장음표시 사용
221쪽
eum res definiantur per essentialia cS. I 8o Log. 2 P & , ubi ea ignotimtuc, per attributa I. I 8r Log. , vel etiam his ignoratis sive omnibus , si vea liquibus, per meras modorum atque relationum possibilitates, quae per modum attributorum insunt, vel per attributa & istiusmodi poni bilitates, quae simul non ni si definito conveniunt S.I 8a Log. ; ideo possibile
est peressentias rerum accuratas condi generum atque specierum definitiones. Et quia attributa & essentialia, nec non modorum atque relationum possibilitates, quae per modum attributorum insunt, de subjecto universaliter praedicantur S. a17 Ggy, & modi atque relationes, quodque in subjecto non concipitur possibile nisi praesupposito quodam modo, sub da
ta determinatione de eodem universaliter praedicantur S. 238 LM. ; ac praeterea attributa & essentialia, nec non modorum atque relationum possibilitates, quae per modum attributorum insunt, absolute S. 1 Is Log. .
modi vero atque relationes & quod in re quadam non concipitur possibile nisi praesupposito quodam ejus modo, non nisi conditionate praedicanturai 7 Log. I; de speciebus atque generibus, cum superioribus, tum inferioribus formari possunt judicia universalia categorica S. a I 6 LM. atque hypothetica cf. a I 8 LMA, vi quorum rebus obviis ad sua gen ra luasque species per definitiones reduclis, vindicantur sua praedicata tam absoluta S. 36o Pocrit. empir. , quam hypothetica S. 361 Phebes.
pir. . Quamobrem cum propositionibus universalibus respondentes notiones non minus, quam notiones generum & specierum definitionibus eorundem comprehensae per demon'. ad cognitionem universalem spectent cf. II 8 ristit empiri a cognitionem universalem esse possibilem , quia diversis entibus determinationes essentiales communes insunc, abunde patet .
Quae antea de idearum evolutione dicta sunt, qua perceptiones mediatae ad immediatas reducuntur, ad singularia pertinent, quae in universo existunt Sc per modum partium seriem rerum ingrediuntur. Quamobrem cum iis confundenda non sunt, quae ad cogniti nem universalem spectant Ac de quibus nunc nobis dicendum erit. Ceterum absque hisce notionibus universalibus possibilem non esse idearum evolutionem ,. per antecedentia ma nifestum est.
s. q4s Veritates iamversales connectuntur tu Italoiciun is esentitas, dependent re; a seipsa er mutuae dependentiae rerum a se invisem quoad modificatisnes. Similitudine enim individuorum constituuntur entia univer talia, & similitudine minus universalium magis universalia S. 23a tu. , species nimirum cap. 233 Ontol. de genera inferiora ac superiora, donec tandem ad summum ascenderis I. a 34 tol. . Et quoniam notio specier componitur ex notione generis & differentia specifica S. 2 r Ontol , & notio generis inferioris ex notione generis superioris & determinationibus sibi propriis f. a 41 Onto ); entia universalia ita sibi invicem subordinantur,
ut proxime superius totum insit inferiori, quod eidem substat. Roniam
222쪽
Itaque geneta & species per essentialia determinantur g. -&determinationes generi cae& specificae seu universales ex essentialibus eo stant g. 2 8 Ontu.9 , . quae notionem generis superioris ingrediuntur deis terminationes essentiales, .omnes quoque insunt notioni inferioris, &quae generi infimo insunt, omnes etiam insunt speciei, cui individua substant. Jam eum ratio lassiciens contineatur in omnibus essentialibus simul sumtis, cur attributa propria in sint S. Is 9 Omo 2, in quibusdam vero essentia libus, cur communia in sint S. Is 8 Onto j, in determinationibus specificis continetur ratio suffciens, cur speciei insint attributa huic speciei propria, &in determinationibus generis, quae notionem alicujus generis ingrediuntur, ratio lassiciens attributorum huic generi propiorum. Quam obrem attributa generis omnia insunt speciebus singulis, quae eidem su stant, iisdemque communia sunt, & attributa generis superioris omnia
