장음표시 사용
61쪽
rente adduximus f. Ios . Quoniam tamen idea sensitatis similitudinem habet cum objecto s. si); eidem quid inesse debet , quod ordini isti r
spondet. Jam ordo iste coexistentiarum nascitur ex eo, quod status internus element i cujuscunque sit explicabilis per status ceterorum, quemas modum ex demonstratione propositionis praecedentis intelligitur, & quatenus elementa dissimilia sunt cS. I93 Gμοιὰ , nulli elemento aliud quosdam salvo ordine substitui possit. Vi hujus igitur ordinis unionis notio superes in idea sensuali Et quia ordo iste subsistit continuo statu elementorum quomodocunque mutato, unio ista indi solubilis apparet Quamobrem dum animae Elementorum aggregata sibi confuse repraesentanti propter illorum nexum idea extensionis objiciatur I. io 3j, propter ord nem eidem inhaerentem extensioni indissolubilitatem unionis, adeoque i divisibilitatem superaddit, atque adeo extensum quoddam indivisibile per res materiales simul perceptas diffusum ac interminatum nobis objicitur :quod cum appareat a rebus distincte perceptis diversum, penetrabile videtur Jam vero extensum indivisibile& penetrabile spatium imaginatium est, quale sensu a nobis percipi videtur c g. sss OMot . Idea igitur sensualis spatii enascitur, dum ordinem coexistentiarum nexui elementorum inhaerentem confuse percipimus.
Hine demum elatissime intellieitur, quod spatium non sit nisi ordo existentiarum imnexu elementorum obvius , seu otia simultaneorum. Etenim cum corpor non sint nisi eles mentoriuna gregata s. 176. I 8x c. t. , ades ueentia simultanea sest existentia sint substantiae simplices, praeterquax in corporibus nihil substantiale datur F. t et ordω 'que rerum coexistentium isa simula meorum non datat alius in rerum natura se qua qui in elementis locum habet, & qui ita compositis percipit ut ab illo pendet,. hic tamen non attenditur, ob universalitatis desectum, sine qua spatir idea conelpi nequie . ordo hienihil est rebus ipsis intrinsecum, nascitur tamen ex e' quoa rebus intrinsecum est, quatenus ea , quae ipsis insunt, relationem qua λm ad se invicem habent. i in eo mologiei, probe suerit versatus&ia revocandis ideis animae consusx ad distinctas operam quandam posuerit; is faelle animadvertet, quod ea, quam dixi, ratione in idea sensuali rerum materialium spatium, quale inraginam per rex materiales diffundi debeat lino elatissime idem perspiciet spatium a rebus materialibus esse diura sum: res enim materiales non subsi- sunt sine elementis ipsis , spatium vero in quadam eleme tuorum ad se invicem relatione constante totum consistit, quatenus ea nobis non nisa consula perceptibilis-
Vim inertiae tam percipimus, dum quid movere conamur. Si fores protri dere conamur di intus aliquis manibus ad easdem applicatis renititur, renisum tactu percipimus, nec fores cedere nitentibus observainus nisi r nisu superato. Jam si molem trahae impositam trahere, vel globum ex su- ne pendulum digito e situ suo dimovere conamur ; similiter rcnisum percipimus, qualis erit is, qui fores propulsaturo percipiebatur. Similitet si tabulam ligneam tenuem per aquam stagnantem, vel currentes celeriter per aerem movemus; similem quoque renisum in aqua & aere manu perciapimus, qua illam tenemus. Jam in isto renisu continetur ratio, cur motus vel nullus sequatur, frustra nobis nitentibus, ves non adeo celer, quam
62쪽
De Facultate sentiendi , sive sensu. 47
futurus erat, eadem vi adhibita, renisu absente sar. s6 Ontot , adeoque motus impedimentum est S. 726 Onrol. γ, consequenter mobile contrario illo nisu vim ad movendum ipsum adhibenti resistit s. 727 Ontal. , ae ideo renisus iste principium resistentiae in corporibus cf. 866 Onot. . Est igitur vis inertiae seu passiva S. 13o Cosmot P. Atque adeo patet nos vim
Hane vim inertiae omni materiae it, e de re in Cosmologia evicimus . 1 f. tio rex eo autem, quod probetur, eam omni materiae inesse debere nondum sequitur, quod eius aliquam ideam ha amus, vel quando eandem acquiramus. Quamobrem hic docendum erat, undenam nobis sit vis huius idea, & qualis a nobis eadem percipiatur. Mox enim patebit quod hoe nosse utile sit, ne in analysi notionis a vero aberremus, ct vim inertiae, ingendi facultate abusi, in idolum imaginationisconvenamus. Talia enim impedire Psyclivi giel est. Revocamus autem ideam vis inertiae ad aliam aequipollentem. quae nobis notior est, ut magis excitetur attentio ad eandem diut evitetur sericulum, ne in confuse
perceptis male a lectore intelligamur. S. IO8.
