장음표시 사용
81쪽
LIBER I ILCONTINET SECTIONES QUINQUE.
Inus hominis dieitur ea dispositio , na omnium morallam virtutum , sine qua nulla earum qua ipse bonus , & propria eius consistere potest; ssuidem voluntas per se ipsam, modoperatio bona escitur e emad- honestum eli , pro ui non potest . nisi ratio osten
- - a . --- I -α autem ratio ostendens Prudentia est.
3 Prudentiae tres sunt actus. I. Bene eonsultare topis ponitur ineonsideratio 1 a. Recte judicare t opponitur inconstantia mentis 3 3. Praeeipere executionem c odi ponitur negligentia a. - η Prudentia alia est Monastiea , qua quisque sibi - , perfretentes hominem in affectione ad bonum prospicit , quid in actionibus singulis deeem , de ho honestum, videlicet Iustitia, Fortitudo, Temperantia. nestum sit . Alia Gubernativa , Quae subdividitur in Tt hae magis proprie virtutes sum: Aliae , scilicet im Oeconomiem, & Civilem . Haee subdividitur in Aria modum oculi virtus est bonadendi acies , adeo oculus dicitur
a Virtutes aliae sint intellectuales. Perseientes hominem in cognitione veri ι videlicet Ara, Mientia . Prudentia , Sapientia . Aliae sunt mo rales magis proprie 'tellectuales, solum dicuntur seeundum quid , quia, licet V. C. Rhetoriea praebeat bene operandi facultatem, tamen non praestat bonum operis usum , id est . non ineIinat voluntatem , ut arte utatur . sive secu
N B. Seeundum Aristotelem is , qui sua sponte peecat in artei excusationem meretur , non vero is , qui contra moralem virtutem. Ratio e dita virtus moralis, ipsaque Prudentia non solam lacultatem bene operandi praessat , sed rectificans rationalem appetitum eo ipso eficit , ut facultate bene utatur . sive secundum virtutem operetur . QMie homo iniustus V. C. magis etiam eulpandus est , si data opera injuriam alteri i
3 Virtus moralis es babitus electivus, in mediocrita- ad talem finem inquirit. Est nwrtale Peccatum, si ulte consillem. quatenus prudens definierit. timus finis statuatur in commoditate earnis . Dieitur halιtus , id est , primae speeiei qualitas ae- Species saltae Prudentiae est Astutia, evius execiatici οῦς uisita, inclinans potentiam constanter ad operandum. dolus. de fraus . in re gravi est mortale. Nam virtus non in naturalis potentia , quae secunda species imprudentiae moralis c praecipitatis , ae te, s quia natura virtutes, sicut & artes , non su- negligentia sive imaenete moris peceati rationem soraehitectonitam, seu principatum gerentem ἔ & in Ministerialem , quae propria eorum est , qui Rempublieam administrant. 3 Iterum alia Prudentia est persecta , ae simplieiter dicta , quae proposito vero fine totius vitae humanae deliberat , iudicat, & praeeipit , quid ad eum finemae mmodate agendum sit. Alia est imperfecta, re secundum quid , quae proposito fine speciali , eonsenta-Me ad illum finem deliberat, iudicat , praecipit 3 qu modo dicitur , prudens medicus , prudens mercator , qui tamen potest esse malus homo i Qui autem simpliciter prudens est, idem & honus homo est . 6 Est etiam Prudentia salsa, quae proposito sine salso , v. C. earnis commoditate , convenientia media scipimus , sed idonei sumus ad suscipiendum . Nee virtus diei potest qualitas tertiae speciei , videlicet mentis adictio, aut motio; eujusmodi est amor. timor
die. Non enim aliquis ob timorem, aut amorem, aut tam simpliciter laudatur, aut vituperatur, cum bene,
di male fieri possint ; ob virtutem autem per se quis que est dignus laude. νε Electrausi Quia loquimur de virtutibus in voluntate sitis, quibus homo assuefactus est , ea eligere , 8etiuntur, quatenus eiticacem causam, vel saltem perieulum praebent malae electionis, operationisve . Quapro pter , qui hominem pro sera incaute oeeidit, nota duo peccata committit , quorum unum sit incautae cireum-
ctionis, alterum homicidii , sed unicum homicidii,
propterea quod consideratio , & eautio ea solum fine adhibenda sit, ut homicidium evitetur. N B. Species, quae secundum excelsum sunt , videli-eet Prudentia carnis, Altutia , rationem mortalis me-
Mete, quae eonvenientia iudieantur ad morum hone- eati in Consessione explicandi habent, non quatenua Atem. Quam veluti propositam suarum actionum me- praeei se sunt vitia intellectus , sed quatenus emeae tam homo virtute M itus spectat . Ad quod intelli- eausam praebent pravae electionis, operisve, eum quo, pendum requiritur . I. In omni virtute Synteresi . velut forma eum materia , unum numero peccatum in Ut appetitus rationalis recte affectus sit ad virtutis h nestatem . a. Medioeritas . Hinc . Virtus dicitur in medio consistere ς vitia autem Ea extrema tendunt. V.C. mi sacile omnia metuit, ubi, di quando non oportet, nihilque aggredi audet , timiadus est i dii autem quaevis gredi audet , ubi non oportet, neminemque timet, is audax est : Inter quos medius est fortis vir , qui confidit, & metuit, quando. de ubi oportet. similiter, qui omni voluptati indulget, intemperans est, qui nullam admittit, agrestis a Temperans autem , ab utroque declinans , medium
N B. Maior est vitiorum , quam virtutum matri tu. do . Ratior oeia a medio tanquam scopo aberrare variis modis contingit ue recte agere, mediumque attingere,
uno modor mare illud quidem facile est, hoe autem dissicile. NE. praeterea positis his ad virtutem etiam requiri tur prudentia diseretio quae in simgulis operationia Hebr. ra. Fortex facti sunt m bella. s, spectatis omni uis ei reumstatuit , medioeritatem ,hmestatemque definiat.
De Prudentia, e r vitiis ει onsitis. genere moris constituunt.
De Fortitudine, O inpositis ei vitiis.
I UOltitudo duosvis modis aecipitur . t. Pro Ri irar eonstantia adhaerentis honestati virtutis . non ,- stantibus quibuslibet eontrariis, Ac proposito nihil uri- qu m agendi in quocunque genere, quod ab hones ato sciat , habereque potest naee virtus Fortitudinis ita omnibus virtutibus locum. 1. Pro speciali virtute. moderante animi timorem, ae silueiam . Hine Aristoteles definit eam , quod sit Medioeritas c/rca Iimorem .
a Martyrium est oeellentissimus actus Fortitulanis rNam Martyres propter servandum bonum veritatis Fidei ipsam vitam profundere non erubescunt , iuxta
mors alicui in ra-a Ad Martyrium requiritur atur odio Fidei Christianae , & ut voluntarie acce teturllopter Fidei vetitatem tuendam . Hinc non Propriel artyres sunt , qui in vineula coniecti multa Patiantur , nisi etiam mortem oppetant , quia nom satis reipsa testantur , se omnia propter Fidem Christi eo temnere, nisi etiam vitam ipsam detelinquant . . Deinde innocentes insantes ex speciali Privalegio
gratiae sunt m Martyribus colendi. B Adultus, si miluor sunt Cardinales vitrutra , Prudentia ,
1 Prudentia est virtus antellectus, ideoque moralium in somno occidatur pr pter Fidem , α ante nin 1 c
82쪽
Milites pugnantes eontra infideles non sunt Martyres . s occidantur . Ratio et Quia non voluntate , sed potius necessitate mortem oppetunt 3 neque Christi patientis similitudinem gerunt, qM , cm pateretur , non
3 Caula Martyrii debet esse pia , quae per Fidem supernaturalem innotuit . Nam Martyr dicitur , qtii exeellentitumam, quam poteli , confessionem , ae telu- cinium voluntaria morte tua praebet vetitati Fides Christianae secundum verba Chritu: Omnis , qut conpinteritur me Oe. Matth. I . 6 Martyrium inllar Baptismi fluminis delet omnem GI-pam, & poenam, sed non absque imperio, & motione Charitatis in hominibus adultis, juxta Apost. I. Cor. 3. Et si tradidero cornus mei , ita ut ardeam, Charat tem autem non habuero , nihil νubi prodes . Et est generalis periuasio Apostoli, di Ss. Patrum, quod opera virtutum reliquarum absque Charitatis imperio ad hominis salutem, Ee gloriam aeternam non sussietant. Baptismus sanguinis quadam etiam ratione superat Bapti linum fluminis : Nam inter caetera Martyrium eontinet realem imitationem, di repraesentatiotrem Pal.
sonis Christi; Baptismus autem fluminis solum figuralem. Et Baptismo sanguinis praeter praemium essentiale
8 Timiditas Fortitudini opponia est preeatum solum veniale ; per accidens tamen interdum mortale , U. C. si ob timorem sinas te moveri in eonsensum peecati mortalis . Idem de audacia , ignavia animi nihil audentis , animi stupiditate , nulla mala sormidantis , quando oportet, dicendum est . De Virtutibus annexis Fortitudini , atque earum oppositis vitiis. ς π TIttutes Fortitudini annexae sunt. I. Anhni δε- curitas , quae est tranquillitas animi bene li-
dentis: Et opponitur nimia animi a Tret . a. Afagna gnanimitas, quae magna, & excelsa spectat, Parva conia temnit .
io Magnan mitati secundum excessiam opponuntur praesumptio. ambitio, & Vana gloria. Praesumptio est, qua homo aggreditur opus arduum , sacultatem suam excedens . sit veniale per se , sed saepius fit mortaleratione nocumenti.
ii Ambitio est inordinatus appetitus honorum sibi non debitorum, aut ex illici Ia re, U. C. Tyrannide . Et si per se sit veniale ; fit tamen mortale ratione
ra Inanis gloria est inordinatus appetitus humanae existimationis , ae laudis . Aeeidit i. bi de sueata virtutis , vel doctrinae excellentia laudem quaeras , quae est Hypoerilis . a. Si majorem famam de te d fideles , quam mereatis , & haec est Iactantia . Est per se veniale ; per accidens tamen mortale ratione
Is Honorem , Iaudem desiderare , vel aeeeptare ob virtutem, seu honestatis causa est opus bonum magnanimitatis , iuxta Matth. p. Luceat lux vcstra eoram h
minibus . oc. 14 Magnanimitati secundum desectum opposta est sillanimitas, qua sibi quis dissidens bonum aliouod,
tanquam superans propriam facultatem , frustra deit elat i ut si idoneus ad Parochiam ob animi deiecti nem eam respuat . Est per se veniale , mortale autem ratione nocumenti. N B. Si honorem tibi delatum , de laudem, quam recta ratio ad conservandum natum, Zedignitatis augmentum boni publici eausa necessarium judicas , vel utile , respuas ex animi dejectione , est
Ma 1ificentia, quae est promptitudo animi ad facie dos magnos sumptus, ubi recta ratio expedire iudicat. Continet in se meuniae contemptum. Differt a libera litate, quod haee eirca mediocres sumptus , illa. circa
lagnificentiae secundum excessum opponitur pecuniarum profosio , si majores expensas tacias , quam ratio dictat . Meundum desectum adversatur Parvi mentia , eum quis prae animi angustia coepto magna operi , v.
