장음표시 사용
261쪽
246 GR. II. Cap. I. De Apperitu senstivo
nes praevisas, vel impediendi, quo minus producantur cf. O . Motus itaque in corpore observandi, dum anima affectibus commovetur, consetibus producendi vel impediendi perceptiones praevisas re*ondent.
In Psycholosi empirica s . 6 ita jam evicimus, dum anima asse ibus commovetur , sanguinem ac fluidum nerveum in corpore motu extraordinario actari: sed praesens pro sutio ab illa plurimum differet inservit enim ad motus diversis affectibus respondentes pro geniorum diversitate discernendolia mamobrem eum ex eo, quod sae uis ac fluidum ner-veum in eorpore motaextra riuinario Qitetur, tantummodo in genere intelligatur, animam
affectu agitari x praesens propositio afictuum speciebus dignoscendis inseruit: id quod usus
maximi est in ea philosophiae moralis parte, quam artem aiectandi imminum mores diiscimus. Sed usum tam praeclarum consequamur , ne iis est ut eiu pe theoriae specialis assectuum condatur, in qua evincantur motus cuilibet pro geniorum diversi te respondentos affectui. Ceterum ne obscura maneat ratio, cur motus sanguinis ae fluidorum extraordinarius in corpore Observetur, dum arietibus commovemur x sequentem addere Imbet prolositionem ἀβ. II 4. Alfectibus anime confusasanguinis ac fluidorum in corpore commotio respondistia Etenim in affectibus jucundis multiplices sunt conatus producendi diversas perceptiones praevisas 3O7ὶ; in molestis conatus impediendi diversas perceptiones praevisas S. Ioy ; in mixtis denique conatus multiplices perceptiones praevisas alias producendi, alias impediendi S. sis Quamobrem cum iisdem convenientes motus in corpore observentur , quibus scilicet opus est ad perceptiones praevisas, vel producendas, vel impedie das S. III 3, non autem fieri possit, ut motus contrarii una produca tur, quemadmodum in anima impossibile, ut plures perceptiones diversas, quas praevidri, una producat, VeI plurium prod rinem una actu positivo impediat; sanguinis ac fluidorum motus incorpore, quoad istos motus perfiriendos opus esse Physicorum & Λnatomicorum experimenta
probant, confunditur, atque hoc pacto assectibus animae confula sanguinis ac fluidorum in corpore commotio respondet.
Patet adeo ex propositione praecedente reddi rationem principii in revehologia empiriis in t s. 6o3ὶ stabiliti. Distincia vero confusonis illius explicatio a principiis physeis petulat neque adeo huim est loci,
petitus sensitiuus est ematus producendi perceptionem prosam, μώ-uus determisatur per ideam boni confusam si adbiserentem. Appetitio enim est conatus mutandi perceptionem praesentem in praevisam, adeor praevisam producendi g. 49s . Sed appetitio sensitiva oritur ex i a boni confusa S. Intit empla. . Necesse igitur est ut perceptioni praevisae adhaereat idea boni confusa Determinatur adeo appetitio sensitiva perideam boni confusam perceptioni praevisae adhaerentem S.I I 3 Onrol. .
Habemus itaque definitionem appetitionis sensi ivae re lem s. 194LU. t quae ut et rius intelligatur, exemplo eam illustrare Iu- . quo jam superi cuM. I. 49s usi sumus. Ponamus te intueri vinum tenerosum vitro insusum& antea ex vini odore ac sapore voluptatem percepisse. Dum animum ad idem advertis, vi imaginationis rela sertarer idea s poris ac odoris grati, ae inde porro memoeiam scist voluptas ex utroque percepta s. am. 11ι PD . empir. , dc te alio tempore ex odore ac sapore grato voluptatem percepisse iudicast . 18 l .
262쪽
ω Aversatisne senstiva atque Afectibus. 247
s. 181 . Eandem adeo voluptatem denuo percepturus ad ideas saporis & odoris denuo pe ducendas tendis . Et in hae tendentia ad perceptionem praevisam, determinata per memoriam voluptatis ex odore ac sapore percipiendae, appetitio sensitiva consistit. Quoniam in appetitu sensitivo non requiritur dist3ncta boni cognitio ι ideo nec opus est, ut tibi sigillatim omnium actuum mentis sis conscius, qui in determinationem a lus appetendi influunt: sufficie ostendi posse, ouod non nisi iisdem praeviis sequatur appetitio, nec absque iis intelligatur elus generi. Adhaeret autem idea boni confusa per memoriam voluptatis.
