장음표시 사용
41쪽
Plato & socrates, quod ille iuuenis,hic senex. DIFFERENTI A est, qua abundat species a tenere. Species ex genere & differentia constituitur: ut si animali additur rationale, est homo. Eo igitur quod plus est in homine quam in animali, species genus superat, id aute est rationale. Quare abundare in praesentia plus est continere: ut si homo est, necesse est ratio : ut autem animal sit, rationem esse nihil est necesse sic animal superat corpus, quod ibi sensis necessario sit,hic non requiratur. N A M si animali addas irrationalitatem. Id nostri bruis tum uocant, Graeci se os quod Fabius mutu transfert, perinde ac si sermone magis quam ratione homo ab reliquis a. nimantibus differat. Et apparet certe homine prius λογικὰμ υγνυ μ dictu audd solus inter ammatia quae Deus creauit, loqueretur. Reliqua aute omnia ἄλογα, quod sine sermone uita ducerent. Deinde cum eidem animali altiorem quandam ingenii uim tributam uiderent,λόγοι etiam ratione significare coepit. FICTO, aut nouo uerbo.) Cicero libro primo Quaestionum Academicarum, eandem propE sententiam expres sisse uidetur his uerbis: Qualitates igitur appellat quas Grς-ci παιτέαρ uocant, quod ipsum apud Graecos non est uulgi uerbum sed philosophorum, atque id in multis. Dialecticorum uero uerba nulla sunt publica, suis utuntur. Et quid ε id
commune omni u sere est artiti. Aut enim noua sunt facienda rerum nomina, aut ex aliis transferenda. Quare & Aristo teles nos uocum securos esse iubet.
v T homini canescere in senectute. Ludovicus Viues de eorrupta dialectica notauit hoc exemplum ueluti ineptum huic loco : Nam si in senectute canescere omni, & soli accidit,& semper accidet. Non enim Porphyrius canescere pro exemplo dedit,& explicuit in sene mate: sed totum illud, ca
nescere in senectute. Sic enim Graecis legiturΠεωτωμί , . Ma ι, - ποτb.ώs αἰθωπη παντι το ἐν προ ποMῆσθα. Caeterum Plinius autor est homines in Albania rece ter natos canescere.
NON in serret coruo aut Aethiopi corruptionem.) Nisi pro indo aut Aegyptio accipiatur, etiam hoc inc6 modum erit exemplum. Est enim Aethiops qui nigra &adusta est facie, An. m asu 1 uerum hic non potest candidus intelligi: ut nomen Aethiopis tueatur.
42쪽
uvN c breuiter. Praedicabilia&praedicamenta docent, L A τ ο M.
uid de quo & quatenus praedicari possit. item ad definien
i ae diuidendi rationem pertinent. v N I v o C A dicuntur.) Vniuocu ςst nomen comune retit eiusde generis: Aequivocii, diuersi generis, quoru alterii est propriti dialectici, alterii cu incidit, distinguendum est. Illud ignoradii no est, termino praedicabili, quia cois est, no rem
aliqua,& quasi corpus subiectu esse, sed notione, quae est impressa animo intelligetia,& comunis rei imago, qua natura comune uocat,quali humanitate in homini b. in animalibus animalitate,& eo de ino in caeteris. Excludunt singularia ab hoc nuero, qapdicari no pnt, sed caeteris omnib' subiiciunt. G E N v s est. Genus est notio ad multas disserentias pertines. IN eo quod quid est univoce.)ψ τωτοσι, id est,
essentialiter&secundu substatia, quae ad interrogationem, quid est,proprie respodetur, ut, quid est homo, eli animal. sPECr Es est quς. Species, est notio, cuius disseretia adgen' laqua ad fonte refers Notio, est impressa animo intellagetia, enodationis intelliges, ua ad c5mune natura ptinet. E A est triplex, Comunis, propria,& specifica. Res differunt accidentaliter,& substantialiter. Itaq; disseretia comunis,& propria accidetalis est, specifica substatialis. Accide talis ad accidens resertur: substantialis ad substantia rei perti. net:&sorma ipsa substantialis est, qua uocant: hoc est, nota vaeda essentialis, qua res secundit id ipsum qd est, a caeteris istinauit reb'. Sed haec sere ignota est propter intellectus nostri imbecillitate. Itaq;wptio loco eius utimur in dissere-do,idq; si una uoce habere no possumus, plurib' coparam'. QVAE duplex cst. Ratione, sed no in re ipsa, quia ide est quod diuidit genus,& quod speciem constituit, ut corporeuesse, uel rationale. ssPEci EM constituit.) Sub alternam uel specialissima, quare & duplex nome sortitur, ut sit disse- retia tum genetica, tu specifica. Sed supra uno nomine specisca appellata est,ua & generica specie sub alterna constituat. PROPRIvM quatuor modis.) Quod soli, sed no omni:
quod omni, sed no soli: quod omni & soli, sed non semper: quod omni soli & semper. ετ hoc modo. Proprium dirsere a disserentia, quod disserentia stubstantialis sit, proprium
accidentale & extra rei substantiam.