C. templo, non pates lumptus exhibet. Utrumque est veniale; per accidens autem mortale. Is Patientia est virtus , quae in rebus adversis animi moerorem temperat . Ei opponitur pere excessum Impatientia . Est veniale , per accidens autem mortaleratione scandali i Per defectum opponitur Durities , si ob animi stuporem nee propriis, nec alienis malis movearis. Est per se veniale. Perseverantia est virtus , per quam non ubstante
temporis diuturnitate, diseultate. molestiis, homo per sistit in hono opere , quamdiu recta ratio dictat . Ei per excessum Opponitur Pertinae m. Est veniale, si ei ea Fidem, mortale. Per deiectum opponitur IneοUotia, qua leviter aliquis a bono proposito absit it . Est mortale , si obligatio lit gravis , qua teneris ad pi positum exequendum vena ale , si obligatio levis . Si nulla obligatio adsit , est veniale ob inordinationem
De Tmperaritia , oppositis vitiis. I UT Emperantiae virtus versatur in moderandis volva L p atibus corporis, gustus, &tactus, circa esculenta, mulenta, & Uenerea. Tres ejus sunt species Abstinentia, Sobrietas, Castitas. Abstinentia est . quae secundum rationis regulam
contentam corporis , ae vitae humanae neeessitate, δέ utilitate moderatur appetitum , usumque ciborum oblectantiam. a Ei opponitur Gul a , quae est inordinatus appetitus, vel usus ei rum causa voluptatis. Per se est veniale; nullum est , si plus eomedas . ut eo fine i h nesto aegrotum provoces ad comedendum . Mortalest , si adeo taliaeteas oblectationi ciborum , ut ideo fis paratus legem Des transgredi, aut in potu ultimum finem ponas, iuxta Apost ad Phil. 3 a rum Deus venter est. Secundo fit mortale , ii grave nocumentum corpori alvertenter adserat . Comedere usque ad vomitum . per se loquendo, non est mortale. 3 Carnibus humanis vesci extra extremam necessita tem , est mortale . Prob. Quia ordo naturae pollulat . ut aliquis utatur alimento secundum substantiam inferiore . Deinde, si persuasio esset, oecisorum hominum earnibus velit licitum esse, perinde ae earnibus brut rum, sequeretur , unum hominem propter alium eo inditum esse , ut ipsi sit alimentum r Et rursus , unum hominem ab altero veluti belliam occidi posse , alimenti tausa. In extrema necessitate , qui dicunt , non licere , adserunt rationem , quod id iuri naturali repugnet , ae proinde intrinsece esse malum . Qui dicunt , licere, adducunt rationem , quod quaedam absolute spectata sint aliena a natura hominis , tamen in extremis esse
permissa s sicut abscissio brachii. Sieuti enim in hii
casibus non inhonoratur natura humana , quando levius nocumentum postponitur majori 3 ita etiam in priori casu non inhonoratur natura humana , quamoalsumitur emortua, ut altera e morte liberetur. N B. I. Ad morbum depellendum licitum est ut medicamentis , ex eat ne humana consectis 3 item sa guine humano epilepticis, Iacte scemineo phtifieis. N B. 1. Nemo tenetur in extrema necessitate com dere earnes humanas , tum quia admodum ab hoe abia horret natura a tum quia potest se eonformare priori
4 Sobrietas moderatur inordinatum appetitum , Usumque potionis vim inebriandi habentis. Et adversa- mr Ebrietas, quae est excessus in potu inebriante, eausa voluptatis; donee usus rationis adimatur . Est momtale secundum Apost. ad Galat. 3. Ratio e ia Aravis difformitas censetur , mapnumque malum, abiecti rationis potet late , qua nihil in homine praestantius . ad brutorum stoliditatem, voluptatis eausa ultro se , icere.
Dixit Voluptatis e D. Nam ob sanitatem iudicio Mediei si necessarium y lieo: Quia ob breve tempus
ratione destitui non continet magnam deformitatem . ut postea munera rationis melius praestentur, uti etiam dormientibus contingit . Unde etiam setiuitur , licere ob mortem vitandam . modo leandalum absit , nequo cedat in conteniptum virtutis Temperantiae inebriari . Ratio: si enim fas sit, ad vitam a Pyranno redimendam sibi ipsi manum amputare ι cur non etiam ulum rationis ad breve tempus sibi adimere e Dixit Donee usus rationis adimatum. Unde sequitur, hominem peccato mortaliter , si advertat perieulum
pr abile se inebriandi , si pergat bibere , esto, post
duas horas primum , si veniret ad amem , sequatur mentis spoliatio. Caeterum s homo post haustum 'ini possit adhue diseernere inter bonum , & malum , limetitubet, vel oculi duelicata aspiciant, vel capud in gy tum agi videatur, est solum veniale. 6 Provoeare ad ebrietatem' voluptatis eauis . est mortale . Vinum vero xlieui apponere , relicta ipsi ii bertate bibendi, etsi putas secuturam ebrietatem , non est
83쪽
Est semper illisitum ἰ eum talis eooperatio solum sit
N B. Lieitum est, s gravissimum malum , V.C. Pro ditionis , alio modo impedire non possis , quam indueendo ad ebrietatem , illi vinum sortissimum, euius virtutem ille non habet cognitam θ proponere , ut sic
inebrietur praeter intentionem ἔ quia tali eatu homo ille non esset peccaturus et Ergo talis inustatio non essetieandalum aciivum, nec provocatio ad peccatum. Illicitum vero est, talem hominem suasu provocare ad vo. Iuniariam ebrietatem . Ratio h Quia nunquam licitum
est , aliquem inducere ad actionem , quae intrinsece mala est, ut sine meato fieri non possit. Quod Legius dieit , Iieitum este ad minus malum
c peeeati J indueere, ut impediatur maius malum, v xum est, si fiat induistio ad peccatum minus, qua minus , ita ut alteri suadeas non totum peccatum , quod certo animo concepit , sed partem selum formaliter , aut vis tu aliter inelusam in toto. Tune non suades homini , ut malum peccati faciat, si a toto a uel non
fossit. Castitas moderatur inordinatum appetitum , usumque Venereorum. Est duplex . Perseicta , quae usum Ue reorum in perpetuum excludit . Imperiecta , quae adtem us nuptiarum, de in eoniugio moderate. & ieeundum lationem utitur. Et haec appellatur Castitas com
iugalis. Virgivitas est persectissima Castitas , firmum pre
positum eontinens integritatis , ac puritatis perpetuo conservandae. gratia honestatis . Castitas differt a Uiminitate , quod haee non habeat locum in punitentius, de conjugatis, aut eorruptis, uti Castitas. 8 Duplex est Virginitatis integritas i Una carnis , ac veluti materialis, altera animi , ae propoliti , ide que somnali,
NB. Virgo violata per stuprum celsi animo in t
gra uliginitatis laudem retinet, sed a veli, Consterati in is humilitatis, ae decoris causa, ut aliae corruptae, abstitiiure leaetue. velum Praelationis cum dispentatio ne Pontilici, potest accipere.
N B. Qvmque sunt vela ; ordinat innis , quod hodie
non et in illa. ut separatim conse atur, Proscisionis , Confirmationi, , Praelationis, & Continentiae . R. Vatino liuegra carne . violata autem animo etsi cora n Deo non virgo sit ὶ tamen virginit temper poenitentiam potest recuperare , utpote Per carnalem copulam non sublata: Poteli etiam veἰati , utpote
Probabile est lieet virgo per voluntariam poluti nem foedata sit, virginitasque vete a milia, de irreparabilis , quia in hae seminis offusi praeter naturae ordiis. nem carnali delectatione potissimum consistit meeatum externum luxuriae quoa possit talis velari inter vit-gines mia elaustrum virginitatis illaesum servavit .& retinet virginitatis statum coram Leelesia. licet vim tute virgo non sit , & vere , qui violaret talem , st prator virginis haberetur. Mulier . quae Occulte , vel per vim violata est , a velo Consecrationis abstinere debet r Quia non levis irreverentia est, si in Sacramentis . vel Sacramenta libris falsitas interveniat. Sieuti enim sacrilegium esset , V. C. salis, aut aquae eonfeetationi supponere, quod sal, aut aqua non est; ita multo magis., si virgo te consecrari patiatur , quae virgo non est . Confirm. Sieuti , qui occulte Bigamus est, quia corruptam duxit, ordinari non. potest ι ita neque, quae per vim , vel in occulto corrupta dee. Cum in his habeatur ratio sacrae
significationis . Nam sacra virgo significat Ecclesiam
triumphantem, in qua non est maeula.
B. Mulier occulte violata, si absque scandalo . vel sui manifestatione abstinere non potest, Episcopus eam eoniserare potest . usurpando vocem Castitatis pro Virginitaris i Vel si hoe modo non satis con sultum eia,et famae mulieris, eo quod praesentes intellecturi essent, potest uti voce Virginitatis . accipiendo in mente , t ab tanquam significante Cassitatem.
,, sa9 Haec exeeptio pure mentalis seeundum se nonis lassiceret ad excusandum mendacium I ut in re Prae-- senti exceptio satis externata esset , quia vox Virri , , nitas in vultari acceptione sumitur etiam pro ealti ,, tale, unde mulier casta dicitur virgo , & vicissim . o Castitati adversatur Luxuria, quae cst inordinatus appetitus , vel usus Vmereorum . ΙJupliciter hoe precatum eontingit . I. Secundum substantiam actus, &se est mortale, teste Apost. Gal. s. Eius sex sunt species, simplex fornieatio, adulterium, incestus, uu-Prum, raptus, Vitium contra naturam.
Secundo, eontingit Luxuria quoad modum accide talem , qua ratione in consagia pereari potest . Hietantum agemus de fornicatione , dc peccato eontra
. Io Simplex fornicatio est earnalis eommixtim solu ti eum soluta . Est mortale. Gal. y. I. Cor. 6. Eph. . . Ratio est i inia valde repugnat naturali instin
ciui , qui brutis quoque animantibus , quanto magis homini inditus est , opus generationis nou exercendi extra coniugale laedus ob meliorem prolis concepti rem , nativitatem , educationemque , quae naturae Iex , cum eirea materiam gravem versetur , seb eulpa mortali obligat . Huc revocantur amplexus , oscula
tactus impudici , id est , instituti eiusa venereae deis
lectationis , consurgentis ex commotione spirituum generationi inservientium circa partes eorporis Uenereas . Neque reseri , quod ad carnalem copulam in tentione operantis non reserantur ; quia suapte na-gra eo tendunt , tanquam viae , dispositiones, II NA. Oseula , amplexus , si fiant ob eonsuetudinem patriae, vacant culpat, vel si sane ex ioeo, di mne delectatione Venerea, sunt venialia cb . ,, ch Cavenda ei hie propositi inter damna - tas ab Alexand. VII. an. Is . probabilis opiat, 1 tot m veniale osculum habitum OD aeis alimem carnalem . c ' sensibilem , qua ex M oscula orιtur, Iecrufo periculo consentis ulterioris, σ
B. Aspe s valde impudiei mortales sunt ob periculum I ex sola curinsitate inter peris nos ejusdem sexus facilius a mortali excusantur .