Aoersatio sensitiva es eo tur impedienium perceptiori praeesse in nobis si ti- Aversa eas , quarenus determinasar per ideam mali tauriψam ima aerentem. A versatio
enim est conatus impediendi, ne perceptioni praevis e sit locus I. 969 . ΩΣ,
Sed aversatio sensitiva oritur ex idea mali confusa S. y8a re Got empiri). realis. Necesse igitur est, ut perceptioni praevisae adhaereat idea mali confusa. Determinatur adeo conatus impediendi perceptionem praevisam per ideam mali confusam eidem adhaerenoem S. II 3 Ontoc .
Habemus adeo aversationis sensitivae definitionem realem c g. quae definiti nem aversationis in genere non supponit. Subinde enim utile est ad res clarius percipiendas, ut determinationes seneticae simul inserantur definitioni speciei, ac subinde hac definitionum combinatione praxi consulitur, quando scilicet rei obviae species determinari nequit , nisi eadem opera determinetur genus per determinationes genericas definitionem generis alias ingredientes. Ceterum quod jam superius inor. 4ο6 dedimus exemplum, huc etiam quadrat. Ponamus enim te auditu percipere, quale sit vinum vitro in insum , di antea ex maro eius sapore molestiam percepisse. Dum ad vini qualitatem animum advertis, vi imaginationis reluscitatur idea saporis amari, ac inde porro memoriam subit molestia, quam ex eo percepisti g. 9o. tri Poe l. empir. 3 alio tempore ex sapore amaro molestiam percepisse iudicas s. aga . Ne igitur eandem molestiam denuo percipias, saporis perceptionem in te impedire conaris. Saporis perceptio est ea, quam praevisam dicimus, di me memoriam molentae inde perceptae idea mali confusa eidem adhaeret. Atque adeo apparet , quod conatus impediendi perceptionem praevisam, per ideam mali consulam eidem adhaerentem determinetur.
CAPUT ILDe Appetitu sit A versatione rationali, seu de Voluntate& Noluntate.
APBrisis ratis sis sive 'litis est Gnarus producendi perceptionem praevk Volitio
sam, quatenus determinatur per notionem boni distinctam, quae eum dem perceptione ista eo rei. Etenim volitio tanquam appetitionis species S. 88o P sebon empir. , est conatus producendi perceptionem praevisam, seu tendentia ad eandem S. 49s . Nascitur autem ex distincta boni repraesentatione S. 88o Pherit empir. 9. Necesse igitur est, ut ad perceptionem praevisam ideo tendamus, quod eam nobis bonam esse distincte cognoscimus. Quamobrem conatus producendi perceptionem praevisam ,
263쪽
udam, seu tendentia ad eandem determinatur per notionem boni disti ctam, quaecum perceptione praevisa cohaeret 6. III Omol. .
Volitionis hie habemus definitionem realem, non suo ista definitione reali appetitio nis in genere f. 941V. . Exemplum, quo paulo ante actum api et itus sensitivi illustraviamus r. f. 3ιsj, etiam huc trahi potest. Ponamus enim nos experientia edoctos esse. quod haustus vini generosi ad vigorem eorporis animique hilaritatem conducat. Quodsi e sede qualitate vini vitro insufi certiores reddidi beneseio illius principii colligimus, haustum illius vini ad vigorem corporis animique hilaritatem conducere I haustum vini appetiamus. volitio itaque hic consuit insonatu producendi ilum perceptionem, qua haustum viis ni , quod ia vitro contuemur, nobis repraesentamus, propterea quod ad corporis visorem animique hilaritatem istum conducete intelligimus. Atque adeo conatus produrendi per--ionemrraevisam determinatur per notionem boni distin am, quae eidem cohaeret. 6 niam de amittu in ranere ab O diximus in capite praecedente, rationalis vero a sensativo non diuert nisi in eo, quod perceptioni praevisae producendae in casu uno adhaereat idea boni consula; ici altero autem distincta cf. 3 o. 88o evir. ; de appetitu rationali - non multa nobis dicenda sunt, praesertim cum ea, quae Ad xlus determinationem spectant , abunde satis in Psychologia empirica fuerint exposita.
