장음표시 사용
91쪽
altero crure rectum esciat g. 78 anguli recti ideam habemus, dum
digitum juxta crus alterum promotum ita excurrere nobis conscii sumus, ut neque in dextram, neque in sinistram inclinetur, seu versus neutram partem excurrat. Digitum autem recta excurrere nobis conscii sumus , dum brachium digito excurrente tantummodo extendi, non vero una ad corpus accedere vel ab eodem recedere observamus. Atque hoc pacto angulum rectum agnoscimus & ab aliis distinguimus, consequenter claram ejus g. 3I K ML empr. 9, imo& distinctam habemus ideam, ubi modum alteri exponere valemus, quomodo eum a ceteris distinguamus S. 38 ris ML empir. ).Lim vero si angulus fuerit acutus, crus aIterum intra crura anguli reis chi cadit S.-Geom. . Quamobrem ubi crus commune suerit latitudini corporis parallelum ἱ digitus juxta alterius ductum promoveri nequit, uin brachium, dum extenditur, una ad corpus accedat, & digitus verus sinistram excurrat. Angulum adeo acutum agnoscimus & a ceteris distinguimus tactus beneficio. Atque adeo patet ut ante nos ideam claram, imo prorsus distinctam anguli acuti habere tactui debitam. Denique si angulus fuerit obtusus, crus alterum ultra eius recti versum dextram cadit, si crus commune anguli recti atque obtusi fuerit latitudini
eorporis parallelum S. 66 Ge . . Quamobrem digitus juxta ductum
cruris obtusi, quod cum recto commune non habet, teu quod extra eum cadit, excurrere nequit, nisi brachium, dum extenditur, una a corpore recedit. Hubus igitur digiti ac brachii molns nobis conscii angulum o tu sum agnoscimus, eumque a ceteris distinguimus. Atque adeo patet de nuo ut ante nos ideam claram, imo prorsus distinctam anguli obtufi habere, quam tactui acceptam ferimus.
Unum alterumque notandum est circa pmpositionem praesentem, tum ut quaedam rectius intelligantur , tum ne nonnulla male intellecta in perversum sensum drahantur. Priamum itaque notandum est, non exactum requiri latitudinis corporis 3e cruris unius anguli parallelismum, sed sincere ut hoc eum illa ad parallelismum quodammodo accedat. Im non opus est hoc parallelismo, sed eundem facilitatis tantummodo gratia supponi tenendum rorro est , propterea quod plerumque oblectum tangibile ante nos constituimus, , duris idem tansere decrevimus, vel ante idem consistimus, ubi objectum loco suo dimoveri nequit vel id dimovere nolumus . Etenim qualemcunque erus singuΝ unum situm habuerit ad corpus, motu brachii constanter digno cetur angulus rectus ab obliquo & acutuν ab obtuso: id quod lite uberius exponendum esse non exiuimamus, cum levi attentione opus sit, ut dixersitatem motus visui obviam observemus. Denique probe considerandum, quae nc his in visum iaci ted incurrunt, ea quoque ista attentione mentis non minus facile d gn sci, ubi exercitatio accesserit . Absit adeo ut ineaercitatus a se ad probe exercitaturn a
Quoniam angulus rectus ab obliquis, obliquorum unus veluti acutus ab altero nempe obtuso distinguitur motu brachii, quatenus idem , dum
digito excurrente extenditur, vel ad corpus accedit, vel ab eodem rece- .
92쪽
De Facultate sentiendi , sive Sensu. 77
possibiles non sunt, quod per se intelligitur; ipse tactu turice nonnisi tres modo ta- angulorum species, scinet recti, acuti ct obtusii Mibiles sunt. ctu di-
-odsi talicias tactus beneficio non eodem modo distingui angulos, quo visu distin- Enosca-guuntur, neque adeo easdem nobis acquiri notiones distinctas, quae in Geometria loeum tur habent, quemadmodum paulo ante in aliis quibusdam notionibus obtinere ostendimus a notes velim haud quaquam opus esse, ut ideae, quae tactui respondent, eaedem sint cum iis, quas visui acceptas serimus, quamvis idem nobis obiectum exhibeant: imo id ne quidem neri posse, cum idem sensibile in tactum aliter quam in visum agat, prout i ex anterim ribus satis superque manifestum. Hoc tamen non ias ante ex assumtis, quae tactus nobis suppeditat, lege demonstrationis colliguntur, quae in Geometria sumuntur, veluti quod rectus sit anguius, cui deinceps positus aequalis est s. 6s Grem. , de quod acutus sit recto minor, obtusus recto maior is. 66 Gram. : id quod demonstrandi habitu 4nstructus expe. riti facile poterit.