insunt gentribue siris ille insericiri hiis . quae eidem substant per modum specierum, iisdemque communia sunt, quia ex eo, quoci gemin superitis totum contineatur in inferiori & inferius in specie per demonstrata, intelligitur , cum per essentialia determinentur attributa s. 146 Ontoc , cur attributa generum insint speciebus & attributa generum superiorum inseri ribus β. Omon , consequenter ratio hujus inexistentiae suffciens sit participatio generis g. 36Onto 2, atque adeo posita eadem ratione sufficiente ponenda etiam sint, quae propter eam potius sunt, quam non sunt β. II 8 OHOL . Datur adeo ratio suffciens in essentialibus determinati nibus speciei ac generis cujuscunque, cur insint ejusdem attributa, & in genere ratio lassiciens, cur insint speciei attributa communia, atque in senere superiori ratio suffciens, cur insint inferiori attributa superioris
seu inseriorum communia, consequenter non modo attributa cum essentia, verum etiam species cum suis generibus ,& genera inseriora cum suis superioribus continuo connectuntur cf. Io Cosmia . Quoniam vero ex dictis Patet, nexum omnem inter genera & species pendere a determinationibus communibus, nexum vero attributorum ab eo quod essentialia sint cor undem ratio lassiciens, consequenter a dependentia ab essentia generum a
que specierum S. I 3. 8sI Ontia. i genera & species rerum connectuntur inter se vi similitudinis essentialis, attributa autem vi dependentiae abessentia. Quoniam vero in his continetur ratio, cur de specie genus, degenere inferiori superius praedicari, & ideo porro speciei attributa generis, generi inferiori attributa superioris tribui possint; hinc vero oriuntur judicia universalia S. a 2 LM. , eademque vera I. Io I Log. ,
quae veritatum uni versalium nomine veniunt; patet utique veritates universales inter se connecti vi similitudinis essentialis rerum, & depende tiae rerum ab essentia sua quoad attributa , seu dependentiae a seipsis .
223쪽
Iam porro ratio lassiciens, cur modi rebus actu insins, vel In modis antecedentibus, vel in ente alio ab eo, cui insunt, diveris, aut pluribus istiusmodi entibus, vel denique in modis antecedentibus&ente alio ab eo, cui insunt, diverso, vel pluribus etiam entibus aliis continetur I. I 6oontes. . Quamobrem cum modificationes in variatione modorum consistant S. 7o Ontol. 9; res a se invicem dependent quoad modificationes
f. 8 si Ontu a, & quia universalia non existunt 23 s Ontοι , genera& species a se invicem dependent quoad modificationes possibiles. Et quia hoc pacto modi, qui per esientialia in specie aliqua vel genere aliquo intelliguntur possibiles cs. 16o Onrat , de specie illa vel genere isto praedica
tur vi dependentiae a specie alia vel genere alio, judicia vero-formara denuo uni versalia sunt a 38 Log. , eaque vera ar. 3II Log. I Veritates uni versales quoque connectuntur inter se vi dependentiae rerum a se i
M ita in metenter explicaverimus omnem nexum veritatum universalium, haud difficulter perspicit, qui notionem entis universalis ex Omologia probe cognitam atque perspectam habent. Etenim quae rebus insunt, aut in essentialium , aut attributorum, aut modorum numero sunt: ad attributa enim vel modos referuntur modorum possibilitates, prout vel remotae, vel proximae fuerint. Quamobrem cum omnem nexum expendat propositio, quae in essentialibus, attributis atque modis fundatur, oexum quoque veritatum
universalium, qui rebus ipsis inest, omnem explicat.