43쪽
TRAPEZUNTII DE PRAEDIc AMENTI s.
EDICAMEN TvM igitur,olter ἱnoru quisecuiu nulla coplexione dictitur, natura rersi coordinatio. Et sunt dece: Subal tintia,qualitas, qualitus,ad aliquid actio,
palyto,ub quando bus,habere. Eoru quae dictitur, quaedadici de alijs pGunt uti de subiecto,quae a no possunt. ltein eoru quaesunt,alia in subiecto fiunt,alia tio. In subiecto discitur esse,quicquis cum in aliquo sit,si te eo esse no pinit: a tamen non est pars em, ut albedo in corpore. Quare quod in ulla no elisub latia est. Quae uero de alijs ut subiecto dictitur,uniuersalia sunt. Quae dici de alijs no pol ut, singularia fiunt. Substantia in primum ex fecunda partitur subjLaetitia Aristoteles Prima est,quae neque de subiecto dicitur,neque ρ ima. in bubiecto est,ut,bis homo, bis bos.secunda est,quae desiub Secunda, iecto quidem dicitur, sied in subiecto non est,ut, homo bos.
Qvundo ulterum de altero,ut de subiecto praedicatur,quaecunque de praedicato dicuntur,omnia etiam de subiecto di, cuntur.Nam cum animal de homine ut de subiecto dicatur, substatia cum de animali dicitur,etiam de bomine dicetur: quod in ipsa feris praedicameli apertius compraebenditur. S VBsTANTIA corporea, Incorporea cORPUS Animatum, Inanimatum
coRPvs ANIMATUM Sensibile, Infensibile. ANIMAL
Rationale, Irrationale. ANIMAL RATIONALEMortale, Immo reale. HOMO
44쪽
DIALEcTIc A. HOMO Antonius, cicero, Augustus. Substantia non fustipit magis cr minus. Nulla enim hoc ipso quod est, magis uel minim dicitur : nec quicquam ei contrarium. Verum haec ita substantiae propria sunt,ut ei cum quibusdam alijs communia sint. Illud maxime prouprrum, clivi una Cr eadem numero sit, contraria uic im i scipiat, ut bonio nunc albus,deinde niger. De substantia
PRAzorc AMEN Tvu igitur est terminorum qui secun- um nullam complexionem dicuntur, natura rerum co- ordinatio.) Praedicamenta sunt ordines &ueluti stationes, in quibus res unius generis collocantur: ut ad unum locum pertinent omnia, quibus substantiς nomen competit, quemadmodum animantes, stirpes, lapides, aer, ignis,astra,unius dicuntur praedicamenti, quod his substatiar nome apte quadret. Et in ordinibus his alia sunt latiora, alia angustiora latioribus illis subiecta. Veluti in re militari alii aliis parent, ut Tribunus Imperatori, Tribuno alii. Quo fit ut nihil aliud sit praedicamelum, quam rerum simplicium ordo,quo cognoscuntur quaedam natura esse infinita , ut Socrates, Cicero, Vergilius: deinde alia latiora, ut homo, animal, corpus. PO-stremo amplissimum substantia, unde totus ille rerum prope infinitarum ordo nomen habet: ueluti exercitus quisque a suo imperatore. Vocatur autem huiuscemodi ordines κα- rosim, id est, praedicationes, seu praedicamenta, quod binc docemur,quae uoces de quibus necessario praedicentur. civ AE secundum nullam complexionem.) Quae sunt significatione complexa, ad nullsi pertinent praedicamelum: ut homo iustus, quo substantia significatur una cis qualitate. Quae autem uoce tantum complexa sunt, perinde ac simplicia ad sua praedicamenta pertinent: ut sunt quae Periphrasi proferimus.