Quoniam ex angulo recto agnoscitur, lineam unam esse ad alteram Silus li- perpendicularem, ex obliquo vero, quod sit obliqua S. 78. 8o Geom. 9, παμψη anguli autem recti & obliqui tactu a se invicem distinguuntur S. 369b, . rarita quoque sim tinius lineae ad alteram iuignoscitur, utram scilicet una ad alteram fit perpendi laris, an vero obliqua.
Nimirum situs lineae unius ad alteram & angulus eum sint connex λ , ςQdςm m0do Naς' diem,us.ficio tactus dignoscuntur, atque unum ex altero colligitur.
Ita Multa discernimus a Spimilitas, se qua talia tangibilia sunt, stu in SimiIta
tactum agunt. Similia enim habent ea , quae ipsis insunt, communia S. quaηιμ 39s Oorol. . Quamobrem cum intactum agant, quatenus similia sunt per ἔμβη se G. & qua tangibilia instar eausae, mutatio vero organo illata instar c - 'effectus considerari debeat 8 Ontis , eademque posita actione causae essicientis idem effectus ponatur S. 898 Ontes J ; ab utroque tangibili impressa species eadem est S. IIa , idea quoque materialis eidem respondens S. II 3ὶ, consequenter&sensualis eadem esse debet S. II 8 . Tactu igitur discernimus similia a dissimilibus.
E. gr. Ponamus sedilia retro inclinari, manu ad partem superiorem applicata; idea tibi erit prorsus diversa ab idea rei cuiuscunque alterius , quae simili modo inclinatur ue eadem vero erit, quatenus eadem manus applicatione facta, quodcunque eorum retro inclines. Quamobrem beneficio huius ipsius ideae sedilia esse agnosces , adeoque entia similia , quae tangis . Similiter tactu discernimus prunum a fructu alio arboris, atquc eatenus tactus beneficio agnoscimus tangibilia esse entia similia.
Quoniam species similitudine individuorum, genera similitudine spe- Generaeierum, adeoque de ipsa similitudine, quae individuis inest sy. 233. 234 or θς- OHOL , constituuntur, tactus vero similitudinem dignoscere valet I. I 729 fi tactu distinguimus similitudinem, quae ad genus aliquod, vel speciem aliquam determinandam sincit, eius quoque beneficio Q stimus, ad quodaam genui, ad quamnam speciem individuum aliquodsit referendum.
Si exere itium accedat, tactu hae in eane plura praestare valet , quam credideris. Posse vero eundem quoque absque exercitatione plurimum praestare , exempla obvia
93쪽
Tactus beneficio numerare res possumu=, quarum νυν seu steriem tactιν distinguimus. Etenim tactus beneficio individua ad idem genus , vel ad eandem speciem referenda discernere licet S. I 73 , atque eatenus intelliguntur unitates eaedem S. III. 332 ctoria. - Quamobrem cum continua unitatis additione fiat numerat lo S. 339 ut . I; tactus quoque beneficio rex numerare valemus, quarum g ea u& vel speciem tacta distinguere valemus ia ne nimirum multitudinem prunorum- Quoniam ipsis tacta distemis prunum a re quacunque alias a73 unum prunum post alterum de multitudine auserendo & imalium locum transferendo numerum eorum inire licet di id quoa adeo obvium est, ut sine contemptu vix proseratur iar 7 DSi distum iuxta diatam Me jus hune pro movemus eudemeeseritate ; duras ne motus magniludinem ejus aes aulicet. Subinde quoque eadem p. pando ianotescit , Nisi mauo capimuro Etenim si digitus juxta ductum alicujus lineae eadem celeritate promovetur linea ista est spatium motis aequabili descriptum, adeoque ut tempus cf. 3 r Mecban I - Quamobrem cum temporis ideam habeamus , dum ad durationem motus attenti sumus g. 378. 574 OmM. ; ex eadem quoque magnitudinem lineae aesti. mare licet. Quod etiam palpando aesti memus magnitudinem , quatenus manus suis perficiei corporis congruit vel integrae, vel parii cuidam ita ut salva congruentia promoveri possit neminem fugito Imo in vulus notum est se e rum , quae manu capi ac teneri possunt, magnitudinem aestimari ex eo , quantum cavitatem manus impleanr,. Vel suprae eam emineanro
Tacemus modos alios, quibus ad mensiarandas res utimur dc quae ipsis mensuris inusniendis ansam dedere , quippe constat veteres mensuras longitudinis ex corpore humano desumsisse, unde hodienum superiunt pedis ac d igith nomen i . xs, Griins. . Nostrum enim jam non est exponere usum tactus in rebus metiendis 3 sed sufficio ostendisse, quomodo nobis magnitudinis possit ege idea & quod eidem insint. unde magnitudinum ratio intelligFdistincte possit. Ceterum exercitatione Opus est, antequam digitum eadem celeritatae promovere possis, ita ut eadem quoque retineatur celeritas in diversis motibus. Celeritas periae pitur, ubi attentionem in eadem defigere didiceris . Atque huc redivexercitium alterum ut attentione reddatur clara idea celeritatis s F. 237 HIebοι. empiri , quo diversae celeritates distingui possint fg 3I empiria. Curi vero haec attenuio ma or sit in curuir,. quam in i iis, qui visu pollent, ex natura in ginationis ostendendum .
