장음표시 사용
71쪽
I. oontol. ; non alia diversitas in impressione in nervos sensorios secta
locum habere potest, quam di versus celeritatis gradus, quo fibrillae ner-veae cientur. Quamobrem si sensualis idea una clarior altera; motus nervis sensoriis impressus celerior. Quoniam vero iisdem ideis sensualibus p sitis eadem quoque ponenda mutatio in organo est, & vicissim eadem mutatione in organo posita eadem ponenda in anima S. 86 Psicrit empiri9 3si motus nervis sensoriis impressus celerior est , idea sensualis clarior esse debet. Idem ostenditur ex phaenomenis hoc modo. Quotidie experimur, nos clarius videre idem objectum in eadem distantia, ubi multo lumine fuerit collustratum, quam ubi debili perfunditur, v gr. clarius idem objectum ex eadem distantia videtur in luce diurna, quam in crepusculina. Nemo non novit, in priori casu lumen majus, in posteriori minus ab objecto in oculum reflecti. Enimvero lumen majus motum celeriorem imprimere debet fibrillis nervi optici, quam minus. Quamobrem cum motus fibrillis nemveis impressus celerior, visio, consequenter idea sensualis clarior g. 9ym,chol. empir. . Nimirum si oculus eidem objecto in eadem distantia directe obvertitur ; eaedem fibrillae a Iumine ab iisdem objecti punctis em nante percutiuntur, adeoque differentia in ea su diverniatis visionis alia locum minime habet, quam quod in easu visionis clarae eaedem fibrillae a pluribus radiis lucis percutiantur, quam in casu visonis obscurioris. Non absimili modo idem de ceteris sensibus patet. Jam si idea sensualis eandem claritatem habet, quam alio tempore habuit, eadem quoque in cerebro idea materialis css. II 8 , consequenter& species impressa eadem esse debet I. IIs P. Goniam itaque motus ab objecto sensibili organo sensorio impressus idem est S. IIa ; eaedem fibrillae nerveae eadem celeritate moveri debent. Patet adeo eadem posta id sensualis claritate, eandem poni motus fibrillis nerveis impressi celerit tem . Quamobrem cum constet majorem claritatem ideae sensualis respondere majori celeritati motus in organo sensorio per antea demonstrata ; liquet omnino si major ideae sensualis suerit claritas, celeriorem quoque esse debere motum fibrillis nerveis impressum Idem quoque ex phaenomenis colligitur. Si Solem occasui vicinum defixis in eum oculis intuentes mox oculos occludimus; species Solis aliquoties nobis recurrit, sed semper debiliori colore tincti, donec prorsus
obscura evadat instar disci nigri apparens. Quoniam ideis sensualibus ideae
materiales in cerebro coexistunt S. III); racile apparet motum a Sole
fibrillis nerveis impressum non statim cessare, sed sensim sensimque langue
scere, celeritate continuo imminuta. Dum igitur anima speciem Solis minus claram percipit, motus organo impressus tardior est.
Habemus adeo rationem claritatis idearum sensualium , quatenus sunt explicabiles permutationes ut organo sensorio factas: Anime vero, cujus essentia & natura in vi repraesentativa
72쪽
De Facultate sentiendi , sue sensu. s
tatiea universi situ coryoeis organici in univeris materialiter &constitutione organorum sen soriorum formaliter limitata sF. M. 67 , essentiaistoc naturale est, ut lucvel ista elarit te gaudeant ideae senIuales. et 26.
Quoniam ideae materiales consistunt in motu ex organo sensorio ad ce- Clarii, hebrum propagato I. Ira , si motus fibrillis nerveis ab objecto impres- idearum sus celerior, idea quoque materialis in motu celeriore consistere debet. Quamobrem s idea materiasu in celeriore motu confinit, idea quoque sensu lis eliseiον est, et tibi idea sensualis Harior deprehenditur, idea q uoque materialis ἡ; bis, in motu celeriore confissere abra. pendeat.
Non aiaque ratione ad ideas materiales transferimus, quae de speciebus impressis evicta sunt: patebit enim in sequentibus horum usum esse inexplicandis iis, quae ad imaginati nem spectant. & in ipsis intellectus operationibus, quatenus ab eadem pendent. Iasit ita.
