장음표시 사용
211쪽
. 428 M e tinia simularium, quin nurionem umpersalem ingrata untur , - - Miis is alis Agessimilites ς ως non intesilasnetur , nisi quis unus communia in iniudiuidias perci ι. Vocabula enim signa sunt eorum, quae iisdem indiagitantur GaIIII ocem'ri , . atque adeo perinde ac tigna alia non inistelliguntur, nisi quatenus nobis conscii sumus eorum, quae per ea denotantur, alias enim sunt sine mente sonus S. 9.s et Onon . Enimvero eorum, quae individuis communia notionem generum vel specierum ingrediuntur,. non tibi conscius esse. potes, . nisi quatenus ea in individuis percipis, aut, si ad animam spe mine , corum tibi in te ipso conscius es o 417 . Ergo vocabula,. quibus communia indigitantur, quae notiones generum ae specierum ingrediuntur, non intelliguntur, nisi quatenus communia ista in individuis percipis.
Inde est quod exemplix illustratae definitiones ae propositiones intelligantur, quae Iovocabulorum sono percepto non satis intelligi in terant. Dum enim ad exempla animuis advertimus, ea, quae verbis denotantur, in lingularibus p pimus. Atque. adeo nobis constat, quidnam iit illud, quod vocabulis istis tanquam fisnis denotetur. Et hinc est quod, suadeamus, ut ea , quae de anima docentur, unusquisque in semetipso experiri conetur, quidem ea satis intelligere velit. Imo eadem ratio est, cur operam dare debeamus, ut mul
in senIu percipiamus, nequid facile dicatur, quod non intelligi x nobis possit.
ς. 629. Notiones universalis nos habemus, nis quas aut a rebus sensis percepth, MI sis, quorum nobis in nolismetipsis eo cu fumus, abstraximus, aut in talia re supere valemus, quae is individuis percepimus. Universalia enim' nobis re-- praesentare non possumus nisi quatenus singularia percipimus, seu eorum quae in anima insunt, nobis conscii sumus S. 427 , neque si communia: singularium, quae notiones universales ingrediuntur, vocabulis vel aliis. signis indigitas; ea intelliguntur, nisi quatenus communia ista in indiu duis percipis et 8 . Enimvero cum perceptiones rerum materialiumcvel ad sensum S. 6 Pyychoc empla. , ves ad imaginationem pertineant. 9a PDcbM.em uri , imaginatio vero non producat nis ideas rerum antea, sensu perceptarum cur. Ii 7 'scrit empla. , nec nisi per earum divisionem ac compositionem quasdam fingar S.I 4. I s Phebotempla. I eorum vero, quae ad animam spectant, ideas non habeamus, nisi quatenus eorundem in nobis conscii sumus: notionem universalem quae ingrediuntur nobis perspecta esse nequeunt, nisi quatenus ea vel in individuis rerum materialium percepimus sensu, vel eorum aliquando in nobismetipsis conscii fuimus Fieri adeo non potest, ut notionem aliquam universalem habeamus, nisi eandem vel ab individuo uno sensu percepto abstraximus, vel quae pluribus sigillatim inesse deprehendimus, in unam notionem coegimus, conseque ter quam in talia resolvere valemus, quae aliquando in individuis perce
pimus, aut, si norio sit ejus, quod ad animam spectat, nis id aliquando
212쪽
in nobismetipsis experti fuerimus, aut in talia resolvatus, quae hoc pacto
Patet adeo in notionibus universalibiti nihil inesse, nisi quod aliquando sensu fuerit perceptum, aut cuius uvisi senuam in nobis ipsis fuerimus conscii, seu quod in nobis a pereeperimus e id quod sensui cuidam αqui lioe, quo anima semetipsam sentit. Notiones universales aiu intellectum spectant. Gamobrem illinc sensu intelligatur, quos vulgo dieitur , nihiι επι - -eman , νωι απι f.erit insensn; tanquam verum 2Aitti potest. Enimvero qui ex lix, quae modo evicimus, inserunt, ideas Omnes ac pendentes inde noti nes universales in animam tanquam receptaculum vacuum inferri a sensu ι ea laserunt, quae inde minime sequuntur. Ex postlim o demus salsam esse hanc hypothesin , qui animam cum tabula rasa comparant, cui per senius ideae rerum imprimantur, quemadmodum figura mediante figillo cerae imprimitur. Haec expresse hic monenda fuerant, neruis existimet, nos illam tu iam rasam nostram facere , quam nostram facere minime ponumus, utpote cum iis pugnantem, quae de essentia atque natura animae in superiori nux fuere stabilita , & quae ad ρhilosophandum de anima hactenus adeo utilia deprehendimus, nec minua utili in sequentibus deprehendemus..
