장음표시 사용
81쪽
sibilis ejusdeminis, sis seinbus
S. I 8. Si estium regan; fuerit correctum, vel is aementum usos eiusdem organi Atrinsecum ablatum ; ideis materia ι or sensuasibus sisdem heus, quae Bliai in integro locum balent. In utroque enim easu organum eodem modo constitutum est, quo naturaliter constituitur, seu Quando integrum est. Quamobrem idear quoque materiales & sensuales eaeaem esse debent, quae in inistegro locum habent s. I 22 .
Facile propositio praesens ad sensus speciales applicatur. Pone enim corneae transparentiam quocunque impedimento tolli. Podsi hoc auseratur, nullo amplius vitio laborabit oeulus . inamobrem nee visio impedietur amplius. Si tumor ex contuli e sanatur, tactus non amplius dolorificus, quemadmodum fuerat ante. Si icterus lanatur, objecta suum nobis reseruat colorem.
Si idem sensibile in disersa organa senseria agit, Udae materiales er sensuales dioersae sunt. Etsi enim species impressa in quovis organo sensorio se
motus impressus fibrillis nerve issensorii nervi S.IIa , quoniam tamen experientia constat sensibile non posse eodem modo agere in unum organum, quo agit in alterum, veluti cum colorata agant in oculum medianis te lumine, intactum per contactum immediatum; evidens est motum G brillis nerveis ab eodem sensibili in uno organo impressum esse diversum ab eo, qui iisdem ab eodem sensibili imprimitur in organo altero, consequenter species impressas esse diversas. Diversae igitur quoque sunt ideae materiales S. IIs , consequenter& sensuales css. Iro .
Non licet excipere, ad duos sensus hic applicari, quae de uno eodemque ostensa sunt. Propositiones enim generales sunt, etsi exemplis ad eundem sensum spectantibus fuerine illustrata, quod in cliversis sensibus obvia sint, in eodem sensu non nifi attentione observentur. Experientia vero propositionem praesentem uberrime confirmat. Etenim si coecus tactu , qui visu pollet visu distinguit colorem rubrum ab alio; non eandem habent ideam. Non hic provoco ad testimonium eorum, qui, cum in comitatem incidissent, tactu distinguere didicere colores , quos antea visu distinguebant; sed ad telam sensuum naturam pro- oco. Dum caecus tangit Objectum colore rubro tinctum , digitis hinc inde leviter promotis; non aliam inde nanciscitur ideam, quam quae nobis est eundem colorem simul videntes s utut eadem nobis non sussiciat ad colorem rubrum ab alio similiter tactu percepto discernendum. Quilibet autem in seipso experitur, ideam coloris rubri, quae visui debetur, diversam prorsus esse ab idea eiusdem, quae tactui accepta serenda. Imo fi verum fateri fas est, tactu non pereipitur nisi species asperitatis vel laevitatis superficiei corporis rubri seu ruis dine tincti. Unde ex accidente est, quod uno sensu distinguantur, quae ad alium spectant: id quod determinatius enuntiat propositio sequens. g. Iso.
Si duae quaῖitates in redem sensibili issent necessario fimul ; um sensu D scere licet, quae ad alterum spectam. Si quae enim qualitates sensibiles necessario simul insunt, adeoque coexistunt per naturam suam I una signum est alterius g. 9s sontes. . Ex eo igitur quod una adest intelligitur, quod etiam adsit altera. Unde uno sensu dignoscere licet eam, quae ad ali rum spectat.