S. SI 8. Gersa- Aserotis rationalis seu Niatio est conatus impedietus pereeptionem praevitioris r sum, quatenus determinatar per notionem distinctam mali, quae eidem adsis ist'μυε Etenim nolitio tanquam aversationis species S. 88 I. 882 PD . m. S RV ' est conatus impediendi perceptionem S. 96 . Nascitur autem ex distincta metii repraesentatione g. 88r Poctes. empla. . Necesse igitur est ut impediamus, quominus perceptio praevisa producatur, quod eam n bis malam existimamus. Quamobrem conatus impediendi, quo minus perceptio praevisa producatur. determinatur per distinctam notionem mali.
Habemus adeo definitionem realem a ersationis rationalis seu nolitionis, quae definitionem aversationis in genere non supponit. Exemplum esto tale . si quis haustu vinid1mnum sanitati inferri expertus; is notionem mali distinctam habet, quando judicat, haustum vim esse mesum. Godsi jam ad bibendum ab aliis invitatus bibere non vult, sed eorum persuasionibus sese opponit; is impedire conatur quoad animam perceptionem hamnus vini, propter distinctam mali noti em, quam ha - .
Volurim inperitus 9 auersatio rationalis me Voluntas ct M tm vim auiores in Lis σ η praesentativam non excedit. Etenim appetitio rationalis sive volitio est cona- μ' - tus producendi perceptionem praevisam, qui per notionem boni distinctam ais, is is determinatur S. Si 79. Dirigitur adeo per notionem boni distinctam visi. - percepti Va animae, seu univcrsi repraesentativa, ad certam perceptionem,
vein re quam se habere posse sibi conscia est S. 889. Notio boni distin& est de
praesen- terminata quaedam propositio universalis, qua ad perceptionem praevisam miVμ- applicata prodit judicium discursivum, quo bona intelligitur perceptio praevisa. seu, quod perinde est, res eadem repraesentata, quemadmodum exempla clarissime loquuntur not. F. st 79. Quamobrem cum nullum judicium g. i 22, imo nulla mentis operatio vim repraesentativam universi, qualis in anima datur, excedat S. I 39. directio conatus mutandi perceptionem praesentem in aliam per notionem boni distinctam, vim repraesent
264쪽
De Voluntate ει Noluntate. 249
sentativam universi, qualis in anima datur, non excedit. Atque adeo p tet appetitionem rationalem seu volitionem non excedere vim repraesent, tivam universi, qualis in anima datur. Enimvero cum animae tribuatur appetitus rationalis sive voluntas, quatenus volitiones possibiles intelliguntur ex eo, quod eas actu inesse observemus cf. rro Onto θ; hoc ipso evidens est voluntatem vim repraesentativam universi, qualis in anima d
etur, non excedere. Quod erat unum.
Similiter aversatio rationalis sive notitiis est conatus impediendi pere otionem praevisam, determinatus per notionem mali distinctam c*. si 8 . Dirigitur adeo per notionem mali distinctam in partem contrariam perceptionis praevisae vis perceptiva animae S. 488 . Notio mali distincta est determinata quaedam propositio universalis, quae ad perceptionempraevia Tam applicata prodit judicium discursvum, quo mala intelligitur perceptio praevisa, seu, quod eodem redit, res eadem repraesentata, quemadmodum exempla denuo clarissime loquuntur cus. u. 3I8 . Quamobrem porro ut ante patet, directionem conatus mutandi perceptionem praesentem in aliam per notionem mali distinctam vim repraesentativam universi, qualis in anima datur, non excedere. Atque adeo patet aversationem rationalem seu nolitionem non excedere vim repraesentativam universi, qualis in anima datur. Enimvero cum animae tribuatur aversatio rationalis sive
noluntas, quatenus nolitiones possibiles intelliῖuntur ex eo , quod eas actu inesse observemus I. Iro Ontia. ; hoc ipso evidens est noluntatem vim repraesentativam universi , qualis in anima datur, non excedere.