s definitiorer ae propositisnes ab aliis repertas intelligere voluerimus p aut o MLm ipsas, ad quas pertinent, aluquandoseos nos percepisse, aut ea , quae per vo- riones aecabula indigitantur, sigillarim in subjectis aliisse se percepisse opus est. Inde- pmpsim finitionibus enim eri umerantur notae, quae ad rem definitam agnoscendam δε ab aliis distinguendam sufficiunt S. I adeoque, cum perdefinitiones res in suas species δέ sua genera distincla reducantur car. L79 Miὸlli Gg. , nonnisi ea, quae pluribus individuis communia sunt S. a 3 tot γ. gantvir. Et quia omnis definitio oratio est F. Is 2 LM. , adeoque ex vocabulis constat, quibus communia ista indigitantur , vocabula ista, consequenter& ipsas definitiones intel ligere non potes, nisi quatenus communia ista in individuis percepisti S. 182, consequenter vel individua, a quibus notio universalis abstracta est, vel ipsemet aliquando sensu percepisti, aut jam percipis, vel quae vocabulis singulis respondent, a sensu perceptis diversae speciei individuis abstraxisti, vexadhuc in subjectis diversis sigillatim sensu percipis. Quod erat Similiter propositionibus praesertim determinatis nolsones responsent universales c S. a 2.3 2o LM.λ. Quamobrem cum eas non intelligamus, nisi quatenus istas notiones halsimus S. II 7 Gg. λ, notiones autem universales habere non possimus, nisi quas aut a rebus sensu perceptis abstraximus, aut in talia re luimus, quae a rebus sensa perceptis abstracta fuere I. et ρὶς propositiones quoque determinatas ab aliis repertas intelligere non possumus, nisi quatenus ver res ipsas, ad quas pertinent, sensu percipimus,ves saltem ea sigillatim in diversis subjectis sensu perceptis observavimus, quae per vocabula indigitantur. isoderarasterum.
Pmposuionein hanc studio addimus, cum maximam habeat utilitatem tam in docendo, quam in discendo, ac clarissime loquatur necessitatem praxin eum theoria conjungendi. Docentes enim hinc perspieiunt. quousque notiones fini resolvendae, ut nihil agia matur, quod non intelligi possit a discente ,. vel ubi fieri non possit, ut admoneatur, quis fieri ab ipso necesse sit, ut quae docentur penitus perspiciat. Nec minus ducentes ipsimet convincuntur, quod privato audio ruminaturi , quae ex ore docentis hauseruiit , singula tandem
213쪽
tandem ad talia revocare debeant, quae sensu ab ipsis aliquando pereepta in memoriam sibi
revocare valent . Discunt quoque , quaenam a se sensu percepta praesupponantur, Rntequam satis intelligere valeant, quae propo mur . Utinam ad haec satis animum Edverterent, tum qui docentium numero sese immiscent, tum qui ad discendum animum appellunt . Ita enim futurum patet, ite docere velint qui distentium M. Mur convenit, utque distentes melius proficerent.. aemadmodum.vero nanc apparet necessitas philosophi experimentalis non modo in Physica; verum etiamin Mathesi mixta, veluti Oelieacte Mechantiaca s ita non minus.manifestum est, philosophiam ex riinentalem a nobis vel hao sola de causa recte omnino ad philosophiam universam extendi, nec ablonum esse, quod aliquoties mentionem iniecerimus theologiae quoque experimentatis .-Ceterum quae de docentibus diise a sunt, ea quoque ad auctores transferenda ι qui libros eo fine condunt, ut erudiant leiactores. Et inde petenda porro rat io est, eue nos in exfllicandis iis, quae proponimus , saepissime nimii videri velimus quam non intelligi ab aliis, qui nostra penitus intelligere volunt. Hane igitur propositionem omnibus probe perpendendatu commendamus.
g. 43r tantummodo sensu percepit ea , quae ad nothuem generis res, Docabulosisquo indigitistae spectam; is Doeabulum sud non plene intestigit: istet it a es, is, sud tanto misM,. quanto genus istud es remotius, . oe quo minus comple ligaminia ta notis est. Etenim si quis tantummodo sensu, percipit ea, quae ad noti nem generis rei spectant quae vocabulo indigitatur;.ix tantummodo imtelligit communia rei istius cum rebus aliis; non veroipsi propria cS. 189.-Quoniam tamen per vocabulum istud non tantum communia, Verum etiam.
