Thaumaturgus mathematicus, id est admirabilium effectorum e mathematicarum disciplinarum fontibus profluentium sylloge. Casparo Ens L. collectore & interprete

231쪽

Mathematicus. VII l. My. . 'ersorium commodissimum Ampullae figuram habet, mille foraminibus

inferius transfixum,superius autem Unico, eoq; paululum ampliori; quod aspersorio aqua reserto tum pollice .sera, aliaue quQpiam obturatur; in Emmentum immanente aqua libere circum- ferruiotest at ubi superius foramen amoto pollice reseratur; cum nullum vacui periculum re stet, aqua per facta in fundo foramina sensim elabitur:aere scilic. in labentis aquae locum per sv- premum foramen succedente.

tua ratione vinum gustaturm ex vaste pex obturamentumsuperiud, nullo perfora

to commate haurio. Tubo utere oblongo in extremitatibus arin

232쪽

ctiore,quam in medio; hunc in vas, per obebam immittito neutrum obturando foramen , qui quousque vino fuerit immersus, eo usque eodem implebitur: dehinc digitum eminenti foramini apponito , prout euidenter in figura praecedenti demonstratur.& libere tubum e vase extrachum immoto digito quocumque volueris transferes; ex quo si digitum amoueris) liquorem in paratum scyphum dimittes.

Corpulentiam lapidis impoliti aut euiussis corporis quantumlibet irregularis pest

aquam determinare. Quidam immergentes datum corpus in vas aquae plenum, quantitatem effluentis aquae colligunt,eique corporis rh olem aequalem esse asse-Iunt .' at hoc modo quod intendimus vix iuste poterimus assequi; cum aqua plerumque nimis abundanter & subito effluens ut facile effunditur, ita vix tota recolligi possit. Hic itaque modus exactior est. Infusa primum in vas aqua quo usq; pertingat signato, eamque in aliud vas paratum inijcito: deinde in vas interiussignatum corpus imponito; cui si aquae reseruatae tantum adieceris, quantum ad lignum perueniat, aquaresidua lapidis corpulentiam aequalissi- me demonstrabit.

233쪽

Mathematicus. , 2Is XI. ua grauitatem ex eius mole , se molem ex grauitate colligere. Cum pollex aquae cubitus semiunciam circiter ponderet,clarum est 14 .pollices,qui pedem Cubicum constituunt 22. uncias, id est . libras, BC 8. uncias facere, & ita deinceps. Rursus si dimidia uncia aquae pollicis cubici spatium o CMPet, manifestum relinquitur libram unam uiginta duos pollices requirere. XII. Puantumpsint onus portare naues,aut alia

vasa super aquas8 .

Tantum onus portare possi int, quam grauis est aqua ipsius nauis contento aeri in corpulentia aequalis. Experimur vinaria vasa vino vel aquared cindantia fluctuare nec in fundum deprimi: naues non minus aqua refertas, aut tanto plumbi pondere onustas quanta est aqua cuius capaces sunt, posse velificari: quo sensu nautis marinis consiretum est naues mille, duorum,quatuor millium nuncupare, quod tot aquae, sirper' quas nauigatur, vasa. aut pondus illis aequivalens portare su D

234쪽

aao Thaumatu in XIII. λά fiat quod naues expansis velis mare apertum tuto sulcanterdum vel ad littus accedunt, vel dulcis aqua tractumsubeunt,nusia urgente tempestatis ιmuria demergantur. Ratio est,quia naues maioris minorisve oneris capaces sunt,iuxta aquae portantis grauitatem aut leuitate. Cum itaque mare crassum,&graue

sit,nauium illud tuto sulcantium onus dulcibus aquis , dc fluuijs leuioribus insupportabile sit. Quibusdam visa est aquae profunditas huius euentus causam esse . sed male: modo enim nauis onus aquae,cuius occupat locum, grauitatem noexcedat, aeque facile ab aqua cuius profunditasao. cubitorum est, sup portabitur atque ab ea, quae Loo. cubi ros in profunditate habet. Immo Vero experimento discere possumus, aquam vix solio chartae profundiorem, nec uncia grauiore, Vas tamen, aut aliud corpus mille libratu posse sustinere. Experimentum hoc est: In vase mille, paucarum aquae librarum capaci , lignum aliudue corpus leuius tamen secundum suam speciem aqua) mille librarum si constituas. hac industria , ut nauis latera aut fundunt nulla ex parte contingat; modica aquae quantitate circumfusa, quae nihilominus usque ad nauis margines δ

235쪽

Mathematicus. 221gines perueniat, immensi ponderis lignum fi ctuare comprobabis. . XIV.

diuopacto metallum, lapis,aut quodpiam simile corpm super aquas natare pisit.

Metallum in tenuem laminam extendendum aut in modum vasis excavandum est; sic, ut istius vasis cum aere, cuius capax est, magnitudo sit aequalis aquae moli, quae eiusdem cum ipso metallico vase ponseris esset: etenim omne corpus, quod aquae,cuius locum occupare potest, in podere par est,ipsi supernatat. Si v.g. vas I r. sit ii brarum, nisi sit capax locum aquae eiusdem ponis derositatis occupare, frustra illud aquis seperponis. Non itaque mirum est,cuprum in lebetis figuram dilatatum fluctuare,in massam vero coactum demergi. Dicet aliquis. Q sed num & insulae n diuersis

oceani partibus fluctuantes, aquae secum aequalis ponderis locum occupare credendae sint maxime; atque ideo dicendum est eas in modunauigii esse cauatas, aut ex leuiori δε spongiosarerra constitutas, aut denique subterraneis concauitatibus,magnaque lignorum aquis submerserum vi abundare.

