장음표시 사용
161쪽
omisso diei ossicio, in qua leguntur istae orationes. Deus per cuius proa
dentiam nec prateruorum momenta deficiunt, nec Ullasperect expectario futtirorum, tri,ue permanentem peracta quam recolimus flemnitatis essectum , DI quod recordatione percurrimus emper in opere teneamus. Per. Alic, is
Deus qui renatis fonte baptismatis delictorum tribuis indulgentiam, rati misericors, ut recolentibus halus Natiuitatis insignia plenam adoptionis gratiam largiaris. Per Dominum. In alio Codice Reginae, quem supra Cap.
XII.Gallicanum ritu continere dishsingulis diebus octauarum Paschatis duae sunt Missae,una pro paruulis qui renati sunt, altera de ipsa festiuitate. Eadem Missa extabin Codice Palatino Bibliothecae vaticanae ibidem laudato sic inscripta, Musa Matutinalis per totam Pasciam pro paruulis qui
renati sunt matare dicenda . Eius oratio haec est. Deus qui credentes in te populos gratia tua largitate multiplicas, respicepropitius ad electionem tuam sol qui sacro baptismate sunt renati, regni coelenis introitum mereantur. Per Dominum. Graecos quoque in die Resurrectionis Missam unam ante di
solis exortum celebrasse scribit Gabriel Philadelphiensis relatus a Gre
sero lib. g. comment. in Codinum cap. I.
VII. Multiplex item sacrificium in natalitiis Sanctorum offerri consueuerat, cum duorum vel plurium eadem die festiuitas agebatur: iqua doeausa in vetustis Sacramentorum libris duae Misi, certis diebus notantur,ut die ro. Ianuare una de S. Sebastiano, altera de S. Fabiano: die J. Mab de Inuentione S.Crucis,& de Sanctis Alexandro, Euentio, dc Theo-dulo: die et 8. Iandi de S. Leo die, di de vigilia Apostolorum. Et hac die in libro sacramentorum sancti Gregorij edito ab Hugone Menardo ante secundam Missam extat haec nota. fitiando Apog olicus duas Missas
celebrat Una die,inter eas non lanat os, ni oti officiam; sed absque luterualis finiis priore incipitur aliar nimirum vi ieiunus celabret. In Codice Reginae de sanctis Apostolis Petro & Paulo die m. Ianes tres sunt Mitas. una de S. Petro solo, altera de viroque simul, tertia de S. Paulo. Die et s. Itili, ex Sacramentali Pamet ij duae quoque sunt, nempe de S. Felices &de sanctis Simplicio, Faustino, & Beatrice: Die 18. Augusti de se cto Hermete, & de S. Augustino: Diesequenti de martyrio S. Ioannis Baptistae, & de S. Sabina. Die S. Septembris de Natiuitate S. Mariae, &de S.Adriano: Die r . de Exaltatione S. Crucis, & de sanctis Coetnelio& Cypriano: Die r6. de S. Euphemia, de de sanctis Lucia & Gemima nor Die I i. Nouembris de S. Menna & de S. Martino: Die et s. de S. Gemmente, & de S. Felicitate : Die div. de S. Saturnino, & de vigilia S. Andreae. Nunc autem praedictae festiuitates una die occurrentes vel simul unico ossicio celebrantur, veI altera in alium diem transfertur, aut ipsia die sola commemoratione expeditur.
Sunt & aliae causae multiplicationis Missarum de ijsdem Sanctis nimirum cum eorum Reliquiae in diuersis Ecclesiis conditae erant. Sic festo Felieitatis cum septem fi js die io. Iub dies Missae assignantur in X
162쪽
lendarici Frontonis, quia in tribus diuersia locis ipserum corpora sepubia suerunt, de ad singula concurrebat populus, de idem Sacerdos in singulis Suris operabatur. Sic etiam Papa in die Apostolorum bis olim, celebrabat, semel in Basilica S. Petri, & iterum in Basilica S. Pauli, ut
Prudentius testatur hym i a. de Cormis.