Quae supra annotavimus t t. s. 4ς , cum evinceremus, aversationem se sitivam non excedere vim repraesentativam universi, qualis in anima datur I eadem mutatis muta dis hic quoque repetenda sunt. Nimirum quaecunque animae mutationes in actum voliti mis influunt, eas in antecedentibus omnes ex ut repraesentativa univers, quam in anima dari evicimus, deduximus. moniam itaque volitio quaecunque determinatur per talia, quae a 'i repraesentativa universi pendent 3 ipsam quoque ab eadem pendere manitestum est. Idem etiam de nolitione intelligendum. Atque hae ratione abunde satisfactum illis iii telligitur . qui stii persiadent a vi Huaesentativa animae non pendere nis sensationes, consequenter si ea tanquam essentia dc natura animae sumatur, quemadmodum a nobis facium est, animae adimi omnem activitatem eamque mutari in viis mere passivum . totum quantum dependens ab actione rerum materinlium in corpus nostrum.
Anima praesentiam ct naturam suam bonum appetis, malum aversatur. Dere Anima enim sibi repraesentat hoe universum pro situ corporis sui organici minatio in unoerso I. 62 peressentiam cs. 56 , a e naturam suam as. 67 . ππις Quoniam vero absolute possibile est corpus Ipu us organicum uno eodemque momento diversos situs habere; hoc ipso agnoscit se uno eodemque ri,i a. momento diversas prorsus perceptiones habere posse, atque adeo diversas simul praevidere potest I. 889. Ex eo igitur, quod perceptionem aliquam praevidet, nondum intelligitur, cur conatus mutandi perceptionem
265쪽
iis . Lex ap. petitus es aver sationis vi reprae sentatiis
I raesentem, quae in omni praesente adest S. 8o in eam dirigatur, comequenter ratio lassiciens directionis conatus mutandi perceptionem praesem tem in praevisam aliquam non continetur in praevitione s. s6 Ontol. , seu in perceptione praevisa in se spectata. Necesse igitur est ut contineatur in eadem ad nos relata S. 7o- . Enimvero si res, quas percipimus, ad nos referimus, eae vel nos statumque nostrum perfectiorem vel imperfectiorem reddere posse intelliguntur, vel neutrum horum apparet, ade que vel bonae, vel malae, vel indifferentes existimantur S. ss . 363. 33 Pocri empiri , consequenter ex iis vel voluptatem S. s18 Pscω. empiri , vel taedium percipimus cf. 369 Psectit empla.), vel iis prorsus non moVe-mur S. 3 3 i 'γώ. empis P. Quamobrem eum ideo conatus producendi novam perceptionem in perceptionem praevisam dirigi non possit, quod res percepta nos prorsus non moveat, nec voluptatem, nec molestiam seu taedium pariens; per Voluptatem utique determinari debet directio ejusdem in perceptionem praevisam, per molestiam autem directio in partem contrariam, consequenter conatus impediendi perceptionem praevisam. Anima igitur per es Ientiam suam appetit, quod voluptatem parit S. 9s , adeoque bonum vel verum, vel apparens est S. syy risbot empirit, ea. demque per et sentiam suam atque naturam aversatur I. 96 , quod in testiam sive taedium creat, adeoque malum vel revera est S. 569 Philol. empiri , vel tantummodo apparet cas. s o. Constat igitur
animam per essentia in suam bonum appetere, malum aversari.
Hinc appetitus animae per naturam ipsius ad bonum determinatus generaliter dicitur, qualetius scilicet non sertur nisi in id , quod ipsius iudicio bonum reputatur; avertitur u ro ab eo, quod ejusdem iudicio malum habetur. Ceterum per propontionem praesentem intelligitur, ipsam ratisnem anethus se vi νepraesentativae -iversi , ιε ε Πν in αὐ- datur, conoeni tem. Claret id inprimis, ubi animum adverteris ad avum, quo ver tra illius evincitur.
Quoniam anima quoque id appetit, quod vult c g. 8 8o NWHi empis. 9,& aversatur, quod non vult positivo actu S. 88 a. 884 Psicrit empir. ;
Hinc etiam in specie dicitur, voluntatem animae per naturam ipsius generaliter dete minatam esse ad bonum. Maximi autem momenti erit in philosophia morali & Theologia naturali hoc probe notasse.
