장음표시 사용
201쪽
comparatis,cum auditur aut in iusto solario de monstratur hora duodecima, vel cii in incompasso osteditur; eo dei empore, ea qua fieri poterit celeritate , in singulis planis aut lateribus trunci Umbrarum lineas ex stylo proiectas plan-.cho notabis, illae erunt omnes lineae horae duO- decimae: deinde omnibus, ut ante immotis relictis paululum circumuertatur, hoc est, vertatur planum inferius nil moto trunco ase compasso, nisi tantum ad motum inferioris plani usque dum umbra Droiecta tangat in vulgari horolo gio si te compasso horam primam; tunc iterum, ut ante, in singulis planis trunci quantocyus signabis umbrarum lineas agnomone iactas, &in omni superficie erit linea horae primae; S: sic deinceps ad horam x. 3. 4. 3c caeteras facies. Si vis horas ante meridianas. verte planum inserius ad latus obuersum , & a duoce cima ad undecimam remoue, & sic consequenter ad decimam, 9. 8. &caeteras : denique si ex styli centro per omnia puncta notata lineas rectas duxeris, est opus perfectum. .
Diuersa lorologia ad candelam δε-
scribere. XI. Idem fortasse artificium proxime dictum ad candelam obtinebis. Infige asseristy- tum ad altitudinem qua oportet; stylo appo' ,
202쪽
Mathematicus. ne vulgare horologium siue compassiim, ita ut filum horologi j vulgaris sit stylo parallelum ; actum haec duo oppone candelae ; ita ut umbra candelae cadat in horam duodecimam compassi : umbra quae tunc a stylo asseri infixo pro- ij cietur, erit etiam linea horae duodecimae: deinde verte asserem in utramuis partem sin eo dem tamen centro eum circumducendo) usque dum umbra candelae alias & alias compassii lineas tangat & ad singulas nota cadentem umbram in assere & habebis horologium recte descriptum, quo diurno tempore sole lucente
. Iua ratione tormentum besticum uiaue Ducibus eXercituum, non minuS, quam ipsis militibus, problema hoc place re poterit, curiosas aliquot qualiones complectens s quarum prima est.
203쪽
foramine, tormenti orificium frigida in pulueris locum inhciatur,aut inclusus aer summa vi condensetur, & comprimatur: imponatur deinde lignum optime rotundatum, & oleo unctum,q o postmodum pila facilius, & violentius explodatur; ia i m mi ita orificium instrumenti imposita pertica exacte praecludatur, ne aeri vel aquae iacilis,alite tempus,exitus pateat. Tandem posteriorem tormenti partem accenso igne, rque ita aere vel aqua calefacta, cum fue-it explodend rm,pertica subito extrahatur, tum p qna,vel aer, oblatum sibi locum ampliorem totis naturae viribus occupare contendens, pilam cum ligno validissime ei jcit, ut virtus liaec cum pulueris tormentarij potentia pene compare' tur. Exaerimentum simile faciunt pueri, madida
204쪽
chamm,axit quidpiam aliud e sambuceis sistuli aeris compressi ministerio, magno strepitu, nec minori vi explodentes.
rato tempore globus per aera vag tur, priuse amendat 'Huius quaestionis solutio ex vi & onere ipsus
tormenti petenda est; proinde nihil de ea cetio determinari poterit. Fertur Ticho Bratus cum aliis probasse globum ex Germanico quodam instrumento emissum, miliare itidem germanicum duobus horis minutis absoluere. Igitur si quod corpus ea celeritate, qua globus torinento explosus moueretur 3 O. miliaria germanica, hoc est,iao.Italica unica hora perficeret.