Dumamma vis inertriae percipit, principium passium elementarum confuse suom. Hi repraesentat. Quoniam enim in elementis ratio ultima eorum conti in Eo ideatur, quae in rebus materialibus deprehenduntur g. r9r Cosmia. ; in iis- -- dem quoque vis inertiae seu passiva contineri debet. Et quoniam corpora sunt substantiarum simplicium cs. 176 Co οἱ , adeoque elementorum aggregata S. I 82 Cosmi ; nihil datur reale in corpore, nisi quod elementis inexistit. Quamobrem nec principium passivum in corpore concipitur, nisi quatenus quid reale eidem respondens in elementis datur. Et quoniam ideae similes sunt objecto, quod repraesentant s. 9I I id, quod in elementis vi passivae seu inertiae corporum respondet, repraesentare debent , consequenter principium passi vum, quod datur in elementis S. 2 9 Cosmol. . Enimvero clementa ne armato quidem sensu distinguere licet F. Io II, consequenter nec sensu distingui possunt principia passiva, quae tu aliquo elementorum aggregato singulis elementis insunt. Cum igitur in unum confundantur, ut singula sigillatim a nobis recenseri nequeant ;perceptio confusa oritur S. 39 PBQ empla. . Quamobrem patet, dum vim inertiae tactu percipimus S. Io 7 , animam confuse sibi repraesentare principium passivum elementorum.
Quemadmodum itaque ex idea consula colorum, quam visui debemus, non agnoscitur, multoque minus ex ea , quam tae ut acceptam subinde serunt coeci,quid sit color, etsi experientia nobis scitu non inutilia decoloribus sugrerat, quae ex eoruladein notionibus deducere minime valemus; ita similiter quid sit vis inertiae ex idea , quam tactui debemus, non intelligimus, etsi de eadem experientia inagistra nobis innotescant, suae ad cognoscenda alia de corporibus nobis prosunt: id quod etiam de extensione, continuitate 3c vi miπrice tenendum . Utile tamen est nosse, quales sint ideae, suas de corpore habemus, fundamentales, ne veris rerum fontibus occlusis inpra dicta ancidamus, unde errores iacile serpunt, di nodos inextricabiles nectamus.
Vim matricem tactu percipimus, partim dum grave manui imponimus, vel Vi m eiastrum tensum deprimimus , partim dum mobile in partes quasdam corporis in.
63쪽
eurrit. Grave enim nititur deorsum vi gravitatis, quod a posteriori cuilibet notum sumere libet. Quod si ergo manui imponitur, adversus eandem nititur, adeoque nisum hunc seu conatum deicendendi tactu percipimus cs. 3 'FRI. empir. I. Enimvero si grave ex fune suspendatur, fune resecto actu deorsum movetur, vel etiam si manu demittitur libere descendit, nullo impetu aliunde impreta. Est igitur nisus iste, quem in gravi
tactu percipimus, vis quaedam S. 7a8Onrol. 9&quidem motrix S. I 37G mol. 2. Quando igitur grave manu imponitur , vim motricem tactu percipimus. Similiter si laminae elasticae incurvatae extremum alterum manu vel digito reprimimus, nisum quendam adversus digitum vel manum sese exerentem percipimus: id quod denuo experientia obvia manifestum sumimus. Enimvero remoto disito, vel manu ablata , lamina cum impetu restit,& in situm rech um sese restituit. Quare ut ante patet motum istum laminae incurvatae esse vim motricem, consequenter nos vim motricem percipere, dum laminae elasticae incurvatae alterum extremum digito vel manu deprimimus. Denique si mobile actu movetur, vi agendi I. 13 scis L seu m trice praeditum est I. 137 mot λ. Quando igitur in partem quandam corporis nostri incurrit, vim, qua versus eandem nititur, percipimus. Tactu adeo tunc quoque vis motrix percipitur cf. 73 Piscrit empir. .
Si eorpora , quae sunt in motu , adversus corpus nostrum impingunt, vel alio quocuniaque modo eidem alliduntur, praeter vim motricem aliae simul qualitates corporis tactiIes percipiuntur, perceptionibus diversis in uitam confusis, ut adeo caute hic procedendum sit, ne res diversae confundantur. Ad eas autem dirimendas lassicit attentio, nisi peregrinae, quae admiscentur, perceptiones obscurent principalem vis motricis s. 76 Ichia. empla. I. S. IIO.