E. gr. Cum colore nigro certa quaedam sumi ficiei dispositio eoniuncta est, vi euius lumen ita reflectitur, ut sensatio istius coloris causetur, eaque tactu discernibilis . Ubi ergo ista deprehenditur superficiei dispositio, ibidem quoque adest color niger. QEamobrem si tactu
82쪽
De Facultate sentiendi , sue Sensu. 67
eacta illam adesse dignoscis, hoe ipso certus es corpus , quod tangis, nigrum esse debere. Atque ita eontingit tactu discerni visibilia, quae alias visu dignoscuntur . Evidentius idem patet in surdis loquentibus, qui verba ore prolata ex motu labiorum & variata in eo figura oris situque labiorum intelligunt. Cum singulis enim verbis singulae coniunguntur configurationes oris labiorumque motus, ita ut absque iis illa proferri nequeant. amobrem qui motum labiorum orisque configurationem percipit, haec jam verba proferri, non alia inde agnoscit. Visu adeo distinguit, quae auditus sunt. Atque adeo patet ccaecum a nativitate nullam habere ideam coloris, nec surdum a nativitate ullam habere ideam soni. Sed si coecus tactu discernit colores , ideam colorum sociam habet, ted quae cum tactui respondeat diversa prorsus est ab ea, quae visui convenit. Et similiter si surdus visu distinguit verba loquentis, ideam sonorum sociam habet, sed quae, cum visui respondeat , diversa prorsus est ab ea , quae auditui propria. Quando igitur commune in casu primo ideae , quae tactui& alteri, quae visui, in secundo ideae, quae visui di alteri, quae auditui respondet, imponitur nomen I eodem nomine res prorsus diversae denotantur . etsi ad hoc susticiat ut ad diversas istas ideas animum advertentes se invicem intelligant: quod quomodo fiat, deinceps distinctius docebimus, quando de imaginatione sumus acturi . Ceterum proposito praesens ostendit, quando sensus unus vicem alterius sustinere possiti quod novum praxeos arissumentum est, hactenus nondum satis excultum, etsi specimen aliquod habeamus in sum
do loquente, de quo suo tempore plura. Non inutile igitur est, in posterum solentus in vicariatum sensuum inquiri .
Si ex decreto amorae ob set attones praeuisas Atus corporis inutatura sense-tἰones a libertate animae pendent quoad acturn. Etenim si ex decreto animae situs corporis mutatur, sive in eodem loco respectu objectorum praesentium, sive quatenus te in alium locum eonfers; alia objecta sensibilia organa sensoria feriunt, quam antea, atque adeo sensationes aliae in mente Oriuntur, quam antea, non oriturae, nisi situm corporis in eodem loco,
vel in uni verso mutasses s. 8 s P ebo empir. γ. Ex eo igitur, quod situm
corporis mutaveris, intelligitur, cur has potius habeas sensationes, quam alias, consequenter in ea mutatione continetur ratio sensationum jam praesentium csi. 16O DL . Quod si jam situm corporis mutaveris ex decreto animae eo quidem fine, ut tibi sint istiusmodi sensationes; ex decreto an mae intelligitur, cur jam tibi sint hae potius perceptiones quam aliae , comsequenter in eodem simul continetur ratio, cur tibi jam hae potius sint semsationes quam aliae s. 36Onto 2. Sensationes igitur istae quoad actum de pendent a decreto animae S. 8sI OMOl. . Enimvero quoniam anima decrevit mutationem situs corporis, ut has potius quam alias haberet perceptiones per Θ tb. decretum ipsius liberum est s . 9 I ridiciat empir. . Quare cum sensationes in casu propositionis praesentis pendeant a decreto animae per de Uri evidens omnino est, quod in hoc casu pendeant ab animae libertate.
Ne proposito praesens in perversum sensum trahatur, notandum est pereeptiones pr videri vel quoad rationem suam speeifieam, vel quoad genericam, & utroque in casu admitti gradus, ita ut subinde ad differentias admodum generales animum advertere possis , veluti eum te in locum alium confers, ut alias habeas sensationes, quarescunque tandem fuerint, non respiciendo nisi ad solam diverfitatem illarum a praesentibus. Praevides igitartantum sensationes quoad earum a praesentibus diversitatem. Ceterum per propositionem praesentem intelli itur, quomodo libertas influat in sensationest id quod in Moralibus utilitate sua ma destituitus, ubi doceri debet, quando oc in quantum nobis imputari possint I a sen
83쪽
sensationes nostrae , consequenter&alia quae ab iis pendent . Patebit vero suo Ioeo negIectis principiis, quae in se spectata contemnenda videntur, non satis accurate tradi, quae suam inde decisicnem expectant. Necesse igitur fuit attentionem lectoris ad ea excitari.
Si ex decreto anisue situm eo oris non mutes, sensationum praepibarum gra- tu, nec alio quocunque modo impediat, ne sensibile aliquod in organum senserium agat sensationes, quarum gratia hoc non secis , denuo a Gertate an mae pendent. Si ex decreto animae situm corporis non mutes ob sensati nes praevisas, hoc est, quas te jam habiturum praevides, si eundem co serves , perinde omnino est, ac si ex animae decreto ob perceptiones praevisas eundem mutares, cum in utroque casu situm corporis decernas ut certa quaedam sensibilia percipias. Enimvero si ex decreto animae ob sensationes praevisas situs corporis mutatur, sensationes pendent a libertate animae i. Is I . Ergo ab eadem quoque pendent, si ex decreto animae situs corporis non mutetur sensationum praevisarum gratia.