Et quia lex appetitus est haec propositio: quicquid nobis redraesent mus tanquam bonum quoad nos, id appetimus S. so PDML empiri ',
lex vero aversationis haec altera: quicquid nobis repraesentamus tanquam malum quoad nos. id aversamur S. sor appetitus oeaversationis animae essentialis atqtie nartiralis es S. sao , consequenter in vir praesentativa universi, qualis in anima datur, rationem suis ciemem agη
266쪽
a lDe Voluntate oe N. oluntate.
In unaquaque anἰma series perceptionum diversa eri a seris perceptionum aηλ Seriei
me cujuscunque alterius. Homines aut eodem tempore vivunt, aut diver- perce-so. Ponamus duos homines eodem momento nasci ac interire. Quoniam omnes mutationes animae a sensatione originem ducunt i S. 64ὶ; si perceptiones omnes successive animae inexistentes eaedem esse debent, omnes quoque sensationes eaedem esse des ent. Quamobrem cum sensationes per ahima essentiam atque naturam animae a situ cortu ris in universo pendeant S. 6y. bus. Pisciat empla. & S. 66. 67 Pseschol rat. I. si in duabus animabus eadem perisceptionum series esse debet, necesse est ut corpora momentis sngulis per omnem utriusque hominis vitam eundem prorsus habeant situm: quod cum fieri non possit, evidens est, fieri quoque non posse, ut in duabus animabus perceptionum series sint prorsus eaedem, etiamsi eos eodem momento nasci eodemque mori ponamus. Sint porro duo homines di verso tempore nati, & ponamus, si fieri potest, eos singulis momentis vitae suae, a prima nativitate usque ad momentum mortis eundem prorsus in universo habere situm. Quoniam in universo nullum corpus alteri simile est, sive corpora, quae inter se conseruntur, eodem aempore existant, sive di verso I. 2 6 Cosmol. 9; fieri quoque haud quaquam potest ut diversis temporibus idem spatium repleatur iisdem corporibus,&omnia corpora reliqua, quae ab homine in e dem constituto percipi possunt, sint prorsus eadem. Quamobrem cum sensationes pendeant a mutationibus, quae organis sensoriis inducuntur a corporibus 6 1 Ph οι empir. , diversa autem corpora easdem mutati nes inducere nequeant eodem modo ad corpus organicum, quod ad animam spectat, . relata; sensationes quoque in duabus istis animabus eaedem sese mutuo constanter excipere nequeunt. Imo idem multo magis patet, si ponamus, duos istos homines momentis iisdem a nativitate computatis in diversis spat iis consistere & di versum ad corpora circumjeeta situm.obtinere. Quoniam vero mutationes ceterae omnes, quae in anima contingunt,
a sensatione originem ducunt c, 6 per leges in anterioribus explicatas si sensationes fuerint diversae, nec perceptiones ceterae eaedem esse pote runt. Denuo igitur evidens est, fieri haud quaquam posse, ut in duabus animabus perceptionum series sint prorsus eaedem, quando diverso tendipore vivunt.
Iam cum in duabus animabus series perceptionum eaedem esse non possint, sive eodem momento nasci ac mori, sive diverso tempore vivere pinnantur; liquet omnino in unaquaque anima seriem perceptionum dive sam esse a serie perceptionum animae cujuscunque alterius.
Constat monstrabicorporea diversas a prima statim nativitate prodidisse appetitiones ac aversationes et quod non modo inde est, quod orsan a sensoria non fuerint ad eadem oblecta simul relata, verum etiam a diversitate naturali facultatum mentis, quas in Omnibus non Iix ede
267쪽
asse eisdem pressus, sed lieet genere eaedem sat, suo tamen modo adhue differre eonstat Quamvis vero in eo plurimum momenti situm sit; ut series perceptionum in duabus qui buseunque animabus sint diversae s hanc tamen differentiam in evincenda veritate pro sitionis insuper habemus, prupterea quod sortius concludatur diversitas seriei pereeptionum in diversis animabus, ubi Ouenditur eam esse admittendam, etiamsi nulla ponatur initimstea animarum differentiaia A posteriori veritas popositionis praesentis multo clarius patet. . Constat enim homines non nasci in eodem loco eodem momento nec iisdem praeditos e se inclinationibus ae dispositionibus naturalibus, multo minus eorum corpora eundem consta ter ad eadem sensibilia habere situm . Unde nemo no intelligit , sensationes diversas effodebere eodem tempore in diversis hominibus. Ceterum de animabus hie ostenditur, quod de elementis rerum materialium demonstravimus t s. is 8 int. , scilicet quod unumquodque elementum contineat seriem mutationum, quae diversa est a serie alterius cuiuia eunque. Neque dissicile foret idem etiam de unoquoque eorpore evincerer in corporibus vero humanix suffcieme attentione agnoscitur.