Oscula , amplexus , tactus inter sponsos de suturovidentur excusa i a mortali , si absit periculum pollutionis . & consensus in eopulam , neque per ie , si vo ex Objecto turm sint . Ratio i Quia sponsalia sunt intItium. matrimonii , quibus proinde aliquale tu sponsae an corpus sponsi acquiritur , non quidem ad ipsam copulam , sed ad dictos corporum tactus sc . ,, c. e a Vide , ne sorte sint censenda mortalia ob ,, periculum prossimum ulterioris consenias, seu pollu
I a Tactus turpes inter coniuges, si fiant solius v luptatis causa , oc non in ordine ad cooulam carna Iem . per se sunt venialia r Quia ejusmodi tactus Intereoniuges secundum se sunt indiste eme, . Si fiant tactu
in ordine ad generationem , aut copulam , culp ν
eant : Quia , eui eoncessus ea sinis , es etiam media ordinata ad finem eo essa sunt. Si coniux se ipsum impudice tangit ob Umereatu solum delectationem , etiam absque periculo polluti nis, videtur esse mortale , eontra Sinchra : Quia coniux non habet ius in proprium eorpus ad usum Venereum , nisi per accidens , ut possi e putari cum conjuge : Ergo hie actus est per se illicitus , & ordinatus
ad pollutionem, ideoque mortale .ir Impudici tactus pertinent interdum ad peceatum mollitiei, vel adulterii, &e. pro diversitate perlonae , quacum exereentur ι ideo in Consessione manifestandi . N B. Pruritus circa membra , si fiat non causa V nereae delcctationis . non est peccatum. N B. Turpiloquia . cantica , litterae amatoriae , si fiant eausa Venereae voluptatis inter personas solutas , sunt mortalia 1 si ex levitate , per se sunt venialia . sed ratione scandali stequenter mortalia . Idem dicendum de picturis .i inlectatio , quae oritur ex aspectu . facilius a
peccato excusatur , quam delectatio ex tactu . Ratio et Quia magis tendunt tactus ad concubitum , quam aia pectus; aspectus vero mulieris non ita propinque tendit ad concubitum. Hine si quis mulierem ex euriositate aspiciat ob pulchritudinem, est veniale , comm tus vero delectatione venerea , & consensu , est mo
N B. Vitium eontra naturam quatuor modis fit . 14 Si absque eoneubitu profusio seminis procuretur , est Mollities. a. Si eum ustia , aut doemone, dicitur B stialitas. 3. Si eum personis eiusdem sexus , est Sod mia . q. Si inter personas diversi sexus non servetur naturalis modus coneumbendi . Inter coniuges absque
periculo effusionis seminis , de servato Iegitimo vale .
Is Directe . & esseaciter in se ipso , vel in alio
Procurare pollutionem . semper est mortale . Ratio t ia, si hoe licitum esset , hominet abuterentur cum maximo detrimento speeiei . Et minus abhorret a natura effusio seminis in fornicatione , quam in Pollutione procurata ; illa autem nullo casu licita est: Ergo nequν haec A
84쪽
N R. aranio ex qua tanquini causa pollutio sequitur, per se turpis est , V. C. impulicae cogitati ne . tactas, &e. propter voluptate in . tunc, qui e-jusim,di ea alam pruutionis sciens, ac volens praebet, peccat mortaliter, tamquam in lite M intendens pollutionem . Ratio : a perinde est, sive eis 'ius procedat ex na ura , ae nece istate operi, voluntarie exe citi. sve fiat ex intentione operantis: Nam explicisi,
Qui eausam pollutionis per acet lens praelant , non peceat mortaliter ν sed neque venialiter . sit actio, ex qua massutio oritura putatur . per se honesta lit .& filiis eius honestus . U. C. Conset rines mulierum ausi e . Ratio i Si ius hibeas aliquid arrasi . ex quo indirecte , & per accidens secuturus exiit imatur effectus. quem .directe, ae per se intendere nim licet, non ideo coeteris abstinere ab actione , quotiescumque ex eo maior utilitas speratur , quam sit inconam dum eventus. qui permitti ur, scelusa tamen speetali prohibitione , si enim in bello iusto las eli arces dirue. e , etiamsi innocentium mors inde seeutura lit, quam directe intendere non licet 1 atqui pollutio, quae ex actione tua , aliam utilitatem , finemque halhnte, peraecidens sequitur , nullum incommodum aisere humanae speciei i Ergo non teneris talem actionem inter
NB. Ex nimio e ibo , S: potu pollutio secuta , si
non intendas . est veniale. Ratior inita ex parte operantis abest affectus Venereae Llectationis , ut poni ex Parte vero operis non est gravis inordinatio , seu naturae incommodum, quod veniale est; quia mentem conturbat, de ad malum incitat. II Pollutionem permittere , vel simplici affectu d siderare ob causam , v. C. sanitatem . non cli pecca tum. 9ὶ Sicut enim, si legitimus Rex cum multorum ruina Rempublicam administrat . fas est , boni communis eausa , simpliei affectu optare , ut moriatur , cum tamen mortem ipsi procurare non liceat i ita etiam dic. - G Arbitror id nim esse undequaque verum , s,, enim non licet gaudere, vel desiderare mortem pa- ., tris. ob haereditatem inde Proventuram ι quia gau-- dium per se malum est ; cur lieebit desiderare pol- ,, lutionem Ob lanitatem inde Proventuram, cum Pollutio per se mala sit λNB. Pollutionem optare simplici affectu ob vola. ptatem , est mortale delectationis morosae . I 8 Pollutionis nomine non intelligitur distillatio , seu nuxus humoris, qui semen non est . quamvis simi-
Iitudinem habeat humani seminis . Causam praebere me Venereas motiones . vel voluntarie delectari in ea Proveniente ex causis Uenereis , est mortale . Alia . si ex naturalibus eausis, timore, ae imaginatione oriatur sine consensu. nullum est peceatum. I9 Uoluntaria pollutio etiam inter eoniuges est ni a tale. Ratio: Qtita adversatur lini generationis : Ergo
est contra naturam. Regalia in mari observandis. Dum Consessario sese iuxuriosis praesentat , sciat infirmum quasi morbo insanabili laborantem ad tum piam habere. Nihilo.
minus quia nullius vis tanta est correctio , ideo vi at hvietam intimo momo remedia e venientis applicare. Prinis rem vexi istum Poenitentem a nimio cibo, potu . non innaea ieiunia . gravesque alias poenalitates statim imp at , nam tune fortasse pet errefactus huiusmodi respuet remedia . oeulorum libertatem restaenet . tam erga mulieres , quam erra lascivas ρο-cturas. Proscribae tib os etiam non lascive de profanis amoribus tractantes. uuam maxime demum studeat illum removere ab iis occasionibus , ouae ipsi causa sunt labendi . Postquam vero h iusmodi eae t obtinere , potest deinde modera aliquas poeni temtas illi iniungere, sicuti A quandoque aliquod ieiunium. eundo eo tur quantum potest huiusmodi poenitentem ita disponere, ut possit cum aliqua frequentia ad paenitentiae, A Misaaristia sacra monta accedere . nil etenim ipsis esti eius ad lividinem e rorae evellendam. Tertio iiii essi citer commendet erga puri limam Dei Matrem intimum cordis aductam . uno etenim ore sancti patris ad carnis tentatio res hi erandas, ei teacissimum
esse remessium assiemant. Hi ne poterit me attenti praescribete in ter alia piae devotionis erga tantam Matrem ossicia, ut non raro repetat et Mater uatere eassus vis, ora m me, A maxime dum ante aliquam ipsas imae nem pertransit. Duo alia remedia suidem vitae chrit ianae Magistri. Unum . ut Luxoriosus, ubitumque se celet. cogitet a Divinis oculis imue m . Aliud , quoa sepe cogitet sese veluti in extremis agentem , eu ex.inlinem , fatidam , ae vermibus concium iu ui . cuius amore tantum tulinquit.
IV Virretibus ain exis Tem eroentiae , atque oppositis vitiis.1o rintes Temperantiae annexae sunt. I. Mansue, I ..co, moderans passionem irae, quae est appetitus via dictae .
ri Minsuetudini secuntum ex eram oppon ἰtur Ira quae ex parte orireti martale est quppe Iu 'ritiae , vel Charitati opp, sitit in . Si ex otio viri titia ii d. s-deres ei, qui non meruit . fit veniale ex levitate ni a. teriae ; ut si puetum nillil e v reri tun capillis tra. has. Si m dum excedax in iussa ita, e i vcnia is . pestaecidens ratione Laniali fit mortalis , si se ilicet titi, phemias , & contumelias miscea . Opp.,nitur Mansuetudini secundum desectum Irae vaeuitas
1 a. Σ. C- vriae, pcr qua n homo p,testate prae si iis ex animi lenitate propen ius ea masti, ad pun eo. tum citra meritum culpae , qua claus ruria rat , dictat . quam ultra meritum , opponitur per ex e tum Cru. e-litas, per quam homm exigit pinnam ultra meritiina ;Saevitia quaerit delectationem in uindicta iusta i Eii expune te suo mortale. Secundum desectum opponitur nimia Lenitas. 23. 3. Hi ilitati, quae temperat appilitum te nien di ad excelsa , secundum excellum a sucita ut S i Ieri, δ, quae est inordinatus anpetitus pro Priae cx c izatiae .r jus quatuor sunt species . l. Si bona ilia ae litraes .
quali a te ipso habeas, non a De . 2. Si pro 'riis meritis bona tua adliribas. r. Si aestimes. te habere bina, quae non hibes. q. Si contemptis aliis videri velis singulariter habere, quae habes. Superbia persedia est contomptus Legis divinae. Egravissimum mecatum. Imperfecta sistit in nimia aesti. natio is sui ; si absit injuria erga D uin , vel proximum . vctitate est . N B. Superbia et appetitus inordinatus propriae ex et lentiae; vana gloria laudis; ambitio honoris . Humilitati per delectum opponitur nimia Abiectio sui ;si V. C. Episeopus sibi praeponat Pies by erum. 2 - 4. Si dissitati, quae moderatur naturalem appetitum sei et .di, seeundum excelsum opponitur Cutiastas . Est ex genere sito veniale ; per accidens inreris dum moriale . Meundum desectunt ei opp mitiae gentia , quae est voluntaria omisso totum discendorum , quorum coenitio ad cuiusque statum pertinet . Estque grave . vel leve peccatum . prout o litig Ni stiendi, ex lege Fidei, Reliqumis, 1 ustitiae , cescendens, gravis, vel levis suetit.
2 . s. Modolia, quae motus, Ic gestiis e. rpnris externos secundum rationis praescriptu in tricide atur. ponitur secundum Oeesum Petul .intia . & insolentia . ieetindum deluditam morum Rudita, . Sunt ex stencie suo venialia; ratione scandali , nocumenti mortalia.
26. ε. Eutrapnia est , quae in tu lictis c iocis aianimorum, corporumque relaxatione n inititutis , He-
rem conservat. Excessus in his , licui S nimius desectus, in vitio sunt.
De Quibusdam generalibus Principiis J::r: s.
De Objecto Philitia, quod G Jus, me Postrem.
I TUS. sve iustum interdum accipitur, ut idem se.
