장음표시 사용
131쪽
Dum vigilama3, anima es in flatu perceptionum csi in Iarum ordinat rum. Quod anima sit in statu perceptionum distinctiirum dum vigilamus, supra jam ostendimus S. 149. Superest ut ostendatur, quod percepti nes istae sint ordinatae. Etenim dum vigilamus , sensu percipimus objecta praesentia, adeoque perceptiones, quas habemus, non a tras nobis repraesentant mutationes, quam quaern universo actu contingunt. Iam in hoe universo mutationes rerum certo ordine se invicem conssequuntur S. 76 Comot . Quod igitur perceptionibus , dum vigilamus, sibi invicem sue- cedentibus tanquam nobis praesens exhibetur, seu quod sensu percipimus P Gol. empir. 2 , ordinarum est, atque adeo pereeptiones, dum vigilamus, ordinatae sunt I. 2 93, consequenter dum vigilamus, anima in statu perceptionum distinctarum ordinatarum est.
Patet adeo differentia inter somniLek vigilias, quam nos inserius daturos supra promtia simus ni a. g. 243 . Atque praesens propositio statum vigilantis a ceteris, quos anyma habere potest, ita separat, ut definitionis loco servire possit, ubi alteri explicare debes, quid fievigilare quoad animam. fmbrilia nemeae λorgois senseriis ipse usu reduetimur ad eum flatum, ire
quo motus ad cerebrum propagabilis a sensibilibus iisdem imprimi nequit consueta faciῖtiate; non UM autem reducuntur in statum pristinum. Dum enim vigila. mus , sensibilia in organa senseria agentia continuo percipimus: quod per se notum nemo non largitur. Fibrillis adeo nerveis continuo imprimitu emotus, qui inde ad cerebrum propasatur Enimvero dum do mimus, fibrillae nerveae organorum scutoriorum in eo sunt statu, ut actione sensibilis species S. 2 79, adeoque motus ad cerobrum propreabitas non facile imprimi possit c I. Irdi . Quare cum somnus sua veluti 1μγnte sequatur, ubi per aliquem temporis tra num vigilavimus, ut ex stata vigilantis nascatur, quemadmodum denuo nemini non obvium est per ea, quae in se quotidie observat; fibrillae ner v eae in organis sensoriis eo tinuato per aliquem temporis irae hum usu reducuntur ad eum statum, in quo motus ad cerebrum propagabilis eadem facilitate iisdem non a plius imprimi potest , quo ante imprimebaturia Enimvero nemini non quotidiana experientia explaratum est, somnoe per aliquod temporis spatium continuato nos iterum evigilare. Quamobrem cum somno durante nihil eorum, quae nobis praesentia sunt, consci,smus, seu sensibilia praesentia non percipiamus clare Iis Pocri empla 2 ;motus quoque fibrillis nerve is nullus imprimitur ad cerebrum propagandus a Ii , adeoque fibrillarum nervorum in organis sensoriis durante somno nullus usus est: id quod de visa in specie per experientiam pauci, quoniam clausis oculis dormimur. Σnimvero dum evigilamus, redit statu LDisiligod by Corale
132쪽
pristinus, quod aposteriori liquet. Ergo fibrillae nerveae in organis sensoriis, ubi ineptae fuerint ad recipiendum motum a sensibili, qui ad cerebrum propagari possit, non usu reducuntur ad eum statum , in quo ipsis a sensibilibus motus ad cerebrum propagabilis imprimi potest.
Neceiis est, ut inquiramus, cur in anima status perceptionum clararum & obscura rum alternare debeat. Quamobrem cum nunc corpus sit eorum , animam spectant; nunc vero anima illorum, quae corpori accidunt , interpres: principium eo fine praemittendum erat.
Quoniam in somno cessat usus organorum sensoriorum ar. II9 ridiciat. ymmf- empir. , adeoque & fibrillarum nervearum in iisdem nervum sensorium ris seu constituentium β. III ; non usu autem hae ipsae fibrillae in eum statum restituuntur, quo officio suo defungi possunt F. et 3 a , somno opus est ut fibrilia neroeae in dirganis sensoriis ad munia sua obeunda ineptae redditae rescian-rur , seu ad eadem denuo aptae e tantur.
