장음표시 사용
191쪽
coloris,inuersas.& ordine retrogrado dispostas applicato speculi deinde superficiem solaribus radijs ita obuertito, ut ad placitum tibi locum splendor per illud reflexus cleferatur, discesque
experimento litteras in medio luminis ad parietem derivati umbrosas apparere Simili forsitan industria Pythagoras in ipsa luna te liteias se maturum pollicitus est. Secundum. Speculo facem, aut candelam opinponito, & lumen speculo exceptum ad longiss1-mam distantiam reflectetur. atque adeo fulgidὸ coruscabit, ut quid alii a te longe remoti agant, faelle discernas. Industria haec ad noctu latentes hostium turmas detegendas plurimum valet. Speculum hoc modo face illuminatum quia longe viderit argenteam paropsidem, aut aliud quiopiam ipsa face splendidius videre se putans,' obtuso visu mirabitur, solent hoc artificio parari
laternae, quae oculos ex aduerso venientium caligine offundunt, portantibus interiin clarissime illucentes: si vide et concavo speculo candelaita adaptetur, quatenus in puncto inflammationis praecise collocetur. Similiter hoc lumine reflexo characteres omnes , modo satis crassi sint ut in epitaphio) eminentes, in litterarijs amici, quem accedere suspicionis periculum prohibet, exaratos , etiam obscuro loco positos legibiles reddere poterimus. Tandem qui nocturnis ad
192쪽
eandelam studijs inferendum visui damnum timent, in uno mutat angulo, candelam concavo impolitam speculo collocent ; sicut speculum lumen ad mensam siue lecturae seripturaeve locuper angulos acutos qualibus horizontem sol orti ius in tuetia r reflectat.
De iucundo re liquorums' ulorum et v.
l. Columnaria dc pyramidalia specula,in quantum rectas lineas continent, admodu planorum species reflectunt; in quantum vel bincuruan-l tur, concaua, conuexaque imitantur.
II. Specula plana eminentem angulum in me dio Uabentia, quatuor oculos, duo ora, dilos na-l sos, S c reprae iantant. Iu .cReperiuntur specula, ob variam vitri tincturam, variasque specierum refractiones, hominum facies pallido, rubeo , aliove colore tingentia. Nec desunt, quae obiecta pulchriora reddant, & senes, V. g. ivllenes esse , iuuenes vero ieniores mentiantur. Immo eius odi interdum reperias quae hominibus asinina capi- ta , gruina, porcinavero tia assingant: nihil ea
nim est quod in speculis per reflexiones dc reis fractiones repi aesentari nequear; ita ut si specu - tum aliquod debito modo scissum , politumve foret. pro atomo montem , pro pilo arborem, pro musca elephantem in eo conspicere posses : at operis tanta perfectio angelicae potius, quam
193쪽
quam humanae subtilitatis tyrocinium est. d singulis agens lectorem taedio potius, quam re creatione assicerem :haec igitur de his nunc dicti susticiant. I. 3 Iaiculum eli, quo citia morum epigram. - .matibus inuenitur, cuiusdam poetae fa tui opusculum ,Ἀversibus exponentis in nostr: facie nos horologium circumserre ex dentibu Zc naso constructum. Insigne sane horologium
Nasus ait o stylus est os dilata, de hora
horarum distantias pro horizonte tuae regioni requisitas i, stylum vero erige modo δί loco debitis, in cuius summitate vexillum paruum mobile constitues , quo sic stylus non modo horas, sed & santem ventum indicet, sicut& herbae conuenienter dispositae, non horarum terminis tantum,sed & discernendis horti partibus utiles erunt. I,& omnino iucunde, in suaveolentis hortuli medio, perfectum ex herbis coim
feceris horologium. Disponito buxi , thymi hyssopi, similisve alterius herbae plantulas, ad