Si a dioesi sensibilis partibus diversis fibrisiis nerueis motus ἰ risis , dia Distimstincta erit Mea sensualis. Si enim a diversis sensibilis partibus diversis fi- Eliotae
brillis noveis imprimitur motus ; evidens est partem sensibilis, quae im- r- θη- primit fibrillis nerveis A motum, nihil conferre ad motum, qui Τmprimitur fibrillis nerveis B. Quamobrem nil impedit, quominus motus fibril - lis nerveis A imprimatur, etiamsi motus nullus imprimatur fibrillis ner-veis B: id quod fieri posse cxperientia loquitur, qua constat, effici posse ut una tantummodo pars agat in fibrillas nerveas A, altera in fibrillas nnon agente, veluti si per exiguum foraminutum in charta essectum visibile respicias& oculi ab eodem recessu campum visionis coarctes, eodem constanter radio per centrum foraminis & pupillae transeunte. Motui igitur fibrillis nerveis A impresso sua respondet idea peculiaris, peculiaris quo- ue motui fibrillis nerveis B impresso cf. 9o Puchia. empiri . Jam idea sen-ualis distincta est, quatenus partiales clarae eam ingrediuntur g. remptr. 2. Distincta adeo sensualis idea est, si a diversis sensibilis partibus diversis fibrillis ne meis imprimitur motus.
Habemus adeo eat nem, per quam patet . quando ideae sensuales distinctae sunt, &cur potius sint distinctae quamco ita, quatenus scilicet permutationem in organo explicabiles. Supponi autet notum fibrillis nerve is singulis impressum adeo celerem. qualis r quiritur, ut idea seos ari clara sit, Sc mς non monente Patet.
Si a dises, sen Mis pari vis iisdemfissilis nerueis motus simia imprimisur; Confusio ita materialis O se ualis tapersa es ab iis, quae ex actione segesarum par- idearum rium in eandem miliatim facta nasceretur, O sensualis idea Uusa est. E cuim si duae diversae partes A & B iisdem fibrillis nerve is motum simul imprimunt; alius is prorsus esse debet, quam futurus erat, si alterutra fis earum sola in easdem fibrillas ageret, consequenter species impressa diversa est, si A&B simul in fibrillas nerveas N agunt, a speciebus impres auae intersa, ubi ves A, vel B sola in easdem fibrillas nerveas agit s. Ita . In sec. q. iri u Psectilogia Rationalis. H casu dum r. Dissiligod by Corale
73쪽
easu igitur priori diversa erit idea materialis 6.rrs , eonsequenter &sensualis f. Iro , ab ideis materialibus & sensualibus singularum partium A & B. Enim vero si ideae sensuales pallium sunt distinctae, earum figuras, magnitudines ae situm ad se invicem distinguimus S. ς 39. Quamobrem cum idea sensualis, quae oritur, Dartibus istis A & B simul in easdem fibrillas nerveas agentibus, sit di versa ab ideis, quae singulis sigillatim in eas Fentibus respondent per demonstruam earum figuras, magnitudines ae suum ad se invicem non amplius distinguimus, consequenter quae in hoc casu in anima coexistit idea sensualis eonfusa est S.s P. Si ideis partium A & Bsgillatim perceptarum sensitatibus in sint confiise percepta; confusae tamen, quae singulis respondent ideae, ob diversam, quam organo sens rio singulari alitone inducunt, mutationem, diversae sunt S. 9o Pocbol. empir. . Quamobrem cum in simultanea ab ione in easdem fibrillas ner-veas prodeat idea diversa ab iis, quae in actione singulari singulis respondent per demonstrata λ consula antea percepta non amplius a se invicem distinguimus, eis fgillatim percepta singula per se enuntiabilia essent. Ex confusis adeo perceptionibus partialibus nascitur perceptio confusa alias S. 39 ridicbοι empir. 9.Habemus adeo rationem, eur quaedam a nobis consula percipiantur, de peream simul patet, quando id fieri debeat: animae enim essentiale est ut ideae seni uales sint explieabiles per mutationes in organo sensorio factas. Ceterum propositionem praesentem illustrant , ruae supra de coloribus compositis perceptionum consillarum illustrandarum gratia in memium adducta sunt I. 97 ὶ .s stando liquod obscure ,
Si quid fibrisiit erueis motum imprimere non misi, plane Mn percipitur'. severo motus impressus sit nimis lentur , vis ae ne vix qiadem obscure percipitur.