lentius quam deorsum Inclinatum, aut etiam hortabo tipare sielum'
Si instrumenti essicaciam ad euertendos muros pentemus,quaestio videtur falsum stipponere: corpora enim impetuosus deorsum δί perpendiculariter, quam ex obliquo & a latere feruntur si vero ictus duntaxat violentiam atten-
id V AE S T I O III. Cur tormentum sursum directum, sis vio-
205쪽
das, quaestionem verissimam, dc experimento probatissimam comprobabis; immo tormCn- stum sursum,ad angulum semirectum elevaram multo maiori cum violentia globum propelle' bre certum est,quam si horieonti parallelum tor- mentum constitueretur. Cuius ratio haec est Quod dum tormentum eleuato orificio explo- .ditur, pila sursum dirigenda , silopte pondere
dissicilius egreditur, donec totus puluis inflam- matus, & in potentissimum ignem mutatus, vi maiori, Jc impetu vehementiori eam extrudat.
Nonne pila palmaria percutientis ictui resistcs, a molliori, aut laneo globo longius pellitur3 Deinde ignis sursum euηtem globum diutius comi
latur. Praeterea ipsus aeris motus sursum expeditior, quam deorsum est , ubi aeli et turbines ad terram allisi, citius interrupti eunti globo obuia tresse istuntur,eiusque impetum plurimum reta dant; cum econtra cleuato aere similia nulla ac
cidant,immo ignis semel impressum globo impetum, omni remoto obstaculo, tantb validius continuet, quanto suum ad centrum directius Itendit: Dispolitio autem deorsum versus, aut ad horizontis,aequi distantiam tormento, ignis ad centrum potius conuersus, globum in promptu deserit. Huc accedit quod ad minimam pulue- tris vim, globus ex tormento successive rotatur,& quasi paulatim educitur , nondum accenso . l
206쪽
Mathematicu . 10 Iuniuerso puluere; cuius portio e tormento emi L sa; reliqui incens, S una cum globo pellentis,l retardat. Explodat quis minore bombardet in extensam chartam; S ex apparentibus in ea plurimis,& exiguis foraminibus, Don inerti puluerem in bombarda fuisse accentum, manifeste
Dice taliquis si sic est, igitur tormentum versus Zenith capiti nostro eminens punctum, uirectum validissime exploderet. Qui globum tormento sic directo explosum ignis impetu , dc activitate liquefaetiam , cum aere confundi existimant, ita esse, facile respon- debunt: asserentque nunquam auditum esse, globum taliter explosum ad terras alicubi deuenisse. Ego vero nullam huic experimento si dom adhibens , globum remo te ab explosionis loco casurum crediderim ; certiusque negauerim , globum ut dictum est , liquefieri: esto, activitas ignis valida sit, globi tamen resistentia validior est:
Vtrum tormenta longiora miolentim. ' explodani'
Tormentum longius globum fortius explodere, prima fronte videtur certissimum e cum gene-
207쪽
i0 2 Thaumaturgus generaliter loquendo) quodcumq; secundam
tubi duetiam mouetur, quo tubus longior est, ut antea de vis i. auditu, igne, aqua, S c. demonstravi Ratione quoque singultri ter hoc ipsum constare vidctur, cum in logioribus tormentis ignis diut iis permanens, intentissima vi, globo motiuam qualitatem potentius imprimat. Sed nec ipsa experietia deest: qui enim varia exonerarit tormenta, aequalis quidem crassitudinas, longitudinis vero inaequalis ; ab 8 usque ad I a. pe- ldes; certo discet, tormentum 9. pedum, illo quod 8. pedum est sortius iacu uri. dcc Tormenta communia Gallica sui particularius loquamur in aera explori. globum adoropolitum signum coo.padibus distans quoruni quilibet 3. contineat pedes regios direct e emit tere possim t. Quod ii e loco a oo. passibus distante explodamur, terram mad: dam ad I .dc17. solidam, & firmam, ad ro. SI f1. instabilem ro, qualis est arena, ad 22. &a 4. pedes penetrabunt i contra munimentum, cuid illo hominem ferrea lorica indutum transfigent, & se quentis pectus attingent. Hic tamen difficultas quaedam oritur: nam in Germania fusis plurimis tormentis aequali orifici j longitudinis autem inaequalis, S. scit. 9.ro. &vsque ad 17. pedes habentibus , probatum est, ab 8. usque ad Ia. vires crescere, licet
208쪽
Hathematicus. hon proportionate ad excessum in longitudine; ara. autem ad i7. deficeret. His omnibus paucis satisfacturus,admitto rationem, experientiamque tum generaliter, tum etiam particulariter allatas indubitatum facere, tormentorum longitudinem eorum Vires augere ; obiectio tame proposita meum dictum limitandum suadet, scilicet es e verissimum, dummodo longitudo longitudinem excedens mediocris siti alias namque inflammatus puluis per magnum, intus, spacium dilatatus,vires dissipat: immodeia rata igitur tubi longitudo tormento vim potiusquam addat,adimit.
