius usus a dominio separati, alteri eoncedi, & per se in aestimationem venire potest r Dare pretium elocati torquis non est merae indus fiae, sed i plius rei fructus; quippe eum propter ejus uium pendatur , consequenter ad rei dominum spe
V Si bonae fidei possessor huc ius rei absumpsit , restituere debet , quatenus locupletior ex iis factus est ra uia, ut supra l. Iq. s. de eo die . indebui, Me n rivrie actuum est , neminem cum alterius detrimento fieri Iocupletiorem.
8 Bonae fidei nossessor Ductus perceptos ex fundo
alieno breviore tempore , id est , 3. annis , usucaperem test, quam ipsum landum; qui Ne quia tempus tot guin ad eum ulucapiendum requiritur.
Riguis in proi observanda. - me lac bonae fidei ad restitutionem mn teneatur , misi tam x sit diti e ea re aliena, aliqua dabo mempla , ex qui hin potest. t Consessarius quolaumque casus tela vere. Si e. s. aliquis eo quod ex cibo furato comederit, pepercit suae emiue, nonoebet rinitiine quanti valebat ille cibus, si multum stabat, se aquantum ex propriis nori minum e parcendo suae caereae. Si p percisti istae .esti, tu quod consumpseris bona Me alienam . nonoctes restituere pret uni istius , fi multum stabat, sed quantum non expendissi, eo q od non eonfiampseris propriam. Quod si in Pmno casa fi non e-vdisset de tabo alieno , neque oe proprio comedis et , ae pariter in secundo casu si vestem alienam non consumpsisset. -- eonsum ire propriam, nihil tenetur resim mere, quia in nuim esset vitior observet etiam Confessatiras in dubio , an aliquis lactm luerit Ioeupletaor ex re aliena, nul am dari oblinationem restitutionis. quia eum semper mesiae sit condirio possidentis , talis obligatio est clarae probanda in utroque foro . Observet quoque, Mod si tim ae Polla et hona fidei cognoscit rem alienam esse, ta odiror unitate , debet eam statim restituere, di si sit in mora eulpabali restitutionis, esservanda sunt circa eum regulae posset nistrata fidei.
De Possessore mala fidei , quatinus restitueret miratis f
r Alae fidei possetae est , qui iniuste possidet p
NI. seiens , vel per erassam ignorantiam seire i
termittens , iiis sibi non competere . mo non eoinprehenduntur ii , qui improprie malae fidei possessores dieuntur , post eauiam in iudicium deductam , & litue testationem, iuxta l. sed etsi, ubi Iurisconsultus ait isu iam pocl litis contestati em omnes hicipiunt m et ei possessores esse . verum hi , eum causam dubiam
actori ltatim cedere obligati non sint , si antea bonasde in possessone suerunt, non tenentur , si eausa e dant , nisi de fructibus post litis contestationem per e tis , vel quos negligentia sua perei pere intermis
runt : Fructus vem pereeptos ante litis eontestationem restituere debent, quatenus extant.
- 1 Si res apud malae fidei posse orem ea su fortuito periit , alioquin etiam peritura apud dominum , nihil
restituere debet in eonseientiae soro; non ratione aceeptae rei, cum nihil ex ea possideat ; neque ratione i iustae damnificationis, eum eausa damni non extiterit , quando sine ulla. eulpa , v. C. hostium ineursione , civitatis deflagratione periit , nihilominus peritura .
a si vero iniquus possessor eam dolo absumpsit,
per erassam , leu mortalem negligentiam perdidit , tune tenetur aestimationem eius domino praestare, nihil obstante, quod, si ei a late ablata non suisset, tamen
periisset a Quia in hoe casu sui iniquus posse r st
est eausa interitus, ae proinde restituendi obligationem contrahit ratione injustae laesionis. N B. Si publiee setatur, rem perieulo incendii, hostium direptioni subjectam esse , aestimatio rei tune plurimum imminuitur, ut proinde fur , si tali rerum
statu rem instimat , minorem restituti nem fatere debeat; quinimo fieri potest , ut ad nihilum absumptor teneatur , si videlieet res nullo modo ab interitu tib rari posse videatur 3 quia tali casa merito dominus iidivitus non est . Sin vero eripi possit , tune revera domino valet, ideo ad restitutionem tenetur. U. C. M les abstulit vestem ty. storenorum , transiens per Pro vineiam non hostilem casu , ea ratione dinus , quod si ipse non auferat, alii sine dubio auferent. Si abstinilit animo ressituendi per oeeasionem domino , nihil peccavit , imo negotium domini utiliter gessit: si a te in abstulit sine animo restituendi , pectavie , quia invito domino rem alienam abstulit 3 potuit tamen peccasse venialiter, eo quod, licet vHis Mias tempore pacis valeret II. florenis, tamen imminente hoste vix IO. Periis : quia tempore belli , & dum hinis in propinquo est res multum deereseere solent . Quod attinet ad restitutionem , si aerepit animo restituendi domino , adeoque bona fide , ac postea domino resti tuere non possit, neque pauperibus debet c a '. a Id tamen ego nequaquam admitterem et a ,, iam in casu hie expreta r nam semper habet rem , is quam scit esse alienam , res autem alienae si nonis possint restitui domino , ex veriori sententia debent ,, dari pauper abus. Quamquam lateor Laym. mi opini
ri nem non esse fundamento destitutam; nititur enimi, Draesumptae voluntati comini. B. Fur mercatori in navi flumentum furans , &statim absumens, si postero autem die navis submerga tur cum omnibus mercibus , tenetur ad restitutionem iquia semel contracta obligatio restitisendi mereatori stumentum, iniuste ipsi absumptum, subsequente fortuito
N B. Fur per crassam negligentiam servandi amittempoculum aureum furatum tenetur ad restitutionem.
nihil obstante , quod poculum periisset , etsi domino non fuisset ablatum. Ratio : ..ia aliquis rem alienam surando ex iustitia obligationem involuntariam ratione delicti sui eontrahit, non minus, quam Depositarius, v. C. voluntariam ex coluractur Ergo sicuti Depositarius non tantum dolum, sed etiam eulpam theologia eam, praesertim latam, sive mortalem, praestare dein, ita & fur.3 Inventor rei alienae , si neseient , ad quem pertineat , eam per erassam negligentiam amittat , non obligatur ad restitutionem. Ratior Quia nemo cens
tur causa damni ideo, quod, cum Deile illud impediare posset, neglexit , nisi ex iustitia obligatus sit: Astari ventor hoe easu non est oblieatus ex iustitia ad rem
custodiendam; quia obligatio vel est voluntaria ex pacto, F vel P. Dumaci P. L
95쪽
no rei pactiis est , nec contra eum deliquit : Ergo .
c Exeipe : Nisi dominus rem per aliam personam
iecepturus fuit set , dc ego praeveniani , teneor ad te. stitutionem , nam alioquin damnum injuIlum domino inferretur , quippe qui merito invitus cst, ut res , iis tali Obligatione , auferat ut .
. c a T Ego tamen dic crem in eo casu inventorem
in teneri tam Iem cust ire . eo modo , quo tenet
is tem in deposito acczptam , ita enim poscere vide ,, tur charitas christiana , de tacitus hominum cci is sensus ; ergo si uti n eo calu depolitum tener tur testituere , ira de rem ita Inveniam , de nonia custoditam.
Maiae fidei possctar tenetur restituere omnia meis libra metua rei totrio seca s quae V. C. fiunt itercor
aione , plantatione P deductas tanacn expensis tam n celsariis , quam utilibus . Ratio piloris Conclusionis est i mi augmitum . seu melioratio rei intrinseta domino ejus cedit,consequentar etiam fructiis ex re , erusque intrinsecta mpli rationibus percepti eidem resiluendi sunt et Abim piorum vero fluctuum aestimasetionem tenetur Ictii lucre a quia intulit damnum ini
N B. Neque resert , temet si dominus , si in sua m. tetate rem servasset, non tantos fructus inde percepi, set: Nam id tuus sortunae cedere debet, quod res clus
plus in manu iuris fructificarit , quam si issemet eam posse8isset.