I quod legitimum. 1d eli, ad aequatum , et ni cirr. clodi; interdum , ut idem sit, quod aes litas a teri debita ; & hoc Iuliitiae particularis , ac Proprie di istae obiectum est. a Iustitia moderatur hominis actiones in ordine ad alterum I sed Tempe tantia, & Fortitudo in ordine ad
NH. Iustum , sive aequum , quod dixi, esse obiectum Jultitiae, non est quaelibet aequalitas, scd a quum
debitum , ortum habens ex a i qua Oct. i'aticine voluntaria , vel involuntaria . Qiate si duci merca ores ad nundinas profecti sin' , quorum unus lucrum C. It ,
alter damnum tulit , inaequalitas inter ipsos est . sed non tollenda per Jultitiae aeq ralitatem, nisi vel facietatis pactio , ct oblieatira praecesserit , vel ille hii e causa totusta damni extii crit. Iterum e Si tu mihi equum tuum concessisti, ex quo lucrum mihi acce Ll, tibi eontra aliquid tueri de. oesiis tune, si pactum re- ei procum antecesserat , per Ilistitiam a s aequalitat mreligendi sumus , compensando tiui deici tum ex meo
3 Na. Ius improprie varie accipitur. I. Pro DNil
85쪽
tale aliquId IegitIme agendi , U. C. iiis habere se ut ehri , ius habere ad haeredi ratem . 2. Pro Iudicis sen tentia. I. Pro lege , seu scientia legis . Ulpian. Iules cra boni, oe aequi.
CAPUT I I. De Iustitia generali, seu legati .
. TUstitia generalis versatur circa omnia virtutum
J opera ob Reipublieae selicitatem , inde orta ,
quod homo in humana foetetate vivens comparatur , vel tanquam pars ad partem , ut civis ad eivem , vel tanquam pars ad totum , ut ei vis ad Communitatem . Iustitia generalis , sie didit a quia omnes virtute morales in se comprehendit, non quidem universalitate praedicationis ut animal continet species anima.
lium in sed universalitate causae squa ratione se habet sol ad alia eorpora , quae ipsius virtute illuminantur ,
generantur , & eonservantur quatenus reliquis virtutibus ipsa imperans illarum actiones ad Reipublicae
Jultitia haee generalis appellatur etiam Legalis, quia versatur ei rea legem , seu sultum legitimum . Etenim in Republiea legibus bene constituta omnia omnium virtutum ossicia praeeipiuntur . Et in hae significati ne nomen Iuris accepit Iurisconsultus in L. Iustitia .ss. de Iust. Ac Iute. eum ait: Iuris praecepta sunt,
veste vivere, alterum non mere, suum eui lue tribuere. Nam Respubliea quaevis triplici aure nititur . naturali aquilate, seripta lege, & consueris line vetusta. Opera virtutum . quatenus per ea divine legi , aevoluntati e sormamne, Iustitia in Sacris i ituris vo cantur . Matth. 3. Leati , qui esuriant Institiam . Et Cap. 6. .κ Itineste , ne iustitium vi sinam faciatis coram horninibus . ι/t vidcamini ab eis.
NIL Iustitia lenalis se dupliciter habet . Nam in
Principe , sive Vacistratu leges decernilite ob Reipublicae commodum inest quasi architectonice : In sub ditis vero aceeptantibus , & observa litibus legcs ob ejusdem Reipublicae eommodum inest ministerialiter . Velut executioni mandantibus , quae per Magistratum
De Institia particulari. I. D rticularis Iustitia definitur ab Ulpiano , quod
L sit conflans . O perpetua voluntas tins situm debitum ad aequalitatem a cuique tribuenti. Eius proprietates lunt. I Ut sit ad alterum . II. Ut vertetur circa debitum. III. Ut reddat ad aequalitatem. a. Inter patrem, & filium . utpote non omnino diversum a patre . inter servum , & dominum , omnia domino aequitentem , veluti ejus possessionem , di instrumentum, intre uxorem, & maritum, utpote trium
corpus, ec carnem, non est simplicito dicta Iustitia. sed solum improprie dicta , Paterna , Neri s , O O eono ca . Ratio : Nahi Justitia partieularis tendit ad alterum . & justum particulare versatur inter partes , quae exequari possunt ἰ atqui dictae partes non inveniuntur in dictis personis. Ergo. N B. Liret Iustum paternum, V. C. recedat a Pro. prietate Iulli quoad aequalitatem inter diversas pers nas stat liendam , non tamen quoad rationem debiti . Immo majus debitum est , obligatioque arctior pietatis , sive Ius litiae patris in filium , & econtra , quamst justitia civilis. Ratio: Quia gravius censetur doliquisse filius, si in parentem tinpius , & injurius sit ,
3. Neque Religio erga Deum proprie dicia Jultitia
est 1 cum non possit reddere aequalitatem. 4. Inter patrem, de filium quoad bona castrensia non emancipatum , Vel emancipatum , maritum , & uxorem quoad bona paraptaetnalia, inter seivum, ec dominum
ex proprio peculio est Iustitia proprie dicta . Ratio :Quia in istis habent se tanquam concives , N partes distinctae, quibus status ille patris, ac filii , uxoris ,
S mariti , &e. accidentarius cst . Idem de cive eon. trahente cum Republica sentiendum. iColligit hine Molina , defraudationem filii contia
patrem eἰ, peccatum simplex contra Jullitiam, &Ob. ligationem esse ad restitutionem , sed ni,n tam strictam 1 quippe eum bona temporalia patris aliquo modo pertineant ad filium propter arctissimam eorum coniunctionem . autem poenitens, s patii iuratus sit , teneatur maiust lare in Consessione , id liuet dum fieri
debet , si nimῖrum talis e relimstantia saeiat esse m
catum tantum veniale , quod alioquin esset mortale Idem dicendum de furtis coniugum inter se, eo quod in foro externo inter tales non detur actio famosa furti , sed rerum amotarum; ut dicam Tract. 3. P. 1.
CAPUT IV. De speciebus Iustitia particularis.
r. species Iustitiae particularis r Una
commutativa , quae proprie est ad alterum , seu mrsonam diltinctam . Ae intervenit in eontractibus , eontiituitque Iustum inter personas distinctas secundum aequalitatem rei datae ae rem acceptam . Altera Iullitia disti ibutiva , quae non est omnino ad alterum, sed totius ad partem , de oceupatur in distributione communium bonorum , dignitatum , ossici
N B. Haee divisio non est in speetes uni vocas , selanalogas ι quia distributiva non est proprie ad alterum, nec tam stricte debita. a. Iustitia commutativa constituit persectam , seu Arithmeticam aequalitatem inter quantitatem rci adceptae, de datae. V. C. Si oqinim emi 2ci. florenis aettiis matum, totidem dare debeo ; si 3 o. iuratus sum , t iidem restituere debeo. Distributiva vero constituit aequalitatem Geometricam , seu proportionalem . U. C.
Sieut se habent 4. ad a. ita se habent 8. ae 4. 1:e in distributione communium bonorum cspoliorum in aequItas, seu Justitia pollulat , ut eadem sit proportio i ter bona distribuenda , qualis proportio est inter si a-etus, sive dignitates 'rsonatum, quibus distributio sa
cienda est. Justitiae eommutativae duplices sunt commutationc , de inde ortae obligationes. Aliae voluntariae , quae in tuo paciscentium consensu oriuntur . Aliae in voluntariae , quae oriuntur ex delictis , quibus alteri invito
damnum iniustum insertur furto, detractione, homi-eidio . i. Iustitia vindicativa plurimum recedit a verae Iustitiae proprictate , eo quod damnum illatum non idaeo ualitatem reddat; siquidem poena , quae pro desicta inlligitur, proprie non compensat, aut tollit debitum.
Rus M in praxi obstruaridae. Neeesse est Consenarium animadvertere suillime graviter pec.
care contra iustui ni distributivam illos, quibus incumbit distri buere ossicia & Dignitates. In iis distribuertilis plurimam parte solent habere amiema. di vinculum sanguit , quando solummo. attendendum est meritum Personarum . Quod si iuxta veti rem sententiam graviter peecari poteit in ipsa electione in vii . si Dignior praetermittatur , quid dicendum , s ut mos geratur Amico. vel Coo anguine . indignus eligatur Animadvertat ubterius Onfessarius hujasi di Eiceiores teneri Maa restitutio. nem, ux suo loeo diectur , loquendo de omissione Dignioris me lectionibus. Caeterum iam dixi in Tractitu de ueneficiis , quae sint conlideranda ad dignoscendum qui lint Dagmores. inter caeis era autem moneat Confessarius maximam rationem habendam esse probitatis; nam viri etiam exeellenteς, di docti, i tin mali, utuntur non raro acumine itinenti ad nocendum . verum tamen est istam probitatem non esis attendemdam ἰ nam vir tuo.
bus, sed incapax, & indoctus. orabit quidem, at non bene diri-set numis, nec recte tui itiani administrabit.
De Jure Domnii, cr remm divisione. B. TNtet alias Iuris acceptiones una est pro I facilitate aliquid agendi, inine rivi, d os
ne i , utcndi , Oc. in quo , si alterum absque iusta catila impedias, iniuriam ipsi inferre censeris Ius hoc modo acceptum duplex est . Unum , Ju in re ς de alterum , Jus ad rim . Jus in re tribuit actionem realem , quae vocatur rei vinauatio , qualeius habet dominus in mancipio, domo, velle.