ε T sunt decem. Scribit Boethius primum ab Archita quodam Tarentino scriptum esse librum de praedicamentis, cui titulus esset piat, καLais, quem apparet Aristotes s leni
45쪽
tione discreta sunt. Fabim de praedicamύ
tu sociata. lem legisse ac recognitu pro suo edidisse. Sunt autem pr di camenta no re, sed ratione discreta omnia enim ad substantiam ueluti sun lamentum referuuiur, hoc est, qualitas, quantitas , relatio, actio, passo,& caetera: substantia quidem se. iuncta esse non possunt. Alia tamen quantitatis ratio , alia substantiae, ut in uno homine omnia praedicam eta inuenias, quae singula suis notis distinguuntur: ue Iuti si homo est,matasnitudinem aliquam habebit hic quantitatem uides. Iam si ingeniosus aut rudis, si pater aut filius , si loquatur, si in ambulet, si domi aut in foro, si hoc aut illo rcpore existat, si stet aut sedeat, vellitus denique aut nudus, singula haec sunt suis notis discreta, re coniuncta. Fabius lib. 3. e praedicamentis locos facit, per quos unam quanq; materiam duci oportere existimat: ut si de religione thema sit, quaerendum esse ex praedicamento substantiae religio quid sit ' deinde qualis, cui descriptio seruit:&quanta, magnane res sit religio. Item ex relatione , ad quid ualeat:& ubi sit, in animane an in corpore: α quo tempore in nobis consummata esse possit. Rursum quid efficiat, quid sustinere possit. Verum huic rei loci acc5modatiores sunt. Praedicamenta praestat res sui cuiusque generis continere atque in aceruum colligere. Eo Rubi quae dicuntur quaedam dici de aliis possitnt.)Vocum, aliae significant res uniuersales, ut sunt quinque illa, de quibus nuc diximus, aliae uero singulares & in sinitas, quet de rebus inferioribus dici no possunt ut Roma , Carthago. Rccipitur autem subiecti uocabulum uario modo, cuius ambiguitas ne quenquam fallat, paucis hic illius significata recensebo. Subiectum itaq; in propositionibus est de quo aliquid dicitur, ut coelum mouetur: hic coelum subiectum est. Item cui aliquid inest, ut ignis subiectum caloris: solum hoc inris, id est, essentia uel sul stantia uocatur. Est etiam subieetum in serius sub superiori contentum , ut uirtuti subiectaeliint continentia, sortitudo,&caetera. Item azra uocat Aristoteles, circa quae alicuius rei actio uel tractatus uersa tur, ut sensuum obiecta, & artium argumenta seu materiae, quae υπο σε r Graece dicuntur.