Idem locum habet in creditore , qui fructus omnes ex fundo sibi oppignorato Perceptos , deductis expensis . de aestimatione laboris , rellituere eogitur , ni Lil obstante, quod dominus cium non tanto studio colui set . Ratio posteriqris partis Assertionis eth : Quia stadius non intelliguntur , nisi deductis impendiis . l. Ductus , sistulo matrim. casus muraenire
potes , qui hoc cnus deducito vis cimpendiorum. e
ιructibiis P impediat . Id habet Iocum 1 a soloe conscientiae. N R. Melioramenta extrinsecus adiuncta a malae fidei possessore , V. C. si tirae , januae , lapides' pre, tios , di sine incommodo domini separabilia , retineri sunt. s Si res intrinsece audia , sive melior effecta apud Dialae sdei posessorem postea decrevit i V. C. si iurequum furatum deteriorem reddiderit 3 restituere t uetur secundum valorem status Optimi r Quia augmentum intrinsecum ad dominum rei spectat , cique u Lim una cum re ipsa restituendum est . Quare , si a fure absumatur , aut detestor reddatur , injustum damnum inscrt , Quod es compensare debet . Semper
enim fur moram facere νidetur , ait Ulpianus . QModsi vero etiam apud dominum res similis deterior sacta esset , etsi ab iniquo possessore in statu optimo resti.
tuta suisset , tune satisfacit tur redituendo rem in natu deteriore , ad quem , sine culpa tamen sua, pervenit . Aatio : Quia hoc ea tu i ut per moram restiis
tuendi nullum re ipsa domino damnum intulit c b .c b in Si tamen sur absumpsit . quasvlo rci erat in statu meliori , statim .se constituit debitorem deratare illius , in reddendis autem debitis non estis attendendum damnum creditoris , di ideo censeo in is se a Mixti casu de filigine. o NB. Si res in manu furis extrinseca aestimatione
mina , V. C. modium siliginis , de tune carius venis
dita est , latissaeit domino , ii res similis ipsi resti.
ruatur , vel pretium ejus secundum taxationem te poris , in quo restitutio sit . Ratio : Quia ille valso extrinsecus non censentur fructus, seu augmentum rei,
sed potius industriae , ideo non rei domino, sed pos- sttari etiam malae fidei eedit.
Semper tamen lucrum omne eellans , Ee damnum emergens domino iniquus possessor rei tituere cogitur .
Exemplum tueri cessantis est , si dominus U. C. Du
mentum non servasset , donee deeresceret , sed malo. re pretio vendidisset , imum hoe ei resarciri debet . ixemplum damni emergentis est , si proPelea , modequus , v. C. aut frumentum ablatum , vel de ito tempoce restitutum non suit , ipsemet dominus co .vius est frumentum , aut equum majori pretiomere. ἀNB. L. Ductus . F. eod. Fructus non inculo pere
sti , sed qui Minese percipi miserunt, aestininidi siau .
tio : Quia in casu injustae da trinitieatinis dominum
. Consessaesus dum vult με te injustum posteramn ad re
nitutionem pretii alicuj re , qu in Domitius servam Noelebatiasque ad tempus, quo mel, Ot sulum erat, obser et non esse ooti Lanuum ad totum pretium . quo tunc iterit , sed solum ad via. tium, quod e respondet mi, si illa in erat subiecta alicui peri--lia ,3 ita ut posset interire. antequam ad tale tempus Pet veni. HI . Fur . p. vendidit itulum Sempronii. qiii uolebat tuum servare usque dum maior factus csset, non tenetur fur reddere an tali cara totum pretium. duo itetisset talis vitulus sinus hosnam poterat mori , antequam pervem lset ad illum itatum velialterius poterat parum incrementi acquirere Aea In rebus agitur quae vel postrat perire, vel quae fortasse P rum meliores evalleremssunt, si dii trahamur a iure n statu aeteriori, Aerant aliu- a Domino lervandae usque ad Sintum meliorem , arbitrio boni viri aestimandum est, quλntum valere posset lpes tueri a Domino spe . ratu . di iuxta eam coligandus est ior ad reititutionem , ita ut quo maior est spes Heri , eo sta maiorem restit tumem est obli gandus . Quod ii Dominus non erat servaturus usque eum ad meliorem Statum peruenisset, di fur servavit, ct eo tempore vendidit, debet ex opinione, quam puto verissim m. to iam pretium Di ino dare . qina pretium e t Iluctus rei , diductu tamen ne ce uariix expentis pro ea .re factis, S ualore laboris.. II. Dum Consessarius audit Poenitentem aliquem damnifiea me in re, ex qua Dominus fructus sperabat, vel maias pretium per. curarum , non itatun obliget ad restituendum valorem res , s. mulque ipse fructuum percipιendorum . Abstulit e. g. Poetinens parvum Uitulum . quem Dominus volebat vendere poli aliquos annos sanum strandiorem , satisfacit fur tuae conicientiae , ii st rim restituat Domino pecuniam, quae tu heiat ad emendum alium sinitem vitulum ; nam emptione iurus poleti libi Domnus c-4 Pentare totum, quod passus est, damaum . Quod si novus vitis. Ius e tui moriatur, uel patum incrementi aequirat, tuae nota plene satisfieret clando pecuniam pro emenda alium vitulum loeci urati, nam alte tortassa non obiisset, vel maius acquisi Winet i crementum . Uatut ergo obligatio aliquid aliud restituendi arre trici viti prudentis. Qua dieta sunt applicanda sunt iura mi garulinam, qua valle erat oxipara , incidenti arbustulum . ex qua post aliquod tempus fructus sperabantur. fi detur osus, ut testi ruendo Domino valorem rei ablataehnon possit statim substi vere aliam similem rem, ex qua luerum , seu fructus Dominim
rutabat. lune Consessarius non solum debet obligam ad rellitue dum valorem rei , sed etiam vatorem sper lucranda , seu perciis piendi fructu . Ill. Multoties aneeps est Consessarius in determinando quid restituere debeat fur , ii res furata creuit di decrevit in pretio , dinelcatur, an miniu vendidisset tempore incrementi, vel d. erienti; si etenim pol et Consessarius seire quo tempore erat RDomino vendenda , tacite esset determinare pretium rei titu indum, attentis tamen, quae dixi in fine secunda tegulae . In casa Ditur, quo ignoretur, an Dominus venditurus esset rem tempore pretii maioris, vel metii manimi , Confessarius oblitet mi remis tuendum pretium, quod est medium inter maius, di minimum. vendita e. g. est res sin a a triginta ni mix aureis , ct dormiedecrevit pretium usqua ad viginti , Confessarius obliget 4 te. nituendum viginti quinque ita enim aquilas servator ; nam etsi fur fortasse damni Maverit Dominum solum in pretio viginta aureorum . torie etiam damnificavit in pretio aureorum tris, ta ἰ R sicut aequum non est triginta solvere, quia incertum est , an tan um intulerit damnum; ita aequum non est viginti solum. modo solvere , quia utque ad triginta potuit damnum intrare . Solvat erso medium inter viginti . & r. inta. IV. Notet item diligenter consessarius iacillime incoepisse possidere cum dubio eos , qui emunt ab iis , qui prudenter non sunt iudicari Domini rei , quam vendum . Hinc saltem M.t iudicare lissessores dubia fini illos , qui emunt a Filiis a. altas , di a Famulis , si vendaqt ut suac res , quae ncta solent ad ipsos pertinete . l'taecipue autem tales iudicandi int illi, qui emunt a mulier lix , vel homuncionibus ex plebe leticum . nam illud solent iurari Mereatoribus . Quamvis ergo isti en in
res neterunt a quo emerint . vel cui debeant rei titueria , de cient pro qualitate dubia restituere pauperibus , ut sui ra uictum et . v. Quamvis ex communi doctrina non iant ocouccnda ex de iis voluntariae facta eirca rem . quae re tituatiat . nihil mimis no tet Contessarius pro Maxi dissicile esse , ut tala, L .mnis no reddant ipsam rem aliqxis palla aestimabiliorem . Hinc est , quod lieet Dominus non sit cogendus ad ses .enda, Omnes expensas , ipse emim indiget re sua , non ornamento illi nihilominus cum talas expensae , qua parte reddunt rem ae tim tritiorem . rein ducantur ad expensas utiles , possunt in aliqua parte . arbitriosei licit viri prudentis , detrahi tam a Polla lore bona , quam malae fidei.