Tactu aesternere licet figuras planas rectilineas, ea vilineas ct mixtinearia Etenim tactu dignoscimus planitiem S. I 64 , lineas redias S. I 63 , earum magnitudinem S. I 7s P, angulos eorumque species S.I68. I 691. Taetus igitur beneficio constare potest, figuram aliquam esse planam , tot lineis rectis vel aequalibus, vel inaequalibus terminatam, quae hisce angulis inter se junguntur. Quamobrem cum ad discernendas figuras planas re
94쪽
De Faeultate sentiendi, sive sensu.
S. 37 de seqq. Gm , quin figurae rectilineae omnes tactu discerni possint, di quin hoc sensu duce , etiamsi visu quis destituatur, ad easdem earundem
notiones pervenire possit, quae Geometris dantur, dubitandum non est. Enim vero tactu non mimis. F neas curvas dita guimus, quam rectas S. r63 3. Quamobrem cum planae figurae curvilineae perimeter linea curva terminetur, tactus quoque eas a rectitaneis distinguere valet.
Quia denique perimeter figurae planae mixtilineae ex lineis rectis & cum
vis, partim convexis, Partim concavis componitur, tactus autem non modo curvum a rectos f. I 632, Verum etiam concavum a convexo distin-
fuit S. cit. ; ideo tactus quoque suffcit figuris mixti lineis a rectilineis curvilineis distinguendis.
Non progredimur ulterius in explicando tactus usu, quem habere potest in discemendis ita, quae ad figuras de magnitudinem situmque partium ad se invicem spectant. Nec nostrum iam est tradere Geometriam eoecorum, qualis ex ipsorum ideis deducitur, vel qualem eos docere licet. Susticit in his contineri principia, unde talia deduci possunt. modo simul aexpendantur, quae ab imaginationis matura pendent quoad diversitatem idearum. Raa sunt caecis vel natura talibus, vel casu quodam infelici in hoc malum prolapsis.