Patet hinc somni necessitas eiusque finis, quem Deus per naturam intendit; et si hic totalis non sit, cum non minus reficiantur fibrillae nerveae, ex quibus componuntur nervi motorii , quam illae ex quibus sensorii eonstant. Sed de altero fine hic ut agatur locus non est . Sunt fines lamni praeterea alii in Teleologia explicandi.
Quia usus oculi continuus est, quamdiu per diem vigilamus, etiam Cin eum sensus ceteri vel prorsus feriantur, vel parum Occupantur, quenlad- . modum nemo non novit, qui vel tantillum animum ad se advertit, in organis autem sensoriis fibrillae nerveae reficiuntur non usu g. a 32 ; plurimum conducis F, dum noctu non dormimus, oculos claudimus
Suffragatur experientia, ita ut etiam attentioribus de Vulgo innotuerit , semno quodammodo aequiparandum esse, si clausis oculis in lecto decumbimus, quando dormire
s. ass. Ex eadem ratione conducit, si dormire non valentes amnessensibilium ab Cur Saorganis senseriis, quantum sieri potest, arceamus. creeris
Hiiic loca eligimus ab omni strepitu remota, quem etiam eo, quo dormiendum , tem- et nispore metuere licebat. Curaudum propterea, ne corpus calorem vel frigus sentiat. Gustus sensibilia enim & olfactus per se feriantur, nullis sensibilibus praeientibus. Ast molestum percipimus arcenda. eum corporis statum, ubi causae intrinsecae faciunt, ut quasdam corporis nostri partes sentiamus. Quodfi in lecto decumbent ibus sensus propemodum omnes prorsus seriantur, ut imaginationi tantummodo aliquae partes relinquantur, quae nimirum nec ipsa inquietatur 3 vigilias nobis non tantum obesse deprehendimus, quantum ubi organa senχria nimis suerint occupata . Taceo nos quoque in .mnum facilius incidere, ubi sensus obstacula non oboiciunt, nee difficultates lacessit imaginatio.
I. 256. In anima natus perceptionum clararum S Obscurarum , seu totalium aesti Alij, a. ctarum s confusartim alternare debet. Etenim somno opus est, ut fibrillae iis statuunerveae in organis sensoriis ad munia sua obeunda ineptae redditae restituanis μηimσ.tur, seu ad eadem denuo aptae ericiantur cf. 233 , consequenter opus ut
somnus & vigiliae alteraeat. Enimvero quando visitamus, auima est in statu Duiligod by Cooste
133쪽
cultas imagina di admo dum Itis
statu perceptionum distinctarum S.I 7, totalium scilicet L s bilia
m r. , seu partialium clararum S 4 'γέλι empla. : quando veto dormimus, eadem est in statu perceptionum obscurarum, scutotalium confusarum cI. 199 Quamobrem cum ideae selisuales ideis materialibus in eerebro coexistant S. IIa , in anima status perceptionum clararum, & o scurarum, seu totalium distinctarum&confusarum alternare debent
Apparet adeo necessitas , cui anima non semper in statu perceptionum distinctarum esse possit: neque enim vi essentiae ac naturae suae alius esse Potest status animae, quam qualem admittit status eorporis i . 66. Si quis hinc disticultates nectere velit adversus statum animae a corpore leparatae, eidem satisfactemux inserius, ubi de immortalitate animae acturi sumus Difficultates enim nascuntur ex eo , quod anima vi effenvia suae in operationibus suis a corpore pendeat: quae adeo premunt Omae , Qui nςgare non audent , Qua experientiae indubiae fide nituntur
Sensus omnes necesaris valde limitati sunt, seu pauca ad dam obiectast so μιι elare ac disin Ie percipere licet. Etenim anima sensu non percipit obiecta sensibilia, nisi quae motum imprimunt in organo sensorio fibrillisnetveis ad cerebrum usque propagabilem S. III , utque clara sit perceptio, sussiciens ccleritatis gradus requiritur cf. I 232, & ut eadem distincta sit, a diversis sensibilis pallibus diversis fibrissis nerve is motus imprimitur S. Enimvero non modo intactu , gustu&olfactu immediatus requiritur sensibilis atque organi contactus S. Tr.7 assa PDerite is & visibile lumen in oculum immittere S. 69 risbes empla. 9, sonus vero iaaurem illabi debet, ut conveniens unicuique Organo sensibile percipiatur Κverum etiam ipsa nervorum magnitudo quemadmodum ex Anatomici manifestum est j non fert, ut fibrillis diversa nerve is motus satis ceIetes a diversissen fibilibus simul imprimantur. Patet itaque pauca admodum objecta sensa simul elare ac distincte percipi posse, . adeoque sensus omnex necessario valde limitatos esse.