Ius ad rem dieitur, ex quo ucscendit oblitatio , 5
actio personalis. Vocatur autem actio te sopiatis, quiλproxime tendit in personam nobis es,ligatam ex contractu , vel delicto . Haec asilo cohaeret personae in tantum , ut , si nitituo dedisti Titio Ioa. scirenos , quos ille Sempronio donavit, hoe casu actio persona lis tibi contra Titium , nulla autem contra Sc mPr
N B. Actio realis dieitur 1 quia adliaeret rci, eam in insequit ,r , adeo ut in cujuscunque policisonem rcs nobis obligata devenerit , ab eodem t rosci , Ru Via-
86쪽
dieari possit . Hae e actio realis variis modis competet epoteli . i. Ratione dominii directi , sive illuci cum uiluestu coniunctum sit , sive separatum . 2. Ratione domo, i utilis . puta , vasallo', emphytautae competit vii Ratio utilis . 3 Ratione quali dominii Publiciana in rem actici eompetit illi , qui eum titulo . & bonas de a non domino rem ac mam non omnino usuceiapit ls enim Praetoria aequitate vendieare eam pote ita, altero possessore , nili exceptione se deiendat, quod ictu illius rei domu us existat , vel nisi & ipse cum titulo , non vitiose rem possideat , tune enim mel: t e t conditio possidentis. Ratione servitutis compe it confestoria in rem actio illi, qui constetur . seu praetendit term tutem sibi In re alterius competere, idelicet ut per alienum fundum ire , aut currus agerem lit. Hula opponitur adiri negatoria, per quam ne-pa .i .us alteri in re nostra servitutem deberi , nisi eam cemii: ret. D RMione pignoris , seu hypotheeae eompetit actio Serviana, Per quam locator contra quemvis poste illarem agit ad res , quae a conductore scienter in rem locatam, ita, ut perpetua illi essent invectae, aut illatae, si que pro pensione , Ze rei deterioratione tacite obligatae sunt'. Cui assinis est actio quasi Serviana , seu hypothee ria , per quam creditores pignora
sua . de hypothecas Dersequuntur . Dista autem est serviana a servio Praetore Roma.I- , qui ejus auctor erat , sicuti Publiciana a Publicio Praetore i Cui similis eli Paulina actio a Paulo Iuri-sa , -r quam creditores res in fraudem alienatas a posse ibus rescissione ejus, quod actum ust , revocant . N B. Dominium late si impetum est Multas diis ocide aliqua re , tancuam sibi subiecta . a Dominium est duplex : Unum Iurisdictionis , demo dixi Lib. t. Tradi. 4. p. s. Allelum Propriet as , quod solum huc pertinet , est enim species praecipua Iuris in re. Nam dominus ius habet in fundo , equ , veste . Hinc Battolus ita definit Dominum Quod fit Ius perfecte disponindi de re cor rati , nisi ae probi aιur . Dieitur : De re coimiis c tando ,
domo J . Unde excluditur Usus ructus , ius elige n. di , tu, praesentandi , quorum non est proprie dictum vi, inium. Visi lage pr Matur. Ita pupillus , risii
notum suorum domi litis lit, tamen arbitratu tuo ea
limate non potest , quamdiu sub tutoribus est , quia proh bitum loge . V. C. Bana primogeniturae verum minium habent, & tamen interdum vinculata sunt ,& prohibita alienari , ut semper ad primum caput familiae devolvan ur .r Solae substantiae intellectuales dominii eapaees sunt. Prob. Dominium est saeuitas de re aliqua luci arbitra tu eisponemdi, talis autem facultas sine intellectu , &libertate albitrii hau 1 consistit . Hine Genes. I. Faci mas i ominem ad inraginem , O similitudinem no'am , ut praeste pisscibus maris, O bolis terrae ,3 Homo totius spostabilis mundi proprie dominus dici non pinea r ncm potest arbitratu suo disponere de astris , nubibus , die. In volatilia eompetit illi quali dominium , leu ius capiendi, & Meidendi. Α te lapsum autem habuisset homo persectum dominium In volueres , naturali enim iustium fuissent et obediturae , fle secuturae. NB Christus Dominus. qua homo, habet dom
alium super liniversiim mundum. Matth. 21. Divisi A rerum Gentium jure intrciducta est, eum jure primaevo , ac naturali Ommun esser telum posses fio, ae dominium ' Iure aute i cicntium divisio intro. duba est aci eommune in egeaetatem , animorum disse sones, atque alia mala cavenda , quod non fuisset ne cessarium in statu inri cemiae.
Quod est Iuris naturalis preeeptivi, mutari non potis ε'. Id autem di cstur Ius naturale praecepti m . eu ies opposito Ius naturale resistit , V. C. parentes h norandos , suum cuique tribuendum esse. Quod autem est Iuris naturalis permissi vi, id mutati potest . Illud autem dieitur de Iure nam rati permissio, cuius opposito Ius naturale non resistit , quamvis etiam illud non statuae , sed permittat hominum voluntati superaddi ; nam lex , & ars pei fieiunt natu .ram. Ita lignum a natuta informe procreatur , La attepellicitur . Ita remm mmmunio naturalis Iuris est , non praeceptivi, sed permissi vi, ideoque rerum diviso. e proprietas , licet a naturae lege non sit, non tamen est contra naturae luem. N B. Et si Ius naturale per se non sit mutatum, nee possit mutari; tamen potest mutari per accidens , si scilicet apposita aliaua ei reumstantia mutatio aliqua fiat in obiecto. Ita lex naturalis praeeipit matrimonium inter mirem, di sceminam miluo consensu etiam elam
celestiatum , & voluntatem deiuncti ducibus, aut tribus testibus eonfirmatam servari DPQ tere ἰ Desinit autem ita praecipere posteaquam publica Poteliate eiusmcidi contractus , vel testamentum iusta de causa incoeatum fuit. Pati modo, stante ab initio rerum communione. Ius naturale dictabat , neminem prohibendum esse ab usu rerum, quibus indigebat: Introducta autem rerum Iroprietate , adeoque facta mutatione in objecto, iamus naturale contrarium dictat, videlicet furti iniuriam committere eum , qui extra extremae necessitatis easum c quae excipitur; siquidem rerum divisio Iure Gentium alio modo introduci non potuit', nisi hoc casu. te dici solet , in extrema necessitate omnia communia
esse 9 tem aliquam accipit, invito illo, ad quem proprie pertinet.
6 NB. In rerum divisione, Gentium Iure instituta,
quaedam omnium consensu communia Πranserunt, aer, imber , mare , & littora maris , flumina omnia , ac
portus , publica sunt , Ec eommunia r inate in his omnibus jus navigandi, de piseandi eommune est. Riparum usus publicus est Gentium Iure, ideoque naves ad eas appellere, lanes arboribus alligare, ciam in his reponere cuivis liberum . mamvis ejusmodi iura propria fieri per praetcriptionem temporis immemoriatis ,
Universitatis , 8c non singulorum sunt , quae in eivitatibus sunt , theatra , liadia dic. Denique nullius sunt res sacrae 1 quod enim divini Juris es , id in nullias bominis bonis est. F. nullius. Instit. de rerum divisione. Ferae, bestiae, volucres, pisces, nullius sunt, sed simul, atque ab alio captae fuerint , Iure Gentium ipsus esse incipiunt . Quod enim amea nullius est, id
naturali rarione occupanti comeditur.
tur, titulus, de traditio, iuxta l. 3I. st. de acquirendo rerum dominio . Nunquam nuda traditio transfert dominium , sed ita, si Huditio, aut aliqua 1usta causa pra- cesserit, propter quam traditio se queretur. Titulus est radix. . & origo, seu ratio iundandi dω
Titulus acquirendi dominii alius est verus , & alitia
vel apprehensione suscit ad acquirendum dominium , non item ad poste sonem. r. sala conatione , & acceptatione t etiam inter ab semes aequiritur ius in re , de quasi dominium Ecclesiastici benes eii ante ejus apistehensionem . a. Sola aditione haereditatis ante appreensionem legatario legati indeterminati conceditur a Rio. hypotheeatia ob realem obligationem , quam habet in bonis defuncti , ut ex iis legatum sibi solvatur. , ad quemcunque possessorem deveniant . 3. Legatarius rei legatae determinatae dominium acquirit , quamprimu Phaetes haereditatem adiit. . Si alicui donatio tacta sit sub conditione , ut donatori alimina praestentur , d natarius autem conditio m negligat, dominium rei donatae absque traditione revertitur ad donatorem , usa quovis possessore tam veniteare pol st . F. Ex titulo donationis, venditionis, aliove simili ante tia diti eniacquiritue dominium ei vitatibus , Leeleliis . aliisque piis locis ob speciale privilegium . Denique Princeps, si velit, donatione fendi potest in donatarium rei e minium transferre absque eius traditione , vel apprehensone , quamvis , si id cion exprimat, secun3um communes leges donatio facti censeri debet. Quod vem in dicti, calibus possessio non aequiratur, e stat ex Regula : Quod possessis . s naiaraliter apprehensa st . ad nos neu pertinet . Nam . ut dicit ut in I. naturalite . ff. de acquirend. possest. nihil est re habeat Oroprietas cum posscssione. Fieri enim potest & istet, nunc este verum dominium, alium vero sol
lervitus constitui potest . vel enim nascuntur servi . vel nunt . Naicu rur ex ancillis a fiunt vel Iure Gentium per eaptivi atem 3 vel Iure civili per empti rem . Pramus Diutus est conditio 'uctisuasis . Hine partus sequisur ve mem, seu co ditionem matris, adeo, ut non ι nsidera o statu patris ex serva servus , ex Ii- hera liber naseatur . Ratio hujus Gentium constituisti is est , tum quia mater ancilla propter partum
subtrahitur servitio domini , & saepe mortis γrisula exponitur ἰ quare aequum est , ut pro hoe periculo damni partus eius ad dominium ancillae spectet , nixta Iuris Regulam 's. in 6. Qui struit anar , sentire delut comminan , ct emtra . Tamen ob favorem uisbertatis statutum est, ut sive mater isto tumpore comceptionis , sive tempore nativitatis, alve intermedio libet in
87쪽
libera, ant liberati donata extiterit, proles ingenua ex
Quod vero attinet ad honores , nobilitatem , & Ω- miliam, proles legitime nata sequitur conditionem patris , dummodo mater serva non sit i cum enim ex ea natus servus si . non est capax eivilis nobilitatis , aut
dipnitatis: mia, quod attinet ad Ius eivile, servi pro nullis habentur. Natum ex patre nobili, & matre an cilla, postquam libertati redditus est, patris nobilitatem recuperare existimat Sanchea , sed id nulla lindecrerum . Secundus titulus est captistratis , olim inusii Iure Gentium , sed per eonsuetudinem temporis diuti unitate stabilitam inter Christianos receptum est , ut , si ipsi inter se bellum geram , capti capientium servi non eficiantur, nisi sint infideles. Tertius titulus est cm lanis , ce venditionis , de quo infra Tract. 4.Cap. 17. num. 3I. Adde 3 aliquem se tuum fieti se tentia Magistratus ob delictum.15 ervus aequirit, domino sto acquirit. nisi
ex eonditione datum fit, ut eius proprium maneat . II Servi fugere possunt a dominis luis , si in periculo animae apud ipsos versentur, neque obligati sunt ad revertendum, dum perieulum tale perdurat.
N B. r. Servi cinlideles 2 ad nullos actus legitimos, aut ossicia publica admittantur. N B. a. Servi originarii seu adscriptitii non sunt proprie setvi, sed homines liberi. Dominium in servos est imperseetiam. Ia Ferae animantes sub nullius dominio sunt, ideo primo occupanti naturali jure acquiruntur. Excipe animalia
natura mansiteta, ut eanes , de animalia , quae consue ludine eicurantur,. ut columbae . eervi , accipitres,
dum consuetudinem ad dominum revellendi retinent tΑd naturalem vero libertatem , & leritatem reversi sunt ptimo occupantis. Examen apum , spectato Iure communi, pisces, a-Pri . & pleraque avium genera , quorum dominium qui . que acquirit capiendo , retinet vero , quamdiu , Psius mittodia coercentur , in libertatem deventi , &dissicile recipiendi sunt primo occupantis , nisi loci consuetudine aliud observetur . Pitcans in stagn', aut rivis non eommittit furtum , sed iniustum damnum , ad cuius compentationem obli- atur , & in soto externo inspecta qualitate facti puniri solet . Fera taliter vulnerata , ut certo eonstet , percussoris matriis cilugere non posse , ei tradenda est , si autem dubium sit , inter utrumque dividenda secundum d bii pr portionem. N B. di unus avi Iaqueum tetendit , & alter extra xit , tenetur extrahens reddere ei, qui laqueum posuit, si certo eam eapturus fuisset , nisi alter praevenisset , babet enim jus extrahendi avemi qui proprio eam la- sum irretivit. Qiamvis in externo foro aliter fortasse iudicabitiir propter Sententiam Proculi.
Si Princeps 1us venandi in locis publicis iusto
aliquo titulo proprium sibi vendieat , aliis merito time et vicit, fundatus in libero consensu populi, aut vetustate temporis r Venatores autem ob priniam decretirgaevaricationem eorporali poena assicere non potest . κatio i Quia trimen per se tam grave non est , ut talis tam magnam poenam mereatur , nisi Oificialibus Principis minetur, nam hoe easu multum ejus delictum aggravatur 1 aut s ex contumacia. crimina repctat , gravius punienda. Iniquus venator captarum serarum dominium sibi aequirit , Iicet de damno illato in eonscientiae soroteneatur, v. C. tantum restituendo, quantum moraliter aestimatur spes sive jus eapiendi, V. C. eervi , quo Principem privavit.