Etenim si vis sensibilis non sufficit ad motum fibrillis nerveis imprimendum ; nulla in organo sensorio ab ejus in idem actione oritur mutatio, consequenter nec in mente oriri potest perceptio S.-risset ramo. &S. a PDcbol. empla.9. Objectum igitur plane non percipitur. Quod si motus fibrillis nerveis impressus sit admodum lentus I exi gua admodum ejus celeritas est: id quod per se patet. Enimvero si exigua est motus istius celeritas; claritas quoque ideae sensualis exigua esse debet S. I 2s . Quoniam vero a claritate perceptionis pendet, ut sensibile agnoscamus & ab aliis distinguere valeamus S. 3i ' bHLempis.); ubi motus admodum lentus fibrillis nerveis imprimitur, sensibile non amplius agnoscitur, nec a ceteris perceptibilibus satis distinguitur,adeoque pro diversis lentitudinis illius gradibus sensibile vix ae ne vix quidem obscure percipitur c S. 3 a Ps bot empis. 2.Ηλbemus adeo rationem, cur claritas perceptionis continuo decrescere & tandem in obscuritatem degenerate, imo prorsus evanescere debeat. Exempla a visibilibus pei ta quemadmodum totam sensationis theoriam . ita quoque propositionem praesentem mirifice illustrant . inamobrem non inutile existimamus theoriam generalem ad visionem in specie
74쪽
De Facultate sentiendi , sive sensu. 3 9
applicari, praesertim evin Me pacto Metaphysica & optiea sibi mutuo lucem afflindant. C
terum theoria haec generalis usum quoque insienem h t in Teleologia. ubi ratio struct rae organorum sensoriorum reddenda, quemadmodum suo tempore ostensuri sumus.
nulla deliseatis, aest: isa est nequit. Fibrillas enim nerveas expansione sui imaginis producere tunicam retinam, ex Anatomicis constat. Dum imago objecti in retina delineatur, radii ab eodem visibilis puncto emanantes in eodem et retinae puncto colliguntur S. 76 Optis. . Quamobrem imagini debetur , quod a diversis sensibilis difformis partibus diversis fibrillis nerveis motus imprimatur, consequenter quod idea visibilis distincta sit S. rar . Ponamus jam lumen per pupillam illapsum ita dispergi per retinam , quemadmodum in pupillam incidit. Quoniam a puncto radiante ad quodlibet punctum emittitur radius, in quod ex illo linea recta duci potest S. 6o Oprie. ; a Quolibet visibilis oeulo oppositi puncto ad quodlibet pupillae punctum radius aliquis affluit, atque adeo lumen a singulis punctis
emanans in pupilla commiscetur, consequenter in eo, quem supponimus, casu idem in retina aeeideret. Iisdem igitur fibrillis nerveis a sinistis visibilis punctis seu partibus potius exiguissimul imprimeretur motus, consequenter idea visibilis foret confusa atque di versa prorsus ab ideis singularum partium S. I 28 quas adeo cum agnoscere de a se invicem distinguere non daretur, idea nullatenus distincta foret S. 3 a P M. empis. . Enimvero si radii a diversis punctis visibilis egressi in oculo miscerentur; ab eadem reflexi non amplius secum serrent speciem integram punctorum radiantium I. 7a ID. , consequenter nulla in eadem delinearetur imago . Patet igitur absente imagine, visionem non lare distinistam, consequenter ut idea visibilis distincta sit, imaginem in retina delineari debere.
Habemus adeo rationem, cur imago visibilis in oculo delineanda, atque inde pendet totius structurae oculi ratio is. 78 Dra. . . obiter notamus, opticam, quam his citamus, extare in Tomo tertio Elemeatorum Matheseos universae.
Idea vi illam sunt explicabiles μν imagises eorum is oeulo delineatas, hoe Iri iaest, ex imaginibus istis reddi potes ratio, eur visibilia tali potius modo, quam visibia alis repraesententur. Imagines visibilium delineantur in oculo per radios, liumr qui ab eodem objecti puncto egressi in eodem retinae puncto iterum colliguntur S. 7s O,P. . Sed iidem sunt radii, quibus motum fibrillis ner-veis imprimunt visibilia, consequenter ab iis pendet mutatio, quae in MIo ab objecto sensibili producitur. Quare eum per hane explicabilis sit idea visibilis, quae in anima eidem coexistit, seu haee in illa rationem sufficie rem agnoscit S. 8s P choi empla. ; idea quoque visibilis explicabilis
esse debet per imaginem ejus in oeulo , seu in hac imagine ratio coristineatur necesse en , cur tali potius modo repraesentetur objectum , quam alio.