Patet adeo quomodo sensus vi essentiae , ac naturae animae necessario limitentur. Optiei. limitationem visiis clarius determinant , dum demonstranti I. Is Drac. . Intuitus itaquα ideae universi admodum finitus est s. 193 , neque ultra limites per constitutionem ors norum sensoriorum positos protendi potest: quae enim ab essentia Peadeat animae Lin se immutabiliae sunt I. 3- οπινι.
S. 218 Getistas imaginandi admodum limitata est, hoc est , phantasmata noxnisi numero pauca smul produci possuntia Phantasmatis enim ideae materiales iacerebro respondent ar. ao6 uate cum ideae materiales consistunt ita motu quodam in cerebro excitatoc S. II 2 , qualis. nempe in cerebro ab. actione sensibilis in organum sensorium oritur F. 2os , nonnisi certae
quaedam cerebri pars ideis simul productis destinari, potest, & quemadmodum idea sensualis distincta non est, nisi quando a diversi x sens bilis panibus diversis fibrillis nerveis motus imprimitur I. Ia 79, adeoque motu&una ad cerebrum propagati S. III diversas cerebri partes occupant; ita quoquet Disiligod by Coos le
134쪽
quoque phantasmatis diversis simul productis respondentes ideae materia les diversas cerebri partes occupare debent, ut illa sint distincta. Fieri adeo minime potest, ut multa phantasmata simul producantur, adeoque sacultas imaginandi admodum limitata est S. 93 ' hoc empla. I.
Dum 1bmniamus, res quas percipimus, imaginamur g. 1 2Poc ι. empir. I . Constae vero , nos per somnium ob:ina , quae percipimus, nobis videre videri , neque plura simul distincte percipere, quam quae, si actu praestiuia essent, uno obtutu comprehenderemus. Experientia itaque non modo proposui is praesentis veritatem confirmat , verum etiam limitationis modum definit, scilicet e-deiaem modo limite in sacvisas iningi ii , quo limitatuν fa cultas sentiendi , neque adeo phantasinatum simultamorum majorem esse νυου merem , quam sensbiliam . quae Mna obiurn eo .ebeudere vatemus . Atque hinc est, quod cum insomnio cesset diserimenclatitatis inter phantasmata & ideas seinuales intercedens g. 96. ror Foe t. - , quo illa ab his distinguimus, dum vigilamus t . ο - , nihil prorsus sit in phantasmate totali, quo idem ab idea aliqua sensuali totali in somnio distinguere possis. Unde contingere solet, quemadmodum & ipsi non una vice experti sumus, ut in ipso somnio nos ante somniasse Iudicemus.
g. 239. Campum perceptionum dico multitudinem perceptionum simultanearum. Campo,
Iu Opticis eampum visioni. appellare solemus amplitudinem spatiis quod uno obtutu pereὸ viculus comprehendit. Et de eo intelligenda sunt, quae paulo ante s-. g. a17 de eius ma- L.λgnitudine ab Opticis definita annotavimus. Significatus iste redd)tur generalior, ut ad ce- V .u θ. xeroo quoque sensus ; imo ad imaginationem quoque transserti possit. quia aι-
Qitoniam multitudo eorum, quae sensu aliquo simul percipi possunt, sobria determinari nequit, nisi etiam ratio habeatur distantiae, e qua objectum in eo δε- sensibile in organum aliquod adhuc agere potest; in campo perceptiontim de- terminarerminando ratio quoque Uabenda es distantiae, e qaa organum senseritim asensia MφUem Ali uni quo adbue inci potes. vandum.
Ita si eampum auditus determinare volueris, non modo definiendum, quot nam di- ersos diversorum eorporum sonororum sonos simul auditu perceptos a se invicem discernere possis; verum etiam ad quantam distantiam sonorum excitatorum maximum adhuc Glare percipere valeas.