Innurbes magnitia rubus discernendis ustactus as Uuociaikη istem oculi variabo, seia multo miσον es re telatiores Iactus, quam oculi visus. Oculus pr.eroga-ςnim visu comprehendit, quae procul a nobis absunt, eorumque figuras /iVμρ σδε magnitudines distinguite ast tactus tantummodo in iis terminatur, quae ipsi adeo propinqua sunt, ut tangi possint, nec mole sua eXcedunt magnitudinem , ad quam brachium extensum digitum, Vel manum admovere valet. Praeterea quaedam adeo minuta sunt, ut in vicinia visu quidem discernan rur, tactu tamen commode discerni nequeant, veluti quae sp ctant ad structuram folii cujusdam, praesertim floris, quatenus ea in visum incurrit citra anatomiae opem. Unde patet numerum sensibilium multo esse majorem, quae visu, quam quae tactu dignoscuntur, utut tantummodo rationem Agurae ac magnitudiuis situsque partium habeas: imo plures quoque esse casus, in quibus objectum tactu discernibile visui patet, quam in quibus tactui obvium est. Praeterea visus uno obtutu multa comprehendit & mira celeritate ea, quae distingui possunt, perlustrat: ast cum ra-etus pleraque peragat motu digiti vel manus, & insueta requiratur attentio ad eundem motum, ut ungulis distinguendis sufficiat idea eidem respondens, quemadmodum ex iis omnibus manifestum est, quae de usu
tactus in dignoscend is lineis, figuris & magnitudinibus dicta sunt si 163
Sseqq.&I. I s)ὲ tactus nonni si longo tempore expedit, quod visu vel momento absolvitur minimo. Atque adeo patet in figuris & magnitudinibus discernendis usum tactus esse multo minorem, & restrictiorem,
Et si adeo tactus visus vicarius esse possit, eidem tamen aequiparandus non est. Quamobrem ratum manet quod in superioribus de praestantia selisus unius prae altato evicla
95쪽
s. I 78. PHamasemata animae sunt repraesemationes compositi in sim ei. Phanta Lmata enim sunt ideae ab imaginatione productae S. 93 Psecb. empla. . Denuo autem producit imaginatio ideas rerum ante sensu percepi rum S. io Posses. empir. , Vel quales nobis erant, cum res 1ensu perinciperemus S. cit. , vel quatenus phantasmatum priorum divisione ac compositione prodeunt S.I44. Hs empiro. Enimvero ideae sensuales omnes t unt repraesentationes compositi in simplici g. 8 3 γ. Quamobrem etiam phantalmata, quae non sunt nisi ideae sensuales reproductae,& consequenter etiam ea, quae per illorum divisionem ac compositionem prodeunt S.I39.r a Pocbole in , repraesentationes compositi in sim-pi ici esse debent. - . . . . v I t- Phantasmatum cum ideis sensualibias similitudinem atque identitatem abunde satis loduitur experientia. Nihil sensu percipimus, quod composivum non sit: nihil vero etiam unduam im stinamur, nisi quod sit compositum. Anima ver' simplex est & ideae rerum sensibilium, quae eaedem sunt cum imaSinabilibus, sunt imagines, quae in ipsa, adeoqueente simplici existunt . S. I 79. , . t
Dum imaginamur, compostum aliquod absens in simplici repraesentatur. Dum enim quid imaginamur, perceptionem rei sensibilis absentis producimus S. ρα Pocri empiri . Sed dum quid imaginamur, phantasma producimus c*. 93 PBAEM. empir. 2, adeoque compositum aliquod in simplici repraesentatur 6.i78 . Quamobrem dum quid imaginamur, compositum aliquod absens in simplici repraesentatur.
Atque adeo patet differentia, quae inter ideas sensuales & phantasmata intercedit. Ideae sensuales exhibent res compositas praesentes, phantasmata vero absentes. g. I 8 .
Phantasmata sunt imagines. Sunt enim repraesentationes com ositi g. 1783. Ast quaelibet compositi repraesentatio imago est S. 839. Ergo
ines c g. 6 . Et sane nemo non multo lubentius concedit phantasmata esse imagines, eas sensuales. vuleus enim idearum sensualium existentiam ignorat, eum non intelli insat onomodo res praesentes sensu Percipiamus. Enimvero vulgus quoque quae t linamur, praesentia non esse, ades ue facile largitur nobis cum imaginibus tantummodesse negotium, dum quaedam imaginamur.
Phantasmata rerum praeteritarumsunt repraesentationes statuum mundi praeteritorum. Dum enim phantasma rei cujusdam praeteritae producitur, perceptio quaedam totalis producitur, quam antea habuimus, cum res ista una cum Disit: Ora le
96쪽
De Imaginatione es Memoria. 8 ialiis tune praesentibus in organa sensoria ageret . . ro 4 ridiciat empir. 9.
Enimvero quae in mundo continuo mutantur, statum mundi absolvunt s. 7os Ontol. . Quamobrem cum praeterita in mutabilium numero sint S. s 84. 20o Onto P ; status mundi praeteriti iisdem continentur. Phantasmata igitur rerum praeteritarum sunt repraesentationes statuum mmdi praeteritorum.