75쪽
Habemus hic rationem , cur per imaginem in oculo delineatam idea visibilis explieabialis. Nimirum ideae visibilium, quemadmodum ceterorum sensibilium, explicari possune per ideas materiales in cerebro. Ideae materiales in cerem explicabiles sunt per species impressas, seu motus in organis sensoriis fibriliis nerveis impress . ritque ideo id eae quoque visibilium ceterorumque sensibilium explicabiles sunt per species impressas. In oculoetes impressa pendet tota ab imagine , quae in retina delineatur, quemadmodum ex demonstratione propositionis praesentis patet. Quamobrem per imaginem quoque in oculo detineatam laea visibilis explicabilis. Et si vero ratio ideae vi sinitis non per se coatineatur riimagine, sed quatenus ea in se continet rationem immediatam speciei impressae & hiae medio tam ideae materialis, in reddenda ratione ideae vifibilis ad imaginem potius recurritur , quam ad idem materialem, quia illa clarissime agnoscitur, haec vero non item. Proprta loquendo nulla in oculo, nulla in camera obscura delineatur visibilis imago s sed radii talis tum modo ita reflectuntur, ac fi istiusmodi imago ibidem delineata lumen in ipsam illapsum reflecteret. Enimvero susticis nosse, quid nobis velimus, quando dicitur , imaginem visi bilis in oculo delineari.
Si imago m oculo detaeria fuerit clara ; idea visidias clara est. Etenim si imago in oculo delineata fuerit clara, ab eodem visibilis puncto radii multi in oculi fundo uniuntur: sin minus clara, pauciores 7s Optis. 2 Quoniam itaque radii plures fibrillis nerveis celeriorem motum impria munt, quam pauciores; si imago visibilis in oculo fuerit clara, motus fibrillis nerveis impressus celerior est , quam si minus cIara extiterit. Idea igitur visibilis clarior est, si imago fuerit clara, quam si minus clara suerit S. Ias 2.
Si imago visibilis in oculo clara esse debet, multi radii ab eodem objecti punctis mas re, adeoque obiectum multo lumine illustrari debet. Unde patet ratio, cur visio clara pendeat a quantitate limhirs dc eum lumine decrescat visionis claritas. Experientia enim loquitur in luce crepusculina vistonis claritatem plurimum immirmi ac ingruentibus tene bris istam sensimque deficere. Hinc oc obiecta microscopica lumine illustri persuadimus, ue visio reddatur clarior . LSi imagines singitarum partium visibila, ex quibus e M imago tam ηἰtur . fuerint clarie ; idea similis intincta est : sn minus Harae fuerint; nec haec saris 4 flincta est. Etenim si imagines singularum partium visibilis fuerint clarae; ideae earundem quoque clarae sunt S. I 329. Idea igitur totius visibilis componitur ex partialibus claris c S. 4o empir.9. Est igitur disti g. 4r risboc empir. P. Quodsi imagines singularum partium visibilis, ex quibus eius imago constat, non fuerint satis clarae; nec earum ideae satis clarae sunt S.I31 γ, consequenter partes visibilis diversas non satis agnoscimus &a se invicem distinguimus g. 3I P hoc empla. . Idea igitur visibilis non satis disti cta est g. 38 Pischol. e inst.
Propositio praesens multum habet utilitatis. Ex ea enim perspicitur , eus idea visbiIis distincta simu I esse de at clara, de quod clara esse possit, etiamsi distincta non fit. Causa nimirum distinia visonis supponiteansam clarae, seu eidem superaceedit tanquam determinatio specifiea generiti. Imago redditur distincta, quatenus radii a diversis partibus objectimanantes in diversas retinae partes deseruntur I. I 17 , clara vero quatenus radii multi ab eodem objecti visibilis puncto egreui in eodem retinae colli untur . Atque adeo patet, ut distincte percipiatur visibile, a diversis visibilis ruastis em antes radios sufficiente quantitate
76쪽
De Facultate sentiendi, sue sensu. 6t
in dirersis retinae punctis colligi deberet quod ubi emtingit, imaM elara atque distincta in
oculo delineatur. Differentia idearum &quaecum eadem coincidit notionum maximi m menti estia Logio 3c omni philosophia reliqua. Quamobrem consultum est, ut intimius perspiciatur Plenissima autem lux eidem affunditur, ubi rationes ex mutationibus, quae In oculo accidunt, petuntur. Praeterea suoque praesens propositio usum prorsus infignem habet in usu microscopiorum & telescopiorum. Constat ser microscopia & telescopia amplificari imagines visibilium: quo ipso obtinetur, ut, quia diversis visibilis partibus ecressi radii ia oculo confundebantur, lam ad diversas retinae partes deserantur. Eth pacto imago fit distincta , quae antea erat confusa. Enimvero cum eadem tamen maneat quantitas luminis, pauciores iam radii eandem fibrillam nerveam feriunt, quam ante distractionem Iuminis: quapropter elaritas decrescit. Et hoc pacto imago fit minus clara, dum magis esticitur distincta. Claritas vero eo usque deficere potest , ut jam ob eam imminutam non agnoscantur δc disternantur, quae ante ob confusionem radiorum agnosci dc discerni non poterant. Et hi ne idea imagini respondens minus distincti est, quam si ea parvior effet . M ximi usus est haec notata praesertim in observationibus microseopicis.