VI. Potest accidere ut aliquis scienter emat rem alienam cum Dac intentione ut illam Domino restituat . in h- easu obfers re eit , qaod si postea Dominus non comparea , emptor , detra.cto metici erogato , debet dare pauperibus quod superest . Si --m Dominus compareat, poteit ab eo exigere linum pretium Er- . tum , s rem ipsius minoris emit , quam valeret , nam ut itinter gestit neeotium ipsius Domini . Si vero eam siauit furi ae quali , vel maiora pretio, Dominus non tenetur solvere nisi id , quod iustum reputatum luerit arbitrio viri prudentis nam tunc Emptor non utiliter gessit Domini negotium . dc ti lite tot utri Pretium teneretur solvere , deberet omnino emere rem saam . Secas esset dicendum , si illi res tam grata esset Domi- , Minotum esset, voluisse quocumque pretio illam e manu sinu era
uviaram restituere debeam damism Disse datum er A eontrahendam obligationem restituendi ex in x capite iiijustae laesionis duo sunt necessaria; de ut damnum illatum sit , & ut contra Iustitiam , sive per injuriam illatum si . Qiare si quis in aliena sylva contra domini sui voluntatem Iigna caevit ,
96쪽
ca non tinebitur de dinino 3 quia omnino involu rarie, & sine in uria illatum est. , , ta) Adde ex eodem Laynian et in caedendo
, Iumotum easu occidat , non tenebitur de damno
is ex hae ocelsione allato , sed tantum de lignis , &is damno sylvae. I Praeter damni executorem etiam eoncausae ejus ad restitutionem obligantur , quorum novem sunt: δ , consilium, consUM , palpo, recursus, Participatu, mauua, non obstos, non mavifestos. a Qui expresse, vel tacite mandat damnum inferri, de eo praestando tenetur.3 Ratiliabitio damni illati mandato aeouiparatur in ordine ad poenas Iuris , non autem in omine ad restituendi obligationem : Quia rati habitor non est causa effetens damni, cum ad praeteritum non sit poteucia. Regula illa ita in o. I alii alitisuem retrotrahi, ermandato non est dubium ae stiparari; cbθ intelligitur de contractibus celebratis nomine neseientis , & postea r ei habentisi item de poenis me Iudicem inserendis rati- habitori ob delicitam nomine ipsius patratum. Tene tur ad restitutionem consilium dantes , di monentes damnum inserendi . Saepe etiam accidit , ut imperiti Iuris sint oeeutores, & hi non tenentur ad restituti nem, sed eorum Consiliatii , M voeati clientum , Consessarii poenitentium. Tenebitur vero si ex rati habitione in eausari sit, eur illarum damnum non reparesur. Male consulens damnum inferri damnificato cindelmum raequentis obligatur , si ex eulpa , saltem crassa quippe quae in delictis dolo aequiparatur , norem ordine ad poenam, sed ad damni resartionem yco ullum noxium dedit. Ei veto , sui eonsilium sequi- obligatur consulens, nisi dolosum fuerit, id est, nisi fraude ignorantem cireumvenerit , juxta Reg. ma. in s. Vullux ex eo bilis , nis fraudulentum sit ,-ligatur . Et Reg. 47. u. Consiliι non fraudretenti nuuia obtigatio ιβ . Quod si ratione status , vel muneris malorem, quam alii, peritiam profiteatur, U. C. D ctor , Consiliarius , tenebitur etiam de eulpa. Ratio discriminis eth: Quia posterioris generis personae , dum peritiam praeseserunt, qua catent, hoc ipso oret piunt alios , qui ipsorum consilium ex simplicitate sequuntur . Qui autem talem peritiam non profitentur , h rum consilium nemo prudens sequitur , nisi prius cx- Plorarit, num expediat, nee
Qui alterum , eerto proprefitis a se ipso determinatum , ad damnum inserendum suo hortatu magis adhue eonfirmavit , non obligatue damniseato quia non est eausa essieax, ut da mirum absolute , & seeundum Ebstantiam inferretur, quando alter per Lipsumsitas incitatus erat ad id inserendum o nisi eausa fuerit, ut maius ei damnum in erretur , tunc tenetur de excessu. U. C. Suasisti furi , volenti iurari I o. au- mos, ut suraretur 1 . teneris rettituere Ioo.6 NB. Qui materialiter tantum , non veru eausaliter c inquendo formaliter in ellectum θ damno coope ratur, restiteere non tenetur , V. C. tenens furi laa-Iam. ce In externo tamen foro tales merito puniuniamur ob delictu in s praeterquam si dumis metus excuset, iit cxcusantur ruitici , cum a milit citis mortis metu
adiguntur ad praedas injustas avehendas. IIU. C. Plines pes Mn ampedieme latrones in terris suis , &c. iamulus non impediem fures extraneos in domum ingredientes, cum possit . Judex mulctam non tenetur exigere , nisi sit coniuetudinis loel , seb nimalia, illius ossicii non est sicum ditare i Judex te. t et ur ad restitutionem, si negligat Reo imponere muructam , & telonarius , si negligat exigere vectigal . si rellis fugiens sit , vel declinans testimonium , & petnegligentiam testimonii sui innocenti caulet damnum snon tenetur ad restitutionem , nisi veritatem relam caula sit, quo minus innocens alium te: tem adhibeat. Falsus teliis te tur ad restitutionem damni. , , ce bi tamen per sententiam Reo mulctim x ,, dixeri , tunc I ptur exigere , ut per se patet . Si is cut etiam tenetur J udex mulctam a lege impositam is erigere. 8 Qui donum accipit a fure, ne elamet, aut ne i dicet , non tenetur ad restitutionem , tali sua potuerutatione iurem animosiorem reddiderit.
Rusia in praxi o serva, . t. Qutinuis verissima sit illa doctrina . neminem teneri ad
ramnum reparandum , nisi fuerit causa eis ax flames . Me ueposse a damno repa ndo eum , si Meeutoe iam erat determis tin xl illud inserendum , ninilominus Consessarius in direxi non statim debet huiusmodi Oeυι- acquiescere . si ergo dete minato damnum statim insme suadeat quis , mandet &α ut ii Ioa inferat , pote it Confessarius illum a restitutione eximere , quia iam ille erat determinatus , di consequenter conullum .im mandatum ia damnum non inlluxit. At u a uix , quamvis esset determinatus ad damnam inferendum , nihilominus nolebat illud inserte nili poli plures dies , aut poli mensem , tunc o servare uehet Contes us au esset spes ut intra tale tempus nimum mutasset, ut comnumter accidere solet, quando non ansertius ira servescit. Sa certo moraliter dabatur inlis spes , di au- quis ibo mandato , & consilio luit causa ut ex Mutine damnumitatim inserret , vel quod an uin postea non mataret , tunc contulens , seu macius in desecta principalis teneatur ad rei liuionem , quia patet inius tuisse cautam damni. H. Gansiueret item Consessarius, quod quamvis consulens muniri maluin determinato maius inferre , non ιntelligatur eau efficax tutus damni , quia non consulit malam , sed electionem minorix mali . nihil minus tederetur remtuere , si adjuvaret
zmino nisi una insere adimi, quia Iane estit mala minx ibIII. Eo quod non Maratur ad restitutionem nisi qua fati cam a eme dat uti , Coasela ius ab vivat ab onere restitutionis ilia Ium , qua suo exemplo ea causi tantia . ut si quis in hortum ingrediendo ad aliquia sarripiendum , aexempla iso alias amam prae 'im . Q anuis igitur qui is exemplo vis
cet alios in au Mas ad mala- , peccet cimita talaritaram . nis raminas nos dicιtur essi citet influere in actionem
Consentientes, fautores , receptatores , si eoneausae Gnidii existant , ad restitutionem obligantur 3 V. C. suffragiam dans in electiom: indignit Pura , si essie axeoneausa sit i secus , si tu postremo eligas indignum , eeas qua dem , sed non at damni eompensationem teneris, si tamen fuisset electus: Escaciter alium concitans ad injustam vindietam . V. C. caupo Mdomum suam filium prodigentem prosectitia bona r cipiens , Advocatus iniqumn eausam manifeste , vel occulte sulcipiens, vel recipiens furem , quatentis sor-maIIIer Hir est 3 item ementes a sure res furtivas , sciente v eum larem , quia sunt remptatine surti r Demibus I. 3. R enatores non minus celin yuunt, suam aures es. δ
ri Diaumfammas cantra patris voluntatem domo sua su- ,, δειρι us ad prodigendas pecunias profectitias a P M tra .c. - ,
dine solum ad restitutionem teneatur , si ratione pa-- , onicii , adeoque ex iustitia impedire debeasti sinctum exequatur . Generaliter verum est , - si ad xii quoamalum solam decimus occasionem , non totis init oblia tio Vν .d- ssicaciter derivare a sola maliis .' , Vinis oecasione . Theologi ab retia tuti e tuum , qui dedit alapam alteri. uae iste consumptus mortuus est. nam in indine ad mortem Ilum tuit occasio, non causa per se ianuens.