I Venari in loco publico, venationi Principum 1une assignato, est veniale, nisi grave damnum inseratur multas, aut pretiosas seras eapiendo, vel reddendo ea fugaces , ut dissicilis postea capturae existant . Si enim ius in Ioeo publico venandi soli Principi co Petit, sequitur, venationem alterius esse injuliam, s-ve peccatum contra iussit iam , ex genere suo mortale , ipsaque injuria, seu violatio Iuris Principi competen. eis magni aestimari solet. , , t a Plet inque tamen est mortale ob periculum,m cui se exponere venatores solent , ut vel vulnere M tur, vel oeeidantur a eustodibus, ve I vicissim .
N B Venatori iniquo acquiritur ius in captam seram 3 quia non est intrinlece iniusta actio , sed selum extrinsece , de non quatenus sormaliter aequisitiva huius iuris . Sie U. C. si vi aliquem iniusta adigas ad vendendum tibi equum , injustias est ex parte tua oo r ausi de tamen validus, si quae emptioni, de vcni,
tioni substantialia adsint, videlicet mutuus eonsensus In mercem pro pretior Ita Magistratus taliter aliis privatis ius venandi interdicit, ut tamen non velit eos Ineapaces reddere aequisitionis dominii serarum. Venatio Clelieis prohibita est , praesertim quae cum armis , atque tumultu instatuitur. Ratio : Quia dede-eet latum Clericalem, dc a voeat a gravioribus spiria tualibus Oeeupationibus, populoque scandalum praebe
N R. Sola eausa venaticinis spectata, non est mortaleCIer eo , anici nullum peccatum spectatis ei eum stantiis Ioea , ac personarum , etiam in eanibus
16 Si Ptinops lege lata subditis venationem prohibeat , nulla Interveniente pactione, aut renuntiati ne Ipsorum , obligatus est ad damna cavenda , fle illatarpsis resareaenda: bcus, si per liberum populi conson. um , vel simili titulo iusto Prine em ius venandi ut proprium aequisivit . Ratio prioris est i Quia naturali iure eompetit euilibet de sentio rerum strarum , etiam contra homines insuriantes : Emo magis contra setas a Poster. probatur : Quia hoe ipso , quod Prineipi ex concessione , aut quacunque dispositione ius venandi proprie competit, eo uti , vel non uti potest sine c. luiquam iniuria , Iuxta reg. 198. ff. Nemo Δωium niscit, vis quod id fecit , quod fame ins non habet. B. Limita hane doctrinam I. Nisi fama . & consuetudine firmata sit, quod populus jus venandi Pri cipi proprium reliquerit . ea lege , ut damna arc at , vel illata resarciat . 1. Nisi immodi ea damna subditii passim inserantur x ad quae sustinen 'a non est credibile,
populum eonsensisse. Nisi appareat , populum ali qia in valde gravati tributis , aliisque oneribus, ut accedentibus eiusmodi damnis , quae a seris inseruntur , metito conqueri possint. Ratior Quia haee servitus poli, quod non audeant setas rapere in locis publicis, est veluti pars tributi: Ergo necesse est, vel non nimis eos si avari aliis tributis , vel servitutem, & damnum venationis eisdem imminui. N B. Lex venationis serae prohibitoria inter Regalia eomputatur, id est . inter ea , quae soli Principi sup riorem non agnoscenti competunt , iisque , quibus
Princeps tale ius privilegii eoncesserit e Cui addi do bet praescripti:ν immemorialis s quippe qua privilem
R. Titulus iustus venandi, est, mili iusti i Si
Princeps.Provinciam iuste Meupavit . Ac expulsis r bellibus terras illas inter bene meritos distra it . vel in seudum concessit , aut emphyleusin , reservato stilia te venandi seras in eisdem terris. N B. Damna illata in venationibus ab Imperatoribus . & Maenatibus resarcienda sunt , si ferae arva subditorum depascantur , aut pretio custodes alere de
i Columbaria lieita sunt i Quia non sunt noxiae
columbae, si leges , de eonsuetudines loci observentu eis N B. Columbrae , si redeundi eonsuetudinem amiserunt , primo occupantis fiunt . Arte columbas ad se trahere alienas est furtum. i8 Cives , sive ineolae in communibus Iocis ligna eaedentes contra Magistratus prothibitionem obligantur ad poenam , si deprehendantur, non item ad restituettionem aliquam , nisi grave damnum intulerint. N B. Extranei, qui non sunt de Communitate , -- dentes ligna in alienis sylvis absque consensu saltem tacito , dc notabile damnum inserentes , peccant m
tali M. NU. In privatis sylvis , vivariis , piscari , aliquid
ausserre, furtum est. 19 In publicis fluminibus non est lieitum absque Principis consensu molendinum aedificare , ne .impe diatur publicus usus navigationis sieuti nec in via publica . In privatis autem ,: seu propriis fluminibus id e regum est , modo per novum molendinum non auiseratur commodum naturale antiqui Wi , quod est aquae detixus . Ara. I. si mani selle. C. de latuit. ubi Bartolus ait 1 mia in a aducta aruiqua coxsuctu solanda st .ao Quod per alluvionem cundo.Titii adiicitur , ipsius fit Iure gentium. Per alluvionem autem iuxta Gaium id videtur is iei, quod ita paulatim adjicitur , Miselligere non sosmus, quantum quoquo momento tem Foris eliciatur . Alia ratio est , si per vim fluminis repentina adjectio fiat. a I Rerum dominium aequititur nobis , I. Per Specificationem . Quod eootingit , si ex Iana vestem , e uvis vinum , ex olivis oleum conlaxit . Requiritur
men bona fides in adhibitione rei allanae ab ercist
88쪽
mante suam esse: II per A Gessionem . Quod eontingit , si purpura velli meae intexatur . aut gemmae auro inserantur . Rati Q : Quia accellotium sequitur principale. Succurritur tamen domino gemmae , U. C. comeessa illi actione ad exhibendum annulum , ut excluωtitur gemma . tu. Per Confusionem . Quod eonti iit, si norum dominorum materiae consentu , aut e a consulae fuerunt, totum empus ipli commune essie iatur e Plumbra tamen argento mixi in rem actio dabitur . IU. Per Commixtionem . mod hi, si commi sceantur frumenta et Si sine voluntate dominorum sit , si lis competet actio in rem , quatenus apparet, in illo acervo cujusque esse. Diffete a eonfusione, V. C. vini eum vino, quod in commixtione corpora maneant separata inter se secundum subitantiam, in eonfusione autem corpora in unum coeant . V. Par Inaedificati
nem. Quω iit , si quis in alienti solo suam materiam aedifieavie , illius erit aedificium , cuius est solum i Quod si vero quis in suo isto ex aliena materia aedisia carit, dominus fit aedilieti, quia omne, quodiolo inaedifieatur. solo cedit . veruntamen diruto aeaiticio maiateriae dominus eam vindicare poterit . nisi antea ipsi Pro materia satisfactum fuerit. VI. Per Implantati nem. Sicuti enim aedifieia solo cedunt; ita multo magis plantae, Δ: arbores, cum a terra sustententur. Frumenta in alieno agro sata tenetur dominus agri solvere, si bona fide actum. Si lis otiatur, euius sit arbor prope confinia plantata halti alterius , aut quantum nocumentum afferat, res decidenda a rusticis . utpotea leuiturae peritis. Quod si arbor aliena meis aedibus oraciat , di ei denuntians non obtinuero succisionem . ego succidere , ligna tollere non prohibeor . VII. Per Scriptionem Litterae , etsi aureae, cedunt mem-hranis . Idem dicendum de picturis, nisi tabulae sint argenteae , tunc enim tabula erit principalior picturat accessoria. B. Res inventae, quae nunquam dominum habu xunt , ut gemmae , insula , fiunt primo occupantis . Venae meta illeae . quae in proprio iando natae sunt , Iure gentium sunt domini sundi, seclusa speciali consuetudine . Res inventae, quae dominum habuerunt, lecarent , quia pro derelictis habentur , & sine a uino Heuperandi, Iure gentium sunt primo occupantis. aa Quae in mare laeta naufragii peii lum , de ascendio erepta sunt, nisi ex ei reumstantiis colligi ponsi, ea pro dei et ulti, habita. puta . quia domini qua
Iere comempserunt, aut non curarant ampluis, 'priis
dominis restitui debent, postulata laboris, de industriae
compensatione . Ratio : Quia dominus rei suae dominium non amittit, nisi contentiat, sive eam prci dei
ricta habeat. Compensationem tamen laboris sui, aestia mationemque periculi iure exigere potest , qui domini negotium ita utiliter ge sit , de interea, dum offertur , .eluti pignoris Ioeo tem retin re. Thesaurus in proprio stando , vel in publieo it ventus ad inventorem spectat Iure gentiumr Arte magica πωrtus in 'nain criminis fisco adiudicabitur per Iudicis sententiam. Si in alieno iando casu inventus sit , partim ad i ventorem , partim ad fundi dominum pertinet . bi de industria in alieno lando quaesitus sit, non tentetur totum dare domino ante senientism ; quia eli eonstitutionis poenalis . Si sciens thesaurum emas aerum , est tuus totus thesaurus , iuxta verba Chri iti Matth. II. Cum enim in fundo non natus , sed politus fuerit , ideo pals , sive fructus iandi non censetur , neque ad
dominium alicujus pertinere, antequam eruatur.
N B. Nomine Thesauri intelligitur vetus de go p
cuniae 3 ad exeipiendam pecuniam, quae nuper tempore
helli abs eo ita, illius est, & illi restituenda, qui abscondit. Emptor vestis , deprehendens autum , reddere tentatur a quia in contractum venditionis non venit aurum Propter ignorantiam . Esto , emptor eum bona fide triennio possederit, nesciens, aurum absconditum esse,
dici nequit, cum praescriptione dominium aequisivisse. Is enim, oui nescit, non μ et auri ; me pos foueautem nulla est usucapio. NB. Thesaurus etiam in loco publico, de sacro im. Tentus eth totus inventoris.