Quodsi non impedias, cum posses, quo minus sensibile in organum sensorium agat; perinde omnino est ac si ob sensationem praevisam situm
corporis ex decreto animae non mutes, cum in utroque casu aliquid non
facias, ut sensibile aliquod percipias. Enimvero si ex deereto animae ob sensationem praevisam situm corporis non mutes, ea a libertate animae pendet per demonstrata. Pendet igitur etiam a libertate animae sensatio, si cum posses, non impedias, quo minus sensibile in organum sensorium agat.
Propositis i melle tu sicilis , ratio apertar sed utilitas ejus in moralibus maxima , cuj potissimum gratia, quemadmodum ante iam monuimus, influxum libertatis animae in sei lationes, seu earum a liberis decretis animae dependentiam expendimus.
s. I 3. Siquid ex decreto animae agas eosne, uisensibile quodpiam percipias , aut quid re sino ab alus fieri iubeas; flevitisnes denuo a Merrare animae pendent. Sive enim ex decreto animae situm corporis mutes, sive aliud quid agas, ut sensibile aliquod percipias, perinde est in casu praesente cum utrobique ejusdem finis gratia a te executioni detur, quod decrevisti, scilicet ut sensibile quoddam a te percipiatur. Enimvero si ex decreto animae situs corporis mutetur, ut sensibile aliquod percipiatur ; sensatio a libertate animae pendet S. r s I. Pendet igitur etiam a libertate animae, si ex ejus
dem decreto aliud quodcunque a te fiat sensibilis percipiendi gratia. Et quoniam perinde est, sive ipsemet quid facias sensibilis percipiendi gratia, sive idem ab alio fieri jubeas, cum in utroque casu sensibile per et pias, quod idem percipere decrevisti; sensatio adhuc a libertate animae pendet, si quid eo fine ab alio fieri jubeas, ut sensibile percipere possis .
E. gr. Juhes pingi imaginem pictamque in musaeo a regione tui erigi , ut vultus erectus in eandem statim dirigatur, viso eiusdem imaginis semper pendet a libertate animae, cumactum eontinuum decreveris . similiter si oblectum sensibile applices ad organum sens sium . perceptio ejusdem a libertate animae pendet. Experientia obvia exempla plurima suppeditat, ut veluti s ate s occurrὸnt, nequi ca cumulari sit opuι.
84쪽
De Faeultate sentiendi , sive sensu. 69
Perfectio imaginis in similitudine eum re, cujus imago eri, ransissit. Imago enim repraesentare debet objectum, cujus est imago S. 8s . Nihil adeo' ' 'in imagine discerni bile occurrere debet, quod non aliquid repraesentet, .: in objecto repraesentato discerni bile, ut perinde sit sive imaginem, sive Iobjectum, quod refert, attentione tua perlustres. Quamobrem cum ominnia discerni bilia in imagine eadem sint cum omnibus discerni bilibus in objecto , cujus imago est F. 18I OMOl. , per illa autem, quae in imagine discernuntur, imago ab aliis imaginibus, & per illa, quae discernuntur in objecto, objectum ab aliis objectis divinguatur; imago objecto, quod repraesentat, similis est, ubi nihil discerni in eadem potest, quod non aliquid in objecto, quod refert, repraesentet S. I9I Ontol. . Enimvero si nihil discerni potest in imagine, quod non aliquid repraesentet in Objecto, cujus imago est; omnia imaginis ad repraesentationem alicujus, quod objecto isti inexistit, tendunt, adeoque in ipsorum varietate consensus F. so 3 Ontol. 9 , consequenter in eo consistit persectio imaginis, quod discernibilia in imagine eadem sint cum discernibilibus in objecto, cujus imago est S. so 3 Ontοι . Quare cum in eadem similitudo imaginis consistat per demonstrata , perfectio imaginis in similitudine ipsius consistit.