ITEM eorum quae sunt, alia in subiecto sunt . Hoc est, retii quaeda sunt substatiae &res per se existetes, reliqua inhaerentia sunt ut uirtus, color, magnitudo. Subiectu autem
46쪽
hic pro substantia accipitur, quae accidentium omnium uoluti o alis quaedam et t. s WB sT AN TIAM in prima & secunda eartitur Aristo t. praecipuus prς dicamentorii usus est uoces simplices finitione collecti: qua de re alii scripserunt ie ctu no indigna. Ob id nos hic tantu ea explicabimus, quoru Aristo t.&post eu Trapezuntius capita no recensuerunt, principio quidem de uoce sub llatia. Ea est apud Aristotele in categoriis uariae, quod essentia transferri potuisset. Subilatia enim illi magis resipon .dere uidetur, quod Graeci dictit. Caeterii uerbi insis- lentia facit, ut rarius essentia quam substantia, pro dicatur. Habet autem tam Graeca quam Latina uox uarias signi-
ficationes. Est enim cuiusque rei ut ita dicaturὶ quid litas: quo intellectu accidentibus etiam substantiam tribuimus ut uirtutis sub flantia, motus substantia, quemadmodii Aristoteles in praedicamelis dixit de synonymis, & homonymis: sed ratio substati et secundu id nomen,& c tera. Verum hic Hiax 'e sientiam melius quam substantia transferemus: Omnibus enim rebus copetit esse, no autem subsistere. Dicitur & materia alicuius reton qua significatio e rectius substati et qua es sentiae nomen usurpabitumquanqua diuersum uideatur Laarentio, ut si quis calicis substantia aurum dicat. Item formam rei substantia uocat Aristoteles: Laurentius qualitate rectius uocari contendit. Postrem 6 substantia dicitur res,quae per se
existit, & cui accidetia inhaeret, ut homo, arbor,terra, ignis. Haec diuiditur per corporeu & incorporeu. In corporeas sub subflau- stantias nos spiritus, Aristoteles νω, id est, mentes, aut, ut re' ita incorpocentiores, intelligentias,uocat. Ex his deus est, que Graeci A. rea. Ahiis deducunt,quod omnia conspiciat. Plato in Cratylo a. Deus L M, id est, curre do,d:ctum uult huic enim astra dii sunt. Sunc ex eodem coli legio Acie oris, quorum qui boni sunt, nori μspiritus administratorii dicuntur: mali uero naso GD MN D nolles. rum uaria leguntur in sacris nomina. Sunt etiam lilbstantiuin corporeae animae hominum immortales. Hactenus de incorporea. Corporea subitati a suo nomine corpus dicitur, id
aliquoties significat quo anima continetur: quo tensa a Platone in Cratylo scriptum est, αδ- ueluti cis dici, quod litanimae sepulcru. Deinde corpus est id omne, quod subist ' co piu. sum uel sensa uenire potest,& in quo sunt longu, latu, & al
47쪽
tum, quo sensu a Donato accipitur in definitione nominis: Nome, inquit, pars orationis, corpus aut rem significas. Hoc . uero aut simplex, aut mistui seu copositum est. Simplicia au- te numero quinq; sunt quatuor elementa, quae ideo sic dicutur, quod hinc reliqua omnia costent, aer, aqua, terra,ignis,& coetu, quo nomine intelligitur quicquid ultra igne est usq;
Aether. ad mundi extremum, quod etia aether uocatur, ut Aristoteles existimat, απιαί , i, sempiterno motu uoluatur, aut ut Anaxagoras a Graeco ἀθ , quod ardeat. Plato uero in Cr
tylo ex quatuor his reducit, uidelicet ab G αυα Φ semper circa aerem circunfusus currat. Constat autem in uniuersum decem maximis olbibus. Nam supremum coelum Sc nonum quod crystallinii dicitur, recentiores astrologi inuenerunt. Pendent sub his octo alii orbes , quorum unus quodo ι astra continet fixa &firmamentu dicitur. Cui sub-Ρ iecti sunt septem inferiores, in quibus astra illa, quar per cinium uasa seruntur, cotinentur hoc ordine, Saturnus, Iupiter, Mars, sol, Venus, Mercurius, Luna. Hactenus simplicia dixi-Coposita. mus de praecipuas mundi partes. Sequutur nunc composita, omnia terra, humore. spiritu & calore concreta, e quibus illa sunt, quae in absoluta dicuntur, ut sunt grado, nix, ros, pruina, fulgura, tonitrii, & hoc genus rerum , quae in sublimi gene- , rantur. Absoluta autem sunt, quorum copositio est firmior. Horum quaedam uitam habent, quae uiuentia dicuntur, reliqua uitae expertia, ut metalla aurum uidelicet, argentu, plu-buia aes, chalybs,& lapidum species innumerae. Vivetia sine sensu, stirpes uocatur: cuius species sunt arbor, frutex & herba. Vivens cum sensu, animal nominatur: intellectuale quidem, ut homo, uel brutum id uero uel uolucre, ut aquila, cygnus, coruus. accipiter:& illa,quq insecta nominant, ut apes, muscae: aut terrestre mgrediens quidem, ut boς leo: aut serpens, ut coluber vipera. Sunt & adhaesa quae loco no mouentur. Ultimi generis sunt aquatilia, ut lupus, mullus , anguilla.