M inventas, quarum dominus ignoratur , post diligentem inquistionem , inventor retinere , ac fle reum absumere Dotest secundum probabilem Sententiam; quia nec Jure Ecelesiastico id constat, eum s Ium id agat de injuste acquisitis , quae , cum domino non possint restitui , pauperibus lunt restituendar Nee Iure naturali ; quia Ius naturale est, quod apud omnes obligat : Non autem omnibus gentibus inest hae per-2. tium. P. I. suasio, res inventas pauperibus esse dandas; nee omnes Catholici staeeo haeretico cum rem quampiam a mi
serunt , talem emitationem sulcipiunt ut ab inventore pauperibus tribuatur . sed ut sibi potius , si eos repotere contingat, reliituatur; alias habeatur pro de telicta. Post alienationem rei inventae inventor nihil restitue. re tenetur domino comparenti , nisi quatenus inventor
loeupletior inde laetius est. Idem die de pauperibus. Bona Maritia i quorum dominus sine testamento decessit , nullo relicto haerere 2 ad fiscum devolvu tur , de quandoque in ea usas pias erogari debent , si videlicet peregrinus ignotus absque testamento decedat
in prax. os seruanda . I. Quoad animalia praeeipue potest aliquando aneeps esse Conis fessarius in ordine ad eoiu ras. Hae quidem eum consuetudinem habeant redeundi . ordinarie spectant ad Dominum Columbarii, fi anto tempore non disterant redire, ut prudentis ain trici ce strantur min amplitu habere consuetudinem redeundi. Hinc puto, Posse tuta retineri Columbas , quae fine alleuius haude alterius aggregantur Columbatio. Meus si ibi in ludantur, uel partieulari cibo tuticiamur ad ibi persitendum. De hac re Consessarius legat de Laim M9. 6. n. 3. II. Confessiarius non obliget ad restitutionem illum, qui in i eis reserWatis non circumsistis occidit animalia dic. At moneat venatorem graviter peccare, quoties ita venando se exponit petiis suis alicuius grauis pinna, vel inest esse causa gravium dim-diorum . Multo diragit graviter peceat , quoties se ex te periculo, ut vulneretur a talium locorum cuti odi us, vel iplos vul-
I u. Certe tenetur ad restitutionem, qui eapit pistes in alterius rete, vel nasia inclusos, si non poterant inde aufugere . Quod fi cameris pisces, iterum tendat nassam, A ita impleatur, ut non potuerat pruies instes Dominus capere , tune nulla est obii utio restituendi pisces in nassa captos , quia nullam damnum,mino illatum est. Iv. Pastentes animalia, ct lienantes in loci ν conmunibuν, --dinarie loquenda . non peccant, nec teneatur ad restitinionem , sed latum ad poediam, si ex iusta eausa huiusmodi fuerunt prohibita: nulla autem iussa poten em eausa prohibendi miserabilibus Personit lignationem in t is eo munibus. me tamen potet effa grave peccatum ita lignare , ut seluis, seu nemoribus grave damnum inierat ut , & ex hoc test consurgere etiam Gligatio restitutionis , si grave damnum tammumtari inseratur . Ex hi videat quomodo se gerere debeat Consessarius eum iis, qui se aecusant in alieno lis a se . Neque etiam de sacili eondemnandus est peccati . & ad restitutionem , qui lignavit in loco alleuiu Particulari . ted intermeando est, an ligna mortua abstulerit a re an Dominus in sui usum soleat illa consumere, adeoque invi tus reputari possit. Hae regula iudicare poterit, an peccet ea surripiendo, & ad quiri teneatur.
blandiuntur homines sibi retinendo re , quasi ut de teli, sint re tamia r ut si quis ex hoe eapite sibi
retineat res a numine a riatas , ex incendio ereptas cte. Hae Tnes, ordinarae loquendo, sunt restituendae, sed bene poteste i stioris, di perieuli. eui se ex s. it. Atig mutus potest omnino retinere . oen imitraret se totaliter illa negli ere. 'si pura ita restituendis aliquid onini C semenis ad restitutionem obligare et h-
- possent in cuperditae recuperari. Smus esset, fi quill Invm
plicare, n- acquiestat Conseturius quoad usque non seeerit o , qu res inventa
Disa Gus subsistia . Distinquitur a iure , quod creditor habet in pignore , depostarius in dem
rato, quibus uti concessu in non est.
usumfructum, de Usum diserimen est, quod
Ulu fructuarius Dactus omnes pereipere potest ex re fruini pensiones, ae reditus ex aedificiis. areis, Iapicidinis , modo agriculturae non oblini : Usuarius autem talem fructum non habet . Item Usus ictuarius potest alteri rem frugiferam loeare , non autem Ulaa
. Usus fructus proprie non e stituitur in rebus usua nam ibilibus, pecunia , frumento , vino, &e. sed quati Usus fructus; ut si uxori maritus leget LI sum stu-ctum omnium rerum usu absumptibilium , uxor debet aut onem praestare, ut post mortem uxoris haeredibus marita earum aestimatio reddenda sit .
sine consensu domini rem , in qua
Ulum fruaum habet, absolute alteri donare, Vendere non potest i solam autem uillitatem rei alteri cede t
89쪽
NB. Impensae . quae ratione fructuusti percipi l
tum iteri debent , collectae . tributa, & similes itales praestati ira, quae pro re fructuaria debentur, Usumseli uario incumbunt : Nam sec dam naturam es, M , qui sexuit e clx MM, Antiat O onus.1 Usu fructus finitur 1. Si Usu fructuarius usum tu.ctum propr: etario cedat , di vi e vella. a. Si res tota γε eat , U. C. eomus incendio ; tunc enim non tet
netur Ususfiuctus in area . Si tempus imitum sit , ad quia Usiis ructus alteri eoncessus est . q. Morte Ulus luctuarii civili , vel naturali, Comimmitati rejicius usu fructiis extinguitur spatio centum annorum. 6 Si Uoufiuctuatius Religionem profiteatur , immobilium bonorum caricem, Usussucius ad Monasterium devolvitur ι quia Usus fructus sequitur personam a Si autem profiteatur Religionem incapacem stabilium redituum, Ulustructus cum proinietate consolidatur , de transit ad haeredes ab intestato.
tum eo essus, 3s non potest omnes fructus decerpere, absumere, aut alienare, scd solum deambulare in illo, Ioma, olera, &e. ad suum usum, & iamiliae accipere. tem . qui nudum usum habet iumentorum, non pote liperei te istus, aut lanam c utpote fructus J nee lae, nisi modicum ad victum quoIidianum , potest autem bobus uti ad stercorandum. Usu, proprie dictus habet 'locum in rebus non usu bsumptibilibus. N B. Jus Usus, dependentis a domini arbitratu , et iam in rebus usu absumptibilibus locum habet . Ita ordo Minorum S. Francisci nullum acquirit dominium ex eleemosynis , sed solum imperfectum . & dependensa voluntate dantium usque ad consumptionem i Boiia vero donata , suppellex , libri , horti, domus, ad M. dem Apostolisam pertinent. Alii Religiosi omnes habent seliim Usum librorum, vestium , o c. eumque dependentem a voluntate Prael a
Tam habitator haiat ius aedes alteri locandi pro pretio ι Uiuarius aedium vero non haesi aliud ius , nisi in ipse eum familia sua inhabitare possit.
, Dossessio est detretio rei corporalis , estvoru . σμA mi, Iuri Me adminicias. a Posieffici aequiritur apprehensione rei, vel veta, vel ficta . Apprehensio vera , si immobilis sit , fit manibus; pedibus, si immobilis, saltem secundum partem, quoad agrum, domum. Apprehenso ficta ex iuris dis. Positione , vel fictione .ht . I. Per actum pristinum poli estistis , ostendendo , U. C. aedes , Ecclesiam , vel
tradendo claves, annulum, pileum, aut simile signum vacantis possessionis acquitendae, requiritur tamen praesentia rei, puta, aedium, horrei, Ecclesiae , &e. nam alioquin sola investituta per pileum, ensem, clavem, non tribuit possessionem , sed ius possessionis aceipiendae s vel denioue tradendo Instrumentum scriptum, quo continetur , V. C. ius donatoris donare volentis ; ne-rue opus est conspectu, seu praesentia rei ad ejus posi
essio in ta i modo acquirenaam. a. Λcquiritur posses
so tutis halone, si pristinus possessor post contractum donationis, venditionis, &ci signincet, se possessurum nomine donatarii, vel emptoris, seu absolute, seu v luti Uiu fructuarium . 3. Per a m novi pollessoris , ii rem emptam proprio nomine signet. 4. Per Iudicis authoritatem , solo aspectu rei praesentis , si tradens ejus eustodiam, vel adaunistrationem habeat 3 ut corulatot Eeclesiastici beneflati. N B. In absentia rei, si ob adversuti vires, aliudve impedimentum , V. C. pellem , aecessus ad illam non fit , possessionem a Iudice pet sola verba tradi posse ,
3 Pollessor rei non censetur , qui non ut suam sdet, sed ut ad alterum pertinentem. V.C. Qui rem conductam , commodatam , depositam , petres se habet , non est ejus possessor. Nec Usu fructuarius , -- phyteuta , vasallus, rei proprietatem suo . sed domini. Leo polIidet. iacile autem dominium poliaet Ususruct Mus, cum ea ipsi possesso sulfeiat ad praetcripti nem, ct alia remedia suris.