propria indigitantur S. ipsum non plene intelligit
God erat primum. Quod si genus, cujus notio nobis est, fuerit remotius; tanto pauci ra communia continet, quo fuerit remotius S. a 2 tu. . Quamobrem si cum vocabulo, quo species indigitatur, non jungimus nisi notionem generis remotioris; tanto minus illuc intelligimus, quanto hoc rem tius. Quod erat secundum ..
odsi porro notio ista generis fuerit incompleta, non omnia illa inmin
rioribus communia complectitur, quae comprehendere debebat 93LM. . Quamobrem ubi eam vocabulo, . quo species denotatur, jungimus; adhuc minus idem intelligimus, quam ubi eandem notionem completam eidem jungere valemus. Quod erat tertium . .
Haec propositio inaximae utilitatis est. Peream enim nobis constat, utrum ea, quae diacuntur, plene intelligamus; an minus plene, de , si minus plene quaedam a nobis intelligi certum sit , quantum a plena liuelligentia adhuc absimul. Constat quoque hinc ratio, cur nobis intelligere videamur, quae vix ac ne vix quidem tantisper intelligimus ..E. gr. si quis novit , quid nomine animalis peregrini indigitetur, Ze hanc notionem vocabulo tigridis lungit 3 is, ubi de tigride sermo suerit, videtur fibi intelligere, quid dieat alter, cum tamen plene id non intelligat. Qumsi quis secundum hanc normam ea, quae leoit aut audis . examinare voluerit 3 is clarissime perspiciet, quantum adhuc a plena intellisentia absit, . . quam se ram consecutum ess e sibi videbatur , & quam adhuc imperiecta fit cognitio sua.
g. 432. voeabala non plene intelligimus; ea memoria retenta plene intelligere plὸM A. indatur, ubi isdem denotata sensu precipimus, aut eorum no&s in nobise
uliella metipsis costii sumus, vel nononem Boebollae expressam in talia resolvere disti
214쪽
De istentione S Intellectu. 199
pissensu perceptasine, utiquae iambismet sis experimiamin. Etenim postbae s quod vocabulum non plene intelligitur, id quidem inde est, quod non δη- rem ipsam eodem denotatam , sed ea tantummodo, quae ad notionem generis spectant, in aliis sensu perceperimus, neque notionem symbolice expressiam, quae vocabulo isti respondet, in talia, quae sensu percepta fuere , resolvere valeamus S. 43I P. Quodsi ergo posthac sensu adhuc percipimus vel rem ipsam, vel ea, in quae notio ejusdem resol vi potest; nil amplius obstat, quo minus vocabulum istud plene intelligatur, sed dese-oum supplevimus; adeoque idem jam plene intelligimus. Atque hoe
etiam eodem modo apparet in casu altero, quo ea, quae ad intellectum vocabuli faciunt, in nobismetipsis experimur.
Propositionem hane eo fine addimus a ut constet mm nullius esse usus, quae minus feare intelliguntur . Etenim si qua vocabula minus plene intellecta ingrediuntur vel definitionem, vel propositionem aliquam; illa quidem definitio, haec propositio minus plene intelligitur, quando eam memoriae mandamus ; ast ubi posthac voeabulum istud plene intelligitur , ipsam quoque definitionem ac pro fitionem, quam memoria tenemus, plene i telligimus. Addisci igitur quaedam in spem plenae intelligentiae non prorsus absonum est. Conducit sane pueros, imo disciplinarum tirones multa addiscere, quae plene non intelligunt, modo tenaciter memoriae infisantur, quae ipsis olim prolatura fiunt & ad plenam intelligentiam reduci poterunt, ubi usui esse debent. Et sane id fieri etiam ab iis, qui sbi intelligere videntur, quae nondum plene intelligunt, experientia loquitur. Inde est, quod audias luris cultores aherentes, lura tum demum Intelligis ubi ad usum in foro transferuntur.