s. 446. Veritatem propositionis perspicimus per nexum cum ver;taissus aliis universatibus , ct demonssratis eundem palam facit. Veritas enim propositionis cum in determinabilitate praedicati per notionem subiecti consistat A. sa 3 Logo , ex eo agnoscitur, quod posita notione subjecti poni debeat praedicatum c g. II 5 Ontol. . Jam propositio vera est, quae demonstrari potest s Log. , in demonstratione vero sumitur notio subjecti, qualis datur, ac inde vel syllogismo uno, vel plerumque pluribus inter se concatenatis tan-dcm insertur propositio, in qua subjecto vi notionis datae tribuitur praedi. catum, quod ipsi tribui posse enuntiabatur, consequenter posita notione subjecti poni debere praedicatum, per demonstrationem perspicitur cI. 6 LM. . amobrem cum in quolibet syllogismo ratio, cur vera sit conclusio, si veritas praemissarum S. 337 LM.&S. s6 Onto ), praemissarum vero loco sint propositiones ac definitiones S. 98 LQ. , & in quolibet syllogismo saltem una universalis este debeat proeositio 334 LM. I veritas pro postionis perspicitur per nexum cum definitionibus ac pro postionibus aliis universalibus veris S. Io Gμοι , hoc est, per nexum cum aliis veritatibus universalibus, simulque patet nexum veritatis universalis unius cum aliis innotescere per demonstrationem.
Liquet hine simul veritas principii generalis, veram ese , quae eum verisatibus alias connectitur, hoc est, ideo potius tanquam vera. quam tanquam falsa admittenda est, quia aliae propositiones verae sunt, ut his positis & ipsa ponatur. Liquet etiam Mathematicos, qui non admittunt nisi demonstrata, veritatem propositionis perspicere per nexum cum aliis. Et scientiae non alius finis eli, quam ut veritatum universalium nexus perspiciatur g. 194-
224쪽
De Attentione S Intellectu. ao 9
9. 6 7. Demonstratis palam facit ueritates tiniversales, cum quibus an quaedam connectitur. Veritates enim universales, cum quibus alia quaedam connectitur, sunt illae propositiones, quae tanquam jam notae instar praemissarum sumuntur in demonstratione S. ssI.ssa quemadmodum ex propositionis praecedentis demonstratione liquet. Enimvero quaenam sintillae propositiones, quae tanquam verae praesupponi debeant, antequam data quaedam demonstrari possit, ex analysi ista demonstrationum patet, qualem in Logica exemplis illustravimus IS.cit. . Et ubi quae praesupponuntur ex propositionum demonstratarum numero sunt, per harum demonstrationes denuo patet, quaenam veritates universales praesupponantur tanquam verae, antequam ipsae demonstrari queant, ac ita porro, donec in principiis inde monstrabilibus gradum sistas. Demonstrat io adeo palam facit, quaenam propositiones sint, eum quibus quae ad demonstrandum proponitur, connectitur tam immediate, quam mediate, cons Juenter quaenam sint illae veritates universales, cum quibus alia quaedamata connectitur. Patet adeo veritates hasce reperiri, ubi successivam assensus generationem distincte percipere studemus t s. 992 IN. . inamobrem illustrandae propositioni praesenti inserviunt, uae ad propositionem de modo detegendi prine ipia, incendo tanquam nota stipponena , annotavimus c yyx L. g. .
S. 4 8. Quoniam constat, unam eandemque propositionem di versis saepius m dis demonstrari posse, eadem proposito cum aliis veritatibas timures ibos diauersis immeriate connectitur.
Hine certum quidem est per datam propositionis datae demonstrationem , eam eum hisce veritatibus universalibus connecti immediate; non tamen dici potest, has veritates universales esse solas, cum quibus ea immediate connectitur. Dico autem tantummodo eandem propositionem eum veritatibus universalibus immediate connem posse diversis ifieri enim potest, ut , ubi nexus quoque immediatus pervestigatur eo, quem dixi, mci do mi. s. prHed. 3 veritates tandem prodeant eaedem, etsi adnexum immediatum spe chantes sint diversae .
I. 649. Falptatem propositis/etis permeimus μν repugnantiam eum veritate aliqua universa5. Etenim omnis propositio vel cum veritatibus aliis universalibus connectitur, vel iisdem repugnat. Ponamus propositionem falsam eum veritatibus aliis universalibus connecti. Cum ex hoc nexu perspiciatur ejusdem veritas S. 4469, non poterit esse falsa contra Θρothesin. -- cesse igitur est, ut veritatibus universalibus repugnet, consequenter sal sitatem ejus perspicimus per repugnantiam cum veritate aliqua universali.