amna quo famam , neque enim ejus intihi, ei. perpetrati . verum quidem est . im. iure ratthabitionem retrat rabi , ct mandato commeati ut h vel quantum ad poenam in foro extera . . vel quantum Ea nis11.
comperium est , famulos , vel rustiem aliquod damaum manduci Domini perpetras' ἔ onda postea al
est in his casibus Dominos non solum tene
o Intellige si sue etiam te scalam ma
is, .., um t , usque cum ma satisfaciant propria oblis liquando Personax serupulosas , dum timent, res se miscere propriae conlatentiae , ae stando suffragium , vel ab approbando quiae vel tb iliterveniendo illis tacietatibus . vhi de illis
igitur noli su stragium , semis impedire. Peccant positive reprobando , quoties pariter impedire possent i remant M.
oficia intervenire deberent. Dissicister etiam ex. η ara pol ni a re ititutione, si damnum iniuste sequatur. quo P . ut di i , rarione inca . vel statur debebant sive loque io impedire , di non mpediverunt. eertum sit teneri ad restitutionem vituperantes.
ulcisci tui perpetratur, nihilominus observare deis cum aliquibus Theologis , inadvertentiam , st--ω intelligantur restitiit inti emisis aretariiri non esse absolum protesii 14 plara Minna timis . nihi-λ- impcdiunt i nam eonvincuntur revera res, pro- .2 ΠΣ - mpediurene alios damnilisent . Ultra quam Ἱμ amat tu a ut o cificio imp-e huiusmodi eamna ta.
97쪽
taciunt domum suam facinorosorum asylum . ix. sunt participantes in actioni damni Matiua . adeoque t nentve ad restitutionem , qui ad eum defendendum comitanturmalesactorem qua assistit ut explorator, ii aliquis toste superare..iat a qui rema defendit l, qui praedam custodit ι qui etiam ueminister uiaraiii exigit usur s , nili torte ut ex minitim minus principalibus, qui eas non ex/Mnt , ita solum numerent reo nix , strabant die. , nam hi possunt oculari , si non possint de relinqueea sine cravi incon inodo usurarii famulatum . Vide ei. tim quae dini e g. m. - . x. Cum teneamur ad restitutionem damni illati omnes . qui eum possent illud impedire , ct tenerentur impedire ex ossicio ,
ves ex contractu . adhuc tamen non impedierunt, observet Confessarius omnes sequentes esse rei titutioni Oh xi t Curatores ,
di Tutoeres non impedientes damna ipstrum . qui suae tutela. &ςvra sunt coinmitis: Medici , et Chirurgi graviter desie, .ntes in cura infit motum , si habeant stipendium et ratiosa milias non impedientes . quin uxor . tib ri , & servi alios damnificent ν
'tincipes non impedientes latrocinia . monopolia , homicidia . aliaque damna . atque idem dicatur de omnibus his , qui exeracent publicam potessatem . Custo*s agrorum , montium , virunorum &e. graviter negligentes in impediendo damnificatores :setvi nou impedie ex extraneo rem donum turripere ι nam mistione famulatus censentur Oblimit ad cultodiendas res Domi ab iniuriis exterorum , nos vero tenentur ex iustitia eas tunicontra Domesti eos , nisi serie illis fini speciest ter eredita . Custodes Gabellarum non impedientes ipsarum defraudatores . V
rum tamen est , quod quamvis sint obligandi ad restituenda da mna seu ta ob non solutam g bellam , nahilominus non siint obliganai ad poenam solvendam, quam tuerent defraudatores heli, rem . si essent a Custodibu acri lan . ratio est , quia licet hujusmodi Custodes teneantur ex iustitia accusare defraudatores . id nihilominus non est in ordine ad mulctam . quam coguntur seleere, sed in ordine ad pretium solvendum pro mercibus assint. eandis , introducendiis dic. Uit quamquod Gabellatum Emptores solum hi ni ius ad tales mulitis post lententiam Iudicis, ui de
si eustos non aecuset, nullam illis facit iniuriam. Constririi vero , lieet teneantur ad restitutionem, quando ex malitia, vel ignorantia praviter culpabili suo pravo eonsilio sunt causa , ut qui tenentur restitum non restituant , ut dicitur etiam δε omnibus , qui dant hiriusmodi e filia ; nihilominus ad
vestituticinem non tenentur . n solum negative se habeam . hoe est . non moneant pomi enim de oblisatione restitutionis . R etio est , quia . quamvis ex Vi sui offici , adeoque ex iustitia veneantur ineum re bono spirituali poenitentis . non tamen te. nentur ex Iustitia attendere bonis temporalibus illius . eui de hei poenitem restituere. Peccabunt igitur, sed non tenebuntur ad
xl. Multoties non impedientes alterius daninum liberantur a vestituendo . quamvis aci id ex iustitia tenerentur . Tune autem 1d veri fleatur, quando impediendo subire deberent prave damnum vel in bonis inlunae , vel in vita . nam cum tanto incommodo non emuentur se obligare , quones bonum publieum non peri- tetur . Ita excusari possunt satellites , si timentes grave M. mnum a Potente .llos minitan e . non detrudant in careerem virutorem . vel exuistri non capiant. Id tum dierendum in ea. si , quo timeant graviter Wui rari . Quod si exules gravitet bono publico noceant , tunc etiam is exponere debent perieuto. a. fi adfii spes illos rapienda, vel iuganda , quia praecipue ad Mire finem stipendio conducuntur .
. Quantum iam cantes risituere delerat , rdine et C I plures Minniseant ex sne conspiratione concuro rant ad damnum inserendum , singilli non plus obligantur, quam ipsimet intulerunt . v. C. Hauriens ex viai dolio, surato ab aliis . tantum tenetur restituere, quantum bibit , vel accepit . Ratio : Quia in tali casu non est aliquis causa insuens in totum damnum , sed solum in partem ejus . Si in rixa plures oppugnent adversarium , ille solus de homicidio tenetur , qui lethale vulnus inflixit. a Mandans damnum dari , ut principalis damnificans, ante alios, etiam ipsum executorem , obligatur
ad restitutionem . Ratio : Quia actio magis tribuitur agenti principali, quam exhibenti ministerium; si aurem dominus famulo mandet , ut hominem oecidat ,& is exequatur, famulas est quasi agens ministeriale , di instrumentale: Ergo &e. Est tamen intelligenda a Lsertio de eo, qui aut horitate praecipit 3 ut dominus , pater , Iudex . Nam alii sollim sunt eqnsulentes . Benon mandantes. Tenentur tamen etiam illi ad restiturionem, si alteri suaserint, ut in sui gratiam damnum anserant, alioquin non illaturo: Τalcs enim censem authores illati damni. 3 Conca alae damni dati obligantur tantum in des Oum principalis ι quare si iste restituat, aut condoneis tur illi , eone ausae penitus liberantur . Ratio : Quia ruente pri ipali ruit accessorium , non item ruente accessorio etiam principale tollitur. Inter ipsas concausas Prius obligari videntur, quae politive cooperantur, V. C. consulendo , quam quae
negative . non obstanda , tacendo.