requiritur ,' sed ad retinendum plerumque sussieit , s
Io animo, seu civiliter taatum pollidere : Non lassicit tamen selo eo re insistere; si animum potiandi deposuisti. Amitti mira sola animo possessisse Ii- ω acquiri non poets. l. si quis vi, s. differentia, R
Coroll. Si Titius a lando, quem hactenus possed rat, discessit, eoque absente alius in possession sum di involat , Titius pollegione tundi non ante spoli
hatur, quam, re cognitas aurinum polsidendi, vel posissessionem recuperandi deposuerit et Si autem metu perculsus ad reeipiendam naturalem possessionem non a cellerit, aut accesserit quidem , sed repulsam passus fuerit , tune civiliter quoque possidere delinet . NE. Hine duplex est posse Iio . Civilis est in solo snimo retinendi. Naturalis in eo est , qui possessionem rei , tanquain sua in . apprehendit, dum alius absens cistilem esus policis em tenet. N B. Dicituri Iuru admufficillos nam, ut apprehen so rei, corpore , de ammo iacta , possessionis rati nem nanciseatur , necesse est , quia lus non restas tui: Qui Mam enim casibus impedit , vel resilit, ne possessio oriatur, U. C. ne laicus aequirat possessis,nem loci sacri. Possessor injustus non est proprie p
1 Iudieium csve lis, quae in externo soro instituutur aliud est de possessione, de dieitur Iudietum potisessorium, Ee lis prius instituitur: Quia, ut induit J stinianus, O cimilis, O naturalis ratio facit, ut dixi' stat, O alias a m rite petu . Aliud est Iudicium de proprietate rei, quoὰ dieitur Iudicium per
torium, quia in eo actor petit a possessore i rem sibi adiudieari, tanquam domino , vel saltem rus ad rem habenti. NB. Commoditas possessionis est, ut , eam Ascura sunt Miri que, contra petitorem 1udicari sint. 6 Possessor intentionem suam iandatam ha- , nisi Ius eommune illi resiliat 1 tune enim onus probanda possessori ineumbit 3 nam Reus probare , de causam , live titulum diecte debet , eum praesum iri est pro
N B. Si possessio , cui Iura communiter resistunt , titulo adjuvetur, vel tempore immemoriali , lacu pio possessore. 7 Remedia possessoria Praetoria aequitate introducta sunt, quae Interdicta dilaebantur, quorum alia sunt rem dia possessionis adipiscendae eausae parata, alia retine dae, alia recuperandae. Interdictum, inuremedium adip secndae possessionis haeredi tribuitur, ut pest aditam Uaereditatem mittantur in potissionem omnium bonomiin, quae defunttias tempore mortis pollidebM. Interdictum, seu remedium retineadae posse nis miles hi inservit, qui litis e testatae tempore rem sive mobilem , sive immobilem, nec vi, nee clam, nec precario se posse. disse probaverit. V. C. Si Titius te absente , & 1gn rante possessionem tuam elam, de suriive ingrcssius est, postquam id resei sti , competit tibi interdictum , seu remedium , uti podetis , ad retinendam possessionem civitem, de expelIendum alterum a naturali, Judieis , vel Plaetoris authoritate. Denique per Int ictum recuperandae possessionis pristinus misellae restitisendus est, si probaverit, altetum vel vi illata , vel clam , di furtive, vel preeario cid est , concessione ipsi ad certum tempus , vel usum facta possessionem nactum
8 Qui eimilem possessionem retinet , eam ab iniusto
invasere, aut spoliatore, etiam vi adhibita . qnatenus necesse est, detendere potest, ae proinde iurem supte tem persequi, de rem ablatam vi adhibita recumare. Haec violentiae repulso etiam possessorii juris in Q do v. C. eoncessa est eum moderamine inculpatae tu telae, ut, si uti suo iure prohibeatur, U. C. iter ag
re , exercitum traducere , &c. non tantum contra Pe sonalem resistentiam se tueri possit , sed etiam manis eontra realia obstacula, puta, sores , de muros estri pendo, se pes perrumpendis, bcc. Cum enim euicunque
liceat ius possessionis tuae defendere , Iiecbit mam ea agere, uuae ad deserisionem ejus iuris necessaria sunt , servata debita moderatione . Nam , cui concusum es principale , eidem etiam praeparatoria ad id permitti
Aliquando ratione seandali non licet arma firmere esset enim eontra Charitatem J eontra invas rem r rum iniquum , eum vel via Iudicii , V. C. remedio Inter diqi possessorii, vel alio modo mitiore in possese sonem juris sui se restit tendum speret. 9 Qui alienam possessionem invadit, eo ipso in P
90쪽
Lib. IV. Sech. v. Tiach. I. 8 r
De Exceptione , Praescripti e , MUsucapione . I r xceptio est exelusio , seu potius deliberatio acti mis intentatae . U. C. Si Titius adversum te actioilem instituat ad .lvendum pretium pro vendito tibi equo , tundamentum , de intentio huius actionis est velinitio: Tune vero ex duobus modis contra eum te delendere poteris . t. Si neges, equum tibi vendiatum elis , per quam defensionem adversarii intentio . di jundamentum actionis excluditur, & onus probandi adversario imponitur. 2. Si fatearis quidem , equum tibi venditum esse, sed opponas pretium te solvisse :Tune diseris contra adversarium exeipere, eiusve exinceptionis probatio tibi incumbit . Porro exceptionem a reo convento appositam interdum actor contraria e
ceptione retundit, quae dici solet Replicatio; de hane iterum reus exceptione impugnat, quae Duplieatio a Pellatur . di se deinceps Iriplicationes , oeadruplieationes &e. dari possitnt. a Duplex est Exceptio . I. Peremptoria , per quam actio perpetuo exeluditur. Exemplum supra datum est. a. Dilat otia, perquam actio non perpetuo excluditur, sed solum respectu certi loci personae 3 ut si reus o ponat , Iudicem non esse competentem, tune enim actio non omnino excluditur , sed respuia huius triabunalis, dieiturque Exceptio declinatoria fori. 3 Praeserietis eli exceptio peremptoria , ex te Metiribus desinito D stantiam capiens. Ulaeapio eth uiuisitio dominii per cantinuasi emtemporis , lare definiti. Unde collivitur . Praescripti nem esse quasi tructum , vel effectum Ulaeapionis . Fam ideo, quod alii is longa, & paeisiea rei posse rusione dominium acquiuvit, contra Miltinum dominum, rem e adem repetentem, Exceptionem opponere poteti.
B. Ileneficium Praetcriptionis ob bonum publie mintroductum est . r. Ne diu , O fere se re quiarum iam rerum dominia incerta essent a Le ut diquis litium snis esset. a. Uc hac ratione segnities hominum, res, ae jura tua actione prole qui intermittemium, acuatur. Bbnae fidei possest ir post legitimi temporis deeu sum plenum rei dominium omni iure aequirit . Allanda melitum Adriani, qui contrai tum sentit, respoi detur : Non ob lotam pri lini domini negligentiam , sed multo magis ob alias causas , ad bonum publicumspectantes , beneficium Usue apionis publieis legibus nititutum esse . Nemo autem dubitat . quin Principi ius eompetae de sub litorum bonis ita decernendi , D-cuti Reipublicae utilitas exigit. Accedit . quod, cum an Iure mentio fit culpae, vel negligentiae prillini pos-jessoris , sermo non sit de proprie dicto peccato , sed de culpa ei vili , quae saepe simplex tantum , & inv luntaria omissio est, & nihilominus aliquo modo eiu Iiter punire puteii ad aliorum induti iam excitandam. 1 Ad praescribendum , seu usucapiendum reqbiritur imprimis possessio eivilis a sola autem naturalis non sufficit . Nam sine possessime praescriptio non procedit . Reg. 3. in o. Hinc Commodatarius , Colonus , Depositarius &e. non possunt praescribere, quamdiu alter civilem possessionem retinet. Emplayieuta, & vasallus possunt lolum praescribere Usumfructum. 4 Non plus aliquis Usucapione acquirere potest , quam possedit . Ob praesumptionem tamen , si Iura ssessori non resistant, ex uno iurisdictionis actu colligi poterit ius totius jurisdictionis . v. C. Exorto dubio de aliqua Parochia, ad cuius Episeopi Dioecet in pertinere debeat , adiudicabitur illi , qui in illo loco actum Episcopalem exercere solitus fuit. N B. subditus, qua subditus, non potest praeseribere
ad verius ea , quae potelias gubernativa intrinseee requirit , puta , ut legibus non teneatur , ut a Superiore nunquam iudicetur , ut a tributis ordinariis immunis sit . Poteit tamen aliquis temporis diuturnitate eontra Superiorem praescribere immunitatem , qua desinet esse
Hus subditus . Poteli etiam subditus partem aliquam iurisdictionis , quae alioquin communi iure Simriori competit, cum bona fide praescribere , V. C. Capitu lum. ut in prima inllantia suos Canonicos. & Ossiei Ies judicare possit: sed i equititur ad lioe possessici temporis in emorialis, vel φ γ. annorum cum titulo e
Iorato , quandoquidem praesumptio Iutis suffragatur Rineipi, Episeoγ . Inea pax possidendi est etiam incapax praescribendi. Quamobrem Iura Leclesiastica a laicis nullo etiam immemoriali tempore usucapi possunt ,' ut saat , deci-P. Lauman P. I.
ma Clerieales , iurisdictio in personat , 3e bona Cl
N B. Lieet laici in paces sine possessionis et .ismodi iurium proprio nomine, & authoritate, ea paces tamentiunt titulo privilegii, vel concessionis tactae a potest tem habente , videlicet Summo Pontifice , quia tales tituli requiruntur ad possidendum: Ergo etiam ad praeseribendum . N R. Quod Iurillae dicunt , eonsuetudinem immemorialem Ioco tituli elis , id verum est , Rquis absque titulo , leu speciali privilegio ea pax sit possidendi, & praescribendi ; alioquin non . consuettido mera , seu meri facti possessio absque titulo a legibus reprobata inutilis censetur . S N R. Ia actibus merae voluntatis Praeseriptio non
in edit . Hine Iuri leonsulti . Quod per actus liberos non in eitur Praescriptis. Id est: Dum aliquis libere ,& non tanquam ex obligatione aliquid mihi praestat , non γossum praescribete , cum non sim in possessione iuris erga ipsum , U. C. imponendi ipsi iei vitia , ω
N R. Valesius, aut subditus nunquam praescribit eonis ita dominum ius servitiorum , V. C. ansatiarum , nisi interpellatus negaverit ea dare , & nisi re ipsa pro immuni , aut exempto se serat , & habeatur . Cum enim in arbitrio Principis sit, utrum servitia exigere velit , nee ne , non ideo praecise , quia temporis dii turnitate non exiguntur , alter in possessione immuni tatis constituitur. Quod si , dum ab aliis exactio fit. a quibuidam non fiat, praesumptio esse solet pro exemptione .s Si eolonus tempore longissimo eanonem c jus -- phyleutieum λ non solvit , existem in possessone immunitatis insolute , contra dominum praescribere potest : Posito , quod creditor . seu dominus 3 . annis quievit. omne Ius annuae praestationis per Praeseriptio nem extingui poteli. Certiis mum etiam est, quod sura immunitatis adversus annuas exactiones praeseribi possint. modo adiit possessio, bona fides , & temporis legitimi decurius . Nam hoc modo contra jus quartae de ei inarum Episcopis debitae M. annis praescribi pot-el ι item ius immunitatis a decimis solvendis univerti inustieapi potet o. annis .io Malae fidei ingesses c latens . rem alienam esse ,
seu malae conscientiaest nullo unquam tempore praescribit. Id umo ordinarie praesumendum est, aliquem bona fide possetisse , praesertim si possidentix titulus aliquis praetcadatur 3 qui non facile praesumi debet pec
Nisi, eontra jus eommune rei possessionem aliquis ae qui siserit , vel possessionis suae nume aequisitae rati nem nullam asserte possit 1 aut si ipsi denuntiatio iacta uerae, rem esse alietius, ille autem veritatem inquire
& Usue apionem . bona fide coe piam, dubium superveniens non vitiat , seu interrumpit . Ratio e avia in disio -lior est tandisio pedicta itis . Quamobrem stanti tali modo speculativo formari potest conscientia certa , seu bona fides , tali casu rem retineri, i 'o di absumi posse caJ. Hine, etiamsi primi, milissionem at iquam contra dura aecipientes, Praescriptionem inchoare non potuerint , tamen eorum sue
cessores u Iucapere possunt, qui hoc ignorant , ideoque bonam fidem habent ob praesumptionem , quam etiam in dubio habere possunt , intervenisse legitimum tit , vel privilegium. Nam, qui in alterius Leum D cessit , Iussam babet morantia cainam. Rm. 42. st. ,, ca Vera haec sunt; attamen superveniente dubio,, tenetur possetar inquirere, & dum inquirit vel qua
is diu manet spes dominum, seu veritatem inveni i. , usucapio quidem non interrumpitur , sed res taurus, non potest.
N S. Bona , & mala fides dupliciter aeeipitur . Priamo , theoIogieet Quod est bona fide possidere rem sine peccato 3 quod non suffieit, sed secundo requiritur b na fides ei vili consideratione. Cum enim ius, seu eo modum usucapiendi legibus civilibus, approbante etiam Iute Cano eo , boni publici eausa intriauctum sit , ideo, ubi lex Usu pHaem inhibet , bona fides rLωπι- ea usucanienti nihil pudes , ait Pomponius δε Hoe etiam sensu dicitur in l. sed et ii δε 'st litis emisisti
nem omes maia fidei possessores esse . Intellige ; ei vili
consideratione e Propterea quod leges ab eo tempore Usucapionem procedere vetant.
rt Cum errore iacti, sed non iuris, quamvis 'invin- ei bilis sit, usucapi potest, iuxta de Usucap. 2 ιινι- η-m Marionibus uris errore sessoritira prodes. Et l. q. f. pro emptore. Si a pupilis emere ne tutoris author tve Jruempuosum esse putem, dicimus Usucapionem sequi F 1 cire.