Quomodo illa repugnantia reperiatur, ex demonstrationibus indirectis patet. Etenim quae in iis sumitur propositio falsa est, inde vero deducitur legitima consequentia alia, quae repugnae veritati cuidam universali,& hine talia intelligitur: unde porro arguitur salutas assumtae , quatenus nempe sumitur, eandem quoque veritatibus universalibus repugnare - 333 Iog. ; quod ut pateat recte sumi, propositionem sequentem addimus.
Verita tes unia versales quomodo
225쪽
fiat memdiauaEas quodnam rationalest. Usus Doris
g. Falsitas prepositionis mediate persticitur per nexum cum falsa, seu ea, quae veritatgus unise alidas repugnat. Etenim in demonstrationibus indirectis seu apogogicis propositio assumta arguitur falsitatis, quia ex ea eodem modo, ac ex notione subjecti in demonstratione ostensiva propositio data, salsa quaedam deducitur propositio sy. 33r.3 3 Log. . Enimvero demonstratio ostensiva palam facit nexum cum veritatibus universalibus S. 4 6 , atque adeo quoque nexum cum propositione per notionem subjecti assumta &ad demonstrandum proposita. Ergo in demonstratione ap gogica palam fit nexus propositionis assumtae cum falsa, quae tandem prodit, conclusione. Quamobrem constat falsitatem propositionis mea late hic perspici per nexum cum alia falsa, consequenter cum tali, quam veritati alicui universali repugnare constat f. 4 9 2
Demonstrationes per indire lium non modo in Mathesi, Geometria praesertim, se quenter occurrunt; verum etiam a nobis in philolaphia saepius adhibentur. Non adeo opus ut exempla anxie conquirantur , quibus praesens illustretur propositio.
S. 4 I. Rationale em dicitur, quod ratione praeditum est. Quamobrem cum ratio sit facultas nexum vertistium universalium per latendi S. 483NDcbcu. empir. h, ens rationale est, quod secultate nexum veritatum universalium perspiciendi praeditum est. Et ouoniam facultas nudam potentiam activam dicit c S. 29 Phebes. e D. P, adeoque ratio naturaliter per modum potentiae animae insit ; em rationale est, quia ad verisarum universalium n xum perspiciendum per essentiam ct natur suam aptum est: consequenter cum ex actualitate possibilitas colligatur F. I oontol. , se quis nexum veritatum tiniversalium actu perspicit, rationalis esse intelligitur.
Aofectiva subiectum denominam abaecissente, quod eidem inest. Quamobrem cumia, quod inest, jam fueris definitum , non est quod quis sibi metuat a circulo in definiendo, ubi adjectivi definitionem ingreditur nomen substantivum, unde ortum habet. Quam obrem definitio entis rationalis nominali , quam dedimus, non peccat . In corollarias auistem definitio rationis applicatur ad eos rationale, ne ambagibus opus ut in demonstrata iis bus , quarum gratia definitio allata fuit.
s. Asa. Usus rationis est potentia actus esiciendi ad intuitum nexus veritatum
universalium necessarios . . . . Nimirum ratio inest animae per modum potentiae remotae , ita ut eidem equidem non repugnent actus ad intuitum nexus veritatum universalium requisiti; non tamen eosdem elicere possit, nisi aliae praecedant animae modificationes. Usus adeo rationis inest per modum potentiae proximae, ita ut anima actus illos elicere possit, seu nexi veritatum universalium actu intueri valeat, quando voluerit, vel oceafio ita tulerit. Ditari adeo ratio in usu rationis, quomodo potentia remota a proxima differt. N que hoc in ratione ungulare est; sed id potius cum ceteris, quae ad saeuitates animae superi 'res spectant, commune na-bet. Imo sunt quoque in eorpore dispositiones naturales exercitio crebro in habitum c vertendae, in quibus idem obtinet. Omnis enim dispositio potentia quaedam remota habitus vero proxima.