Apparet saei Ie sermonem nobis esse non de partiali quadam similitudine, sed de totali i in philosophia enim ex notionibus de rebus statuimus non tribuentes rei definitum , cui non competit definitio F. 3 ρ neque adeo simile fimpliciter appellatur,quod expa te tantummodo fimile est. Quando nimirum vel minimum disterentiae inter imaginem &rem, cujus imago est, assignari potest ; tamdiu quoque in sensu philosophico fimile non dicetur simpliciter, sed eum debita restrictione. Non igitur est, quod exeipias, praeter similitudinem occurrere alia, quae ad persectionem imaginis pertineant & peritiam artificis arguanti absque enim his non dabitur similitudo omnimoda, etsi iis Leus esse possit absque omni fimilitudine eum suo individuo, quod repraesentare debet, veluti quando imago quaedam hominis pulcherrima quidem atque affabre picta, ne minimum tamen similitudinis habere dicitur. Erit enim imago persem pulchri homiais, etsi persecta dici non iussit imago Petri. Non piget talia prolixius moneri, propterea quod in similibus usui esse possit.
Quoniam ideae sensuales imagines sunt g. 86ὶ; ipsarum quoque perfe- Perfectis in similitudine cum sensibilibus consistit g. is . His idea-
Unde ad sensuales ideas applicari poterat tota demonstratio propositionis praesentis, nisi μm se consultius duxissemus in genere demonstrari persectionem imaginis, veluti ad removendam solitum. Ob ectionem, cuius in notis mentionem injecimus 3. 114λ.
Qioniam ideae sensuales sunt similes objecto , quod repraesentant Ideae S. 912; ideae sensuales perfectaesunt. sensualis
Ex accidente tamen est, quod una earum fit persectior altera , quatenus similitudo om sint nunc magis patet, nunc latet. Qi mobrem differentiam persectionis accuratius ut seru- pem temur coavenit. ctae.
85쪽
I. IIT.&miseudo idearum sensualium patens dicitur, quam anima agnoscit: e contrario latentem appellamus, quam non agnoscit, seu, quae quidem adest, non tamen apparet.
Diri hane similitudinis differentiam in ideis sensualibus , ex iis liquet, quae de diffrirentia idearum sensualium distinctarum de confutarum demonstrantur , ut adeo eam exemplis illustrati non sit opus, praesertim cum non intelligamur, nisi demonstrationibus istis perceptis, communi prae:udicio adversus Veritatem vulgo praevalente, quippe quod simi quid tribuit rebus, quatenus vi perceptionum confusarum apparet, testibus coloribus ac saporibus. Non piget talia hinc mde annotari, quae ad hoc iaciunt, ut methodi omnem rationem intimius perspicias eamque ipso usu reddM locupletiorem, ne multitudine regularum initio obruaris: id quod magis nocet, quam prodest, quemadmodum satis experiuntur, qui Λlgebram alia lege addiscunt, quam nos in Elementis nostris Matheseos tenemus Hue enim aemum quadrat illud sex cH longum iter esse per praecepta, breve per exempla , si nimirum in exemplis admonemur praeceptorum , ut horum idea exemplaris animo in generetur, quo lacilius in posterum subeat exemplum praeceptorum vicem.
Ideissensualdas ines lytudo patens, quatenasseu Uinuae. Quatenus enim ideae sensuales distinctae sunt, eatenus figuras, magnitudines ac motus in iis, quae percipimus, distinguimus S. 93 . Ideae vero sensuales propterea similes sunt sensibilibus, quod figuras, magnitudines, situs ac motus repraesentent I. 9 I. 919. Gare eatenus similitudinem idearum sensualium eum sensibilibus agnoscimus, quatenus distinctae sunt. Id eis adeo sensualibus inest similitudo patens, quatenus sunt distinctae L 137
Coastat jam dari in ideis sensualibus similitudinem patentem cum sensibilibus. S. I s.
Id is sensaalitas iaest simiotuis latens, quatenus sunt confusae. Quaten uxenim ideae sensuales confusae sunt, eatenus figuras, magnitudines, situs ac motus sensibili inexistentes non distinguimus S. 94 . Quamobrem eum ideae sensuales propterea similes sint sensibilibus, quod figuras, magnitudines, situs ac motus sensibili inexislantes repraesentent f S. I. 92 ὶ; i larum similitudinem cum sensibilibus non agnoscimus, quatenus confusae sunt. Similitudo igi tur, quae ipsis inest, cum sensibili latens est , qu tenus confusae sunt S. I 79.
Id in sensuales distinctae perfectisera sunt confusis. Idearum enim sensualium perfectio consistit in similitudine cum sensibilibus car. Is s , adeoque tanto censendae sunt persectiores, quanto magis apparet earum cum sensibilibus similitudo, seu quanto facilius agnoscitur, consequenter quo magis patens est S. is 7 . Unde persectiores quoque sunt ideae sensuales, quibus similitudo patens inest, quam quibus latens inhaeret f. citc . Quam inobrem cum iisdem insit similitudo patens, quatenus sunt distinctae s. i 1 82 , latens vero inhaereat similitudo, quatenus consulam ideae sensuales distinctae perstetiores sunt confusis.