, Si plures conspirarunt ad Iairmum inserendum ,
singuli obligantur in solidum , saltem in desectum
alio lim. Ralla: Quia sunt eausa tori in Enini, Caeteium, si unus sociorum restitutionem fecit in s lidum , a reliquis , saltem in conscientiae sero , pro
N R. Dux belli dammam iniustum inserens gret:
iii, militibus debentibus restituere . quod ex iniqua dii eptione ad ip Os pcrvenit 3 tenetur totum reliqi vim damnum ante alios rcsti aere . in desinum Ducis , de aliorum aut liorum damnorum singuli milito ad tot
pensationem damni obligantur : Quia in desectum primipalis obIigatur causa secundaria , seu acces
soria Regula in mari obseret Mia . I. si Consessario se aliquis praesentet, qui damnum causaverit,
non statun ilium ad restitutionem Oolixet , sed videat bene me. moria retinere ordinem , qu1 tervandus est inter causas restit ricina obnoxias . Primo ergo 1 terroget , an rem alienam habuerit , aut consumpserat , di in isti calu statim est ad restituti nem obligandus. Si rem Mienam non habuit , aut conlumiuit , videat si iecerit damnum nomine Proprio , aut potius alterius mandato , ct tune videat , an restituerit qui maniavit , nam tunc Executor a restirutione liberatur . Itim letuet . fi coeaei fuit ad furtum, si .e ad damnum inferendum vi, minis , fraudishus, aut convitiis. Istis non resti irentibus , vel non valentibus restituere, itatim obliget ipsum Executorem ad restitutionem. Demum vero Me it ad Consessarium ille , qui consuluit sot- tum , vel damnum . seu ipsum furtum , aut damnum inserea dum laudavit , antequam ipsum oblitet ad reit,tutionem , videat , an mandans , seu executor reii ituerint . nam ipsi tene tur ante laudantem . consulentem , te rium prabentem Re. , di ipsis restituentibus . contulans &e. nihil renituere tenetur . Dum vero praedicta non restituerint . obliget consulen em , qu aeque proxime tenetur cum Ilas pone, recursum praebente , cate .riique caulis positivis. Denique si aeredat ad Consessarium . qui non impedivit sui, tum , vel damnum , eum alias potuisset , R ex iustiti A de vitru iste impedire , debet primo videri , an restituerint causae post iis luae , quae damnum secerunt . litis restituentibus . nihil tertitu ire teuetur . qui non impe&uit . si vero non restituant . debet l a lassarius interrogare , an iste , qui non impedivit , his erit immediate rem fit ratam sub sua custodia , di tune statim obli. lpare debet ad restitutionem , quando musis positivae furti , veti ldamni non restituant . Dum vero non sit immediatus custos rei, l& damnum , seu turtum sequutum fuerit etiam ex negligentia lSuperioris , vel alterius authoritatem habentis . iste. Principali ter debet restituere , eoque nou restituente, Custos. Post istum. lui debebat manifestate . di non manifestat ἔ ac vinique nonans consilium quod potuisset damnum im dire , dum tame a me tur ex iustitia dare tale conlilium . Debet etiam conside. rare Confessarius . an qui non impedivit . rum satisfecera Gα obligationi ex timore alicuius gravix damni si, vere imarinen tiu . nam tunc ut plurimum Custodes rerum , fatellites die. α lienemur impedire , quoties aliud non exiit i honum publicum. videat Confessarius hine tegulam , & sequentes me muria fr. miter retinete . alia . vel nimis indulgens, vel nitras severus erit lin obligando maenitentes ad restitutionem. lII. tabet etiam advertere Confessarius excusari causas minus p incipales a restitutione, quoties Dominiit , qui passus est ea.mnum, condonavit restiriationem eausae principali , S ita liberaretur a restitutinaee executor damna , Quoties remitteretur mam
danti . Non vero ea nisur liber a restitutione principalis , eo lquod eondonata fuerit testitutio muta secundariae , imo si sue rant plures caviae aeque ad damnum concurrentes , per libera. ionem unius non ceruntur aliae liberari a restitutioris pro sua i
III. Confestatiux volens in praxi cognoscere , an poenitem te
neatur in solidum restituere , hoe est , an teneatur etiam resti. uere partem alteri ux , ipis non reti tuente , primo interr et , a recelit eum aliis damnum commini consilio . ct conspirati
& si ita non factum luit, istum tenetur restituere damnum a se factum . si vero damnum illatum est communi consilio . re lconspiratione . tune interreget an ipse primis alios induxerit ad turtum, damnum die. , di in tali casus est obligat in solliadum , ct ante em , quos induxit ad damnum inferendum . si em non infimus alios induxerit , interroget , an sine ipso seia quutum fuisset damnum i nam quando , eo non L currente ,
alii non Dcissent , damnum moraliter ipli potest totum imputa. N . Si vero damnum adhue sine ipse sequutum luisset . S alios non Induxit, tune interroget , an res iurata . vel damifieata liserit divisibilis , ita ut omnes suam partem Atinuerint rei iratae , vel fecerint suam partem damni t di in ta 1 casu non te. ne ut nisi ad partem damni . quod fruit , vel ad partem rei . quam iuratus est . Quod si res erat indivisibilis , tunc unu qui que qui lait inula . .ei rarat . vel damni , tenetur in solidum ad restitutionem, ut si plures ser ti fuerint adamantem, equum, bovem &e. si plures fuerint causa mortas alicuius enuerinteamclam domum die.
Iv. Denique Gosessarius si ad ipsum Meetit , cui non fuit
prineipalis causa miti . vel damna , adeoque ante ipnam alii ad . restitutionem tenebantur , moneat ipsum , ut videat , an causae principales restituerint . Si de hoe non possi certiorari . poterit praesumere restituisse . dum non habeat praesumptionem in comtrarium . & lune ista daretur , vel quando causae Principales non possent renituere , vel quando inret Rehuc petisvetare in liu - , ciuificanda dici l
98쪽
Utram resiluere debeat, a emsecutiomatica us impedirit φ
debitae , U. Q beneficii Leelesiastiet , ad quoes ipsi ius quaesitum erat , sue persectum per
collationem , sive imperiectum per legitimam electio nem , praesentationem , M. tenetur ad restitutionem sui conliat ex dictis . Meus , si ex libera voluntate e scienda erat, & Ille sine fraude impedixit eollat rem, quci minus eoni erret ipsi, cui animo destinavit squia nulla insertur ipsi injuria . Tamen , si ex odio
agatur, contrk charitatem peccatur.
N B. In externo soro actio eo editur de dolo adversus eum , qui ex aemulatione agit . U. C. Qui in suo lando sodiens vicini sontem avertit, animo noce di vieino, non agrum suum meliorem eficiendi.
minatum ad conserendum Titio, precibus, aut suasi ne abducit, ut sibi, vel alteri, quamvis minus digno, C seratur . non videtur obligatus ad restitutionem D.
ciendam i Ruia Ollator nullam prurie inseri injuriam digniori cast , si eo praetermita minus dis
conserat; consequenter neque ille iniuriam inseri, qui collatorem suasione , aut precibus ad id laetem ummovet: Ergo &α,, ca Si tamen agatur de beneficio eurato sententia ,, verior tenet, ut necessario eligatur dignior i ex quo , , fit, si duci tantum sint eligendi, unus minus , alterri magis dignus, si Patronus eligat priorem, iniuriam faciat digniori. 3 Qui me vim , aut fraudem impedit , quo minus
alter beneficium, legatum, vel donum gratuitum eo sequatur, ad damni compensationern obligatur. V. C. Si importunis precibus obtineas a morituro , ut testamentum mutet x si mendaciis Episcopo persuadeas , uebeneficium alii eonserat , quam ipse decreverat et Item si dolo impedias aliquem , quo minus beneficium sibi conferri suppliceis cuia , licet U. C. Titio non comia
petat ius postulandi beneficium , tanquam filii debitum,tanaen competit ipsi ius supplicandi . Sie ut pauper iuxnon habet eleemosynam tanquam debitum petendi , habet tamen iux mendi eandi , obseerandi : ale , si eos ab hoe iure impedias , cogeris dammim resareire arbitrio prudentis iuxta proportionem spei , quam abuerunt, eonseinrendi beneficit, eleemosynae. 4 Reus , de testis , si iuridice interrogati ver Itatem celantes eausa existant , quo minus mulcta a Iudim imponatur, non sunt ad restitutionem obligati i Palaomnis restituendi obligatio proprie oritur ex laesi eiustitiae eommutativae r Reus autem veritatem celans Proprie non peeeat eontra justriam eommutativam ,
quae inter partes Re publieae versari seIet , sed potius indit iustitiam publieam, judietatem. & vindieativam squidem ius, de offetum Magistratus cuiusque de emminibus inquirendi per se , ae directe non spectat pecuniariam mulctam, seu eommodum , sed publieae mineis ae iustitiae conservationem , cujus eausa per Me demia pecuniaria mulcta imponitur . Meus Seendum videtur, si poena ob eommissum erimen contracta est
ipso Iure et Gia tune directe agitur ad perium solve eum, euius iam reus factus est, qui erimen admisit a se proinde ius Iudicis laedit , si falsis allegationibus . sive mendaciis mulatam secundum legis duretum imponendam sibi effugiat . Eademque rario est de salis reste Iudiem in tari easa decipiente.