226쪽
g. 4s3. Ratio in vi repraesentativa sinises, qualis is anima datur, ratio fuse Cora scientem biset, seu eandem non excessit. Ratio enim consistit in facultate nexum veritatum universalium perspiciendi s S. 483 myciatempla. , ademque animae tribuitur, quatenus apta fieri potest ad nexum istum auu per- is, Minspiciendum S. 29 sc L empiri & S. I Enimvero ne Xm mn exce- veritatum universalium perspicitur per demonstrationem fg. 4 6 P, adeo- aut .
que per syllogismos F. 498 Logυ, seu ratiocinia g. 33 a Quam
obrem cum ratiocinium vim repraesentativam universi, qualis in anima datur, non excedat DFI. 4οῖ , neque eadem superiora sint judicia , quae ad concatenationem ratiociniorum in demonstratione necessaria sunt sy. II dicto ration. dc f. 492 LM. , ratio vim repraesentativam uni versi, qualis in anima datur, non excedit. Cum adeo per eandem ea in anima locum habeant, unde intelligitur, eur ratio eidem insit per demon- Arata ; ratio in vi repraesentativa universi, qualis in anima datur, rati 'nem sufficientem habet tol. 9, consequenter eam non excedit s. II 8 Ontia.).
Falluntur adeo, qui sibi persuadent, si animae essentiam in vi repraesentativa universi e venienter mutationibus, quae pro fit corporis nostri organici in organis sensbeiis continis gunt, ponamus, eidem nudam tribui iacultatem sentiendi. Imo absonum est inde inferre, quod homini ideo denegetur ratio. Etenim si vel maxime ostendi minime posset, per vim repraesentativam universi , qualem alii triae eonvenire si' ra evicimus fg 61ὶ, non tamen hinc inferri poterat, quod negetur animae convenire rationem; sed tantummodo sequeamur non ex vero vim illam repraetentativam venditari pro essentia animae, propterea quod peream non ilitelligatur ex hypothesi, cur animae humanae conveniat ratio. Enimvero Riteram hanc objectionein removemus per Propositionem sequentem.
S. 6sq. Quoniam in vi repraesentativa universi pro situ Corporis humani orga Iristibisaa' nici convenienter mutationibus, quae in organis sensoriis contingunt, es litas ho sentia ac natura animae consistit S. 679; in anima vero datur ratio, minissquia vim istam habet cf. praeced. & S. II 8 Onto anima per esentiam θ ρηιisiis
Ratuo attributum animae est s. 346-.I. s atque Meo eidem constanter inest i . I m M. , ut adeo ab eademstpMari non possit, et fi uuam eius suspendi vel auferri non sit impossibile. Rationalitas per corollarium praesens homini effetu talis est, pro que notandum 1 est, nequis sibi persuadeat suriosos ex rationalibus saetos fuisse ierationales. Sane non minus tilirant homines, qui noxiis erroribus se atque alios fallunt ac in multa damna praecipites dant: hoc tamen non obstante manet ipsis ratio, ut ia sauiorem mentem reduci posesnt, delirio isti voluntario renuntiantes.
quenter per syllogismos g 98 seu ratiocinia S. 33 a Usus μ'
adeo rationis sese exerit ratiocinando. rat μι-
Ideo tertia mentis operatio a ratione nomen tra it.
227쪽
ceteris mentis operatio inbus.
s. 4s6. Usus rationis supponit omnes mentis operatisnes. Exerit enim sese ratiocinando S. que I . Quare cum ratiocinium ex judiciis componatur g. soLog. 9; usus rationis judicium supponit. Et quia notiones duas vel conjumgimus, vel separamus, quando judicam f. o LM in ; Iudicium supponit notionem. Enimvero praeter notionem, judicium atque ratiocinium non datur alia quaedam mentis operatio F. sa Lig); usus adeo rationis omnes operationes iupponit.