86쪽
D. Facultate sentiems, sue sensu. 7r
sane si quis distincte visu percipit arborem, ut radices a trunco, truncum Ermis, ramos a surculis, sarculum a soliis, solia a gemmis visu distinguat a ejus idea perse,ior es quam alterius , qui uno obtutu totam comprehendit arborem nihil earum partium, quae a se invicem differunt , discernens. Similiter qui distincte percipit visu folium, ut masculum a ramulis inde per substantiam folii utrinque dispersis, surculos in rete quasi explieatos aramulis, substantiam utriculosam ab istis sureulis , figuram denique perimetri & rationem longituainis ad latitudinem distinguat; ejus idea perlichior est, quam alterius, qui uno obtutu complexus totum Aliam nihil eorum discernit. persectior quoque est figurae idea, quam coloris aut saporis aliculus: etenim ea, quae insunt GIecto colorato vel sapido intuendo ideam non distinguimus. sed eius evolutione demum colligimus, quemadmodum ex Physica intelligitur.
Seses eo perfecti est, quo magis AEI He res rem sentat . Sensuum enim ere repraesentare sensibilia car. 67. a Potas. empir.9, seu producere sensus ideas sensuales g. ys Puchon empiri . Eorum adeo perfectio cum aestimanda sit ex persectione idearum, quas producunt . tanto sensus aliquis erit perfectior, quo perfectiores sunt idear sensuales , quae ab eodem producuntur. Quamobrem cum ideae sensuales distinctae sint confusis perfectiores c S. I 6o ; tanto sensus erit persectior, quo ideae ab eodem pendemtes fuerint magis distinctae, consequenter quo magis distincte sensibilia re. praesentat S. 67.2 NycML empir. P.
Perfectionem sensuum aestimamus ex effectur id quod ab eo, quod alias obtinet, alienum non est. Sane persectionem horologii ex effectu, exacto scilicet motu indicis t-. 3o3OMat. , & persectionem orsanorum corporis humani ab eorum usu aestimamus. Facile etiam demonstrati potest seruus perfectionem, ac in genere causae emientist ad cujus instar sensus hie consideratura ex persectione effectus aestimari debere . Causa enim emiens, qua talis , tota ad effectum producendum tendit . veluti sensus ad productionem idearum sensualium . ino persectior itaque effectus, eo magis determinationes singulae , quibus in ere causae constituitur. inter se consentiunt oιο-ι. , consequenter tanto & ipsa
causa persectior I. cis. S. I 62.
Musus semperfera vi us est: tactu perfectior mulitus, quoad Uum Missi ονἀnarium: gustus oe olfactin imperfectisti ceteris. Non alius sensus plura quoad distincte percipit quam visus: id quod unicuique per seipsum exploratum perfe-
est, modo animum ad ideas sensuales, quas habet & quarum recordatur, advertere easque inter se conferre voluerit. Quoniam itaque sensus unus ceteris perfectior est, quo magis distincte res repraesentat car. 16I ); visus omnino sensuum omnium perfectissimus. Auditu non modo diversitatem sonorum distinguimus, quatenus eos clare, sed confuse percipimus; verum etiam vocum & sermonis distinctas habemus perceptiones, nec non concentuum musicorum: id quod denuo obvia experientia unicuique m nisestum est. Qualitates tactiles ut plurimum confuse, figuras tamen ta
ctu distincte percipimus: vix vero aliud quid occurrit, quod aliter quam confuse percipiat, nisi situm de motus quosdam adhue excipias magnitudinumque nonnullarum rationem: id quod tamen dissicilius succedit quam in viris, nec ubi vis, ubi visui idem licet, tactui permissum, ut adeo usus ejus indisti actis perceptionibus non esse soleatntu visus vicarius . Gustus& olf
87쪽
& olfactus sapo es atque odores nonnisi confuse percipiunt. Quae omnia denuo per experientiam explorata sunt. Auditus igitur, & tactus' de praerogativa persectionis inter se contendere poterant, si vicarium visus usum spectes, quem habet tactus; ast auditus tactu perfectior quoad uium ordinarium. Gustus vero & olfactus sensuum omnium imperfe
Quae de tactu a nobis dicuntur mirifice illustrantur exemplo artificis cujusdam coeci, i quod commemorat de Piles in Cursu picturae Gallice conscripto p. . Etenim is solo tactu distinctam sibi acquisivit faciei ideam & ex cera efformavit imaginem eidem simillimam, qualem non perficere potest qui visu pollet, nisi qui sit simul artis suae peritissimus. Cepie
eius rei experimentum Dux Br citani, qui in cella profunda contra omnem accessum luminis optime munita imaginem suam fieri curavit, ut certissimus esset ne minimum quidem artificem visu iuvari. Fecit idem imagines statuis marmoreis caroli I. Anglorum Regis, de inbarii VHI. Pontificis maximi simillimas. Vicarium visus usum, quem habet tactus &quo talia praeitari non impossibile, breviter explicat Thummigius nostras usus principiis in Tentaminibus explicandi phaenomena naturae singularia Gerinanico idiomate edita Tom. I. n.'