194쪽
Horus ex digitis eri ere .u i III. Providit natura animantibus omnibus non tantum quae eis aliquo modo necessaria,
sed & quae utilia, & delectabilia essent ; ho
minem autem animalium nobilissimum maxime dignata est : siquidem , inter infini a alia dona, eum hoc pulcherrimo dotauit, quod ruri constitutus lucente sole ex solis suis membris horas eruere queat ; cuius certitudo experien'tia, non minusquam ratione constat: si enim in propriarnanu distantias itinetiirarurn, & extremitatum digitorum , horarias horizontalis horologii distantias imitari comperias; cur sty-ium quoque horarum indicem debito loco applicare nequeas p Modus autem hic est. Himi , . to stramen aut simile lignum perexiguum cuius longitudo digiti indicis longitudini aequalis sit, idque pollicem inter, indicemque re ctissime teneto : extensae deinde manus articulum , siue iuncturam, qua brachio unitur, si ira ul& doisum lucenti soli obvertito, sic vivmbra musculi pollicis, vita lineam tangat, eam scilici quae inter duas reliquas maiores in manus planitie media est. His ita peractis aduerte quo a in ipsus straminis umbrae summitas pertinμt: si enim ad longioris digiti extremum perueniat, sexta est; matutina quidem ante , vespertina vero , post meridiem : qudd si annu M a laris
195쪽
laris digiti extremitatem attingat, vel T. matri tina, vel s. vespertina est: sic deinceps 8. matutinam , & . vespertinam auriculari tribues: nonam eius dei in auricularis primae iuncturae: Io.&2. secundae: II. & I. tertiae , demum Ιχ. lineae isti maiori proxime sequenti, ab indice ortae assignabis. Quidam in hieme praXin mutant, scilic faciem soli obvertentes: quod meo iudicio certum esse nequit:per te stat huius rei veritater explorare.
frae. IV. Romae, referente Plinio lib 38. cap. iImperator Augiistus, in Martio Campo , obeliscum ris pedum altitudinis erigendum curaeuit; quem pauimento circumdedit; ope te a Llem mathematici cuiusdam nomine Manil j eodem horariae ex cupro distantiae notatae sunt: pomum deniq; aureum obelisco superpositum est, cuius ex umbra,horae, cursus solis, cum amento & decremento dierum cognoscebantur. Simili modo plerique ex umbra sui capitis, aut styli alterius. istiusino diastronomicas operationesplurimas perficere contendunt.
196쪽
Mathematicus. V. Cardanus Ptolomaeum ae i peculIsicripui se refert quae & speculi , simul Sc horologii vicibus substarent, nempe effigiem inspectoris toties referrent, quota hora esset; bis quidem si secunda: non ies, ii nona. &c. Aquae forsitan effectus erat, quae successu temporis ex aliquo vase emuens , unum primo, deinde a. 3. 4. I.&c. pecula detegeret, ut in ijs ita detectis toties repetita facies appareret, quot cum aqua horaecliuixissent . in
Horologium, in quo bis loco seculum
VI. Quis mathematicam subtilitatem tot lepidarum in uentricem nouitatum non suspiciat. non miretur, summis non extollat laudibus3Modo in laquearibtis cubiculorum, directo solati radio nunquam illustratis horologia,mathematicorum industria describuntur, exiguum
197쪽
1sa Thauma urgus speculum loco styli collocantibus, quod lumeri
eadem ratione reflectat qua styli umbra per ho- xarum interualla discurret. Germanos deinceps si1is e thermis nasum exponere , quae hora sit quaesituros , necesse non est: nam ex solaribus radijs per fenestrae vitreae foramen ad laquearia reflexis, quae hora sit,in ipsis suis conclauibus dis cere poterunt.