Dum vim motricem precipit anima, vires, insunt elementis, confuse frirepraesentat. Eodem modo idem ostenditur, quo paulo ante g. Io 8 evicimus, ideam vis inertiae confusam in anima enasci, modo notetur, quod in elementis singulis detur principium activum S. 294. Cos . .
Atque ita abunde constat , nos eorum, quae in Philosoplita naturali de corporibus sumimus, extensionis scilicet, vis inertiae ac vis activae seu motricis nonnisi confusas ha re ideas, quales de coloribus & aliis qualitat thus sensibilibus habemus, ex quibus adeo nihil per se concluditur. Atque hinc est , quod definitionibus substituamus quaedam a posteriori de his corporum attributis agnita, quae nobis loco principiorum primorum sunt, quemadmodum Melidea, cum distincta lineae rectae notione destitueretur, adeoque eam definitu non posset, definitionis loco usus est axiomate di quod sumebat, duas lineas rectas non habere lahmentum commune. Ostendemus autem idem hic ex natura animae, quod per indirectum jam evicimus alibi cs. 224. xys. 297 C. t. a. S. III.
Dum anima fientit, motus ab objectis sensibilibus imprestis nervis senseriis
ad cerebrum Uque propagatur. Nemo est, qui nesciat, modo ad ea fuerit attentus, quae sibimet ipsi accidunt, ac memoriae infigat, ut eorum reco detur, quoties voluerit, ex sensationibus varios in corpore haud raro Oriri Disitiam by Coc ste
64쪽
De Facultate sentiendi, sue sensu. 49
oriri motus in partibus ab organo sensorio maxime remotis , anima non modo inconsulta, verum prorsus invita. Exempli loco sit nobis homo , ut audito fragore tormenti explosi in terrorem conjicitur. Ponamus eunem pone tormentum constitui, hominibus plurimis aliis locum intermedium occupantibus, nec tormentum esse globo oneratum , ut adeo appareat, ipsi flamma ex tormenti explosi orificio prorumpente nihil imminere periculi. Ponamus porro ipsum probe perpendere, quod multo minus aliquid periculi sibi a fragore tormenti imminere possit. Addamus denique eundem non minus ad animum revocare, quod, si vel maxime rarissimo casu contingat, tormentum, dum exoneratur, in frusta dissilire,
nihil tamen damni sibi infligi possit, propterea quod tot homines loco i
termedio consistant, nec ipse adeo vicinus sit tormento, ut sibi metuere opus habeat. Ponamus denique, quod singulis pensitatis intelligens se extra omnem periculi aleam esse constitutum, sibi firmiter proponat animo constante fragorem tormenti percipere. Hoc proposito non obstante totus in terrorem conjicitur, quam primum fragor in aures incidit. Dum vero
terrore concutitur, corpus totum tremet, & caput cum parte trunci superiori retro inclinatur, aliique motus consequuntur, qui, cum indive
ss subjectis variare soleant, specialius enumerari nequeunt. Neque ad praesens institutum opus est, ut singuli enumerentur. Sufficeret enim motus solius pedis, vel sola corporis retro iacta inclinatio. Nemo hic excipiet motus istos ab anima produci, cum durante animae proposito corpus ruietum ac animum tranquillum conservandi contingant, imo ipsa vel i ignante quod contingunt. Ex fragore itaque inaures incidente nasci debet motus organorum corporis. Enim vero anatomia docet, ex organissensoriis nervos , veluti ex auditus organo nervum acusticum ad cerebrum usque protendi & ex cerebro in singulas corporis humani partes propagari nervos motorios, sine quibus motus perfici nequeunt testibus cxperimentis anatomicis suo loco distinctius exponendis. Necesse igitur est ut motus nervis sensoriis impressus in nervos motorios derivetur, qu rum ope motus musculorum determinatur suo loco in Physica distinctius explicandus, consequenter motus, qui imprimitur nervis sensoriis, ad cerebrum usque propagari debet, cum alias possibile non sit, eundem ex nervis sensoriis in motorios derivari. Idem quoque ex natura imaginationis facile colligitur. Nemo non novit nos vi imaginationis nobis repraesentare objecta absentia eodem prorsus modo, ac si praesentia essent Ps bole in . Nullum adeo dubium est similem alteri mutationem in corpore contingere debere, qualis in eodem accidit dum sentimus. Nihil vero adest quod mutationem in organo sensorio causetur. Alia igitur mutatio locum habere nequit, nisi in cerebro, consequenter necesse est aliquam in cerebro mutationem quoque
65쪽
accidere debere, dum sentimus. Ea autem pendet ab impressione in organa facta. Quamobrem cum ex organo nervi ad cerebrum usque prole dantur, vemadmodum ex Anatomia notorium est; motus nervis sens riis impremas, dum sentimus, ad cerebrum usque propagari debet.