Quoniam contactum immediatum sensibilis atque organi requirit gu- T sirensius atq ue tactus s. 7 2. & 7 3 ' bot empir9; in definiendo campogustus at- ita quaeque tactus ratio tantummodo babetur multitudinis sensibilium. inter θη-
Nimirum non repugnat, praesertim quoad tactum , quem per totum eorpus distulam sus di- esse conitat, ut plura oblecta simul in organum sentorium agant citra confusionem; repu- versos gnat tamen ut in distans agant, propterea quod actio eorundem immediata est, cetera Vero interce. sensibilia mediante quodam corpore alio in organum agunt, scilicet Vrsibilia mediante lumi- ait ne, audibilia sive sonora mediante aere, odorisera mediantibus effluviis odoriferis. S. 262.
Preceptionum immediatarum campus determinatus est O intra arctos ari Campus modum limites continetur. Quae enim sensu percipimus I9s &phanta L per c mala perceptiones immediatae sunt S. 2o7ὶ, quatenus scilicet clare S. t 96 pΠρημ'
atque distincte percipiuntur tam sensibilia, quam imaginabilia c*. 197 , AI a.
consequenter cum non aliae in anima dentur perceptiones, quam ideae cnsuales atque phantasmata, cum illae sint repraesentationes rerum pia sentium Disitirco by Corale
135쪽
tium S. 6s.19 Phebotemptr. , hae autem absentium cI. 92 rasiate Irδἰ omnes perceptiones immediatae aut ideae sensuales clarae atque distinctae, aut phantasmata clara atque distincta sunt. Enimvero pauca admodum se
sbilia clare ac distincte sensu simul percipiuntur s. a1 7 ac nonnis pauca phantasmata simul produci possunt S. a 38 . Campus igitur percepti
num immediatarum determinatus, isque valde exiguus est, seu intra ariscios admodum limites continetur S. 2399.
Quam arcti sint campi huius limites non rectius comprehendere licet, quam ubi nos modo totum spatium, quod integrum universum occupat , tibi repraesentaveris; verum etiam una cositaveris materiae diversitatem in spatio nobis imperceptibili atque varietatem motuum in isto spatiolo tempusculo quantumcunque exiguo dato. Sed de his demum in Teleologia plura dicendi erit locus & quaedam iam diximus in Dissertatione de Notione in tellectus divini per opera naturae illustrata, quam Meletematis suis sub;unxit.
An;ma eampum perceptionum immediatarum iastra suos terminos producere nequit, seu eum majorem emere non potest. Ponamus enim, si fieri potest, campum perceptionum immediatarum ab anima ultra arctos, quos habet , terminos produci. Quoniam perceptiones immediatae vel sensus sunt, vel phantasmata S. is s. 2o7 ; anima plures perceptiones simul producendi facultatem acquirere valet, quam quas vulgo una produc
re potest 6. a s 99. Eficere itaque poterit, ut plura objecta simul diversis fibrillis nerveis motum imprimant, quam quae vulgo imprimere solent I. I 27 , veluti ut campus visionis ultra ambitum anguli recti extendatur. Cumque phantasmata exhibeant campum visibilium c not. g. 238 ; ut plura uno obtutu comprehendere nobis videamur, quam , si ea revera videmus, intra ambitum anguli recti comprehendi possunt I. 23s Optii P. Quoniam utrumque absurdum esse per se patet, utpote contradictioni o noxium fg. 3o Ontota; anima campum perceptionum immediatarum ultra terminos, quibus continetur, producere nequit. Idem ostenditur directe hoc modo. Patet ex demonstratione propositionis praecedentis campum perceptionum immediatarum ideo arctos admodum habere limites, quod ampliores non admittat sentiendi atque imaginandi iacultas S. 26a . Enimvero sensuum limites pendent a constituistione Organorum S. 277 , consequenter ab eo, quod vis repraesentativa animae pendeat a mutationibus, quae in organo contingunt S. 62 , atque adeo animae essentiales sunto 66 , dehinc in se immutabiles S. 3zo Ontol. . Anima igitur eas producere nequit. Jam vero campus phantasmatum cadem amplitudine gaudet, qua campus id earum sensibilium c I. asp). Qitam ob rem cum hic ultra arctos, quos natura ipsi constituit terminos, anim ae virtute produci minime possit per demonstrata I nec anima campumphantasmatum ampliare valet.