II. 3 seqq. p. 39. & seqq. Lubet tamen lito dare eundem explicatiorem nostro more.
S. I 63. D 'ς digitum iuxta ductum allauius lineae promoveamus ; ideam nanc scimur , o quatenus in recta directio di iti constanter eadem manet, in curvaisa continuo mutatur I reditae a curva disserentia d in te percipitur: quatenus v quiram ro repetito saepius eodem digiti motu iuxta ductum lineae etinim deinceps libererm'. repetere potes, claram, etsi confusam habes lineae cujusdam curvae in sterioideam. Dum cxtremo digiti tangis lineae cujusdam extremum, quamdiu digitus quiescit, puncti notionem acquiris cogitatione continuo mi- inuendo contactum, donec torsitudinis ac latitudinis expers intelligatur, utpote cujus in motu progressivo nulla habetur ratio. Eadem adeo idea puncti nascitura tactu, quae a visu S. 6.9 Geom. , nec absimili modo utrobique pendet distincta ejus notio a notione lineae g. 12. 13 Geom. .
Dum extremum digiti, quo lineam tangis, continuo promovetur, tactu
utique experiris describi lineam motu puncti continuo ab uno extremo us- lque ad alterum, sicque distinctam nancisceris lineae notionem, qualem
ex praxi desumunt qui visu pollent beneficio idear confusae visui debitae li
neam in charta ductam agnoscentes sy. Io. I a Geom. P. Similiter dum juxta lineam rectam promovetur digitus non mutata directione, juxta ductum vero lineae curvae mutata continuo directione, in eas incidimus beneficio tactus notiones lineae rectae & curvae, quas denuo ex praxi desumunt, qui, quae aliquo ductu describitur, lineam ope idearum conius, rum, quas visui debent, agnoscunt atque distinguunt S.I9-Jam quod is , qui ductum alicujus curvae tactu aliquoties vel aliquandiu percepit , eandem sine aberratione assignabili imitari possit, experientia docemur: quod vero idem facere non posset, nisi aliquam illius ductus haberet ideam eamque claram , etsi confusam, ex ipsa notione ideae clarae intelligitur cf. 3 r'Fb. empir. . Patet adeo veritas propositionis quoad singulas ejus partes.
88쪽
De Facultate sentiendi, sive sensu. 7 3
Quilibet, quae diximus, propria experientia addiscere potest, quamvis attentione opus sit. ne ideas. quas visui debemus, in lineas simul intuentes. vel saltem vi imaginationis easdem nobis repraesentantes, cum iis, quae a tactu pendent, confundamus: utut enim utroque sensu ad easdem notiones distinctas perveniatur, confusae tamen non prorsus eaedem sunt, imo nil impedit, quo minus aliquo in casu eae prorsus diversae sint, propterea quod idem obiectum non eodem modo assicit diversa organa sensoria . Et haec Iane ratio est, cur aliqua adhuc ab acutioribus notetur disparitas in modo, quo ad eandem n istinem diae nctam pervenitur utriusque sensus auxilio.