Exempla pmpositionem praesentem clarissime illustrant. Fac tibi obvium fieri hominem , quem praeterita die dominica vidisti in templo. Illico tibi iste sistit idea templi in terioris una cum aliis hominibus, qui tunc adsuerunt, vel multitudine hominum, ubi nemo eorum tibi fuerit notus, via tuam saltem attentionem in nullum convertisti, cum intemplo praesens esses. Praeteriit dies dominica, praeteriit hora, qua in aede sacra conveniebant loci incolae custus divini gratia. Conventus ille desiit, nec homo , quem ibi vidisti , ibidem amplius est. Nec sunt ibidem homines ceteri, qui tunc una erant in templo. Imo ipsemet nunc in templo non es, sed plures ante dies iam ex eodem abiisti. Quod igitur tibi repraesentas, non ad praesentem pertinet mundi statum; sed ad praeteritum. Aliquem adeo statum mundi praeteritum aut, si hoc nimis confidenter tibi dictum videatur, aliquid status praeteriti mundi tibi repraesentas. Atque idem eodem modo in alio quocunque catu sese habere intelliges, modo ad ideas rerum, quas antea sensu perceperas, nunc vi imaginationis reproductas , eodem modo animum advertere velis.
Singulae ideae sensuales o ptantasmata rerum praeteritarum integrum flatum universi, ad quem referuntur, involvunt. Idear enim sensuales sunt umiles objecto, quod repraesentant g. 9I , adeoque rebus in universo jam existentibus, dum percipuamur c. 6 67 PDcbol. empir. 9. Enimvero in mundo res omnes a se invicem dependent quoad existentiam c*.s8 Cosmo P. I deae igitur sensuales illam dependentiam rei, quam exhibent, a ceteris omni bus simul involvere debent. Quamobrem cum dependentia importet rati nem existentiae unius in alio I. 83I Ontol.) , adeoque ea respiciat in aliis, per quae intelligitur, cur haec in sint huic g. 36- status vero praesens uniuscujusque in hoc mundo existentis intelligatur per status praesentes ceterorum omnium una existentium S. aos. ao 6 CUML ; per ideas nostras exhiberi nequit, nisi quatenus totius universi status una exhibetur, servata quidem ea relatione, quam status praesens rei clare perceptae requirit. Quoniam vero impossibile est, ut omnes illos status a se invicem distinguamus, praesertim cum elementa sensu prorsus non percipiantur I. Io I9; eosdem quoque clare percipere nequimus cf. 3i Poctone te . , omnes adeo in unum confundimus. Id ea adeo sensualis quaecunque statum totius universi, ad quem resertur, nempe praesentem involvere debet. Phantasmata rerum praeteritarum sunt ideae vi imaginationis reproductae , quae antea sensuum beneficio in nobis extitere ar. 93. io MLempla. J, adeoque eaedem cum sensualibus, quas ante habuimus I. Pocrin empir. , si gradum claritatis exceperis g. 96 PBcbol. empiri P . Quamobrem cum ea, quae in idea rei continentur, non pertineant ad cla
ritatem ideae , quippe non ad modum repraesentandi, sed ad id, quod filii Phebologia Rationalis . L reprae-
97쪽
repraesentatur, reserenda; id quod repraesentatur idem esse debet, conseia quenter phantasma rei praeteritae eadem involvere debet, quae involvebat idea sensualis, cum eadem res praesens sensu perciperetur. Enimvero idea sensualis involvebat statum totius universi tunc temporis praesentem per demostrata. Ergo etiam phantasma statum totius universi tune temporis praesentem involvere debet.
Non dubito fore multos, quibus paradoxa haec videbitur propositio . Enimvem hierunt, qui nexum rerum in Cosmologia evictum animo nondum satis comprehenderunt a qui phaenomena areali in ipsorum sonte entibus simplicibus seu elementis rerum materi lium reperiundo non distinisunt 3 qui denique modum, quo ideae confusae eius, quod adiparet, ex repraesentatione eorum, quae realia sunt, oriuntur, nondum satis Perspexere , nee etantiam atque naturam animae intimius inspectain sufficienter ponderarunt. Legant igitur relegantque Sc attenta mente volvant revolvantque , quae de rerum nexu integro capite s s. 1o-18 cos -ι. , de elementis corporum, & horum ex illis ortu ducibus capitibus integris M. I 76 3οι- , de natura & essentia animae s. 33 atque de sensationibus f . 13 O , idea inprimis extensionis ac continui s . roa , spatii imaginarii ro4. οε , vis inertiae s. ros γ& mollieis i s. I io dicta sunt, sumetensque temporis spatium animae concedat, sine quo notiones claritatem debitam consequi minime possunt , quae ad evidentiam ratiociniorum percipiendam requiritur: neque ullus dubito fore ut videantur amplius paradoxa, quae nunc videntur .