Antequam ni miranti urus rationis sese exerere potest, necesse est ut rei notionem nobis sormare seu eandem nobis distincte repraesentare Valeamus s ut de ea iudicare possimus; ut audicia alia sint in promptu, quibus tanquam principiis ratiocinandi usi tandem ratiocinemur& ratiocinando inferamus de re sive in singulari, sive in universali percepta conclusi nem. Haec ex theoria tertiae operationis mentis, a nobis plenissime pertractata cf. 3s &seqq. PsycMι. evir. intuitiva quadam ratione patent. Et ubi ad exemplum Quodvis o vium animum advertimus, idem aposteriori perspicere licet.
S. 657. Usus ratisnh supponit notiones uniuersales determisarar, o quo plures in promptu sunt, eo ampliον es, ex prout eas mavis familiares quis experitur, eo promptius sese exerit. Usus enim rationis ratiocinando sese exerit S. syst. Enimvero in omni ratiocinio aut nomen, aut praedicatum aliquod vela solutum, vel hypotheticum subjecto cuidam vindicatur c S. 37o Psebiae P. 2, applicando vel definitiones, vel propostiones tam categoricas, ruam hypotheticas I. 374 Pheri emptis. . Quamobrem cum non minus deis nitionibus S. rsa. I79 LM. , quam Propositionibus universalibus notiones universales S. a 4 a LM. , eaedemque determinatae respondeant S. 3ao Lu. , siquidem ad ratiocinandum aptae esse debeant S. 37 ridicialae iri usus rationis supponit, ut in promptu sint notiones universales determ natae. moderat primum. Quoniam omne ratiocinium, utut simplex, notionem aliquam universalem supponit, veluti definitionem aliquam, vel propositionem ainplicandam pre demonstrata; ouo plures nobis fuerint definitiones atque propositiones seu notiones peripectae universales, eo plura ratiocinia formare valemus. Usus adeo rationis ad plures casus sese extendit, seu amplior est. erat secundam. Iam ubi notionem uni versalem ad cns quodcunque sive singuIare, sive universale applicamus, memoria nobis eam suggerere debet S. 3s . 36o, 36i dcc. Psycho empir. . Quamobrem cum notiones, quas familiares experimur, sua veluti sponte statim sese menti ingerant, quotiescunque de iis cogitandi occasio offertur; ubi eas familiares experimur, ad ratiocinandum prompti sumus, atque adeo prompte quoque sese exerit rationis usus. Idem etiam patet a posteriori. Ponamus aliquem animo suo comprehensam tenere amplissimam Jurisprudeatiae naturalis theoriam, ut non
228쪽
De Attentione S Intellectu. 2I3
facile occurrat casus , qui per eam non decisus detur. Ponamus porro omnem istam theoriam este ipsi adeo familiarem, ut vix ei offeratur casus, quin jam ejus decisio ipsi occurrat. Ecquis non videt, eum principiis istis ad decidendos casus prompte uti, ut adeo rationalem se probet in singulis istis casibus, nee longa deliberatione opus demum sit Et eodem modo sese rem ha re patet, ubi de rebus quibuscunque aliis judici um discursivum
formari debet. Unde tanto magis elucet necessitas plurium notionum universalium, quod eaedem varient pro varietate rerum dijudicandarum.
Apparet hinc necessitas disciplinarum probe excultarum , fi quidem nos rationales pro. hare velimus. Quando enim judicia discursiva ex erroneis ae praejudicatis opinionibus Iegitima licet ratiocinandi forma deducimus; rationales suidem nobis videmur, sed revera non sumus. Abutimur enim ratiocinandi facultate: hic vero abusus usus rationis diei nequit g. 431 . Sane quemadmodum errores non lunt rationi conformes t F. 483 PDOMI.emir. ; ita nec inde derivata iudicia discursiva , sive singularia fuerint, sive universalia , rationi tribui possunt. Usus equidem rationis absque actu ratiocinationis nullus est; non tamen omnis actus ratiocinationis ad usum rationis pertinet: alias ratio & sacultas ratiocinandi unum idemque laret, quas tamen a se invicem differre constat F. empir. r sit ita, quod nonnulli rationem eum facultate ratiocinaadi subinde confuniant , qui vagis potius, quam determinatis notionibus sunt adsueti.