VIII. Huiusmocli horologia, sicut& arena, eea veterum simplicitati satisfecerunt, quamdiu ea quaecum rotulis Orantur & ponderibus, inuenta non fuerunt. Qigidam cupam aqua plenam implebant, notataque quantitate quanius diei spatio emueret, horas in ipsa cupa dissim ne notabant aut aquae asserem imponentes,
exiguam statuam addebant, quae descendente paulatim aqua,easdem horas virgula. lternatim
198쪽
Mathematicus. . Iysin pariete monstraret, addebant. Vitruvius alios horologia hydraulica parandi modos figgerit, sed paulld dissiciliores. Ioannes Baptist. a porta,
in secretis, hunc tradit inuentum. Posito vase a Uae pleno,utpote cacabo,aut altero simili, aliud deinde vitreum,qualibus melones cooperiri sol lent, euersum aquae imponito, facto circa eius Partem superiorem exiguo foramine, per quod aCre exeunte vas vitreum in aquam paulatim mergetur, sicque horas annotare poteris. ijsque
Postmodum uti. Porro si principio per dictum
Totamen acrem exsugendo aquam sursum attraxeris, aqua non nisi ad mesuram intrantisperi foramen, aeris descenderet; possesque hoc modo horarum interii liacum descendentis aquae
quantitate proportionat notare.
Meo quidem saluo meliori) iudicio, facilius certiusque negotium absolueris , si aqua guttatim ex canali exiguo in cylindrum vitreudimittatur: si quidem distinctis in cylindri exteriori superficie horarum interuallis, incidens aqua numerum horarium longe m elius , quam in communibus arena , dc quadrantes,& dimidi s horas ostenderet, cum aqua promptissime non sic arena aequetur. Aliud tandem ut perfectius , ita studiosius absoluendum accipe, proposita figura melius, quam multorum verborum textura explican-
199쪽
dum; euius tota industria in hoc sita est, quod nauicula, aquae supernatans, propolito nate ad quantitatem aquae ex vase per siphonem suppositum effluentis, descendat, truncum q; ita circumuoluat,ut index qui trunco adhaeret, omnes alternatim horas monstrando perambulet.
Huic horologio multa ad ij cere poteris V. g. si horas Italicas, aut Bo hemicas, aliarum Ve re νgionum inscribere, insiper si horas ipsas cam cpanulae sono indicari volueris,si ingenio proret fias destitutus non sis, idipsum facili negotiq. praestabis.
Horologium verticale declinans ex horologis hor Ontali desicribere.
IX. Horologium verticale declinans voc quod insistit quidem horizonti ad angulos re .ctos, sed neque meridiem, neque septentris
nem, neque orientem . neque occidentem directe respicit in eo describitur horologium holemodo. Sit ad manum horizontale horologium accurate factum idque dispone ante murum,ita ut iaceat aequi distans horizonti,eumque situm habeat, quem habere debet horologium hori- Rontale, quando ostendit horas; tWm centro h rologij alliga filiam; idq: protrahe per omnes lineas horarias horologij horigon talis donec cura muro c5currat: ubi enim stu cu muro cocurrit.
200쪽
Mathematicus. Ig sibi signanda surit puncta. denique idem silum ex
Centro protrahe sursum secundum axem vel stylum,&ubi concurrit cum muro ibi erit centrum horologi j verticalis , ex quo ducendae erunt lineae horariae ad puncta ante inuenta: axis siuestyliis infigatur in centro eo situ, quem obtinet filum a centro horologi j horizontalis ad cenistrum horologi j verticalis eductum: tarem facitam habebis.
Plurima horologia sine magna arte, summatame elicitate, uni corpori inscribi re.
V. Fac truncum multis incisum planis; singulis planis guo nomes siue stylos infige, ea inclinatione ac ii tu , ut mundi axem repraesentent; trahaturque in una aliqua, potissimum in suprema superficie linea re ista meridiana. truncus hac ratione apparatus, mense limbo aut alteri asseriplano sin quo etiam linea meridiana ducta sit)imponatur eo situ, ut linea n eridiana supremae superficiei, lineae meridianae dii lae in plano in- . feriori respondeat, & sit paret ela: apponatur deinde trunco ita constituto vulgare quoddam solare horologium accurate factus P, eo etiam modo ut istius compassi linea horae duo dccimae in plano inferiori ante ductae respondeat, his ita