Enimuero edissere; quantum extendi debet metallum ut fluctueti hoc dependet ex propor

236쪽

Iaa Thaumatu ustione inter aquae, & cuiuslibet metalli pondus.

Nouimus autem ex illustrium authorum traditione, eam esse inter aquae & metallorum pondera proportionem ; Vt si aqua Io. librarum Cum stanno,ferro, cupro,&c. eiusdem corpulentiae conferatur; stannum TF. ferrum 8ί .cuprum 9 I. argentum Io .plumbum II 6 argetum vivum iso. aurum I 87 Mibras ponderare constet. Unde infertur,ut cuprum io. librarum aquae supernatet, opstere illud eo usque extendi, quousque aquam non ieS, aut circiter maiorem, id est. 9I.

librarum expellere possit : quandoquidem cu-prum, de aqua sese in ponderositate habeant, ut

XV. feris aut gnu leuitatem bitime expendere.

ligneis, inuersam immittito, sic ut in fundo ligatae bilancis crateres altius quam usque ad suporὐciem aquae non protendantur. II. Aerem in phiala seu vesica conclusum habeto, supponendo certae, & non minoris quam litatis aeri libram leuitatis inesse. III. Aerem,aut alterum simile corpus leue uni Craterum supponito, alteri vero tot libras leuitatis , quot necessariae fuerint ad retinendum

237쪽

-athematicus. 223

priorem craterem; ne ex aquis plus altius hoc emergat. hinc leuitatem quaesitam rite colliges. Rursias aliam praxim accipe. qua ponderositatem non minus quam leuitate cuiuslibet corporis propositi, absque bilance,exae iis leuitate accurate determi es. Parato Vas cubicum, aut colunare, magnum paruumve uti libet hoc super aquas in uersum collocatum, una duabus, aut

pluribus libris onerato; superpositis eius fundo ponderibus. Notabis deinde impressione alicuius signi)quousq; Vas propter Vnam libram aquis fueritam Aletium; quousque propter duas, tres, &c. Demum cum corporis cuiuspiam grauitatem explorare volueris, inuerso ut dictum est9vasi, oblatum corpus superponito; & conta chutn ab aqua signum , ignotum antea oblati corporis pondus indicabit. XVI.

uodlibet eo m cui fuitare Hupris is, quousque aquis si perpositum immergendum, si facio negotio concludere.

Cognito dati corporis pondere, experimento quoque disces , quantanam aquae moles eidem corpori in ponderositate aequalis sit: nain infallibiliter eis usque aquis immergetur, quo usque tantae aquae quantitatis locum occupet.

XVII.

238쪽

siphonis ossicio aer fortissime comprimitur; deinde aquae quantum potest intrare, tantum immittitur, epithomium studiose semper claudendo. Quibus ita peractis aqua fundum occupante , aer valide pressus,& tota se virtute dilatare msus, aquam ita coarctat, Vt eam semel aperto epistomio violenter exprimens, in altum prosilire cogat: quod si vas admoto igne paulisper calefeceris, effectum longe validiorem experieris. Quibusdam huiusmodi vasorum usus ad manuum ablutionem arridet, volubilem tu bum,qualem figura exponit, extremitati C aptantibus, qui exeuntis aquae violentia motus non sine videntium recreatione.

Cylindrus est , qui circumdKcto tubo cochleae

De cichlea archimedis qua defendens

239쪽

Mathematicus. a IF chleae similis est, is dum vertitur, aquari ipsius tu bi respectu, semper descendit, cum ex eminentiori loco ad depressiorem labatur : porro ubi semel ad machinae finem peruenerit plurimum ascendisse comperitur, tantum quidem quanto Vna machinae pars altera eleuatior est. Archime des hominum facile ingeniosissimus mirabilis huius instrumenti inuentor est, quod mundandis monstruosis Hieronis Regis vasis eum desti- Iaalse scriptores quidam referunt,aut si Diodoro Credimus , campis AEgyptiorum aspergendis. Teste Cardano , ciuis quidam Mediolanensis constructa simili machina, cuius inuentorem se esse rebatur, prae gaudio dementauit. Facili negotio experire corpus aliquod graue posse des-'cendendo astendere . si tantum lituum iniecto globo Ierias Huiusmodi instrumenti frequens esturus in Hollandia alijsque Germaniae inferioris partibus, aquas ex depresso loco squi sit exsiccandus) ut sunt prata quaedam, in altiorem elevandas, ex quo facilius dissiuant. Moueri poterit machina vento, aqua, equis, aut etiam nominum opera.

De alio fonte pulcherrimo.

240쪽

Thaumaturgus vo facta est, recentiori quodam&plausibiliori

fontis genere hic contentus ero. Machina duabus constat rotis dentatis , AB.ouali CD conclusis, tali indiistria ut dentes unius alterius dentibus adaequale interserantur,quatenus nec acri, nec aquae,aut inter utramque, & ipsam oualem thecam transitus pateat, sicut nec rotarum inter oualisque planines. Vnius rotarum axi anne xum est manubrium exterius prominens, cuius officio rota, cui adhaeret, circumacta, opposi- am agitet rotam: quo motu fit, ut aer tubo Ecqntentus , ac deinde aqua subsequens, per trumque latus eleuata , cogatur ex tubo F erumpere. Porro Vt aqua versus quam luset partem pellatur, alijs mobilibus tubulis ipsi F impositis utenet

dum est.