Ex his alias eolligo quaestiunculas prioribu
Virum tormentum in montis,aut turris Ea tumine explosum pilam singiusprojctat, quam in dicti montis, aut turris
pede exoneratum' Quaestio saepius agitata ,' nusquam tamen Α- . quia est. Quidam praesupposita utrimque aequali pul ris quantitate,,α qualitate, globi similiter magnitudine, & ponderositate) ex pede montis longius iaculari contendunt : alij vero oppositae C
209쪽
194 Thaumatulus babilius: nam posita ut dictum est in omni
moda inter utriusque tormenti pulverem globumque , & Vtriusque orificii supra horizo talem lineam, eleuationem aequalitate ; aequalis quidem erit arcus ab inserioris globo in aere descriptus, a turris, vel montis pede, usque ad eum horizontis locum in quo ip1e cadit,cum eo quem superioris tormenti globus in eodem describit aere usque ad horizontalem lineam turris, vel montis summitati respondentem: at quia globus eo perueniens, altitudinem turris aut montis cadendo adhuc habet peragendam,& transuersalis motus globo ab igne pulueris pressus,plane nondum perijt, sed tantum desistatus est hinc casum perficiens , vim ab igne sibi impressi motus , licet debilitati, tamdiu retinet, donec ad terram usque ceciderit. Non autem ullo modo dicendum est, impetum ab igne pulueris causatum, in eo instanti , quo globus cadere incipit, cessare; sed solum pulueris
vim eo usque extenuatam esse,ut globum in aere diutius nequeat sustentare,multo mini,s ante
se pellere ; atque licet igne iam cadentem glo- . bum deserente, motus in quantum est ex parti ignis,eudem actu imprimentis, cessare dici pos ut,non sic tamen ex parte globi eundem suscipientis. hac autem ratione consideratus motus ad
hoc sufficit, ut adhuc secundum eum globum
210쪽
Mathemathus.m eatur ; altera vero ratione necessarius non
est; ut lapidis iactu facile poteris experiri. II.
n tormentum eodem instanti retricedat quoslobus exploditurὶ Contendunt quidam globum prius exire,
deinde tormentum retrocedere , opinionem suam experientia comprobantes : expulsis e nim aiunt) globo, tormentum cum appen dicibus manifeste moueri cernitur. Alij m lunt tormenti motum exitu globi priorem esse. Harum opinionum neutra mihi placet. Non prima mam licet emisso globo tormentum mo ueri videatur, no tamen ideo quasi pri us emisso globo huiusmodi motus inceperit ; sed ideo quod motus adeo prompte non causetur; id quo ob retinacula apposita; quodque corpora Vio lentissime mota maxime quae grauiora sunt, non in instanti, sed paulatim quiescant. Neque se eunda : nam si tormentum adhuc immoto. ' intus globo moueatur , quam ob rem potius . retrocedat, quam properaretpimmo vero illud properare, non retrocedere necesse foret ; cum orificia, ut plurimum eleuentur , & ignis suris sum naturaliter moueatur. Media ergo opinio