S. I 83. Tenden- Quoniam anima vi idearum sensualium sibi repraesentat statum mundi ria'is praesentem c I 8a , vi phantasmatum, ex iis certa lege cS. III m empir. 9 natorum, status mundi praeteritos g. I 82 ; anima non modo I rum mundi praesentem, verum etiam praeteritos repraesentare conasur, conse uenter cum vis animae nonnisi unica sit S. s7 , eaque universi reprae-entativa S. 63 ); vis universi repraesentarioa animae non modo ad repraest tandum universum quoad flatum praesentem, verum etiam ad idem repraesentam. dum quoad statur praeteritos tendit.
Explicandum vero nobis paulo distinctius est, qualis sit tendentia animae ad repraesentandum mundum quoad status praeteritos .
Ide pom Sisgulae ideae sensualis o pbantasmata rerum praeteritarum omes flatus sensuali mundi anteriores involvunt. Etenim ideae sensuales vi sensationis in anima oe psi existunt S. 9s Psychia. empi . . Quare cum anima, dum sentimus, sibi H ώἡ simplicium nautationes intrinsecas, sed in unum seriis in confusas S. 98 idea sensualis oritur ex consulione mutationum intrinis ierisei secarum, quae in elementis rerum seu substantiis simplicibus contingunt. expliea- Enimvero in omni elemento status singuli a se invicem dependent quoadt . existentiam S. I99 Cosmo P. Quamobrem cum ideae sensuales sint simi. les objecto, quod repraesentant S. 919; in iis quoque contineri debet dependentia statuum singulorum in istis elementis a se invicem quoad existentiam, quorum mutationes in unum confunduntur. Iam ista dependentia non intelligitur nisi per status omnes anteriores cs. 8 I. I 6 tot . Ideae igitur sensuali inesse debent repraesentationes omnium statuum ante riorum Dissiligod by Corale
98쪽
De Imaginatione S Memoria . 83
riorum in iisdem elementis, quorum mutationes in eadem in unum confunduntur, & quidem in unum confusae, propterea quod impossibile omnes illos status a se invicem distingui, praesertim cum elementa sensu pro sus non percipiantur S. Io I . Constat vero ideas sensuales singulas involvere statum integrum uni vetii, ad quem reseruntur S. I 8 2 . Ergo etiam omnes uni versi status eodem anteriores integros involvere debent. Phantasmata rerum praeteritarum sunt ideae vi imaginationis reprod ctae, quae antea vi sensationis in nobis extiterant S. 9 3. Io PEIUM. empiro, atque adeo ante in idearum sensualium numero fuere, consequenter eadem involvere debent, quae sensuales involvebant. Enimvero ideae sensuales involvebant omnes status mundi anteriores per de amata. Ergo etiam ἶhantasmata omnes status mundi eo tempore praeterlapsos involvere deinent, quo in numero idearum sensualium fitere.
Pr Mim haec nugis paradoxa videbitur anteriore s. illa r sed eodem modo discutiuntur nebulae, quo eas ibidem discutiendas ege monuimus. Admiranda prorsus est natura animae, quam non intime per iciunt, nisi qui perceptionum nostrarum interiorem rationem intelligunt. Ceterum hine intelligitur, quomodo Cosmoloeia, quam generalem seu transcendentalem diximus, inserviat naturae animae investigandae, simulque patet ratio, cur desectus Cosmologia obstiterit, quo minus Psychologia rationalis exculta fuerit .