Qualis sit ille motus, qui nervis sensoriis imprimitur, utrum oscillatione fibrillarum nervearum , an progressu fluidi cuiusdam ex organo in cerebrum , vel alio quocunque modo absolvatur; hic non disquirimus. Nobis enim hic loci perinde est, qui equid horum veritati consentaneum sit. Suffcit constare in organo sensorio motum quendam excitari ab objecto sensibili, qui ad cerebrum usque nervorum auxilio propagatur, nec nisi motu ad cerebrum propagato sensibile persipi: id quod aliquando in Physica uberius confirmaturi sumus, hic sumere poteramus. Neque novimus ullum unquam extitisse philosophum, qui motus huius ad cerebrum propagationem in dubium vocaverit, ipsaque Anatomia eum satis superque insinuat, si ex eadem lystema nervosum tibi fuerit peripectum . Ex eo enim a pri ri deduci debet, quod hic ex phaenomenis collegimus. S. II 2.
Speciei Motum ab objecto sensibili organo impressum dicemus posthac impressiae impressam. Motum vero inde ad cerebrum propagatum, vel ex illo in ce-
ωMς rebro enatum, Meam materialem appellabimus.
ni tm Constat nimirum ex iis, quae in proinsitione praecedente dicta sunt, dum sentimus , Iis Gy- motum imprimi nervis lausoriis& iude nasci motum in cerebro. Atque adeo duplex accidit nitio . mutatio in corpore , cui respondet idea sensualis in anima. Conveniens adeo videtur unam ab altera distingui suoque utramque nomine insigniri. Libertate autem usi, Quae philosophantibus comi et it , quamdiu termini in philosophiam nondum fuere introducti. illam impressam speciem , hanc vero ideam materialem appellamus. Parum vero solliciti sumus, quid scholastici species sensibiles, ae in specie impressas species dixerint, propterea quod notorium est iplos earum rerum, quae ad animam spectant, notiones claras atque distinctas non habuisse.
COMA Quoniam in anima non datur perceptio objecti sensibilis, nisi motus stentia impressus nervo sensorio ad cerebrum propagetur S.I II9 ; Ideis sensuabbus
1 IU Plurima pendent ab hac idearum materialium &Iensualium coexistentia , quemadmo- es dum ex sequentibus intelligetur. Sumeit autem nosse talem dari, etsi non satis intelligatur materia- qualis sit, cum in genera libus explicandis subsistamus, nec ad particularia descendamus.
Nisian Singulis ideis sensualibus sit uia respondent materiales. Sensuales enim, o, Meis 'actu insunt in anima, quod jam aliqua in organo sensorio mutatio acrum ma- cidit g. 9s Pochol. empla. . Sed perceptiones istae intelligibili modo ex critatu. plicari possunt per mutationem, quae in organo contingit S. empir. , consequenter per speciem impressam S. II et . Species igitur implesne diveriae esse debent, ubi diversae fuerint ideae sensuales. Atque ideo necesse est singulis ideis sensualibus singulas respondere species impressas. Enimvero cum species impressae sint motus ab objecto sensibili nervissensoriis impressi, ideae autem materiales consistant in m c tu ad cerebrum inde propagato S. Ira 2 ; ubi species imprcssae diversae sunt, ideae etiam materiales diversae esse )ebent. Patet itaque singulis ideis sensualibus singulas respondere ideas materiales., QDt Disitigod by Corale
66쪽
De Facultate sentiendi , sive sensu. It
quot adeo ideae sensuales possibiles sunt, tot etiam possibiles sunt ideae materiales. E. gr. habemus ideam sensualem equie datur vero etiam idea equi materialis, hoc est, motus aliquis in quibusdam cerebri partibus possibilis est, qui si in cerebro excitetur, anima sibi repraesentat equum. Imo de singulorum equorum diversae sunt ideae materiales, quemadmia um sensuales, cum nullum equum alteri prorsus similem esse constet fg. 246 μοι. . Et eodem modo sese res habet cum ideis materialibus rerum sensibilium ali rum quarumcunque. S. II s.