Si manus superficisi cuidam applicatur I ideam planae habemu1, quia te- Cinia αnus manus explicata vel initus exserius congruit pani , quam tami, vel qua- plana tenus manus aut digitus ita applicatus juxta eandem diremonem uiso cantactu promoveri potest: asi curvae nobis est idea, ubi neutrum succedit. Neque enim manus exporrecta vel digitus extimis congruere potest nisi superficiei planae . Contactu adeo planum a curvo optime distinguimus. Si digitus ese sies tensus juxta eandem directionem salvo contactu promoveri potest ὁ cum is sui . lineam rectam reserat, hoc ipso percipimus, lineam rectam superficiei planae ubicunque applicatam eidem congruere, seu , quod perinde est, a quovis puncto in eadem assumto ad quodvis punctum duci posse lineam rectam: quam esse notionem plani seu figurae planae constat cI. 36Geom P. Imo hine intelligitur motu lineae rectae juxta eandem directionem progredientis describi planum: id quod denuo receptis Geometrarum norioni bus consorme , quemadmodum ex definitionibus geneticis apparet, veluti cum parallelogrammum describi dicitur motu lineae rectae libi semper parallelo juxta ductum alterius rectae, quae directionem determinat not. S. ry Lu. . Quodsi superficiei datae manus exporrecta vel digitus ex se tus ira applicari nequit, ut eidem congruat, nec in eadem salvo contactu juxta eandem directionem promoveri potest; ex eo intest igitur, superficiem non esse planam, consequenter curvam, cum curva sit, quae plana non est. Tactus adeo beneficio ad easdem superficiei planae ac curvae notiones distinctas pervenitur, quae sunt Geometris.
Per proposita em praesentem patet, quomodo superficies plana distinguatne a curva. Enimvero Cum , quae curva est superficies , vel convexa sit, νel concava a docendum erit ulterius, quomodo concavum, a convexo dignoscat tactus. Et quia curvedo non unica est. -
έed infinite varia; dispiciendum quoque, quantum ad species curvedinis a se invicem separandas prosit lac M.
Si manan contractae vel aegiti incurvati interire superficies corporis superficies Tactum ruit; ideam superficiei conexae habemus et quodp id feri non pint,superficiem ρ ρ ρ
tamen curvam esse tanget', ideam superficiei concavae habemus, quae nobis etiam est, ubi condiexam digiti superficiem in hunem artiolo stiperficiei congruentem percipimus, quam tangimus, salva congruentia buc illucve moveri pose expe- seatur. rimur. Si manus vel digitus incurvatur, superficies interior concava est. Quod si ergo congruit superficiei corporis , concavum quoddam cidem
congruere palam est. Quamobrem cum convexum sit, cui congruit con-
89쪽
eavum, dum manus contracta vel digitus ineurvatus ita applicatur superficiei corporis dati, ut eidem congruat , ideam convexitatis nobis esse debere palam est xsi . Quod si digitus incurvatus vel manus contracta superficiei corporis ita applicari non possit, ut eidem congruat; convexa non eris per demonstrata. Erit igitur aut plana, aut concava. Quamobrem ex eo, quod planam non esse constet S.I6 γ&quod convexa non esse immligatur, concavam esse liquet. Est adeo nobis idea superficiei concavae, dum digitum incurvatum aut manum contractam ita superficiei, quam planam non esse jam constat, applicari non posse experimur, ut eidem congruat. Enimvero quoniam concavum esse intelligitur, quod convexo eo gruit, quemadmodum vidimus paulo ante ἔ ex eo, quod extremum digiti applicatum superficiei cuidam eidem congruat dc salva congruentia hue il- hic ve libere moveri possit, intelligitur concavam esse superficiem.
Non uno modo tactus unum idemque diiseertiit, secus ac iii visu , eum visibile non nisi uno modo assiciat oculum i ab eodem autem sensibili, qua tali, tactus non uno modo assici possit. Quodsi ad notiones distinctas deveniendum, non omnes ideae, quae tactui de eodem sensibili debentur, aequipollent, nec omnes eandem suppeditant notionem, et fi una alte ri aequilini leat notio, & una ex altera constanter demonstrabilis sit . Ceterum hinc patet, i chum inservire posse in venandis notionibus distinctis eorum, quae visui patent: id quod pertinet ad socias operas, quas sensus unus praestat alteri. Fingi enim potest inter sensus quemadmodum quidam vicariatus cs. iso ; ita etiam societas quaedam. Et utraque fictio suum admittit usum in arte inveniendi.