Utile est nosse, quaenam vi animae augeri vel minui possint, quaenam vero intra eos terminos relinquenda sunt, quos natura constituit , ne temere acquirere conemur, quae acquiri a nobis neque uiar, nec negligamus, quae ad pisci licebat . Ceterum si quis dubitet
136쪽
De Imaginatione S Memoria. i i i
num in demonstratione indirecta propolitiovis praesetitis recte assumserimus , contradiet rium esse asserere , quod anima effcere possit, ut plura obiecta fimul motum diversis fibril- Iis nerveis imprimete possim, quam quae imprimere solent, & ut plura nobis uno obtutu comprehendere videamur, quam quae intra ambitum anguli recti continentur , eidem dubium lavi atterulone eximi potest. Qui enim sumit omnia oblecta, quae fimul diversis fi-hrillis nerveis in eodem organo motum imprimere solant ι is negare tenetur, plura motum iisdem fita illis imprimere non posse, nisi motus a diversis obaeliis iisdem fibrillis imprimi debet: id quod contra hypothesin est, neque adeo hic admittendum. Quamobrem ubi amimaveris, plura ob:ecta diversis fibrillis nerveis motum imprimere, quam quae iisdem motum imprimere forent; utique affrmas. quod ante negaveras, atque adeo manifesta conia trad: fio est F. so omin . Nec infimili amo manifesta est contradictio in casu altero.
Anima en substantia A. Anima enim integram ideam universi seu mundi adspectabilis, quae continuo ia eadem exivit de easdem prorsus mutationes cum apso mundo adspectabili subit E. I9 19, simul intueri nequitcg. rq sed sive statum praesentem spectes ψ. 4829, secisus necessario valde limitat sunt S. 2s7λ; sve status praeteritos consideres S. III , facultas imaginandi pariter admodum limitata est I. a189. Quamobrem cum anima campum perceptionum immediatarum, hoc est, sensationum S. ao & phantasmatum L 2o79, ultra suos terminos producere non possit c j. 39 ; nullo modo efficere valet, ut vel plura objecta immediate percipiat, quam quae percipit, vel ut una percipiat, quae successive perincipit , utut omnes universi stat in id ea uni versi simul involvantur S. 18 a. et 8 .r8ς . Quoniam itaque animae omnia simul inesse nequeunt, quae eidem actu inessi possunt , ens reale finitum est 6.837 OHOL . Constat vero eandem esse substantiam g. o. Est igitur sebstantia finita.
Quanta sit haec finitudo ex campo perceptionum .aestimandum. , cuius limites quoad singulos lenius ipsamque imaginandi iacultatem per Ieses sensationum atque phantasmatum definire licet, cum anima neutram harum legum violare possit. Dici potest anima finita, quatenus limites habet . quo sensu in mathesi magnitudinea finitas appellamus i g. 738Onies. sed hic dem stramus competere eidem finitudinem realem, quae mutationem statuum necessariam involvit is. 134. 37 οηιοι. 3. Quoniam enim perceptiones ipsius, hoc est, ideae sensuales atque phantasmata, continuo variant, aliis aliisque invicem succeden-xibus, quemadmodum unusquisque in is observat 3 variantes percelitiones diversos animae natus eoastituunt s. ror omοι. .
Finituri anime esentialis est ,seu adessentiam ipsius pertinet. Essentia enim animae consistit in vi repraesentativa universi stu corporis organici in universo materialiter & constitutione organorum sensoriorum sermaliter limitata cf. 66 . Limites itaque innumero essentialium animae sunt S. I 3Ontos. J . Ut igitur horum limitum anima successive percipit, quae pro di verso corporis situ in organum sensorium agunt, nec aliter quam seri actio sensibilis in organum S. 6 a ), atque adeo adessentiam ipsius pertinent, ut non omnia in sint simul quae eidem actu inesse possunt. Finitudo igitur realis adessentiam animae pertinet g 83 7 Ontes. , seu eid in essentialis est .
Nempe finitudo re, is animae eonsistit in impossibilitate omnes perceptiones fimul habendi, quae in tota serie, quae per omnem vitam in eadem Iocum habet, continentur.