Si imago hi oculo fuerit obscura , idea quoque o bilis o cura. Si enim ima. Obscuriagὸ visibilis in oculo fuerit obscura, pauci admodum radii a visibili ad oculi sundum pertingunt. Motus igitur impressus fibrillis nerveis admodum lentus est, consequenter visibile obscure percipitur S. 129 , adeoque idea ejus obscura est g. 9s PocM. empla. .
Experientia idem clariginis loquitur. Ia luce enim crepera obscura videntur visibiliartum vero paucum admodum luminis ad oculum reste, hunt. Imo eamera quoque obseura I quitur, imagines objectorum pauco lumine collustratorum fieri obscuras s . ry υιk. . Idem vero in oculo accidit, quod in camera obscura cI. ει opiis. .
go eonfusa est, radii a di versis objecti partibus manantes in eodem retinae visitilis puncto colliguntur & ita confunduntur. Radii adeo a diversis visibilis pat- tibus venientes iisdem fibrillis nerveis motum una imprimunt. Quamobrem idea visibilis confusa est S. I 28 .
Denuo idem expetientia I 'uitur, modo eam afferas attentionem, quae lassicit ut Io.quentem percipias . . Objecta minuta admodum confuse percipiunturr id quod aliunde noa est quam quod radii a diversis eorum partibus egressi in eodem retinae puncto colligantur . Unde si imago ope lentis convexae amplificatur, ut ad diversas retinae partes jam deferantur ἰradii, quae ad eandem antea pertingebant, distincta jam apparent, quae ante erant confusa. Et experimentis in camera obscura institutis idem confirmari potest. Quodsi vero iam perpendetis quae de ideis visibilium earumque differentia dicta sunt, quatenus ratio differentiae in mutatione orsani sensorii continetur; manifestum est, cur idea visibiles, imo perceptiones omnes seni uales, dividi debeant in claras & obseuras , & cur clarae subdividendae fini ineonsulas dedistinctas, nec alia admittenda fit differentia. Etenim radii luminis aut eelerem imprimunt motum fibri uis nerveis, aut lentum . In priori casu idea visibilis clara est, in posteriori obscura. Porro aut radii a diversis visibilis partibus manantes in eodem re. tinae puncto colliguntur, aut ad diversa deseruntur . si prius accidit, idea confusa est: si posterius aceidit in casu claritatis, idea distincta est e si vero in casu obscuritabis Ioeum habet , distincta fieri nequit. Atque adeo patet ideam quidem visibilem elatam esse posse vel distinctam, vel consulam; sed hane differentiam applicari minime posse ad ideas obscuras. Liquet etiam, si ideae clarae atque obscurae , distina, atque conlata eo modo explicentur, quo nos eas in Logica atque Psychologia empirio explicamus, veritatem definitionum n minalium ab ipsa natura animae s . si & lege sensationum in ea fundata cf. γε Psyches. νει-. dc F. 8s Poebes. empiriὶ pendere. in rus vero idem ad ideas sensuales promiscue applicari possie, quod iis visibilibus adeo cuidem est ι noa mi auraianifestum in cf. 11so Ieri. .
77쪽
Sensatio ς modo fortior vel debia
Sensibile agit in sensorium, quatenus fibrillis nerveis motum imprimitis. Quod si ergo vis major fuerit, fibrillis nerveis ceIerior motus imprimitur , quam si minor fuerit: ecquis enim inficiari audet, mobili eidem motum celeriorem imprimi vi majore, quam minore λ Est igitur sensualis idea, consequenter sensatio S. 9s σπλtem 'Pelatior, uvis sensibilis major fuerit, quam si minor extiterit c . ras Quamobrem sensatio fortior est, si vis sensibilis major fuerit S. 74 PBeti empir. et debilion vero est, si eadem minor fuerit S. 7s PRAEM. empir. -
nitru pereeptio in viciata lanior, quam si idem e longinquo audita percipitur , ubrsaepius dubius haeres an sit tonitru , quod ram auditu percipis, an lanu quidam alius quo imeatu elatitas ideaei obscuritatem degeneratia Tonitra vero vis in viciniae ma or est, quam elonginquo advenientis, cum lanum sensim sensimque languestere constetis
Quoniam Iuminis intensi vis major est, quam minus intensi S. SI Opite. pideo visio fortior , se lume ueris intensius 2 debiliis, si minu intensum .