Si species impressa fierit eadem ; idea quoque materialis eadem esse debus vero species impressa fuerit diuersa; idea quoque materialis diser a es. Si
enim species impressa eadem fuerit; idem excitatur in organo sensorio motus as. IIa . Quamobrem cum idea materialis consistat in motu , qui ex organo sensorio beneficio nervorum sensoriorum ad cerebrum propa gatur S. cit. 9 δ ex motu organo sensorio excitato intelligitur, qualis esse debeat idea materialis, consequenter in motu, quia sens bili in organo sensorio excitatur, adeoque in specie impressa ratio sufficiens ideae materialis continetur S. s6Ontia. . Posita igitur eadem specie impressa ponitur ratio sufficiens ejusdem ideae materialis , consequenter & eadem idea materialis g. Et eodem modo intelligitur , quod posita specie impressa diversa, idea quoque materialis diversa oriri debeat.
Propositio praesens adeo evidens est, ut, intellectis terminis, sine probatione concedi poterat. Nititur autem evidentia identitate principii rationis lassicientis. Nostrum adeo tuit vi ejusdem principii distinctam ejus afferre explicationem. S. II 6.
Quo ergo contingat a diuersis objectis impressam speciem esse eandem; lada
materialis eadem quoque erit. Hypothesin esse possibilem alibi iam ostendimus t mr. s. 87 PDebotis ἰr. . Omnium elarissime vero per vitum evincitur . In eo enim species impressa ab imagine in oculo pendet, imago vero ista sensuum examini subjacet: sed de his mox plura in particulari dicemus. S. IID
Similiter fi contingat speciem ab eodem obiecto sen iis impressam esse diuersam, idea quoque materialis esse debet diuersa.
Hypotheseos possibilitatem denuo alibi evicimus nis. s. empir. , Omnium vero optime eadem per visum evincitur, ut praecedens. S. II 8.
Si eadem in cerebro excitatur idea materialis ; eadem quoque in anima nascit ur idea sensualis contra. Si enim in cerebro eadem excitatur idea materialis , species impressa eadem esse debet. Pone enim hanc esse diversam ; idea quoque materialis diversa erit c S. II s in contra sepotbesto. Idc mergo excitatur ab objecto sensibili motus in organo sensorio g. ira, , consequenter eadem in organo mutatio contingit, cum alia in organo non pos-st fieri mutatio, nisi quod motus quidam nervis sensoriis imprimatur . Enimvero si mutatio in eodem organo sensorio eadem, sensatio S. 86
terialitivnde. Identi talis idearum
67쪽
Ergo si eadem idea materialis in cerebro excitatur, eadem quoque in an ma idea sensualis nasci debet. Jam si idea sensualis eadem fuerit, cum singulis ideis sensitatibus singulae respondeant materiales S. II ), patet eadem posita idea sensuali eandem quoque poni debere ideam materialem.
E. pr. Si idea materialis ab equo picto&vix Oeadem excitatur; equus pictus apparebit quasi vivus. Atque talem nobis apparere pictum assirmamus, si non obstante omnimoda similitudine aliunde constet, equum, quem videmus esse pictum, non vivum. S. 1 I9.QαοUt ergo thgat a espersis sensibilibu3 eanim ideam materi lem excitari ; eadem quoque erit idea se uisos, ct contra.
Diversa saepius eadem apparere, atque adeo eorum ideam sensualem eandem esse a m steriori liquet. Ita homo iaultus per vitrum concavum vissus instar pueri apparet, atque adeo certum est radi is per vitrum eonovum ab homine adulto in oculum transmissis eandem spectem imprimi, ac hinc porro eandem ideam materialem excitari, quae species eidem imprimitur, ac idea materialis excitatur, si oculo nudo puerum intuemur. Optica plurima suppeditat exempla & ab hoc principio multa phaenomena optica lucem foenerantur, uxintelligantur ab iis, qui demonstrationes Mathematicorum non capiunt. Hisce autem demonstrationibus Potissimum conficitur, quod species oculo eaedem a diversis ob ectis imprimi debeant, ut intelligatur quandonam idem fieri debeat. S. I 2 o.