Aspice per binas plebi Romula funditar plateas ,
Tra Orberi a Mi asa uis sacra per stu Sacerdos,
Alax linc recurrit, si luatque vota.
vel quando eiusdem Sancti memoria in pluribus Ioeis colebatur, vim pote in Basilica ipsi dedicata, & in loco ubi conditus fuit. Et haec est
causa trium Missarum, quae in die S. Laurentij dicebantur , quarum primma erat vigiliae, quae sero fiebat propter ieiunium, quando more Ecclesiastico dies festus incipiebat: altera summo mane, tertia post Tertiam . Tres quoque Missas singulari priuilegio Natiuitati S. Ioannis Baptistat tribui a liquet ex libro Sacramentorum Pamet ij, & ex aliis Codicibus quos laudat Menardus in notis sui Sacram. pag. r6s. vigiliarum scilicet, diluculi, & diei. Harum mentionem faciunt Alculsus cap. 3 o. Amamurius linJ. cap. 38. Oh. . cap. o. Hugo victorinus lil. 3. . OD. E insaH. cap.d. ci Baronius in moris ad Mari re die et . mp . Berno quoque in vita S. V datrici scribit eum in hoc festo bis sacrificasse, ut eN, inquit, mastum. Missae vero eadem die primo mane celebratae post hymnum Te Deum ti damas in Matutinis decantatum, mentio fit in vita Roberti Reais Frauetae ieripta ab Helgaldo Monacho Floriacensi. Dus item Missis leguntur in libro Sactam. b. Cregorii apud Pamelium, de in Codice R tot di apud Menardum pag. 3 a. pro die L loannis Euanges stae, primo mane, de in die, quarum meminit Anialarius lib. q. cap. o. easque negligendaa non esse ait Radussus in fine libri de Canonum obseruanti . Postrema plurium Missarum celebrandaru causa filii, ut supra ex strathone notauimus, cum Missa votiva pro aliqua necessitate, aut Misia defunctorum pro alicuius sepulturisaut c6memoratione agenda erae. Concilium Carthaginense relatum c. sacramenta Altam e ce sic P. 2.Immmin die alicuius septibvrthei fieri solis orationibus praerepihil iam pransi Sacerdotes inuenirentur. Ex quo infertur,quod si ieiuni furentilio terant iterum M usas agere. Concilium Oxoniese m Anglia tepore Ilod ii UI, uuam Micam in die dici mandat; exceptis die Nati imam & Resurtini vis,&exequias ac sepultria Dei unctorii m. In regre Valantie, & in aliis quibusdam locis Hispaniae Sacerdotes bia vel ter celebrant in die commemorationis omni i de Suetorum sue ex priuilegio me ex consuetudisne, quae torta Es eae eo proiluxit, quod Alexander lL qui unam dumtaxat i a die Micam agi precepis, morem eelebrandi unam de die, alteram pro defuncitis refert, di ven abrogat. Certum nihilominua est hune m
163쪽
rem iam pridem desueuisse. Decretum Alexandri extat apud Cratia-nem de consere . AB. I. e sicit. Cui consonat Innocentius III. c. consuluisti de celebratione Mi antiis, his verbis: Respondemus quod Meepto die Natiuitatis Dominica, nisi causa neces ali uadeat, fuscit Sarer ti femet in die unam Musam flammodo celestrare. Addit Honorius III. ibidem c. Te referente, valde felicem esse, qui celebrat digno unam. vIII. Haec de multiplici sacrificio ab uno Sacerdote una die peracto dum seribo, incidi in librum cuiusdam recentioris, qui ex presenti tempore antiquum aestimans audacter pronuntiat non ab uno Sacerdote in supra- seriptis easibus sacrificatum, sed a pluribus, quia nimirum hunc hodie usum in Ecclesiis vidit, ut cum chiae Missae eadem die celebrandae occumrunt, ficut in Quadragesima & in aliis vigiliis, una deferia, altera desesto, haec ab uno Sacerdote post Tertiam, illa ab altero post Nonam peragatur. Sed si antiquos sacrorum rituum expositores, & libros rituales perlegisset , inuenisset procul dubio diuersos tune fuisse Eeclesiae mores : nam quoties duae Missae cantande erat , unus & idem siue Pre byter, siue Episcopus , siue Pontifex Maximus, utramque cantabat, ut ex allatis veterum testimoniis euincitur. Sicut enim hodie in die Natinitatis Domini unus Sacerdos tres Missas celebrat, ita & tunc in aliis diebus polyliturgicis. Nam umis Sacerdos uni