, His licet amphibia addas, quod gen' est castor, rana, phoca. QUANDO alterii de altero , & caetera. E stentiae praedicatio hic intellige da est, alioqui canon ille locum no nabet,
ut si dicatur Socrates est homo, homo ei εeneris communis: id non dicetur proinde de Socrate, quod haec posterioryr dicatio ex accidente est, id est, uoce, n5 designificatione. s vll
48쪽
ς va s TANTI A non suscipit magis aut minus. Res omnis cuius aliquis terminus est ellentiae suae , & ad que cum Ieruenerint habent ei Ientiae illios nomen, no dicuntur esse oc magis aut minus quod sunt: Quemadmodii Cicero debeato dicit lib. v. Tusculanarum quaestionia: Nam & qui beatus est,inouit, no intelligo quid requirit, ut sit beatior: si est Maris enim quiddam quod dest, ne beatus quidem est. Ita substan minus. tiacu hoc elle dicitur quod est , non potest id magis aut minus dici alioqui no peruenisset ad persectione. Quare grammatici praecipiunt ea duntaxat comparari poste, ad quorum persectione aliquid accedere, aut quibus aliquid detrahi potest. Nihil enim aliud est suscipere magis & minus, quam co- parari, id est, intendi & remitti. Verum si magis & minus ac cipiantur pro eo quod est potius, similius, aut propinquius,
tunc substantiae uocabula admittunt has uoces: ut magis homines Pygmaei, quam simiae,& spongia magis animal, quam planta: id est, propinquior est, ct magis accedit. Quod si adessentiam reseras,falsum erit: non enim animal est spongia, nec ob id magis aut minus. NE c quicqua ei contrarium est. Qualitates quae substantiis insunt contrari et esse possunt, ut in igne calor, in aqua frigus, ipsa autem subiecta diuersas uni, non contraria. s o R v M quae sunt.) Haec ante praedicamen a uocantur, c a et o i, ruod natura praecedant,& ante cognoscenda sint. Sic enim istinguunt in scholis. s v A s T A N T i A M.) Substantia, est res, quae in subiecto non eli, sed per se subsistit, ut homo, animal, arbor, Cicero,
A N D o alter a. Regula pr dicam etalis quς praemissia figura declaratur,& habet locum in omnibus prς dicamelis. svBsTAN TiAM non si scipit.ὶ Addit propria substantiarum, quibus ab aliis generibus distinguuntur.