Si diversa excitatu idea matertias, diseria quoque in anima nascitur idea sensualis: & contra si diuersa in anima oritur idea sensualis, idea quoque materi sis iuversa es. Si enim in cerebro excitatur idea materialis di versia, species impressa diversa esse debet. Pone hanc esse eandem: idea quoque materialis eadem erit S. Ii s P contra bantissim. Di versus ergo ab objecto sensibili in organo sensorio excitatur motus IIa , consequenter diversa in organo mutatio contingit 29o Ontol. . Enimvero si mutatio in organo sensorio eodem diversa est, seusatio S. 88 Pocti empir. , cons
quenter idea sensualis diversa est S. 9s Pscbol. empir. . Ergo si diversa excitatur idea materialis, diversa quoque in anima nascitur idea sensualis Quod si jam ponamus ideam sensualem esse diversam, cum singulis ideis Insualibus singulae respondeant ideae materiales S. II 2, idea se suali posta diversa diversam etiam poni in cerebro necesse est ideam
E. gr. Alia est idea materialia arboris , Mia cervi- modsi idea materialis arboris excitatur radiis luminis ab eadem in oculum immissis ι arboris nobis tanquam extra nos positae nobis consei i sumus, atque adeo idea sensualis arboris in antina cooritur. o lsi vero si misi modo idea materialis cervi producitur s eodem modo patet nos ideam sensualem cervi h here . Et sie diversa posita idea materiali in cerebro, diversa animae inexistit idea sensu iis, de ex hujus diversitate colligimus diversitatem asterius S. I 2I.
siti Esi ergo eontingat ab eodem objecto sensti&li dilaresam ideam materialem excitari, diuersa quoque erit idea hensualis.
Eadem saepiux apparere diversa , atque adeo eorundem ideam sensualem diversam effea posteriori liquet. Ita turris quadrata e longinquo Visa rutunda apparet. Eadem igitur elonginquo spessata idea n erisis est, quae la vicinia a ituri rutunda producitur . Atque adeo Dicitia 1l, le
68쪽
De Facultate sentiendi, sive Sensu. 53
adeo alia ab ea excitatur idea materialis, si in vicinia spectitur; alia vero, si videtur elonginquo. Et paulo ante observavimus t. s. II 'o, hominem adultum per vitrum concavum minoris sphaerae visum instar pueri apparere . Quodsi ergo vitrum concavum objicias culo uno, alterum vero relinquas liberum, utroque in eundem hominem directo; oculo nudo videbis eum justis magnitudinis, armato autem sub forma pueri. Atque tunc clari iasimum eli eidem ob ecto diversas respondere ideas sensualest in Opticis vero cum demonstretur speetes impressas esse diversas ; inde sua sponte fluit ideas quoque materiales diversas esse debere . Ex hoc igitur principio ratio redditur generalis, cur eadem diversa appareant rin easu autem particulari vel a posteriori, vel a priori evincenda est diversitas siReietum
impressarum: id quod quoad visum in opticis fieri solet. S. I 22.
Si organum sensorium eodem modo fuerit constitutum S idem obiectum sen bile ad organum eodem modosese habuerit ; idea quoque materialis oe sensualis eadem esse debet. Etenim si organum sensorium eodem modo fuerit constitutum, veluti si oculus sanus in utroque casu nudus fuerit, vel vitro concavo munitus in utroque; ex parte organi sensorii nulla adest ratio, cur ab eodem obiecto sensibili diversus organo imprimi debeat motus. Simili ter si objedium idem sensibile eodem modo sese habuerit ad organum , veluti si oculo in eadem distantia aequali lumine collustratum directe objiciatur; nulla quoque ex parte objecti ratio adest, cur nervis sensoriis alium in uno casu, quam in altero motum imprimere debeat. Quoniam vero per se patet, motum nervis sensoriis imprimendum non aliunde , quam a constitutione organi interna atque intrinu:ca,& modo, quo idem objectum ad organum refertur, pendere; nulla prorsus apparet ratio, cur
diversus motus ab objecto sensibili organo sensorio imprimi debeat . Quam. obrem cum sine ratione suffciente motus, organo sensorio impressus, diversus esse nequeat S. 7o Ontoc , in organum sensorium eodem modo constitutum ab eodem objecto sensibili eodem modo ad ipsum relato idem imprimi debet motus. Species igitur impressa eadem est S. IIa , consequenter & idea materialis S. IIs & hinc porro sensualis eadem S. II 8 .