Ita vilio Solis sortior est , quam Lunar, quemadmodum iam distinctius expositimus is eum a posteriori evineeremus sensationem lardiorem obscurare debiliorem s. PO--ρiν. . Huic vero instituto conducunt, quae de intrariate luminis de instrantur c s. εω seqq. o A.
Id a sensibilis sortioris praevadere dicitur, si eum idea debilioris confu
sa parum inde mutatur, ut mutatio vix ac ne vix quidem, aut prorsus nota percipiaturis
Ε. gr. camus duox colores diversos invicem commiseers, sed per hanc mixtionet, unum eorum parum immutari, ita ut vix appareat, colorem aliam eidem fuisse admixtum Idiuitur colatis istius idea praevalere adversus hujus ideam is
svinna Si duo sensebilia, μο--esi Imreis utara fiunt, ire easdem Milia. μς- ne Massimul agunt ; ideasensibinusnisu praevalet. Etenim si vires sensibi 'f'φ' i i uin insigniter differunt; motus fibrillis nerveis a sensibili sortiorἡ impres. inuisi . debet, qui actione sensibilis sortis ac debilis simulamea in easdem fibrillas producitur. Quamobrem cum a diversitate motus fit, quod idea nascatur confusa differens ab unaquaque earum, quae confunduntur ia; ; idea quoque sensibilis in actione adeo inaequali di versorum sensibilium in easdem fibrillas parum mutationis labire debet, sed eadem vel propemodum eadem maneat necesse est, quae forer, si sensibile sorte solum in organum sensorium ageret. Idea igitur sensibilis sertiori praevalere debet g. 33 8 .
Ita in exemplo, quod dedimus ante i t. s. a 33 a, praevalebit color caeruleus, ubi parum albi eidem admiscueris. Si iniussi tritolii aquatici perparum sacchari addas i, sapor amarus parum mutatur, ita ut saccharum admixtum nihil mutationis indulisse videatur. Idem exempla alia innumera consimam. accliarum Ia exemplo posteriori sirrulis guttulis quantumli
78쪽
De Facultate sentiendi, sive sensu. 63
eumlibet exiguis, dum solvitur, admisceri, suo tempore expertinentis clarissimis ostendam, qualia iam dedi in pliilosophia experimentali idio nate patrio conscripta.
Quoniam vires visibilium a quantitate luminis pendent, quod ab iiD Idea via Hem in easdem retinae partes desertur; si lumina duorum ui Utim in eis is sibilis Urillas nerseas simul agentium admodum inaequalia fuerint, idea vi ilu tamen majus in oeultim immittentis praevalere debet S.I39 . '
E. se. Si interdiu oculum in caelum convertas, lumen ab atmosphaera reflexum in Mu- cIum incidit, suaque in retinam actione in causa est, ut colorem istum caeruleum videamus, Pro 'Rui caelo inesse videtur. Idem vero lumen totam Occupat retinam, atque adeo toto obtutu i ut comprehenditur aliqui caeli caerulei pars, quantam scilicet ille capere potest. Nullum est dubium interdiu quoque lumen steli rum eadem quamitate per atmosphaeram demitti & in oculum incidere, qua demittitur 6c in oculum incidit noclu. Incidit autem interdiu incasdem fibrillas, in quas agit lumen solis ab atmosphaera reflexum. Enimvero idea coloris caerulei caeli praevalet, ut stella prorsus non percipiatur; nullam adeo mutationem sensiis bilem isti inducit, dum cum ea confund tur . Vi autem praesentis propositionis colligitur , lumen stellarum admodum debile esse debere, si emistatar cum lumine solari ab alismosphaera reflexo. I. I I. . . r
Si actiones se sibilis sortioris ae debilioris propemodum eaedem fuerint, nisi quia gradu differant oe utrumfue in easdem fissilas simul agat , idea nascitur
parum dissereni ab ea, quae uni sta in e sdem agemi respondet. Etenim uduo fissio, in sensibilia diversa in easdem fibrillas nerveas organi sensorii simul agunt; parum idea sensus is confusa xa 8 . Quoniam tamen sensibilis utriusque murram. Propemodum eadem est actio in fibrillas per motus quoque ab uno sensibili impressus haud multum disserta motu, qui imprimitur ab altoro, nisi propter vim inaequalem gradu celeritatis. Idea igitur confusa ea
dem propemodum est, quam quae respondet sensibili uni soli c g. so, , nisi
quod gradu claritatis dinerant S. ι 26 P.