Bus , ne aliquis conm tur bonum , ad quod saltem habeat ius ad rem , sequitur teneri ad-eui impedit etiam 1 Iis Precinias . ne assimpleatur donatio . vel proritim iam Me mata nam ex aeceptatione c.- t ius ad rem tu eo , qui a ceptavit. Idem dicendunt de eo, qui impediret, ne confirmar eve levitinia eiectio. ne praesentatus confirmaretur, ne pretiistus ac aeret posscssionem M. LI. inita nou est obligatio restitimonis . s impediatur aliquias, is Precibus a malaeutiove boni, ad- ullum ius habeat . inseme vessarius non esse obligandum ad remitiosem , quihoe modo inpedit . ua exequiatur promino nondum acceptata τὰ i impedit Dis item. - euilam pauperi det eleemosynam ἰ qua rat ut Testa or novum laetat Tel mennam in alterius lavo. -- ω. M veto huiusmodi impedimentum appostam fuerit vi , ooin , maxime tu ora M ad auum , qui spe at aliquod eo - . bonum, tunc eatue ex dictis oblitatio risi ionis, quam
potest aestinisti spes iliorum, qui aedis at iniqui tala bonum. raditatem, e emosynam
III. Notet Conlegarius multoties n his merare Artifi- .
nam ut tibi comparem lucrum ex aliquo Rrtes acto. soleat acu here M aliis Attineιbus, quibus 1liud arviaelum erat commitia tendum. Multoties igitur talium Gunt e. g. illos uora esse mamis fideles . negi inter is habere 1u au nio rebus cui odiendis . non satis esu in propria arte perfretos dic. iis aliorum laeta
impediunt , di nec ipsi , nec contetiam cogitant ea rei i me facienda. I, hoe genus merati incidunt illi Potentra , qui impedivae
creditores a consequendis hau creditu a Deiatore , qui alias . .ei in totum . vel in pariem potest satisfacere . vel igitur suis tos demonstrantes Creditoribus, si coram Iudice ius suum proinsequantur . vel imperant Sate uitidus ne Debitorem capiant , e iam minitando si ceperint. At quis est, qui cogitet da redit tione iacienda pro iniusto huius i imp inretito ιv. Goservet Co sessarias, quod quamvis inducens solis precia hus ad conserendivn seneficium, vel Oficium minus Digno, νe Indigno, teneatur restituere Commanitati , seu Ecclesia damna ipsis exinde derivantis , nihiloaunus non statim coligandus est ad Nititutionem . Primo igitur tenet r restitueta ipse inci ri . di dimittere Dificium. Secundo, tenetur restituere ipsemet C t lator . Tenetur tem qui induxit Coratorem M i Os
Utram resiluere teneatur, qui a uem ad n casum in is, vel a Reletione
alterum exemplo suo, aut suasione in pee secatum induxit , ex iustitia non obligatur ad ejus emendationem; sed sola eharitate . Ratio : Quia volenti, & consentienti non fit iniuria . omne autem peccatum sicuti libere admittitur, ita libere in eo per
ineratur. Confirmatur , ex l. a. s. ulti m. ff. mandati x Vmo ex eo Uilio Migatur , etiamsi non expediam ei, cui dabatur: quia liberum es cuique apud se ex o rare, an expediat sibi ei lium. M exeipe i Nis xlterum fraude , dolo , ves iniusto metu ad preeandum induxeris, V. C. Iaborantem ignorantia erassa in i resim 1 DI sum alterius erimen denuntiando in hominis odium; aut si dominus famulo, Magister disebulo eum authoritate praeeipiat , quod malum est 1 siquudem tam metus , quam ignorantia effetunt . ut ille non plena animi voluntate in peeeatum te impellente labaturr Multoque magis, si Μasister diselphios sum salsa docuit, ea remeare temtur pro qualitate incommodi. ex falsa doctrina subseeut . x Qui suci eonsilio alterum, licte Novitium, a Realigione abduxit, tamen sine vi, vel haude, ad nullain restitutionem obligatur. Non Novitio i ut patet ex pri ri Assertione . Nee Religioni , quia ills nullum a hue ius ut hominem aequisitum suit . Unde , sime Novatius nullam ordini injuriam insere , si recidat tua nee alter, qui illi hoc suadet. Pereant tamen graviter , qui sine iusta eausa homum blanditiis a Re M
3 mi Religiosum; ves Pro tam a Resitionis stam
siratione, aliave cooperatiotae abstraxit, ex iustitia te
M restitutionetri . Ratior Quia Religi ius ordini suo personaliter obligatus est , eum sui iuris non sit , sed se ordini per obedientiae volturi coeptante Praelato tradiderit a quippe ordine tisa quiadem directum d inium aequirente , sed solum ius in re , quod satis est ad Religiosum sugientem vim candum . Igitur Religiosus Apollata , & inductor indam insuriam infert i Unde uterque obligatur ad restitutionem ; Religiosus , ut redeat 3 inductor . ut alium idoneum substituat , si Apinatam redueere sua suasione non possit a Ipsemet autem non tenetur ingredi , eum sus tio Religionis mn Meessitatis . sed I berae voluntatis esse de t. Unde, licet quis includ tur in Monasterium in poenam , tamen noupraeeipitur Religio. Non obstat , quod In praxi non observetur re stitutio abducti Religiosi r Causa enim est , vel quia impotentia excusat , vel quia pars laesa non tanto rigore restitutionem postulat , vel denique , quia contraria soli , di aliorem Sententia , ab omni r
stitutioire in tali ei su liberans , mob ius ovibus. dam videtur.
99쪽
j π Ebita ex tontractu justo incerta , id est , qu
I tum ereditor ignorariir, vel eonveniri non pol Hi, si longissime diliet , a debitore licite retinentur . V. C. Si a mercatore per errorem aecepisti duas pamni ulnas pro una , sed restituere non potes, quia non hosti , quo discesserit , retines sine i thuria . Ratio :Quia incertorum bonorum restitutio facienda non elt J re naturali, aut divino, sed tantum positivo , V. C.
Canonico Iure iniusta bona pauperibus , si non poteste veniri dominus . Sed nullus Canon extat, quod
b,nὰ fidei posetar debeat bona incerta dare pauperiatius. Quare serva hane Regulam Doriorum i Quotiesiscunque certae personae, vel Communitati relli tutio Diacienda non eli , nulli omnino ex praecepto debetur , nisi iusta lex positiva imperet. a Debita inceria , Prmenientia ex delicto , surto , dici pauperibus, vel Ecclesiae restitui debent Eeeles siet Iutis constitutione . Cui accedit conun is D Horum eonsensus, di praxis Ecelesiae. Verum spectato Iure naturali posset retinere injustus poffessor bona incerta , tanquam pro derelictis habita.
Ad hoe, quod objicitur , legem Leeles astieam po
talem esse : Ergo non oblig re ante sententiam Iudicis . Resp. Leges poenales, quae aliquem inhabilem ob crimen reddunt ad acquirendum , iapc obligant ante Ii ieis sententiam . Talis autem eli lex ista, imp diens , ne quisquam rerum per ipsum furto , usura , Me. acquisitarum dominium absolute aequirere possit , sed ut in desectum veri domini pauperibus ob Can ru eonstituti mem tribuere obligatus sit. N B. Si dominus bonorum inceriorum eonfuse gnoscitur , V. C. quod res ad duo eerto generem sonarum pertineat, nesciatur autem , ad quem, vesvid quo , vel secundum quam partem , lude inter eos divisio, vel transactio fieri deiat. 3 Bonorum certorum rellitutio ordinarie saetenda est possessori justo , a quo accepta sunt , vel qui adimnum illatum est. Ratio petitur ex iustitiae omm eativa , quae postulat . ut , quantum acceptum est , tantundem restituatur illi , a quo aeceptum . Quare , quod aeeeptum est a Depositario , Commodatario , Custode, Administratore, iisdem, non domino, restituendum est. Nam alioquisi injuria ipsis fieret , si nare misellionis, detentionis, custodiae, aut utilitatis spo
Iiarentur, & et mnum , atque lucrum Milans compe sate deberent.