tis rationis homini non con stitur; sed demum acquiritia . Usus enim Usus e rationis supponit notiones universales determinatas sy. 437 . Quamo, Ilamscurrem cum notiones universales non habeamus, nisi quas aut a rebus sensu perinceptis abstraximus, vel etiam ab iis, quorum nobis tanquam ad nos pertinentium in nobismetipsis conscii sumus, aut in talia resolvere valemus,
quae in individuis percipimus cf. 4ao imo si definitiones ac propositi
nes ab aliis repertas intelligere voluerimus, aut res ipsas, ad quas pertinent, aliquando sensu nos percepisse, aut ea, quae per vocabula indigi-
tantur, sigillatim in subjectis aliis sensu percepisse opus sit car. 43o ; nos
notiones universales demum acquirere debere, non per essentiam ac naturam actu habere patet. Liquet igitur etiam, nos per essentiam& naturam animae non habere usum rationis , sed eum demum acquirere debere.
Nimirum quatenus rationis sumus compotes possibile est, ut ad usum ratiosis perve niamus t g. 433. 19 Psychοι. mliri et ubi vero usus compotes fieri velimus, eum demum a quirere tenemur.
I. As Quoniam infiniti non habent, nisi quod ipsis eonnascitur, seu peres- iη- sentiam atque naturam inest, quod per se patet; usu quoque rat isde- ruuntur, eumque demum acquirere debent 9. 339. 'Hine reddi potest ratio, cur insantes videantur laetibus brutorum stupidiores. Brutis μυ enim paucissimae sunt actiones, ad victum quaerendum, te tuendum 3e generandum necessariae, ad quas per mechanismum corporis determinantur, nec universali opus habent cognitione. At hominis actiones multifariae sunt, quarum determinatio mutramlibet contradiactionis partem in ipsius potestate est, quas vero secundum rationem determinare debet. Unde homo haerere debet eirca determinationem istarum actionum, quamdiu nullas sibi aequisivit noti es universales, vi Marmn eadem determinantur.
229쪽
Via rati h Uum aequisere negligit, nee ejus compos fieri potestia Neque enim per naturam ac essentiam animae inest; sed acquiri demum de ecf. 4389. Quamobrem qui in iis acquiescit, quae per naturam insunt, nee eidem acquirendo operam debitam impendit, notionibus scilicet universalibus neglectis S. 4s7 i is quoque cjus compos fieri nequit.
Hine patet cur inter bruta educati rationis usu destituantur, teste exemplo hominis i ter ursos educati, ad quod saepius jam provocavimus .
vi fermonis facilitatis atque amplificatur usus rationis: absque sermonis Ua rationis usus vise conceditur. Usus enim rationis sese exerit ratiocinando sy. 33 , omnesque mentis operationes supponit S. y62. Quamobrem cum in cognitione symbolica ratiocinia sint magis distincta, quam in intuitiva F. 369 PD . empla. γ, nec minus distinctiora sint judicia, si vocabulis esserantur, quam si absque eorum ope fiant g. 3 si PocMLempiri , imo in cognitione symbolica de acumen, & profunditas intellectus facilitetur atque extendatur cI. 3 a Psectit empir. , usus quoque rationis vocabulorum usu facilitari de t. Qi erat primum. Jam porro notiones abstractae seu unium ales, quae ab inferioribus a strahuntur, si ea, quae ab alio abstrahimus,peculiaribus nominibus insignium tur, non modo magis clarae ac distinctae fiunt S. 28 -; verum etiam memoriae ficilius mandantur & diutius retinentur S. 18s PB-cbol. empiri , ut adeo ad notiones magis abstractas pareat progressus, e demque majori numero comparari & in usum futurum servari possint. Idem cum dicendum sit de judiciis determinatis, quibus singulis tua respondet notio S. 3ao ea quoque majori numero memoriae mandari possunt, ut ad suturum usum in promptu snt. Enimvero quo quis pluresn tiones determinatas habet, & quo magis familiares eas experitur, eo amplior & promptior est usus rationis S. 37 . Sermonis itaque usu rationis usus amplificatur. moderat secundum .' Quoniam denique