Ponamus duos sapores dulces specie quidem a se invicem differentes 3c eorum commix rione prodite itidem saporem dulcem. Gradus quidem dulcedinis mixtae differet aduleedi ne qualibet simplici; si tamen dulcedines simplices a se invicem parum differant, nec compositus ab utroque multum differet ar 42
Quo lumina Soresa simia agant in retinam, quae singula a se invicem dia si Ληdo
pingui possunt, quorum tamen unum fortius es altero I nascetur idea confusa ab idem -- utriusque tuminis idea baud multum disserens. Habemus enim hic duas sensibilis sortioris ae debilioris ideas propemodum easdem, tales nempe, qua. f
les alumine proficisci possunt, quaecum conjungamur per BDrbem, idea confusa inde enata differre quidem debet ab unaquaque idea, quae actioni uniuscujusque sigillatim respondet, haud multum tamen disserens I I .
Exempli -o esse potest Luna interdiu caelo sereno instar nu eulae pallida. Etenim dum caelum intuemur, lux diurna ab atmosphaera reflexa totam retinam occupat, ac ideam caerulei colorix causatur, qui caelo inesse videtur. Quoniam Luna ultra atmosphaeram ab oculo distat; fieri sanemur potest, quam ut lumen Solis ab atmosphaera reflexum, seu lux diurn , quam secundam appellare solent Optici & qua obiecta terrestria, quae radiis solis di- redis minime seriuntur, collustrantur, una cum lumine Lunae in eandem retinae partem incidat, atque se in ea idem fibrillas nerveas uaa agant. Enimvero Luna tum pallida
79쪽
1pparet. Confusa igitur palloris idea non prorsus eadem eum Idea luminis Iunaris nee
prorsus eadem cum idea lucis diumae, nec tamen prorsus diversa ab utraque; cum luminis quaedam idea sit, ex eo nascitur, quod duplex lumen diversum una asae in easdem fibrillas. Quatenus vero hic pallor differt a luce diurna , dc hinc orto caeli colore caeruleo, ILmites suos sortitur, ac ideo Lunae figura una exhibetur s. ex I l. . Lucem vero diurnam in eam retinae partem, inquam incidit lumen lunare, non modo ab ea atmosphaerae parte . per quam ad oculum ipsum desertur, sed aliunde quoque illabi, hine apparet quod Lunae fumen non amplius adeo palleat, si per tubum lonsiorem eandem respicias, ut ad oculum deserti non possit lux diurna , nisi quae cum lunari eadem via progreditur. Ex praecedentibus adeo propositionibus intelligitur, quando lumen majus obfuscet minus, ac in genere sensitio sortior obscuret debiliorem s. 76-emtir. .
Si organum sensorium destruitur, ideae materiales O sensuages prorsus refisant, seu anima sensibilia ejusdem organi non amplius siensu percipere valet. Etenim si organum sensorium prorsus destruitur, sensibile non amplius in idem agere potest: quamdiu enim actio aliqua in eodem adhuc eflectum quendam sortitur, organum nondum destructum est. Nullus itaque m tus imprimi potest fibrillis nerve is in organo, consequenter nec ullus ad cerebrum propagari potest. Cessat adeo idea materialis F. II 1. Et cum anima vi essentiae suae sbi non repraesentet sensibile, nisi quod in organum sensorium agit s. cujusque adeo idea materialis incerebro datur S. m. IIa , sensibile quoque non amplius percipitur c S. a P cbol. empi . . Cessat igitur idea sensualis I. ys PINM empla. .
Organum destrui potest vel a natura, ita ut prorsus deficiat, d'm homo nascitur, ut ad usum suum non fit aptum et vel casu quodam, veluti si oculus vulneratur, ut humores inde esiluant omnes, vel totus bulbus corrumpatur.
S. I Si quacunque de causa organum senserium ad functionem suam prorsus in ptum redditur; cessat idea materialis oe sensualis. Etenim v ad functionem suam prorsus ineptum est organum; nulla ipsi amplius mutatio induci potest a sensibili, qualis ad sensationem requiritur, aut, si mavis, nullus amplius motus imprimi potest fibrillis nerveis, qualis alias ab iisdem sensibilibus imprimi solet. Unde eodem, quo ante, modo patet, quod&in cerebro idea materialis, & in anima idea sensualis cessare debeat.