Excipe I. Si eorum . a quibus res aliena accepta est. nidit intersit, quod non ipsis, sed statim rei do
mino restituatur . a. Si de maligno proposito valde
ii specti sint , id est , probabiliter existimentur rem alienam ablaturi eum domini iniuria ; tune , si fieris ossit sine maiori eorum damno , sive infamia , potior
satio j ni nabenda est, eique, quod suum est , r
4 Bona Leelesiae non Praelato diae'tori, sed Capi-aulo restitui debent 3 eo quod ius Λaministratoris non se extendat ad dissipandum . Et quae a filiosa milias , vel pupillo accepta sunt, eorum patri , tutori , restituenda tinti Nam, cui pupillo solvit sine tutoris a chori ase, probare debet i in utilitatem pupilli soluti nem versam fuisse , alioquin iterum solvere cogitur. spolia, quae sur, aut praedo deposuit, in conscie tiae lato non ipsis, sed domino eorum restitui debente
In foro externo autem , si dominus non eomparet,
potius injusto deponenti reddi debent.1 Si rellicutici e essura sit in grave detrimentum vel ipsius, eui fieri debet, vel alterius pellanae, aut m- minitatis , intarim disserenda erit ; V. C. si aliquis
pecunias tibi mutuo datas remat ad sernieandum , vel ad bellum insustum gerendym. In oriori ea su teneris ex charitate disterre Diutionem: Quod si insta ter urgeat, teneris ex justitia ad 'luvo ni . In p steriori, quo agitur de damno tertiae per lanae inserendo, nefas est restituere , nisi periculum majoris mili
ex inatione solutionis timeatur.
6 Ratio autem , cur dissicilius debitum reddi possit
ereditori abusuro contra Iustitiam , quam contra alias virtutes , V. C. Temperantiam , est et Quia obligatio ex virtute Iustitiae gravior est , quam iliarum mor lium , & per peccatum iniustitiae insertur damnum al- 'teri innocenti, & invito 3 per alia vero peceata, V.C, Inteaepetantiae , solus Peccans damum aecipit.
m Qui sine iusta eausa excirsante alteri iniuste V. C.
pugnaturo pecuniam mutuo dat, vel ex contractu de hi tam sine necessitate restituit , contra Iustitiam meia eat. & ad restuutionem In desectum pri ipalis ten
me . Ratio est : Quia , qui s ne iusta cauta materiam
proximam, & necessariam V. C. ierramenta ad ostium effringendum Bee. male o raturo ministrat , ii ir cie eooperari censetur , licet nec iubeat , nec suadeat operationem. Dixi et Sine Iina Gna. Nam alteri materiam ministrare sne suasione , aliave dilecta Mimali e petatione per se intrinscce malum non est sed ob iustam causam coho stari Potest, adeo ut etiam surioso gladium restituere lice t repetenti, si ita nece sisse se ad proprium grave damnum evitandum. 8 Solvens ereditori tui creditoris obligatione IIbe.
ratur. N B. Haec Regula in externo toro ferme tunctantum locum habet, si debitum ex eadem caula proveniat. v. C. Conduxi domum a Titio , quam is a Caio ante conduxerat : Hoc casu pensio a me eonstituta, est obligata Caio primo loeatori in desectum Titii primi eooductori s quare, si solvam Cato, liberatus sum a Titio. In foro autem conscientiae modus iste solvendi Ia. tius se extendere potest. Si cnim U. C. Titio ex caula mutui debeam ioci. aureos , ille autem totidem ex alia eausa debeat Caio , possum ego eidem Caici numerare Icio. ut vendat, vel mihi ciaat ius crediti adversus Titium debitorem suum , quod ius , cum tantidem valeat, quantum ego Titio de o, id est, I . aureos, compensatione uti risium.
Deinde . si ereditor liquidum debitum neque via
iudicii, nee alia ratione a debitore suo consequi potest , cessante scandalo occulta compentatione uti pose est , tantundem de bonis eius clanculum accipiendo , quantum debitum valet : Itaque ego ipsi ad hoe eo sequendum cooperari possum , eique solvere id , quod Mus debitori debeo ι modo interam caveatur, ne idem dcbitor, ejusve haereses, hujus rei ignari, postea it rum solvant, quod ego ejus nomine iam solveram. ς Solvisse censetur , qui justa compensatione utitur . id est , debiti, crediti ιnter se eontributione . Quia L 3. E eod. Interest nosra potius non furire , quam Diarum repetere . Et l. si debitor , Κ qui potiores . Nilui isteresse , soberitve alpinis , an conU crit,
Hine , si tu mihi aliquid debeas , O res tua sene vitia
ad me perveniat, propter debitum retentionem habeo. Quibusdam vero casibus eompensatio , seu directa, quae loeum habet in his, quae sinctionem recipiunt, ut unum pro altero latui possit , V. C. utrinque debiti io. gorent, vel aci. maltera humenti sive indirecta, quae dici solet Retentio debiti . fieri non potest . I. Quod Reipublicae debitum est ratione vcai-galis, aut tributi , solvi debet . non opposita exceptione alterius a Republiea debiti . a. ciui ex surto, rapina , vi illata , debitor est , iure eoinpensationis privatur . a. In Deposito compentationi locus non est . neque in Commodato . Sca haec sunt fori ex
Io NB. In conscientiae soto , si quodcunaue ecbitum , modo indubium sit , alio modo consequi nota liceat, V. C. via iudieii , prospicere mihi possum
per commisationem , vel saltem alterius cujusque a me debiti retentionem , donee mihi sitas factum sit.
si via iudieii non possim debitum meum recupe
ii Si chirographum , seu Instrumentum debiti penes i debitorem reperiatur , ptae sumptio est iactae s lationis 3 nisi persona , quae chirographum producitiast domestica, tune onus probandi ei incumbet, quod solverit . Hine ecinsultum est debitori , ut sacta solutione debiti a creditore non tantum exigat e hir graphi sui restitutionem , sed etiam consistonem factae soluti is : Quia In Veso recunia soluta maiorem probatioηem continet , quam δε ebirographum acceptae
mutuo secunia redditum fuisset.
Ruώia in mari observanda. I. Quamvis dixerimis rem esse restituendam illi . a quosuit mata . si eam iusto titulo possidebat , advertere nihil minus dein Confessarius , quod si ille , qui eam possidebat .
prudenter iudicat suspectus , quia e. g. est valde cauadus .avamu , prodigus , seu fur , tunc debet suadere . ut restitu. tio fiat Domino . nam si sitam rem non deperdet , sutem ma Ia dimultate recuperabit. Id autem intellige Mum volo, quar ex restitutione facta eo no nullum damnivn potest probabiliter tinnunere restituenti. II. Demum observandum est. quod quamuis in praxi tutissima
sit illa doctrina . quod quia libet rem arat a nititutione per ι
100쪽
mIutioium factim Ct editori sui Creditorii, natat unus si suiu editor speret sim remittendum csse .lcbitumi vel concedendam notabiacm dilationem ad solutionem, tune ipsi fieret iniuria persolutionem factam suo Cressitori, ut de se paut, di mariae non est et solutio iaciιnda ipsius creditori.
tempore, σ loco R. sitatio fieri
debeat I N Ebitor ex eontractu sol ere debet tempore , deo quo inter partes e ventum est, tametti credi tor tune non exigat; quia dies ipsa, sive tempus statutum, intra quia tolutio fieri debet, pro ereditore interpellat , & debitor differens infert iniuriam cr-itori , teneturque compensare . Exeipe r Si ereditor absit, fle non reliquerit Proeuratorem . Quod si nururum tempus solutioni deputatum sit, tune debitor nodi
tenetur de damno ereditori, antequam is congruo tem Pore exegerit solutionem. a Debitor ob injustam Irtionem, aut rei alienae & entionem , quamprimum potest , resti lucre tenetur . R tio: Quia praeceptum negativum non detinendi rem alienam se ee obligat.