Ponamus oculum esse sanum eumque nudum & in eadem distantia ab oculo eundem videri hominem, nemo non novit, eum quoque apparere eundem, sive magnitudinem, sive formam species, sive gradum distinctae visionis. Poaamus eum in planitie eampi continuo Iongius a te recedere ; distinctam visionem sensim sensimque imminui videbis, ut tandem obscura prorsus fiat, confusione continuo aucta. Imo magnitudo quoque sensim sensimque decrescet. Ponamus similiter te oculo armato eodem telest pio in eadem elongatione a terra atque Sole dc in eadem altitudine supra horizontem spectari Lunam; eadem ejus sa-cies apparere debet, eodem aeris nostri & lunaris statu . Propositio praesens in casu particulari manifestissima est, utpote experientia unicuique obvia nixa, modo levem attentionem ad eandem adhibere velit . Idem vero etiam obtinet in aliis sensibus. Ponamus nares e dem modo esse constitutos, ut caput nulla fravedine laboret. Ponamus hyacinthum caeruleum in eadem distantia naribus admoveri & eodem conatu aetem attrahi; eundem quO-que odorem percipies . Ponamus manum nudam idem tangere obiectum aspera super-fiete praeditum ; perceptionem fore eandem animadvertes , quotiescunque tactum repetieris . Cum vero in omni casu ideae sensuali eidem eadem quoque respondere debeatidea materialis Irιε . cxictati tam idea sensualis nemo nis colliget identitatem ideae materialis.
69쪽
Gos 3 Si Oetanum se Oriam non fuerit eodem modo constitutum, vel ofectum taeis objem adipsum non eodem modo referatur L iuuersa esse istest idea mHerialis ct se σμaπ--. Etenim si organum non fuerit eodem modo constitutum , fieri po- . . A test ut diversa constitutio impediat, quo minus ab eodem objecto sensibi-Mὸ Ibis semotus nervis sensoriis imprimatur , consequenter ut di versa sit spositati, ct cies impressa S.I I 2 Diversa igitur quoque erit idea materialis sS. vis 3 ,
materiain consequenter & sensualis S. Iaost..is. Quod si organum sensorium fuerit eodem modo constitutum, objectum tamen idem ad ipsum non reseratur eodem modo , patet ut ante fieri posse ut diversa sit species impressa Unde porro sequit ut ideae quoque materialis & sensualis di versitas Jam cum idea materialis &sensualis diversa esse possit, si organum sensorium non fuerit eodem modo constitutum, ut ut objectum idem eodem modo sese ad illud habeat vi num. r, & ia eadem orgam constitutione diversae ideae materiali ac sensuali locus esse possit, si objectum idem diverso modo ad ipsum sese habeat ui num. χ; multo magis idea materialis & sensualis diversa esse potest, si idem objectum diverso modo ad organum diversimode constitutum reseraturia
Ex demonstrisione propositionis praesentis liquerse inconstitutione organi vel relatione oblecti ad organum quidpiam ponendum esse , unde in casa particulari demonstrari possit motum in organo sensorio diversum excitari debere: id quoa demonstrationes opticorum de diversis apparentiis ejusdem oblecti confirmant, Quκ omnes tandem eo tendunt, ut a pareat lumen ab obiecto diversimode in oculum reflexum di verta ratione in eundem agere . Ceterum propositionis praesentix veritas is posteriori confirmatur , praesertim in visu elatissi me. Si oculus vitro coneavo muniatur, idem obiectum in eadem distantiae valde imminu tum apparet , ita ut homo adultus pueri formam mentiatur. Diversitas hic est a divela or gam eonstitutione. Quodsi nudo oculo conspicias hominem in fastigio turris constitutum uetus magnitudo itidem v lde imminuta apparet, ut denuo sub forma pueri videatur. Hieverta diversitas est a diverso modo, quo oblectum ad organum refertur, Ponamux vero ho minem in fastigio turtis non admodum altae consistentem videri per vitrum concavum; peria inde me erit ae si nudoe oculo in turris praealtae fastigio constitutus coni piceretur. Atque hie diversitas visionix pendet cum a constitutione organi, tum ae modo, quo obiectum ais idem refertur . Quemadmodum ver organi' constitvvio hactenus iupeosita extrinseca est; itae quoque intrinseca datur. Ε .gr-ietero laboranti objecta, praesertim alba, videntur flava ubi diversitas ideae sensualis pendet a constitutione interna oculi. veritas propositionix etiam in aliis sensibus confirmatur. Ita tactus in parte corporis contusi aliter prorsus sesα habet, quam ubi nullae in eadem facta fuerit contusio ia
Fisuri Quoniam idea sensualis eadem esse debet, quamdiu organum senso cia ρυ- rium eodem modo fuerit constitutum & objectum codem modo sese ad il-1Dum lud habet f. 12χὶ, diversitas vero tum demum locum habeat, quando Vμρ ρ ρ vel alterutrum, vel utrumque mutatur S-ra 3 ; ideo patet, oculum rise μμ Ust , is eadem distantia ct eodem situ ad oculum , lumine ad claram atque distinctam visionem sussciente collustratum, tale apparet , quale antea in ista distantia oestitu isto eodem lumine illustratum nobis an ruit s
70쪽
De Facultate sentiendi, sive Seημ. I s
νώθ ; vel in genere senserium rite esse confistutum, si idems,fectum, qtiod eodem modo sese habet aa organum, quo alias sese histiis, et se quoque a paret, quate alias apparuit. Et vicissim se conflet organum sensorium rite esse constiturum , objectum quoque idem eodem modo ad organum sese habere refucolligi, ubi tale Apparet, quale alias apparuit, quando sese isto modo ad organum habebat ; quidpiam vero in boc fu se imoestarum, ubi aliter apparet quam alias: imo si constet, objectum idem eodem modo sese habere, acsensualem inuam
diversam nobis esse; organum quoque sensorium non eoaem modo esse constitutum, quo alias constiturum fuerat, recte colhgi.