137쪽
Hactentu enim non respicimus, nisi quae ad statum huius vitae pertinente alias series ista ut terius producenda erat. Ideo anima finita est & limites recipit , quia perceptionum imme diatarum series successiva est, & mediatae diversis involutionum gradibus in immediatii eon tinentur s. r98 : quae probe notari velim. Proderit enim plurimum haec probe perpen disse in Theologia naturali, ut differentiam inter Deum & animam nostram clarius peretia pere & quantum fert intellectus finiti ratio intelligibili modo explicare valeamus. Psycho logia enim rationalis non sterilis est ; sed in usum Theologiae naturalis addiscitur, non ut ex pro stionibus psychologicis demonstrea, quaenam Deo conveniant attributa sin hune enim usum trahemus principia cosmologica , neque ut attributorum divinorum notiones quandam consequamur thue enim facient principia Psycholosiae empiricae) ; sed ut attributorum
divinorum praestantiam intimius perspiciamus t id enim est Psychologiae rati alis , nee aliunde exsectari potest . S. 266.
Priiseia Quoniam ess ntiae rerum immutabiles sunt S. 3oo OnDIJ ,feri ηοηmtes, pium re- ni fritudo animae mutetur S. 26υ, consequenter nec fieri pores, in quae finitudini repugnant,consequenter quae enti infinito propriasunt dem unquam conu si cum incommunicabilitate attributorum sequitur S.
' Habemus hie prineipium reductionis ad absurdum , quo in Moralibus dc Theologia naturali uti licet. Etenim si quid animae competere sumas, ac inde leget ima rata intorum concaten 1tione deducitur, animam non pota esse finitam, seu esse infinitam, hoc ipso patet impossibile esse, ut animae eonveniat quod eidem convenire sumebatur. Patet adeo reducere aliquid ad infinitudinem animae idem esse, ae ad absurdum quid reducere .
An viis Si visu armaro percipimus, quae nudo percipere non poteramm, aut armato Grm to iustincte percipimas, quae nudo nonnisi confust percipiuntur I campus visioris MLμ με trasuos terminos non producitur . Visus armatur vel telescopio, ves micron, ' H Ponamus nos per telescopium respicere Iovem & oculo armatosIisp. videre Satellites, quos nudo videre non licet. Cum nihil videatur sine lumine g. et Oprie. ; radii luminis a Satellitibus per telescopium ad oculum deseruntur. Quodsi cogitemus, eadem manente oculi directione removeri telescopium , cum nulla adsit ratio, cur via luminis a Satellitibus propagati immutari debeat, radii adhuc ab iisdem ad oculum pertingere, imo eandem retinae partem ferire debent g. 7omisi. . Quoniam tamen
nudo oculo videri nequeunt, cum videantur per telescopium ἱ ratio alia
non subest, quam quod radii in nudum illapsi punctum quoddam indivi
duum occupent, in armato autem per ampliorem retinae partem diffundantur S. 71 Optie. 2. Enimvero quod objecti alicujus imago majorem retinae partem occupet, hoc ipso non efficitur, ut retina plures objectorum sensibit tum imagines capere possit, quam ubi in puncto individuo comsistit, consequenter ut oculo armato plura objecta simul percipiamus quam nudo. Campus igitur visionis non ampliatur, ubi per telescopium videmus objecta, quae nudo oculo inconspicua sunt g. a s 99. Quod si ponamus interdiu per telescopium videri stellam aliquam fi-Nam, quam lumen diurnum visui subducit, eis noctu satis conspicuam ιpater, ut ante, non minus radios luminis ad opulum nudum, quam ad armatum propagari. Enimvero in oculum nudum cuc a etiam incidat eadem via
138쪽
De Imagisatione ει Memoria. I 2 3
via lux diurna, lumen stellae& lux diurna in easdem fibrillas nerveas una
agunt, adeoque cum haec illo multo major sit, quod nemo non agnoscit, idea lucis diurnae praevalet S. I o I. Quod igitur per telescopium videatur stella, quae oculo nudo videri nequit; non alia est ratio, quam quod per istud lux diurna arcetur, ut una cum lumine stellae in eundem deferri non possit. Enimvero hac separatione luminum remoto telescopio confundendorum non obtinetur, ut uno obtutu plura objecta capere possis, quam quae nudo oculo comprehenduntur. Campus igitur vilionis nec in hoetasu dilatatur S. 1 9 . Quamobrem cum visibilia, quae nudo oculo videri nequeunt, peri Iescopia videantur, vel quod nimis exigua aucta magnitudine exhibeantur, vel quod lumen debile a fortiori separetur, in neutro autem casu amplietur campus visionis per telescopium per-; evidens est, campum visionis ultra suos terminos non produci, ubi oculus telescopio arma. tus videt, quae nudus assequi nequit. Quod erat primum. Ponamus jam porro nos per telescopium maculas lunares distincte perincipere, quas nudo nonnisi confuse percipimus. Quoniam id inde esse ex- Perimur, quod per telascopum majores appareant, quam nudo oculo vi dentur; non alia ratio est, quam quod per relescopiummanr deIiaeetur in retina imago, quam ubi radii in nudum oculum incidunt S. 66 Optis. . Enimvero quod imago in retina majus spatium occupet, hoc ipso minime obtinetur, ut plurium objectorum imaginibus in retina sit locus, cons quenter ut plura visu simul percipere valeamus, quam alias nudo oculo percipere licet. Campus igitur visionis ultra siros terminos non producitur , si armato visu distincte percipimus, quae nudo confuse percipere s lemus. -d erat Freundum.