a Vantum autem est, quoi diuiditur in ea, quae in
furit, quorum utrunque uel si igulam, unum quido hoc aliquid innatum eo esse. Quantitaue, alia contini a d isti, is est, alia discreta. continua est, cuius partcs communi d pitie. quodam
49쪽
Locus Aris quodam termino coniunguntur. Eius steries sunt , Itayς neu uperficies, corpus, motus, a tempus. Sic enim pris
p 'μμ' em philosophorum, ac pene solus philosiophus, i quinto primae philosophia partitur. In categor s motum neglexit, locam posiuit. Locus tamen ut a pbγsico auditu colligitur, superficieis ecies est. Clare putet aut alios secutum .locum Uuperficie separasse, aut ipsum trinam dimensionem non ut in corpore, sita potius in uacuo intela lexi e. continuorum per se quidem funt linea, supermcies,corpus: per aliud uero quanta sunt qMe insunt quanistis,ut motus er tempus. Nam etsi haec ad ea, quae per acacidens quanta sunt, philosiophus reducat,ut album, quanatum, quia superficies alba, di irrenter tamen, quod bire. huius funt praedicamenti. Discreta quantitas est,cuius paras Ilis. tes iniusto communi termino coniunguntur. Eius il ecies sunt, numerM Cr oratio. Item eorum quae quanta sunt, quaedam constitit e partibus ,quae inter se possitionem baabent: quaedam uero minime. Dicuntur autem babere poα sitionem, quae non solam continua sunt, uerum etiam in loco sita permanent, qgae maxime omnium quanta dixeαrim. Huiusmodisunt linea, superistes, corpus. Positionem sero non babere dicuntur, quae non sunt sita alicubi, sed
ordinem tantum partium babent, ut numerus. Onantiis
tui similiter ut substantiae, nibis est contrarium. Sed illud maxime proprium eius, fecundum eam aequale aut inriaequale dici.
N E om Z Vantum autem est, quod diuiditur in ea quae insunt. Ouantitatis uocabulum hic paulo comunius erit quam uulgo usurpatur, ut scilicet magnitudinem una cum multitud:ne complectatur.Nam quantus est mons quaerimus, magnitudinem putantes,& quantum nummorum, multitudi
50쪽
nem: sed hoc solum in singulari numero. Non enim quanti sunt in exercitu milites, sed quot, si numerum uelimus, Quantitas. uaerimus. Quod autem constat magnitudine ac multitui ne quantitas, ostendit fatis ea finitio, quae est ex Aristotelis libro quinto primae philosophiae. capite undecimo. Quantum diuiditur in ea quae insunt. Verbi gratia, ternario insunt tres unitates, in quas illum partiri licebit: & linea tripedalis in tres lineas pedales secari potest. His enim partibus constat tota. Quod si quispiam diuidat integrum in partes illas,quae sola uirtute insunt, non erit diuisio quantitatis: ut
si hominem in elementa diuisum intelligamus , hae partes non nisi potestate insunt. QUO RVM utrunque. Si in duo tantum diuidamus, aut singulum, si plures fuerint partes.si NNATu Mest esse unum quid de hoc aliquid. Ne scilicet intelligamus diuisionem in parres essentiales, hoc est,
in materiam & formam. Neutrum enim horum natum est
manere unum quid da per se: sed forma si sit, in materia eam esse, & materiam sorma aliqua instructam simili modo necessarium est.
QV ANTITAs alia continua. J Continua quantitas est, quam nunc magnitudinem diximus, cuius partes ad unitae c-: --- sunt&ita contextae, ut discindere & frangere opus sit, si di uellere uesis,hoc est, cuius partes in omni loco aeque heret. C v I v s partes termino quod a comuni. Terminus com Tremisismunis unius quidem extremia est, alterius uero initiu, id est,
in linea punctus, in superficie linea, in corpore superficies. i v s species sunt.) Linea, quam Graeci uocant, Lista longitudo est sine latitudine & altitudine, quam mathematici intelligunt fieri ex suxu puncti in longum. Est autem
punctum quiddam omnis magnitudinis expers, quo termi P μ' -- nantur linearum extrema. Superficies, seu plana, nihil aliud sunt quam corporum latera, hoc est, facies sine apparentia. supersicien Aristoteli enim nunc inina , id est, planum , nunc ἐπιμίγ Libr. r. dicitur. Haec in duas paties solum lineas habet, ut Gellius cap ao. inquiti est enim latitudo cum longitudine absque profunditate. Non autem hae e intelligenda sunt, tanquam uspiam
longitudo sit absque latitudine , aut latum abb'; profundo, si d quod ad longitudinis rationem nihil faciat latitudo, nec de ei