Ecclesii addictus erat,&cum plures esse coeperunt , ex his haebdomadarsi constituebantur, qui ut loquitur Cyprianus Epiti. s. ad Clerum singuli per singulas vices alternabant. Hebdomadarius autem quidquid publico in Erebesia cantandum erat, ipse canebat , siue una siue plures pro more illius temporis Misis occurrerem: eademque munera in maioribus selemnitatibus qui dignior erat in clero iungebatur . Narrat Palladius in vita Abbatis Ar-ssij in Ecclesia Montis Nitri octo fuisse Presbyteros, inter quos qui primmus erat solus offerebat,& quamdiu ipse vivebat, re Fiqni nec offerebant, nec iudicabant, nec sermonem habebant. Libuit hoc obiter adnotare,&ad alium veteris Ecclesit ritum enucleandum progredior. IX. Solemne hoc mi r in utraque Ecclesia Gr*ca & Latina, ut unum de idem sacrificuam a pluribus interdum Sacerdotibus celebraretur: Episscopo enim siue Presbytero celebrante reliqui quotquot aderant Episscopi,seu Presbyteri simul celebrabant , eiusdemque sacrificis participes erant. Hic autem mos hactenus seruatur a Grycis: apud nos veri in talis ordinationibus Presbyterorum , & Episcoporum permansit. Huius celebrationis modum & ritum Iare deseribit Ioannes Morinus M.A Sacris ordinationibus parte p. exerrat. S. eap. I. Res ipsa probatur antiquorum canonum & Patrum testim ijs. Constitutiones Apostolicae lib. 8. Episcopum describi mi sacris operantem cum Presbyteris circumstantibus , simulque offerentibus, & communicantibus. Eundem ritum sep- ponunt canon 8. Apostoloriam aduersus Presbyteros de Diaconos , qui
oblationis factae participes non fuerint et canon S. Concilij primi T
164쪽
retani praecipies omnes Presbyteros, & Diaconos quotidiano Sacrificio adesse: canon r . Cocilii Aruernensis madans Presbyteros in praecipuis festiuitatibus milio loco diuina celebrare mysteria, nisi cu Episcopo suo in ciuitate. In Concilio Chalcedonensi Bassianus ab episcopatu Ephesino depositus de Stephano in sede sua intruso sermone habens ait, Stephanus
Presbter meus fuit. aestatuor annis Missas mecum celebrabat,mecu communi
cabat. Domnus Antiochiae Episcopus Simeonis S litae vitam admiratus simul cum ii Io sacrificium celebrauit, eoque peracto alter alteri tram didie communionem, ut reserunt in historia Ecclesiastica Euagrius lib. I. cap. 13.& Nicephorus lib. I . cap. 3 i. Ebbonem Remensem Archiepia scopum narrat Fladoardus ad Missi eelebrationem cum aliis Episcopis
processisse, cum sedi suae restitutus fuit. Ioannes VIII. in fine octauae Synodi ad Photium scribens suos Apocrisiarios defendit, quod cum ipso Photio simul sacrifieare noluerint. Athanasius Apolog. a. rofuga sua Ischyrae calumniatori suo exprobrat, quod nunquam synaxim cum alijs Presbyteris fecerit. Vetus Pontificale Rothom agensis Ecclesiae apud
Menardum in notis ad Sacrament. pag. 8 r. Mos, inquit, eti Romana Ecclesie, ut in confectione corporis coanguinis Domini adsint Presburi, FAmul cum Pouetifice et orbis S manibus conficiant. In alio antiquo Rituali siue Rationali ceremoniarum apud Morinum loco cit. reperitur hic titulus, De diuersis Sacerdotibus super unam oblatam celebrantibus . ordo etiam Romanus hunc ritum exprimit, qui adhuc vigebat tempore Innocentii III. Nam lib. q. de Mysterijs MilIae cap. et s. Consueuerunt, ait, Preibit ri Cardinales Romanum circumtiare Pontificem, O cum eo pariter celebrares
cumque consummatum es sacrifitim, de manu eius communionem recipere
Improbat audacter ac temere hanc coniuetudinem Durandus in . sentetit. dis . IJ. quati. g. quem multi h Scholasticis sequuti sunt rem clarissumam intricatissimis dissicultatibus impsicantes, quorum aliqui multae