Quoniam appetitiones ex perceptioni Sus nascuntur & ad eas tendunt cap. po. 912; si perceptionum series diversa fuerit, appetitionum qu que series di versa esse debet. Et idem eodem modo intelligitur de aversistionibus. Quamobrem eum in unaquaque anima series perceptionum di versa sit a terie perceptionum animae cujuscunque alterius F. sa3 ; unaquaqtie anima series appetitionum s aversatisnum diversa est a serie appetiationum oe aversationum, quae datur in anima quacunque altera. Unde patet quod de elementis demonstravimus g. a 98 Cosmia. , adhuc luculentius , tinamquamque animam continere seriem perceptionum ac appetitionum atque aversationum , quae diversa es a serie asterius e tisicunque animae.
Α posteriori quoque patet diversitas appetitionis & aversationis clarissime, quodque pauis Io ante commemoravimus de monstris bicorporeia, id ipsum eandem palam loquitur.
S. sas. Appetitisnes ct auersationes eodem modo dependent a sensatisnλιν, quo tandem modo sensationes a corpore dependeant. Appetitiones & ave sationes omnes dependere a sensationibus, supra evictum dedimus S. 6 Enimvero quocunque tandem modo avertationes atque appetitiones a senlationibus pendeant, quem in anterioribus sufficienter explicatum hic perispendi opus non est, nota utique supponi quicquam debet aliud, nisi quod sensationes quaedam actu adsint. Quoad appetitum adeo & aversationem perinde est, quaecunque tandem fuerit sensationis praesentis causa, staquaecunque fuerit ratio cur positis hisce ideis materialibus in corpore ponantur hae sensationes in anima S. II . Appetitiones itaque ac aversationes eodem modo a sensationibus dependere possunt ac debent, quocumque tandem modo sensationes a corpore dependeant I. 83I Onia. . A posteriori citra difficultatem idem intelligitur, modo animum ad exemplum aliquod advertamus. Ponamus enim te vinum vitro infusum se quod intueris, appetere, propterea quod probe memor es, te ex sapore grato voluptatem percepine. Appetitus hic dirigitur in saporem vini, quem Voluptatis percipiendae gratia percipere cupis. Dirigitur adeo appetitus in saporem vini per ideam voluptatis perceptioni ejus adhaerentem
268쪽
6. 489 . Enimvero quocunque tandem modo accidat, ut ocul is in viis num conversis ipsum videas ; nihil hoc conducit ad id, ut saporis grati recorderis: sufficit enim te nunc videre vinum, curius saporem alias gratum expertus I. III 'πω. empir. . Clarissime igitur perspicitur, dependemtiam appetitionis a sensatione non supponere nisi sensationem praetentem, nequaquam vero dependentiam eruinem a corpore. Quodsi ponamus, nos haustum vini appetere, propterea quod ad sanitatem corporis ae ani mi hilaritatem conducere certi lumus, appetitio rationalis est, hoc est , vinum, quod vitro infusum contuemur, bibere volumus Enimvero sive appetitus dirigatur per ideam voluptatis , sive per ideam sanit iis corporis ac hilaritatis animi, nulla inde emergit differentia quoad dependentiam appetitionis a sensatione. Quamobrem ut ante liquet, dependentiam volitionis a sensatione non supponere nisi sensationem praesentem, nequaquam vero dependentiam ejusdem a eo ore Idem de aversatione pater, sive ea sensitiva supponatur, sive ration Iis. Si enim vinum aversamur propter saporem austerum; ratio aversatio nis est tardium seu molestia, quam ex sapore austero vini nos percepisse meminimus S. 489 . Rario haec aversationis subsistit eadem, quaecun que tandem fuerit causa, cur vini tibi conscius sis, idea ejus materiali in cerebro excitata S. II . Λ versatio igitur sequitur, quaecunque tandem sit ratio, eur posita idea materiali in cerebro ponatur perceptio in anima S. II 8 Ontat. 9 , consequentar aversatio eodem hoc modo dependet a sensatione aliqua praesente, quaecunque tandem fuerit sensationis a corpore dependentia c*.8s I in L 2. Idem adhuc eodem modo patet, si supponas, te vinum aversari, hoc est, bibere nolle, . quod sanitati tuae adversum noveris, vel ab immodico vini haustu abstinere, ne incommoda incurras, quae ex ebrietate consequuntur. Quamobrem aversatio quoque rationalis seu nolitho eodem modo pendet a sensatione, quaecunque tandem fuerie
sensationis a corpore dependentia.