33. Si non plene intellectis ad uerent quae plene intelliguntur, b que e insit, choriit illa sensu percisvamus, vel, ubi ad animam spectant, ea in nobismetipsiue -Heneperiamur ; in disciplinis satisfaciunt, quae non paene intelliguntur. Quodii enim I. . non plene i mellectis adhaerent, quae plene intellecta lassiciunt, ut vel ea , quae illis respondent, sensu percipiamus, vel, ubi ad animam spectant, ea fisii a
in nobismetipsis experiamur; ut minus plene intellecta intelligamus, quan- ciant. do voluerimus, vel quando opus fuerit, in potestate nostra positum est Quamobrem cum in disciplinis traditas definitiones ac propositiones non alio fine discamus&memoriae infigamus, quam ut iisdem ad la manda judicia discursiva uti queamus S. 336.36O. 36I Pischol. empir. , neque alius earundem usus sit, ubi ad praxin morum ac negotia humana iisdem uti voluerimus; quae non plene intelliguntur, in disciplinis satisfaciunt, ubi plene intellecta iisdem adhaerent, quorum ope illis respondentia ut sensu percipiantur, vel ut eadem in nobis experiamur, eisci potest.
Casum specialem habemus in Scriptura Sacra, ubi eadem Ioquitur de spiritualibus hominis mutationibus, quae non plene intelliguntur, antequam eas in nobismetipsis experimur. Sufficit itaque in ea tradi plene intellecta, quae nobis ad istas mutationes subeundas sufficiunt. Eadem de causa dudum commendavimus c-r. s. 93otox. 3, ut terminis rerum practicarum jungamus notiones, quas praxis ipsa nobis suggerit. Nec alia de causa commendavimus, ut rerum naturalium notiones ipsa earundem observatione 6c experiment rum subsidio comparemus, eos intellecturi , qui de rebus naturalibus commentati sunt s. 93a. y33- . Hoc ipso autem tacite indicavimus ab auctoribus tradi sufficientia, ut ut ad plene intelligendum eorum mentem, vocabula non sufficiant, quod scilicet tradant quae lassiciunt, ut , ubi voluerimus, vel quando opus fuerit, mentem eorum plene assequi
215쪽
valeamus . Ceterum praesens propositio & docentibus, &ad erudiendum alῖos seribentibus utilis est, ut ludicetit, utrum non pleue intellecta sint suffcientia, an . insufficientii, ut reprehensionis notam vel effugiant, vel incurranx.
Cujusea QMdpi ergo quis operam mn dat, ut quae in disciplims mis plene huelle sit, culpa sit, pessensu percipiat, uel in semetipso experiatur, cum per ea, quae didicis, hoe si qH posset ; is sua, non docentis aut scribentis culpa, imperfectanta habet
Corollarii ρraesentis duplex usus est. Inservit enim ad evitandas temerarias reprehen- pcr ct siones obseuritatis vel ignorantiae, quae perperam auctoribus exprobatur, ne in alios simus haWit iniurii , sed omnibus nos aequos praebeamus . Deinde stimulum addit ad effugiendam igno- cognitiois rantiae eulpota labem, ne propriam censuram conscientiae incurramus, quando desectu eo nem. Mitionis damna incurrimus, quae evitare poteramus defectu isto sublato. Hine autem luisculeqter apparet neeessitas in rebus practicis iuxta theoriam ipsi praxi studendi. Philosophia ideo moralis non plene intelligetur, quantumcunque studii in ea explicanda possierit philosophus, nisi quis eorum, quae docentur, veritatem in semetipsis experirinitatura mamobrem eum alios docturi plene intelligere debeant, quae docent. etsi essicere non possint, ut ex solis, quae proserunt, verbis ab aliis plene intelligantur, ne scilicet tradant quae ad plenum intellectum consequendum minime iussiciunt; quam fit necesse ut, qui docent alios . non modo theoria, verum etiam praxi emineant, nemo non videt . Utinam haec perpenderent , qui ad docendum alios nimis intempestive accedunt, vel se alios veritatem docere posse fibi persuadent, quam ipsi met nondum intelligunt. Non serebat hunc morem in distupulis suis c Men. , quos sui similes esse volebat. Utinam eundem nee improbarent alii , quotum est curatς ut ad utilem Ecclesiae ac Reip. doctrinam perducatur juventus.