fingunt in ea incommoda & perieula, alij negant unquam fuisse ab Ecclesia Romana viurpatam, & quae prolata sunt priscorum Patrum testi monia alio detorquenti ac si in Ecclesia nihil unquam factum sit, nisi quod fieri nune vident. Illos nimirum in varia absurda praecipites egit antiqui ritus desuetudo, & ex desuetudine ignorantia. Hic ego non di, spu to, sed constanter assero hunc fuisse Ecelesiae morem per plura secula, qui in Ecclesia Orientali adhuc viget. Hune conuellere scholasticis submtilitatibus audax consilium est. Deit fateor ille mos,non quia acumi ni disputantium EccIesia cesserit; sed quia ritus ac ceremoniae non imo aeternum permanent, tollique possi in t ac mutari sine fidei ac unitatis diaspendio. Cur autem desierit, causa mihi videtur fuisse, primo quidem quod fundatis ordinibus Mendicantium, & longe lateque propagatissmultiplicata sunt onera Missarum, atque ideo necesse fuit singulos S cerdotes,ut ijs satisfacerent, singulis diebus priuatim celebrare. Deinde quia charitas multorum refrixit, cessauit etiam frequens accessus ad hoc
165쪽
sacramentum, adeo ut hodie nec ipsi quidem Ministri in plerisque Ee etesijs communicent , licet sacrificio cooperentur. Olim vero hic ritus diebus festis & solemnioribus potissmtim seruabatur: quia sicut populus tunc sacro adesse, & sacra communione refici consueuerat ; ita viri EeeIesiastici Mita solemni ministrabant, & quisque sui ordinis minist Tio fungebatur, ac in unum propterea conueniebant, omnesque pariter saeram synaxim peragebant,Christique corpus & sanguinem in fine periscipiebant. Hate autem vere & proprie communio Ecclesiastica dicebatur ii sanctis Patribus tantoperi commendata , qua Clerici delinquenistes diuersimode pro criminum varietate privabantur, & cum quis ab ea rotaliter abstentus erat, veluti redactus ad laicam conditionem intellaicos in Ecclesia locum habebat.
De Templis. Eorum usus , necesitas. Origo ab Aposto- . sis. Veterum Scriptorum de illis testimonia. Templier clesia apud Antiquos discrimen . Mi quando extra Etae fiam, sis Altari peracta. Dicta quadam obiter de Cryptis subterraneis.
Uaria Templorum nomina De Coemeteri s.
Erecta olim Templasupra Martirum sepulturas. Reliquia Mart rumsub Altari.
L Uamuis Deus ubique sit & in omni loco ad eum liceat puras, && innocuas leuare manus, ut Apostolus docet, r. Tim. a. sacrifi-eium tamen, cum sit publicus , maximus Dei cultus, necessariam habet cum aItari & templo connexionem. Obeundum enim est per publicum ministrum ad hoc munus legitime deputatum; nec decet ut tantum mysterium fortuito peragatur, ubicunque Sacerdoti libitum fuerit, sed locus riae eonsecratus requiritur, cuiusmodi est altare, cuius sanctitati & venerationi v t prospiceretur, & omnia profana ab eo arcem rentur, additum est templum, tanquam domus Numini secra, ad quam omnes statis horis conuenirent, primo quidem ut sacrificio interessent, deinde ut alias Religionis functiones sanctius & congruentius in ea exercerent. Sicut autem extra templum Hierosolymitanum nefas erat inveteri Lege vie muri immolare;ita in Evangelica certa loca ab Apostolis eorumque Sueee'ribus delecta sent, extra quae illicitum foret lacrimetum offerres nisi necessitas, eui parent omnes leges, dispensationi in ali-
166쪽
aliquo casu Iocum esse suaderet. Hmc Cyrillus Alexandrinus lib.aduerissus An tropomorphitas cap. ra. Donum, ait, siue oblatio, quam mygnia cel bramus, in folis orthodoxorum sanctis eccles=s o erri debet, neque alibi omnino. Suiscusfaciunt, apertδ legem Diolaist. In eandem sententiam Io-quitur Basilius lib. de Baptismo cap. 8. Nobis periculam ect male obiis manis dari, si loci rationem neglexerimus, maximo Sacerdote mcteria in Iocis profanis celebrauerimus et propterea quod ea res indicium haberet contemptus in celebrante, ofendicatum ouoque generaret. A temporibus igitur Apost