in cognitione intuitiva notiones universales a sing Iaribus non aliter abstrahi possunt, nisi quatenus successive dirigitur alte tio ad ea, quae in ideis duorum vel plurium individuorum nobis simul o currentibus eadem sunt sy. 3a 6 notiones generum atque specierum completae atque determinatae, quales definitionibus respondentc S. i s a LM. , & ad ratiocinandum solae aptae sunt S. 3 7 'πω. empla. λ, tanta difficultate acquiruntur, ut vix credibile sit, hominem sermonis usu destitutum, nec ipso vocabulorum usu ad attentionem successive in indi-Viduorum communia dirigendam excitatum, quicquam in studio notiones istiusmodi universales sibi eomparandi proficere posse. Imo cum definitiones rebus sensui, vel imaginationi obviis cimo in cognitione symboli
ca intellectui quoque objectis I ad sua genera suasque species distincte redo
230쪽
eendas Insetviant s. I79 LOIJ, applicatione illarum ad has per rati Leitam iacta F. 376 P cbol. empir. ; tanta profecto hic sese offert difficul
tas , ut jure dubites, utrum ullus unquam mortalium sermonis usus expers generum ac specierum notiones determinatas sibi comparaverit, quibus distincte agnitis determinationibus intrinsecis communibus ad suum geniis, vel speciem suam res obvias reduxit. Similiter cum in cognitione intuitiva judicium absolvatur affirmativum , si ea, quae tanquam a re diversa spectamus, porro tanquam eidem inexistentia, vel ad eam quocunque modupertinentia consideremus S. 343 Pycbol. empla. P, in judiciis autem determinatis , qualia ad ratiocinandum requiruntur car. 36o. 36I Pischil em- μα , idea subjecti continere dcbeat omnes determinationes, quibus praedicatum determinatur, & in eas simul attentio dirigenda g. 3 8 ' λισmpis. I non modo eadem difficultas recurrit, quae de notionibus abstractis in cognitione intuitiva absol vendis modo proposita fuit, verum etiam inde augetur, quod praedicato respondens notio saepe eandem di 'cultatem
experiatur, semper vero molestiam creent determinationes, quae eam ingrediuntur, tanquam a re diversae, mox tamen iterum tanquam eidem in- existentes spechandae: ut adeo denuo dubites, utrum ullus unquam mortalium sermonis usus expers judicium aliquod universale determinatum formaverit, nec ne. Quoniam itaque in omni ratiocinio aut genus seu species, aut praedicatum aliquod vel absolutum , vel hypotheticum subjecto cuidam vindicatur 37o 'Fcboc empir. quam sit difficile ratiocinium absque sermonis usu, satis superque apparet, ita ut non immerito dubites , an ullus unquam mortalium absque sermonis usu distincte fuerit rati cinatus . Quamobrem cum usus rationis sese ratiocinando exerat cI 4ssὰ , vix credibile est, absque sermonis usu cuiquam concedi usum rationis. Idem quoque confirmatura posteriori. Facit huc exemplum juvenis inter ursos educati, ad quod saepius jam provocavimus. Describit idem Bernharaeus Consor in Evangelio Medici art. I s. p. m. I 33 & seqq.& hic a nobis commemorari meretur, tum ut supra dictis plenior constet fides , tum ut praesens propositio clarius illustretur. Anno I 69 in nemoribus ad Lithuaniae& Russiae confinia sitis inter gregem ursorum captus est juvenis decem circiter annos natus, adspectu horridus, pilis hirsutus, omnis
loquelae expers, imo ne vocis quidem humanae compos, nec ullum rati nis indicium praebens, pedibus ac manibus instar ursorum incedens, Vul-rum tamen humanum externaque nudi corporis figura hominem reserens. Baptigatus & in commercio cum hominibus degens levatis contra murum
manibus tandem stare pedibus didicit, & dapibus humanis assuefactus post
longum tempus feram naturam exuit ac verba quaedam rauca & inhumana voce proferre coepit. Cum jam de statu sylvestris vitae interrogaretur , ejus non magis recordabatur, quam nos eorum, quae acta sunt nobis in cunis