Propofitio praesens maximae utilitatis est in momentis hvpothesium, quo ad comme aium inter corpus & ait imam cxplicandum excogitarunt philosophi, expendendis, procer-eim ubi per indirectum aliquam impugnare volueris. E re autem fuit eandem hie in medium afferri, propterea quod consequentiarii ob eius ignorantiam acumen suum desiderari patiuntur, quotiex hypotheses phnosophorum impugnare student. Etenim hunc quoque usum praestam philosophia, ne iudieia nostra de veritatibus hvpothesium praecipitemus ae in alios. iniurios ndis exhibeamus. Quodsi appetitio & aversatio supponerent certam sensationum, unde pendent, a eorpore depcndentiam; finem intelligi minime possent: ast nemo non novit, modo ad seipsum animum advertat, se probe capere posse, cur quid velit, vel nolit, aut cur quid appetat, vel aversetur, etsi nesciat quomodo sensationes a corpore dependeant, imo si vel maxime per errorem de eo statuat
Lεπων ammae Adependem est a modo, quo adsensationes sum pervenit, Liberim seu a dependentia fensationum a corpore. Anima enim libera est in volendo ac tis Dd
nolendo S. 9 a PINMt empla. , quatenus ex pluribus possibilibus sponte peη ς' eligit,
269쪽
eligit, quod ipsi placet g. 9 I Psectit empir. 9, consequenter quatenus conatum mutandi perceptionem praesentem in praevisam dirigit, quemadmodum ipsi placet S. 93. 96J. Enimvero cum id placeat, ex quo v luptatem percipimus, displiceat vero, ex quo taedium percipimus cf. s a PDGOLempiri ; ratio, cur quid placeat, vel displiceat, in qualitatibus rei
continetur F. s II. 3I8- ,. adeoque non in modo, quo anima pervenit ad perceptionem rei istius, consequenter nec in modo, quoad sensationes pervenit, a quibus ortum ducunt appetitiones&aversati nes sy. 6 Libertas igitur animae independens est amodo, quo anima ad sensationes suas pervenit g. 8sI ontol. . . Aposteriori probatur idem, ubi ad exempla animum advertis, & curvolitiones ac nolitiones liberae sint, in dato casu probe expenderis Patebit enim ut id intelligas, non respiciendum esse ad dependentiam sensati num a corpore, atque hoc pacto perspicies rationem libertatis nullam in dependentia ista contineri, consequenter hinc convinceris libertatem animae ab eadem esse independentem .
ae de utilitate propositinis praecedentis dicta sunt , ea de praesente quoque inculcanda veniunt. Utemur eadem paulo post, ubi hypotheses philosophorum, quibus ad explicandum commercium inter mentem ac corpus utuntur, exposituri sumus.
g. 327. Libertas in is iniser em pereeptimum, seu ad eas determinandas concurrit. Quando enim aliquid volumus, conatus producendi perceptionem praevisam determinatur per notionem boni distinctam, quae cum ipso cohaeret S. si 7 , consequenter in serie perceptionum tales continentur, Juas voluimus, existunt etiam in eadem aliae, quod dantur in eadem quae-am, quas habere voluimus. In sunt igitur perceptiones seriei perceptionum, quae per voluntatem determinantur c S. II 3 Onto 2. Quamobrem cum anima libere velit S.; a P eric empla. ,. libertas ad eas determinandas concurrit.