Habemus nunc principia sussieientia ad fallaciam sensuum detegendam & evitandam , hoc est, ad apparentias ob ectorum constantes ab inconstantibus discernendas r id quod no esse est, ubi ex phaenomenis colligere volueris, quae ad scientiam prosunt. Exemplum illuare habemus apud neυεlium Cometogr. lib r. f. 363. Ex eo enim , quod diversis tempori bus nudo oculostellulas sextae & septimae magnitudinis discerneret, caelo undique exiliente sereno, colligit oculum suuin illis eodem modo suisse constitutum , quoad intrinsecam scilicet constitutionem. Quoniam stellae fixae in se nullam patiuntur mutationem nobis obser abilem, itura adeo breve temporis spatiunt, quo eas obiervavit evelius, constitui io obi vii intrinseca eadem erat tempore quolibet obtervationis. Et quoniam idem erat aeris st tus, nec fixae distantiam mutaverane a Terra; oblectj coria itutio extrinseca eadem erat . cQuia denique stellas sextae & septimae magnitudinis optume videbat de a se invicem discernebat; idea quoque sensualis uno tempore observationis non alia erat . quam alio. Ex coigitur, quod ob echo eodem modo ad organum sese habente eadem enet idea sensualis , colles it aut saltem lector ex eo colligere potest eandem organi constitutionem. Iisdem Illis temporibus cum observator acutissimus de maxime circumspectus Lunam in eadem altitudine & elongatione a Terra per unum idemque telescopium observaret, Sc eam elusinque maculas non omni tempore aeque lucidas, serenas & perspicuas sibi apparere deprehenderet, quandam circa Lunam aut prope ejus superficiem mutationem accidisse concludit. Quoniam Lunae altitudo supra horitontem eadem erat, eadem quoque elongatio a terra &status aeris, per quem radii luminis ad oculum deserebantur, idem erat ε Luua eodem modo sese habebat ad oculum . Quia tamen cum ipsa, tum maculae elus non omni tempore aeque lucidae, serenae & perspicuae ipsi apparebant; idea sensualis non omni tempore eadem erat. E x eo igitur, quod oblecto eodem modo ad mulum eodem modo constitutum sese habente diversa esset idea sensualis, diversitatem obiecti intulit. Si quis hoc exemplum attenta mente pervolverit; is non modo utilitatem principiorum, quae commendamus, Verum c. am modum iisdem rite utendi percipiet di id quod maximi usus est, sive veritatem Iaxentem a posteriori venari, sive ab aliis aut a ae inventam examini subjicere volueris.
Si motus nervis sensoriis impressus celerior est ; idea sensualis clarior, o Gn. Clariarra . Quoniam enim idear sensuales sunt perceptiones, quae vi sensationis rasidea-ui anima existunt S. 93 ri bone tr. I ratio earum continetur in muta- 'm θη tionibus in organis 1 ensoriis qua talibus contingentibus S. 6s Puchol. empir. 9, adeoque in ea, quae contingit, mutatione datur quidpiam, unde intelligitur, cur tales sint potius ideae sensuales, quam aliae S. 56Ontol. 2. Enimvero ideae sensuales proxime respiciunt materiales S.I 14 9, consequenter in motu, qui nervissensoriis impressus ad cerebrum usque propagatur, quaerenda erit ratio, cur ideae sensuales nunc sint clariores, quam alio tempore S. et I 19. Jam cum iisdem fibrillis nerve is motum imprimere debeat objectum codem modo ad organum relatum , nulla
existente diversitatis ratione , sine qua nec diversitas obtinere potest S. 7 Disiliaco by Coos le