g. 43 QMnim Anima ex statu praesente, quem percipit, ratiocinando colluit praeteritum Eo Raetus atque isturum. Si enim anima ad statum praesentem attentionem dirigit ac pr H- super eodem reflectit; qualis idem sit judicat s. 343 Fcbol. empir. 2 - qης Enimvero cum nihil sit sine ratione lassiciente, cur potius sit, quam non
eis . 70- a status quoque praesentis ratio in antecedente contine sente eoru tur opus est, adeoque in statu praeterito quidpiam datur, unde intelligitistatuo . tur, cur pr sens talis sit S. 36 Ontuo . Quamobrem cum posta ratione sufficiente ponatur id, quod propter eam potius est, quam non est S. II 8 Onto ; posito tali statu antecedente, in quo nempe ea sunt, per quae in telligitur, . cur praesens talis potius sit quam alius, ponitur etiam status prae
sens. Quod si ergo anima novit, quaenam sint ea, per quae intelligi test, cur status aliquis talis sit; judicii hujus recordata vi judicii intuiti vi colligit, qualis fuerit status praeteritus I. 36o. 36I Psychocem r. . Enimvero dum e3 duobus istiusmodi judiciis colligit, qualis fuerit status printeritus, ratiocinatur F. soL.M. Ex statu itaque praesente Praeteritum ratiocinando colligit. Guod erat unum.
Similiter eum nihil esse possit sine ratione sufficiente, cur potius si, quam non sit c*.7o Ont .P; status quoque sequens rationem lassicientem habere debet in praecedente, adeoque in praesente contineantur necesse estralia, per quae intelligitur, cur talis potius esse debeat futurus, quam alius S. 36 OOIOl. . Quamobrem ubi anima n erit, qualis ponatur status,
216쪽
s talia ponantus . quae statui praesenti insunt; ad statum plaesentem attem dens& reflectendo super eodem judicans, quae eidem in sint g. 3 3 IVD . empla. , colligit, qualis esse debeat futurus tar. 36o. 36I POMI.mpis . . Quamobrem cum ratiocinetur, dum hoc facit S. so Log. 9; exstatu praesente futurum ratiocinando colligit. Quod erat alterum. Idem confirmatura posteriori: id quia exemplo obvio docemus. Si intuemur poma, quibus arbor abundat initio autumni; inde colligimus, quod vere multis superbi verit fioribus, propterea quod experientia edocti noverimus, non modo singula poma prodiisse ex totidem floribus, verum
etiam multos flores decidere, nec poma omnia ad maturitatem pervenire solere, ut adeo nobis exploratum sit, numerum storum verno tempore constanter multum excedere numerum pomorum autumnali tempore o servandorum . Patet adeo ex statu arboris, qualem conspicimus tempore
autumnali, colligi statum ejusdem, qualis fuerit tempore vernali mediante dependentia status autumnalis a vernali nobis in genere perspecta. Et ubi distincte exponitur modus, quo ex contemplatione status autumnalis ad perceptionem vernalis pervenitur; eundem in ratiocinio consistere palam est. Similiter si autumni initio videmus gemmas arborum, veluti piti, & gravidas a ceteris distinguimus, quantus sit gemmarum gravidarum numerus judicamus, 4ndeque colligimus, quod futuro vere pirus abundatura sit floribus, propterea quod experientia edocti noverimus, flores ex gemmis gravidis prorumpere & eorum plures progerminare ex una, ut
adeo nobis certum sit, verno tempore constanter numerum florum plurimum excedere numerum gemmarum gravidarum, quae tempore autumnali in arboribus conspiciuntur. Patet itaque ex statu arboris, qualis eo spicitur tempore autumnali, colligi statum ejusdem, qualis verno tempore futurus, mediante dependentia status vernalis ab autumnali in genere nobis perspecta. Quodsi denuo distincte exponatur modus, quo ex comtemplatione status autumnalis ad perceptionem vernalis pervenitur, tundem in ratiocinio consistere manifestum est. Experientia communis innumera nobis sistit istiusmodi exempla, ut adeo plura eam in rem addi opus non sit.
nendum hic est, ratiocinia, quibus ex statu praesente eolligitur e teritus, vel f turus, non semper esse distincta, praesertim ubi in cognitione intuitiva acquiescimus. Quodsi tamen in rationem nostrarum perceptionum inquirimus, quemadmodum id fieri debere alibi ostendimus cs. 393. 3' 'bcbοι. εω ιν. J ; ratiocinia satis manifesto sese produnt. Et quomodo ibidem in genere ostendimus. quod syllogismus explicandae successioni cogit tionum inserviat; eodem modo idem in speciali casu evinci potest.