Impedimentum hoc denuo vel naturale est, vel aeeidentale. Effectu aequipollet organi destructioni, atque privationi, seu eiusdem absentiae: in se tamen ab eadem differt. Fieri enim potest, ut impedimentum removeatur: quo facto locus erit ideis materialibus& sensualibus. Sed quod prorsus deficit, nunquam restitui, & quod prorsus destructum est, in statum integrum nunquam restitui mestr quo in casu nec spes ulla superest sore, ut unquam excitetur aliqua idea materialis atque serualis illius sensus, ad quem spectae organum. Casum vero propositionis utriusque esse possibilem experientia loquitur, que admodum in Phvsie is distinctius ostendemus. Quamobrem & utriusque veritatem experientia confirmat.
uias igitur quis fuerit natura caecus, idea nulla QMis materialis es semsualis in eodem dari potest. Etenim si natura coecus fuerit, aut organum visus prorsus destructum est, aut impedimentum quoddam adest, quod ad fun-Disitigod by Gorale
80쪽
De Fatustate sentisndi, sue Sensu. 6s
ad lanctionem suam idem prorsus ineptum reddit. Ab objecto igitur viasbili praesente nulla excitatur idea materialis, neque ulla oritur in animai dea sensualis S. I 43. I 4 . Quoniam vero imaginatio non producit ideas sensibilium, nisi ante sensu perceptorum I. 9I.-Psichol. empir. ἔnec vi imaginationis ullius visibilis idea materialis in cerebro oriri, nec phantasma quoddam vis bilis in anima produci potest S. 93 Psicto empla. . Fieri adeo nequit, ut natura coecus ullam habeat visibilis sensualem ideam,& ut ulla in cerebro ejusdem oriatur idea visibilis materialis.
Ita coecus nullam habere potest ideam coloris, qualem nos habemus, quibus oculorum usus concessus. Et si enim non defuerint coeci, qui tactu diiudicarunt colores; non tamen ideo eaedem ipsis fuere ideae colorum, quales sunt nobis . Imosi vel maxime visu antea gavisi suissent a tactu tamen non producentur ideae , quales antea visu productae fuerant: quemadmodum mox ostensuri sumus. Similiter coecus nullam habere potest ideam luminis. quam nos habemus, qui visu pollemus. Propositio praesens intelligenda est de ideis potissimum confusis &de notionibus distinctis, quatenus mearum resolutione devenitur tandem ad ideas quasdam eonsulas seu imagines visibilium . In resolutione botionum probe discernendae sunt ideae confusae, ad quem sensum reserantur, quando in iisdem terminatur resolutio, ubi agnoscere volueris, quaenam cognitio rei in hominem natura coecum cadat.
Si quis fuerit natura surdus, Hea nulla auaebilis materialis 2 sensualis in Gildus
eodem dari potes. Etenim si surdus fuerit, organum auditus vel prorsus destructum est, vel impedimentum quoddam adest, quod ipsum esticit ad functionem suam ineptum. Eodem igitur modo patet, nullam locum habere posse in anima ideam sens bilis, quod auditu percipitur, nullam quo. audibiaque in cerebro ideam materialem, quo in propositione praecedente evici- lis. mus, nullam in homine natura coeco dari ideam visibilis materialem &sensualem.
Hi ne natura surdus nullam ideam habere potest sonitus, quem edunt campanae 3 nullam elangoris tubarum , qualis scilicet nobis est, qui auditu pollemus: quando enim Physicus sonum distincte explicat per causas suas, eatenua surdus cognitionem cum eo, qui auditu pollet, communem habere potest, quatenus notiones distinctae terminantur in ideis confusis ad alios sensus relatis, quorum usu non destituitur surdus. Enimvero quae de visamque auditu demonstrata sunt, ea ad ceteros sensus facile transferuntur , ut adeo non opus fit propositiones generales, quas dedimus t g. z43. t ε , ad olfactum, gustum atque tactum a nobis applicari . Suffecerit itaque in duobus sensibus principibus ostendisse, quom do fieri possit applicati .
Si organum sensertam fuerit vitiatum, ita ut actio sensebilis alia fit, quam Vitis o
ahas foret, ubi vitio isto eareret; idea materialis oe sensualis alia es, quam ορο garigani vitio isto non laborantis. Etenim si organum sensorium vitio quodam laboret, quod actionem sensibilis in ipsum variat; eodem modo constitutum non est, quo constitutum deprehenditur, quando a vitio isto immune. Idea igitur materialis 3c sensualis in casu priori alia est, quam in posteriori.
Evidentius patet veritas propositionis praesentis, si demonstrationem propositionis gen ratis superius datam g. rx3 ad specialem praesentem transseras. Exempla suppeditat experientia, qualia ad propositionem generalem σam in medium attulimus.