Convexitas major vel minor percipitur, pristi mous vel multum, vel parum coarctanda, aut iugitus vel multam, vel parum incurvandus, ut parii, quam tangit, congruat; oe quatenus digitus in superficie convexa promotus vel longius a plano quodam recedit, antequam ad iam rursus accedere datur, veIbreviori intervallo'. imo etiam ex Mersa directionu mutarione. Etenim dum manum vel digitum superficiei convexae ita applicare conamur, ut parti, quam tangimus, congruat; conscii nobis sumus, utrum manus multum, an parum sit contrahenda; digitus multum, an parum incurvandus, ut pῆrti, quam tangit, congruat. Hoc ipso itaque discernimus convexitatem majorem atque minorem, utpote differentiam convexitatis in duobus
corporibus claristi me percipientes I. i 83 Ontol.2. Similiter si digitus sui
extremo superficiem convexam tangit & continuo contactu in eadem promovetur , & planum quoddam imaginamur horizontale vel verticale pro diverso corporis situ transiens per contactum digiti primum applicati ad convexum; conscii nobis sumus ad motum digiti in superficie convexa incedentis attenti, utrum longo intervallo ab eadem recedat, an parvo, antequam iterum ad idem accedat. Hoc ergo animadvertentes ut ante discernimus diversitatem convexitatis. Imo cum pro diversitate convexitatis
diversimode quoque mutetur directio digiti in superficie incedentis, hujus
ipsius diversitatis nobis conscii diversitatem convexitatis percipimus ex eadem ratione, quam in duobus casibus praecedentibus allegavimus.
90쪽
De Facultate sentiendi, sue Sensu. 73
Ab attentione ad diversitatem incurvationis digiti . recessus a plano & aeeessus ad idem atque mutationis directionis pendet claritas perceptionis. Mainobrem cum attentionis gradus exrcitatione comparentur I. 148 3 claritas perceptionum in tactu ab eruitatione pendet, quae in visu naturalis est. Inde est, quod qui visu pollent, tactus usum non iaciant, quem habere potest, etsi subinde visui suppetias terre valetet, siquidem eundem in potet ate haberemus.
Concavitas maθον vel minor percipitur, prout Agitu3 m Iope te conea promotus celeri vel lento gradia directionem mutat. Quoniam major est concavitas, si concavum magis declinat a plano tangente; minor vero, si minus; ista autem declinatio a mutatione directionis pendet: ideo pro diversa concavitate diversa quoque est mutatio directionis mobilis in superficie concava incedentis. Quamobrem cum digitus in superficie concava promotus directionem continuo mutare cogatur, & quidem diversa rati ne pro diversa superficiei concavitate, illius autem mutationis nobis conscii simus; ex ea utique diversam eoncavitatis rationem percipimus.
Quae de diversitate convexitatis & eoneavitatis per mutationem directionis digiti in s perficie coavexa vel cava incedentis .iximus; ea unusquisque experiri potest. u Vero1deae ipsi non fuerint satis clarae; tationem repetat ad articulum praecedentem Inculcatam.
S. I 68. Ideam anguli rectisnet tactus beneficio habemus, quatenus initum duxta eandem directionem promoventes, contactum exspirare percipimus subito, Sirectionem mutaturi, Muidem eandem continuare voluerimus. Dum enim digi tum secundum eandem directionem promovemus salvo contactu , lineam rectam ex magnoscimus aL- , cumque contactus in motu progressivo exspirat, Iineam rectam ibidem terminari nobis conscii sumus. Enimvero dum subito mutata directione contactu salvo secundum eandem directionem digitus denuo promoveri potest; aliam rectam agnoscimus S.cit. , cum priore in uno puncto concurrentem, non tamen cum eadem coincidentem. Eandem adeo anguli notionem tactus beneficio habemus, quae Geometris est S. I Geom. .
Q 6 erus uηum anguli fuerit latitudini ανγνὰ nostri parallelum deam
anuli recti habemus, quatentis iugitum juxta duritum alterius cruris promotum nec in dextram magis, quam in sinistram inclinare ex situ brachii respectu comporis digηοficimus. As anguli acuti habemus ideam, quatenus digitus juxta crus ulterum promotus versus sinistram excurrit, vel dum digitus promovetur, bra- btum nos modo extenditur, serum etiam simul ad corpus accedit. Anguli deinnique obtusi idea nobis est, quatenus digitus juxta crus alterum promotus insurdexteram excurrit, vel dum digitus promovetur, brachium non tantummodo ex tenditur, verum etiam simul a corpore nostro recedit. Etenim si crus unum a
guli fuerit latitudini corporis parallelum, crus alterum ad idem perpendiculare etiam ad hane perpendiculare esse debet c9. a 3o Gmn. . Qua obrem cum idem in neutram partem inclinetur S. 79 ω . , α cum Κ a altero