I. 436. Ex uno exsente, quod precipitur, ratiscisando colyguntur erexissentia alia. Quoniam enim nihil est absque ratione sufficiente, cur potius sit, quam non sit c S. o Onto ); ratio etiam lassiciens detur necesse est, cur coexistentia potius coexistant, quam alia, & cur hoc potius modo coexi-
217쪽
stant, quam alio. Datur igitur in existente uno aliquid, unde intelligiatur, cur aliud quid ipsi coexistat g. 3β Onrol. . Quamobrem ubi constiterit, qualem coexistentiae rationem habeat id, quod existere percipis aut aliunde posti; in praesens, quod percipis, attentionem dirigenti occurrit
notio illa universalis de ente rationem GOeXistentiae continente cap. 224.
aas , atque adeo inde colligis, . quid eidem coexistere debeat car. 36srisbo empir. . Dum vero ita ex duobus judiciis, nempe primo, quod de re percepta enuntiat, qualis sit; & altero, quo enuntiatur istiusmodi existenti aliud coexistere debere, colligis tertium de coexistentia alterius, utique ratiocinariss I. Ex uno igitur existente, quod percipiatur, ratiocinando colligitur cocκistens aliud.
Idem quoque a posteriori probatur. Ex eo, quod pluit, ratiocina do colligitur per foramen tecti aquam pluvialem destillare in aedificium. Percipiens pluviam judicas, quod vehementer pluat, & memoria tibi suggerit phantasma foraminis in tecto, ut adeo judicium fiat compositum , quod pluat & in tecto sit foramen. Quoniam tibi iam antea innotuit, per foramen tecti destillare aquam pluvialem in aedificium, non sine ejusdem
detrimento, in memoriam tibi revocas judicium aliquod praeteritum , cui universalis quaedam notio respondet. Quamobrem cum inde colligis aquam pluvialem magna copia nunc destillare in aedificium; ratiocinando utique quidpiam, quod coexistit, ex uno existente colligitur, aut, si mavis, ex duobus coexistentibus, pluvia nempe ac foramine intecto, colligis tertium coexistens destillationem aquae pluvialis vel ejus defluxum in aedificium. Colligis autem tertium coexistens ex duobus coexistentibus quae tamen, si velis, hic pro uno existente haberi possunt9, quia haec continent id, unde intelligitur tertium, adeoque ex eo, quod ratio suffciens coexistentis in existentibus, quae sensu ac imaginatione percipis, continetur. Ex adverso si per foramen tecti aquam copiose defluere vel destillare percipis, inde colligis quod vehementer pluat. Hic denuo attentionem in aquam per foramen tecti destillantem dirigens judicium intuitivum formas & quoniam nosti aquam ad tectum non deferri, nisi dum pluit; in memoriam tibi denuo revocas iudicium aliquod praeteritum , quod aqua per foramen tecti continuo destillante pluat, cui ut ante notio quaedam uni v ersalis respondet. Quamobrem cum inde colligis imbrem jam delabi; ratiocinando utique quidpiam coexistens, nempe imbrem, ex uno existente , destillatione scilicet aquae continua per foramen tecti, colligis. Colligis autem coexistens, quod percipis, ex uno eZistente, quod hujus in isto
Probatio a posteriori simul eam a priori illustrat & firmat. Ceterum exempla, quae eidem inserviunt, singulis sere momentis occurrunt, ut adeo, qui in uno acquiescere ne lit, proprio Marte ea coacervare possit , Singula autem eodem modo ad evidentiam perducuntur, quo nos istud perduximus, quod allegavimus.
218쪽
De Attentione S Intellectu ω 2 or
s. 437- Ex praesente praetentum atque futurum, ct ex uno existente coexistentia alia
colliguntur, quarenus unum in altero rationem sincientem babet cur sit. Pa- et id ex demonstrationibus propositionum praecedentium, quibus enuntiatur, ex praesente ratiocinando colligi praeteritum ac futurum 43 3 , ex existente uno coexistent ia alia cf. I 6 .
Non igitur opus est, ut idem peculiari demonstratione evineatur. Ceterum hinc patet, sublato principio rationis suffieientis fieri minime posse, ut ex praesente colligatur Prae teritum atque suturum, & ex uno existente eoexistens aliud: quod tamen utrumque ex perientiae adversum probant, quae ad confirmandum veritatem propositionum praecedentium in medium adducta sunt.