Similiter quando aliquid nolumus, conatus impediendi perceptionem praevisam determinatur per ideam mali distinctam, quae eidem adhaeret S. si 89, consequenter in serie perceptionum non dantur perceptiones , quod eas habere noluimus, dantur vero earum loco aliae, quas illarum evitandarum gratia habere volumus. In sunt igitur in serie perceptionum perceptiones, quae per noluntatem determinantur cI. II 3 Onto . Quam-obi em cum anima in nolendo ac volendo libera sit S. 9 a P dichol empiri P libertas ad determinandas perceptiones in serie perceptionum concurrit. Quoniam itaque animae libertas ad determinandam actualitatem perceptionum in serie perceptionum existentium tam volendo, quam nolendo concurrit per demonstrata ; libertas in seriem perceptionum insuit.
andonam sensationes, consequenter etiam ceterae omnes, qua hinc pendent, mutatiOnes s. 6 3, a libertate quoad actum pendeant, supra iam demonstravimus rs I. Is 133 .
dc de tela sationibus dicta etiam ad phantasmata facile transferuntur: id quod unusquisque in seipso
270쪽
De Voluntate oe Noluntate. 23s
seipso duovis momento experiri potest. Influxus autem libertatis in seriem pereeptionum major deprehenditur . quam primo intuitu videtur, ubi dependentiam mediatam perspecturus , mutuam dependentiam perceptionum a se invicem in eadem serie, seu ipsarum inter
S. s28. Anima litera es, quia ratione praedita. Anima enim, quatenus libera Arima
est, ex pluribus possibilibus sponte eligit, quod ipsi placet, cum ad nul- ωrsit tiatum eorum per essentiam determinata sit f. s I Pochoi empla. . Quamobrem cum ex possibilibus id eligat, quod ipsi maxime placet, & quia ipsi placet sύ. 937 Ps M. empir. ; id eligit quod voluptatem parere possie
S. s a Psecbol. empiri , adeoque bonum esse iudicat g. s 38 Pstcbol. empla. , de quidem bonum majus altero, ubi ex duobus bonis unum eligendum csy. 898-Dum vero aliquid vult, appetitio seu volitio determinatur per notionem distinetam boni S. 3I79, adeoque per id, quod objectum appetibile nos statumque nostrum pessicere aptum deprehendat ur S. s 34 POcbol. empis . . Supponuntur adeo veritates universales, quae ratiocinando ad appetibile, propter inhaerentem qualitatem seu relationem ad alia , applicantur β. 336. 36o & seqq. PAGOl. empir. 9: quod cum rationis sit g. 49 ridicM empiri , anima in volendo libera, quia ratione praeditas S. soa Psycbo empir. . Similiter si quid anima non vult, actus nolitionis determinatur per nintionem mali distine a m c F. si 8 , ae ideo quid non vult, quia displicet quod non vult cap. 937 PHcbol. empiri , adeoque malum esse judicat cf. 36 y
PBcboc emi . . interminatur adeo actus nolitionis per id, quod aversabile nos statumque nostrum imperfectiorem reddere deprehendatur g. 366 PD M. empir. . Supponuntur adeo denuo veritates universales, quae ratiocinando ad aversabile, propter inhaerentem qualitatem seu relationem ad alia, applicantur S. 3s6.36 o& seqq. empiri : quod cum rationis PHebes. empir. 2 , anima in nolendo libera, quia ratione praedita cI. soa 'Ichol. empir. 9.
Hinc apparet, cur vulgo libertas vindieetur appetitui rationali, denegetur vero appetitui sensitivo. Supponit ratio operationem intellectus, quibus universalium veritatum c
gnitio debetur. Atque ideo ab intellectu pendet libertas.
s. s 29. Ex vi repraesentatisa universi situ corporis organici ἱn universo materiaοι- mis re ter, mutationibus organorum sensoriorum formaliter limitata, ratio reddi po- praesen- reli omnium eorum, quae de anima siservantur. Quaecunque de anima ob- rat 'o
servantur, vel adsensus, imaginationem atque memoriam & pendentem inde appetitum sensitivum cum affectibus, vel ad intellectum cumnio & arte inveniendi & inde dependentem appetitum & aversationem rationalem , seu voluntatem & noluntatem spcetant: id quod patet re- tionalis colenti ea omnia , quae in Psychologia empirica de anima ab experien- princiatia derivata leguntur. Ex vi repraesentativa universi , qualem essentiam