Singulae ideae siensuales in tuam omnes status munia futuror, quodlibet inde rumpit antasma rei praetervae involvit onmes mundi status , qui respectu illius rei
futuri erant. Ideae enim sensuales vi sensationum in nobis existunt S. 9 PMMOmpi . . Quamobrem cum anima, dum sentit, substantiarum sim- ratio a plicium, adeoque elementorum corporum g. I 81 COMM. 2, mutationeS-kbeis intrinseras, sed in unum confusas sibi repraesentet S. 982; in ideis se rius exinsualibus continentur omnes elementorum mutationes intrinsecae, conse- phca a. quenter status eorum interni S. 7os. 7o6 Ontol. , sed in unum confusi, ut neuter ab altero distingui possit. Enimvero status elementorum internus ea lege continuo mutatur, ut praesens contineat rationem sequentis S. I97Cομα , consequenter praetens status quidpiam continet, unde intelligi tur, cur succedat futurus car. 16 Oηιοι. , ut adeo futurus insit praesenti per modum entis potentialis β. I 76 Onto j. Et quia ob continuam illam statuum sequentium ex antecedentibus nascentiam status quilibet praesens continet rationem aliquam remotam futuri eujuscunque g. r97 CU . status quilibet suturus in praesente latet per modum alicujus entis potentialis, sed diversi gradus I. t 6 Ontia. . Et quoniam clementa rerum Vi qua.dam praedita sunt I. I96 Cosmol. , qua ad mutationem status continuo tendunt S. 72s Onto Pr, singulis quoque elementi statibus inest quaedam tendentia ad omnes futuros, sed di versi gradus, quemadmodum issi status futuri per modum entis potentialis, sed diversi gradus insunt. oniam itaque ideae sensuales objecto, quia repraesentant, similes sunt fisa ;' in iis quoque status praesentes elementorum,.qui repraesentantur, suturOS
99쪽
per modum entium potentialium diversi gradus, &v rium tendentias ad eosdem di versi itidem gradus continere debent c, I9s Oates. . Enimvero singulae ideae sensuales integrum statum praesentem universi involvunt F. I 8a . Quamobrem cum in statibus praesentibus elementorum , quibus simul sumtis resultat status universi, contineantur omnes status futuri per modum entium potentialium diversi gradus, ac sumtis singulis, quae ad eundem gradum pertinent, prodeant status singuli futuri totius uni versi, quemadmodum ex iis, quae dc monstrata sunt, liquet; in idea qualibet sensuali insunt omnes status mundi futuri per modum entium potentialium di versi gradus. Et eodem modo liquet, quod iisdem quoque inesse debeant tendentiae omnes ad status futuros, sed itidem diversi gradus. Quoniam vero status praesentes elementorum in unum confundit anima, ut eosin id ea sensuali involvat, quemadmodum supra ostendimus S. I 8a , ita multo magis, quae in statibus istis insunt in unum confundere debet. a
re idea sensualis omnes status mundi futuros involvit. Phantasma quodlibet rei praeteritae est idea vi imaginationis reproducta, quae antea in numero rensualium idearum fuit sS. 93. io ridi . empir. l. Enimvero cum in numero idearum sensualium est et , status omnes futuros mundi involvebat per demonstrata. Ergo cum reproducta non
differat a primum producta nisi gradu claritatis F. 96 PDchol. empla. ,
etiam vi imaginationis reproducta omnes illos mundi status involvere debet, qui isto tempore, cum primum producta in numero idearum sensua. lium esset, adhuc futuri erant.
Atque ita tandem patet, quales sint rerum e recrearum perceptiones: id quod muIlum prodest non modo ad rerum naturalium cognitionem, quae in potestate est, diludicandam o verum etiam ad inspiciendam notionem variorum, quae animae insunt, inprimis autem ad notiones persectionum divinatum clarius percipiendas. Patebunt haec tum ex se quentibus, tum ex Theologia naturali, quae Psychologiam rationalem exequetur. Si quis vero fuerit hebetior, quam ut interiorem perceptionum nostrarum rationem perficere possit a is per nos rideat, quae de eadem dicta sunt, memores quippe illius Dimit in chiridio p. 29 . Philosophiastidi sincipere evis f S1--υ parra , quasi δεμνι- M ut deridearis νων multi te subsannem. Si quis vero infirmior fuerit, quam ut sibi persuadere possit , ab err re Vacuum esse posse dogma, quod inopinatum ipsi videtve, nee virtuti ac religioni adversum quid ideo ei se debere, quod a veritate alienum iudicetur; is per nos totam istam perceptionum interiorem rationem damnet, modo sibi temperet a malitia, suaque libertate usus nostram quoque nobis e cedat, qui in rebus pervestigandis nostro acumine utimur , dehisce perspiciliis ad abditam uti muc doctrinam pervidentam pietat profuturam. In The logia nimirum naturali ostendemus, divinas rerum prodire ideas, si nostrae a confusione& orta inde obscuritate liberentur, seque quae finitae suerant, in infinitas abire.