N B. Habens propositum restituendi , fle aliquantulum differens , non est itatim mortalis damnandus : ita , lie et dilatio intesta sit , tamen non censetur
3 Quae inhaste accepta sunt , sumptibus eius , qui
accepit, ad dominum deserenda sunt , ut is omnino indemnis servetur. Ratior Quia restitutio orta ex Iniusta damnificatione in integrum seri dubit , ita , ut Creditor omnino indemnis servetur. Exciper Nisi su vim debitoris sepetem rem restituendam ; tunc enim
pauperibus dabis, nisi spes sit domino fine sumptuno tabili telli tuendi. 4 Bonae fidei possetabit satissaeit, si restituat in Ioeo
tibi rem pcissidet. Ratio a Quia, dum restitutio facien. d. est ratione rei acceptae , bona fide hactenus posesi re, solae rei possessio transferenda est 1 in superiori autem Affertione restitutio erat lacienda ratione sntuliae aeceptionis, & tunc integram damnum, & lucrum cessans e mpensanda sunt :s Debita ex e tractu eo loco solvi debent, de quo inter partes expresse, Vel tacite eonvpntum est. N B. In eontractibus gratuitis , V. C. donationibus , res danda elt in Ioeci , ubi sita est in recipro eis vero, V. C. mutuo, emptione, &e. in loeci , ubi . res accepta erat. Ratio eli: Quia res una in reeiprocis
contra 'ibiis in alterius quasi loeum substituitur, quod tune persccte fit, si etiam idem locus aeeeptionis , &xestitutionis servetur. In eensu autem reali solutio fi xl debet in loeo, ubi res frugifera sita est: In pers nati autem in Ioeo , ubi persona obligata domie ilium habet . Excipe consuetudinem aliud pollulantem. Praeterea, si ereditorem debitor non re-iat eo loco, ubi solvere debet, nec ejus Procuratorem , ab eo tempore non eensetur esse in mora. s Si creditor obIatum sibi debitum reteipere nolit , eonsultum est, apud Iudirem deponit Talis enim de- politio vim habet plenae liberationis , ita , ut impediat euisum usurarum , liberet a casu periculi sortulit, solvat pignora &c.
Quo ordine restituendum si ex Q debita omnia ob debitoris impotentiam testItulo non possint, quae certa sunt , praeserenda incer tis. Ratio: Quia dominis certis ex Justitia commuta tiva proprie dictum ius competit ad debita sua exige da , non item pauperibus ad postulanda debita incerista , utpote quod sola lex Ecclesiastica praecipit , quae juri illi , & oblistationi naturali nullum praejudicium adferre censetur. Exei per Nisi res aliena in specie e tet a pad iniquum possessorem I ea enim pauperibus rostitui cicbet , si proprio domino non possit . Ratio fauia debitor ereditoribus suis certis obligatus est tantum ex propriis bonis solvere , non item ex alienis . Si autem aliquis rem certam ab aliquo insulte raptam detinet , ejus dominus non eficitur , quamvis vetus dominus ignoritur. Quae res in specie extant, eertis dominis debitae , V. C. ex commodato, locato, furto, de e. item, si ros
empta apud debitorem in specie extet, nondum istuto
pretio, ceriis dominis rcstituet dae sunt ι eum reliquiei editotes nullum in iis ius habeant. a Qui aceepit facultatem vendendi , V. C. Mies ster, Procurator, non ideo emptori fidem habere poteli de pretii solutione . idem dicendum de Curat re Minoris , vel Ecclesiae . Quate , tametsi hi eu pioris iidem de pretii solutione se euti sint, talaien rei venditae dominium emptori aequilitum non ult: Conis sequenter Ecclesia , hicus , Minor , ius praelationis habebunt , ut vel ro in s. ecie extans ipsis r lutue n. da sit, vel pretium ante alios omnes ci editoti soluc
3 Impensa laneris, apertio testamenti . Medicorum honoraria , de pharana copolii s adde merces samul rum, ad necessarium usum conductorum P pretia ante alia deluncti debita solvi debent: Quia elui mosi de
bita, adeo necessaria, non cui lentur cile contradia in fraudem antecedentium creditorum , re alioquin nc moreperiretur , qui indigentibus talia submilustraret, lide solutione certus non esset.
4 Creditotes hypothecarii praeseruntur iis , qui s Iam debitoris personam obligatam habent, ilest, ch rographariis: Quia, ut Ponti onius ait , Reg. 1 F. TFlus cautionis in re es, quam in persona. y Inter ipsos hypothecarios creditores , In eodem hi note concurrentes, Regula Iuris 3 . in locum nabet: avi Irlar te Tm , potior jure . Ratio : Quia pactio , de obligatio posterior non potest tollere ius alteri ante in re quaesitum: Nec refert, an hypotheca γιit specialis, an generalis &e. B. bunt Casus e erit, in quibus singulati Iuris priviletio ereditor hypothecarius posterior antiquiori praesertur. I. Qui pecuniam credidit ad emptionem prae 'diorum , aedificationem aedium , atque ius pignoris sibi in iis pactus est , praesertur antiquioribus hyp theeariis. Ratio : Quia talis creditor causam pignoris praebuit . a. Qui ad eonservationem aedium ait ri priori ereditori specialis hypothecae nomiine ob lugatarum pecuniam credidit , illi praesertus . 3. Qisi pecuniam credidit in conservationem navis , s mercium , atque ius pignoris sibi in iis eonstituit , prae sertur . Ratio : Quia hujus posterioris creditoris p estnia friam fecit totius pignoris caluam , quandoquiisdem per eam pignus servatum fuit. q. Bona marititae ite obligata sunt uxori , eiusque Iiberis pro dote , adeo , ut aliis ereditoribus etiam prioribus , habent inbus tacitam hypothecam , non pii vilegia tam , praeseramur: Non item habentibus prio em hypothecam expressiam. Ratior inita lex non intendit mulieri privi- Iegium dare eum praejudicio, ac damno eorum , quibus ex propria eonventione ius aequisitum est , sed eorum tantum, quibus ius hypothecae legum privi Icelli absque propria eorum pactione eoncessum . 3. Si opemnia pupilli res aliqua comparata fuit, in ea taetiam hypothecam acquirit, & Juris praelationem. uinde utilis eidem vindicatio eompetit , si tutor proprio nomine ex peeunia pupilli rem aliquam eomparavit . od idem de milite statutum reperitur , si alius suci nomin ex pecunia illius quippiam emit . Idem l cum habet, si ex peeunia Ecclesiae ab eius ridmini liratore res aliqua comparata suit . . N B. Quia Ee- aequiparatur Minori , iuxta Abb. EGelsa iure M ras debit semper si a se mari. 6. Si
privatus quispiam generalem accepit hypothecam in aequisitis , di aequirendis , di postean militer tiscus p reneilicet privatus fisco praeseratur in bonis , quae ante posteriorem fisco obligat, ym acquisita sunt , contra tamen fiscus praesertur inris bonis , quae debitor post sicundam illam oblit tionem aequilivit. 7. Inter creditores privatos , qu rem unus privata seriptura , alter publicis actis , vel Instrumento de pignore cavit , praesertur ille , qui publieam hypothecam habet, hoc est , in judicio e ram Iudice datam , vel coram Notario , & testibus factam . Idque itatutum est ob fraudis luspicionem , guae in privata scriptura facile intervenire potest . litare ii omnis suspicio fraudis absit , quia prioritas hypotheeae per privatam scripturam , aut si sine seria plura conitituta fuit , per telles imitime probari pos-st, potior eensenda est , quam posterior hypotheca , qu in vis publica i Quia in litibus exercendis non minorem fidem meremur depositioncs testium, quam P blicum Instrumentum.
6 Post debita te alia..de potheearia, si bona d
bitoris suppetant, solvenda sunt debita mere persona contractu quocunque sintellige onero sium λ sive ex delicto descendant . Ratio : Quia neque Iura exprimunt , neque ratio aliqua convincit , inter