Ponamus iam porro nos per microscopium videre animalculum nudo oculo inconspicuum, qualia sunt animalcula in spermate animali natantia. Quoniam microseopia augent magnitudinem objectorum; eodem prorsus modo, quo ante, patet, rationem differentiae visus armati atque nudi non aliam esse, quam quod per microscopium vili imago datam retinae partem occupet, quae in oculo nudo in puncto individuo consistebat. Unde porro ut ante colligitur, hoc ipso campum visionis ultra terminos visus nudi minime produci, si per microscopium videntur, quae nudo oculo videri
Ponamus denique per microscopium videri aliquid distincte, quod ante
videbatur confuse nudo oculo. Quoniam eodem modo, quo ante in casu relescopii simili, constat, inraginem majorem retinae partem occupare, ubi obieetiam oeulo armato, quam ubi nudo conspicitur; eodem quoque m do inde e gitur, per microscopia non augeri eampum visionis, ubi per ea
distincte videmus, quae audo oculo consula videntur. A erat quartom . R. 3 Propo-
139쪽
Propositionem prasentem non alio fine anterioribus adiecimus, quam ut oecurratur obiectioni eontra impossibilitatem eampi perceptionum, quam non satis cauti afferte Grunt, tum ne sibic quod vulgo fieri assolet i videantur acutiores aliis hebetudinis tuae non dum Enati, tum quod palmarium est a ne desint in pnilosophia nostra exempla modi te- sutandi directi, quo, dum docere videmur, aliorum objectionibus Occurrimus & errores reis darguimus s . io 361 g. . Ceterum ipsa experientia doceis teles copia & microteopia eat, pum visionis intra verminos arctiores constringere , Lantum abest ut ular consuetos ex te dant: cuius etiam rationes ex optieis sunt manifestae. Et quamvis in campo perceptionum determinando etiam habenda ratro sit distantiae, ad quam v. gr. visus extenditur cf. xεotelescopia tamen campum visionis non extendunt, quoviam haud quaquam essiciunt, ut visus longius exporrigatur , sed tantummodo ut distincte assequatur, quae sine hac armatura vel consula, vel prorsus obsture percipitia Neque enim telescophim radios a visibili in oculum allicit, a quo eodem remoto nulli ad eundem pertingerent; sed tantummodo Mepraestat, ut radii in plures fibrΗlas nerveas agant, qui inas vix in unam agunt, aut ut soli in quasdam fibrillas agere possint, qui alias cum radiis ab aliis obiectis propagati, simul in easdem agunt.
Sensus aeui dicitur , si escitur, ut clare aut distincte perciplat, quae antea obscure vel confuse percipiebat.
De visu vulgata mentio est; sed nil obstat, ut assceteros quoque sensus applicetur, etsi non adeo obvium iit , quod perinde ac visus perfici possinti.
I. 269. Est vero acumen se in vel intrinsecum, veI accidentaleo Intrinsecum est, ubi a cauisinterna pendet, ut clare ac distincte percipiatur, quod naturali constitutione organr nonnisi obseure veI eonius e percipiebatur Accidentale vero est, quia a causa quadam externa pendet.
Discrimen hoc noci finti praeter necessitatem, ex mox dice is constabitis s. am.