Cur ex re prae sente coI- ligatur praeteriis rum, fu
colliguntur , quatenus tam successima, quam coexissentia inter se connectuntur. terius ex Quatenus enim successiva inter se connectuntur, praesens rationem suffa p Mi Q. eientem laabet in praeterito, & futurum in praesente s. Io G ol. . Et quatenus coexistentia inter se connectuntur, in existente uno continetur ratio, cur alterum eidem coexistat S. G. . Qtiamobrem cum ex praesente praeteritum atque futurum colligatur, quatenus in praeterito ratio su D
ficiens praesentis, in praesente autem ratio sufficiens futuri continetur S. 637 ; ex praesente utique praeteritum & futurum colligitur, quate
nus successiva inter se connectuntur. Et cum ex uno existente coexistens colligatur, quatenus ratio coexistentiae alterius in uno continetur eκ uno etiam existente colligitur coexistens, quatenus coexistentia inter se connexa sunt.
Tolle igitur nexum rerum, quem in Cosmologia stabilivimus, nec fieri amplius pote
rit, ut ex praesente cognoscatur praeteritum vel suturum, aut ex uno existente alterum c
e istens: quod utrumque experientia magistra fieri per antecedentia liquet.
S. 639. Qise ex pereeptionibus claris ratiscinando colliguntur ; ea in iisdem involaum Ristis turo Ex statu enim praesente, quem anima percipit, ratiocinando colligit cineor. , Praeteritum atque futurum cur. 43 s γ, & ex uno existente alia coexistentia q f S. 36J. Enimvero ideae sensuales, quae sunt status praesentis vel existentis unius perceptiones clarae, & phantasmata, quae sunt perceptiones clarae rerum praeteritarum & statuum praeteritorum tanquam aliquando uη,m ex Praesentium, omnes mundi status anteriores S. I 84 & futuros, leu qui altero respectu rei praeteritae, quae per phantasma exhibetur, futuri erant I. coiit 28I , nee non integrum statum universi, ad quem reseruntur, involvunt M S. I 8a . Quae igitur ex claris perceptionibus ratiocinando colliguntur, ea in iisdem involvuntur.
Illa igitur perceptionum mediatarum in immediatis involutio, quae adeo paradoxa via detur, quando primum cogitationi nostrae obiicitur, ratio est, cur eorum s quae ad n universum spectiti, unum ex altero colligatur.
219쪽
g. 64O. Si ex natu praesente talsiguntur ratiocinando praeteritus ae futurus, et ex uno existente coexistentia alia ; perceptiones mediatae ex immediatis evolvuntur oead immediatas reducuntu . Quando enim ex statu praesente colligitur praeteritus vel futurus ratiocinando, vel etiam ex uno existente coexistentia
colliguntur alia, ex claris perceptionibus non colliguntur, nisi quae in iisdem involvuntur S. 439 . Enimvero quae clare percipimus, immediate percipimus S. I96 , sive ideae sensitates fuerint cS. ao , sive pha tasmata S. χον , & quae in claris hisce pereeptionibus involvuntur, no nisi mediate percipimus I. I91 . Quamobrem ubi ex statu praesente futurus atque praeteritus,& ex uno existente coexistentia alia colliguntur, per- :ceptiones mediatae ex immediatis evolvuntur. Quod erat unum. lJam si ex statu praesente suturus vel praeteritus, aut ex uno existente aliud coexistens ratiocinando colligitur ; propositio, quae per modum conclusionis insertur, constat vocabulis non intelligendis, nisi quatenus omnibus simul respondent aliquando sensu percepta et 89. Quamobrem vel ideam quandam vi imaginationis producere debemus, cui ea simul iniunt, quae vocabulis istis indigitantur, vel plurium rerum eadem vi producendae sunt ideae, quibus sigillatiis insunt vocabulis istis indigita- ta. Perceptionem itaque mediatam ad phantasma aliquod S. 93 P cbol. empla. , adeoque ad perceptionem immediatam reducimus s. ao7 ὶ .Qod erat alterum.
Patet adeo perceptionum mediatarum ad immediatas reductionem esse admodum limitatam multaque supponere, antequam in potestate sit, nec fieri posse nisi ab eo, qui rati cinandi facultate pollet, imo multo eiusdem exercitio habitum quendam sibi comparavit . Prodest autem notatis modum, quo mediatae perceptiones ad immediatas reducuntur , cum e us in moralibus eximius sit usus.