Quoniam ideae tam sensuales, quam phantasmata rerum praeteri tam rum non modo omnem statum mundi, ad quem reseruntur S. I 82 ; verum etiam status mundi omnes eodem anteriores f. I 8 2, ac quocunque temporis intervallo posteriores involvunt S. I 83 , conseqtienter tantus corum numerus est, quae in unaquaque perceptione involvuntur,
100쪽
De Imaginatione S Memoria. 8 sui eum inire velle pro impossibili habendum; ideis nostris seu perceptisnibus
Convenientissimum hoe estprineipiis Theologiae naturalis, quorum fide hominem persectionum divinarum spreulum esse debere constat: id quod suo loco luculentius docebimus . Conducit hoc corollarium ad rectius percipiendam disserentiam, quae inter intellectum finitum atque infinitum intercedit non uno modo. Nobis enim pleraque abscondita sunt, quae in ideis nostris latent, ut eorum, quae in iis distinguimus, ratio ad ea , quae discernere nullo modo possumus, sit veluti infinite parvum ad quantitatem ordinariam, vel veluti quantitas quaevis data ad infinitam, consequenter ea, quorum nobis conscii sumus, I ro nihilo habenda sint respectu eorum, q discerni non possunt. Αst in Deo, cuius intelectus infinitus est, omnia aperta sunt, nihil absconditum. Unde nobis absentia videnturdi procul a nobis remota, quae Deo praesentia sunt de propinqua. Inservit adeo doctrina praesens ad disterentiam inter ereatorem & creaturam rectius comprehendendam . Sed haec clariora evadent suo Ioeo, ubi in Theologia naturali talia ex instituto declaraturi sumus. Ceterum si quis vi imaginationis adiuvare voluerit intellectum interiorem rationam idea. rum concepturum; is ad experimenta optica confugiat, ubi patet visibilia ita in unum confundi posse, ut nullum eorum ab altero distinguatur amplius, & hac confusione oriri non modo ideam eonfusam ab ideis distincte perceptorum prorsus diversam, verum multa etiam uasi in nihilum reeidere, ut non amplius percipiantur, ut ut ingens eorum numerus conviust perceptibile suid constituat. Pertinent hue imagines, quae a speculis conicis reflectuniatur. Amplum enim spatium in vertice coni & prope eundem in exiguum spatiolum contrahitur, ita ut in illo clepicta in speculo confuse quid perceptibile in imagine, quae in specu. I. comparet, exhibeant. Possunt alia quoque exmrimenta ope Vitrorum concavorum in eam rem fieri&ex iis, quae ope microscopiorum instituuntur, nonnulla colliguntur, quae praesentem doctriiram illustrant. Sed talia ad philosophiam experimentalem sunt remittenda, quae suum non minus usum in Psye ogia, quam in Physica habent.
I. I 87. Status tam praeteriti , quam futuri non simuli eodem modo in Hea res να- Amia. sentis, vel vi imagivationis reproducta involvuntur: simisiterque flatus prae- tio idea- sentes singulorum elementoram, quibus praesens mundi flatus constituitur, dia r mi par. verso modo in Hea sensuali inpoliuntur. Ut propositionis praesentis veritas facilius comprehendatur; fingamus seriem statuum praeteritorum ad certum numerum esse redactam, qualis prodiret tempus omne elapsum inminuta secunda aut scrupula quaecunque alia istis minora resolvendo: id quod ob eontinuitatem seriei successivorum facere non licet, nisi quatenus ea per rectam in partes aequales divisam imaginationi objicitur, non attenta jam statuum singulorum diversitate, sed tantummodo eosdem considerando tanquam praeteritos. Quod si jam hos status spec es tanquam praeteritos, evidens est ipsa praeteritione eosdem differre, quatenus a prinsente diversam sortiuntur distantiam, cum alii aliis citius praeterierint.
Quamobrem cum ideae sensuales similes sint obje sto, quod repraesentant s. si); status praeteriti ita in iisdem involvi debent, ut non negligatur diversa distantiae uniuscujusque status praeteriti a praesenti ratio. Atque adeo jam patet non eodem modo in id ea sensuali involvi posse status mundi
praeteritos. Enim vero status elementorum interni, quibus status aliquis praesens mundi constituitur, ea lege mutantur, ut praesens rationem con
tineat sequentis, cur nempe sequens adactum perducatur I. 197 Osinolo,
adeoque praeterita habent se ad praesens per modum causae ad causatum S. 38 IDuiligod by Coos le