Quoniam experientia eonstat, per telescopia atque Geroscopia vid ri, quae visui sese subducunt nudo, & per illa distincte apparere, quae nudus oculus nonnisi confuse cernebat; ideo patet, telest piis ae micνψωμναῶ visum S. aεῖ Quoniam vero ratio cur hoc oculo aceedat, a telescopio vel microscopio, adeoque a causa quadam txternas I. 88a Ontia. petenda I acumen vis 3, qaad per telescopia o misνoscepta babet, aeon nisi ac
Si quis dicae, per teleseopia & mkroseopia non propria loquenda aeui visum , sed i vari adminiculis ut acutiori aequipolleat; non dicit quae a veritate aliena sani & quae a definitionibus nostris abhorrent. Sed cum ad formandas notiones universales fictionibus uti liceat, ecquis iure reprehendet, ut entiae eraeter necessitatem non multiplicaturi s uva rei veritate ad idem genua reducamus, quae sibi invicem aequipollentiS. III.
Similiter eum constet presbyras, hoe est, eos, qui remota distincte, vicina confuse vident, per perspicilla distincte videre vicina, & contra myopes, hoc est, eos, qui remota confuse, vicina distincte vident, per v tra concava distincte spectare remota ι visar presbytarum perspisissis convexis, wopiam pers risiis concavis acuita ν S. 16 32. Patet vero ut antes, a Porsacumen εις non si e nis accidentak Distrigod by Gorale
140쪽
In vulgus Me notum est, ut sumi fluum videri possit talia annotari. Ratio, cur aeuistius videat presbyta per perspicilla convexa , quam nudo oculo, de myops per perspiciliaconeaua distinguat, quae nudo agnoscere nequit, ex opticis petenda I. 3pl dc seqq. υιis. . a 72.
Similiter cum specula eoncava augeant magnitudinem obiectorum non Sperata procul ab eorum superficie distantium, atque hoc ipso efficiatur ut videa- ωμμυμ mus, quae oculo nudo distingui a nobis minime poterant ; speculis quoque οσωω visum acua claret cf. a 689. Patet vero denuo ut ante T. aro , 'a mea hoc non esse nis accidentale. g. 273. Qitoniam per tubos stentoreophonicos obtinetur, ut sonus percipi tur, qui alias propter distantiam nimiam percipi nequit i imo idem eve- quomodonit, si orificium tubi angustius auri applicetur, ac hoc inprimis in easu s r. nus distincte percipitur, qui alias non satis distincte percipi potesti rubostentoreopbonico acui auditum palam es S. 268 .
Cur id fiat, suo loco ostendemus, quando philosophiam experimentalem tradituri sumus. Imo rationem iam satis aeerte indicavimus in Philosophia experimentali, quam patrio sermone conscripsimus, ubi phaenomena tubi stentoreophonici ad causas manis
Acumen, quodamstui es tubi flentoreophonisi usu, accidentale est. Ra- solatio enim hujus acuminis non inest ipsi auditus organo, sed potius tubostentoreophonico, adeoque a causa externa pendet S. 8s I. 88I Omota . Est igitur accidentale S. 2699.
Hine & vulso dicitur auditum juvari tubo stentoreophonio. Sed tenenda hie sunt. quae jam in anterioribus c-r. aro )monuimus.
. g. 27 . Quoniam constat, ubi microscopiis objecta fuerimus contemplati, Acumen nos posthac nudo oculo distinguere, quae antea non cernebamus, hic vero' et ratio visionis distinctae in sequentibus non amplius a microscopio, sed a facultate per microscopia contracta pendet, quod per se manifestum est ; crastopiorum usu acumen usus intrinsecum acquiri potes I. 2 6 9 P.
Non sumimus hie, nisi quod propria experientia convicti tam annotavimus alibi, cum ostillii . in philosophia experimentali patrio sermone conscripta de observationibus microscopicis ου'
Similiter experientia constat, ubi quis in distincte pereipiendis visibi- Aestmolibus, imo etiam aliis sensibilibus S. 68a Log. diu multumque fuerit fens aversatus; eum postea distincte percipere posse, quae antea nonnisi confuse intrisfς- percipiebat, imo visu discernerς, quae alias eundem effugiebant. Patet adeo, si quis diu multinoque ista tincte contemplandis sensibilitas versetur, his ipsis exercitiis aeui visum, imo 'adus quoque alios. Quoniam vero leth caluratio acuminis a caula interna pendet S. 8SI. 88IOnto in acumen exercitiis dissis Iarum contemplatisnam acquisitum intrinsecum es.