S. ς I. Quoniam mediatae perceptiones infinite variant habentque gradus infinitos , quibus ab immediatis removentur S. I98 ; evolutio quoque perceptionum mediatarum ex immediatis nunc pluribus ratisciniis opur habet, nunc
Dedimus in anterioribus exempla , ubi nonnisi unico opus erat rati 'ini , propterea innod mediata perceptio ab immediata nonnisi uno gradu distabat. Quodsi mediata ad immediatam reducta sumatur tanquam data, inde eodem modo evolvitur alia mediata, m do evolutio sit in potestate . Et eodem modo ulterius progredi licet, quamdiu evolatio in potestate est, notionibus stilicet universat ibus ad rati inandum necessariis non deficienti- i s. Nobis plerumque non longe progredi licet, sed plerumque in primo fradu eonsistimus. Quodsi diseiplinae suerint magis excultae, ulteriora audere licebit. Enimvero eum in ulteriori progressu in determinantium numer plura continuo consideranda veniant, ne inevolutione aberres, sed certo gradu procedas I semper dissicilis Orit evolutionis huius -- tinuatio. Idem etiam patet ex diverso involutionis modo s. 137 , Uippe uade madet alta graduum variet s.
s. 64a..Anima integram ideam uniuersi ne succcspe quid intuerἰ potes. An maenim intuetur ideam universi, quatenus nonnulla, quae eidem insunt, clare
220쪽
De istentione S Intellectu. 2o
I. consequenter immediate percipit S. I969. Enimvero quoniam perceptionibus nostris infinita inuant cf. et 86 ,quae mediate percipiuntur S. I9s , ut evolutione singula ad perceptionem immediatam S o reducantur, fieri non potest. Impossibile igitur est, ut anima integramideam universi successive intueatur.
Nemo igitur novit, quae perceptionibus suis in sint, eum mediate percepta non appetiacipiantur F. xo 3 γ, adeoque eorum omnium, quae in idea universi ab anima nostra eonti nuo produeta . Isa) involvuntur c .rys , nobis conscii minime simus, imo ne conseii quidein fieri possimus s s. as Ps MI. empiri).
gram ideam universi fimul intueatur, seu , quae in eadem continentur, clare g. I93 , consequenter immediate percipiat g. I96 . Quamobrem de im-m iis, ut anima e iurisne ideae univers, quae is ea involvuntur, ad immediatam pereeptionem reducat I. 4 o γ.
Probe notandum est, ex demonstratione impossibilitatis intuendi integram ideam uni versi, sive simul, sive successive id fieri debere ponatur, elucescere, quod nec eandem qui. dem integram intueri possit, si tantummodo spei tetur, qualis unico momento existit, adeoque quatenus statum universi quendam momentaneum refert. sane si quis aliquot secula vivendo transigeret 6c per omnem vitam in reducendis mediatis perceptionibus ad immediatas occuparetur, quae ad momentaneum quendam universi statum spectant; nae is ad finem non perduceret laborem suum, si vel maxime eidem vires lassicere ponamus:tantus enim est eorum numerus, ut tempus deficeret . ini magnitudinem universi ex prinei piis astronomicis, & multitudinem minimorum ex observationibus microseopicis atque principiis eos logicis aestimare noverit ac modum, quo ex perceptione data deducuntur cetera, dum mediatas perceptiones ad immediatas reducere conamur t 43s. 436); is demonstrabit, quae forsan absque demonstratione admittere non vult nimia scrupulositate abusus. Sed nostium non est in tantas nos diffundere ambages.
S. 4qq. Cognitio universalis DNilis, quia determinatisres essentiales diuersi enIAbus communes insunt. Quoniam enim determinationes essentiales diversisentibus communes insunt ἱ ideo genera & species determinari possunt s. 2 7 Ontol. . Habent vero singularia, quatenus sub eadem specie continentur, eadem essentialia, & species atque genera inseriora eadem itidem essentialia habent, quatenus illae sub eodem genere, haec sub eodem genere superiori continentur S. 2s toc , ac ideo ex istis determinati nibus egentialibus componuntur notiones uni versales generum atque specierum, quarum Vi res quaecunque nobis obviae ad sta genera suasque species reduci possunt s. 3 'uerit empla. . Habemus adeo classes rerum universales, sub quibus collocari possunt, quae existunt, singularia. Quae sunt ejusdem generis, ea eadem habent, quatenus genus ipsis commune est, attributa communia easdemque modorum possibilitates, quae attributorum communium instar sunt g. 269 Ont , & quae ejusdem sunt speciei, eadem habent attributa & easdem modorum possibilitates proximas, itemque remotas conditione enuntiatas S. a 68cutol. . Quamobrem
cum ii intulistus ideae uniuersi.