lorum loca fuisse Deo dicata, quae a quibusdam oratoria,ab alijs ecclesiae dicebantur, in quibus populus orare, verbum Dei audire,synaxim agere, & corpus Chr sti sumere consueuerat, Pati Ius Apostolus ad Corinthios scribens ep. r. cap. r . testis locupletissimus est . Conuenientisus, inquit, Dolis in ecclesiam audiosissuras esse inter vos, & paucis interiectis. Numquid domos non habetis ad manducandum es bibendum , aut Ecclesiam Dei contemestris p Et si enim nomen ecclesiae pro Fidelium congregatione freque ter sumatur; hic lainen ab Apostolo pro ipso loco, in quem illi conueniebant, usurnari euidens est. Quem locum exponens Basilius in regulis breuioribus Is iterros pro. ait: Quemadmodum ratio non permit
tit, Ut vas ullum commune in sancta iure cratur, eodem modo etiam vel
sancta in domo communi celebrari. Hoc ipsum confirmat Augustinus qu.s T. in Leuiticum et Ecclesia dicitur locus, quo Ecclesia congregatur . Nam Ecclesia
homines sunt, de quilus dicitur, Vt exhiberet sibi gloriosam ecclesiam
Hauc tamen vocari etiam ipsam domum orationum, idem Apoctolus testis muli ait, Numquid domos non habetis ad manducandum & bibendum, an Ecclesiam Dei contemnitis Et hoc quotidianus loquendi usus obtinuit, ut ad Ecclesam prodire, aui ad Ecclesam confugere non dicatur, nisi qui ad locum ipsum parieterique prodierit, vel confugerit, quibus Ecclesia congregatio continetur. Eiusdem Apostolici temporis aliud testimonium ad Ecclesiarum nostrarum originem comprobandam profert Nicephorus lib. a. cap. p. ex Euodio S. Petri in Antiochen a Cathedra successore, asserente
in domo illa, in qua Christus hoc sacrificium instituit, & in qua Spiritus
Sanctus aduenit , tamquam in prima Christianorum ecclesia Iacobum primum Hierosolymorum Episcopum consecratum fuisse, & septem Diaconos ordinatos . Romae item ab Apostolis dedicatas Ecclesias eo ipso tempore , quo fidem ibi praedicare coeperunt, ostendit Baronius anno Ctricti s T. ntimer. io o. Extat in Bibliotheca Reginae Sueciae Codex antiquissimus, in quo aliquot fragmenta ex diuersis Martyrologijs in unum compacta sunt, simul cum fragmento Ordinis Romani de ritu Baptismi. In uno autem ex dictis fragmentis haec leguntur, kalendis Augusti. Roma , dedicatio primae ecclesia a Beato Petro conmum es cons crata. Eadem verba reperiuntur in vetustissimo Martyrologio S. Hier nymi nomine insignito, & a Luca Dacherio tom. q.fui vicitety edito aitemque in alio nuper Lucae evulgato a viro eruditissimo Francisco Ma-
167쪽
, ria Florentino, eui alia eonsonant ab eodem in notis indicata. Quae autem fuerit Eeclesia prima prae omnibus in urbe consecrata, an ea quae in Exquiliis titulus Eudoxiae,sive S, Petri ad Vincula postmodum dicta fuit: an titulus Pastoris , nunc S. Pudentianae in colle Uiminali; an vero alia idem diligenter exquirit Exercit. II. ad diem primam Augusti, in qua multa e gerit de primi, laeundi, & tertii lacnli Ecclesiis. Eamdem ex-ritatem eonfirmant antiqui Patres . Tertullianus de Idololat. cap. I. Tota kie ad hanc panem misi fidei perarasit ingemeas Chrimanum ab idolis taecclesiam vivira, si aduersar3 ossicina iis domum Dei . Idem de virginib. velandii cap. i p. Certy virgisitavemfuam in Ecclesia abscondani, quam exora emesiam celant, Timrat xxtraneos, revereantur se fratres; ais conmnister audeam ct in vicis virgines videri, sicut audent in ecclesi s. Et de pudicitia eap. nefarios quosdam submotos ait,non modo limine,Derum omni Ecclesia tecta, Iraeneus de Origenes altaris & Ecclesiae meminerunt, illa A q, ea so. S J IIic homilia I I in Numeros. Zeno Veronensis serm de PDL iro, Conuentus, inquit, Ecclesiarum, quos ad secretam Sacra me torum religionem aedificiorum septa concludunt , consuetudo nostra domum Dei solita est nuncupare. Optatus Mileuitanus lib. r. ait D natistas inter quadraginta & quod excurrit Basilicas non habui locum Romae ubi colligerent, id est sacrificium osterent. Eusebius denioque lib. i. Eccles him cap. a. edicta Imperatorum promulgata fuisse scri-hit de euertendis Christianorum eeclesijs, ex quibus manifeste deduci. tur eas dudum extitisse. Facta est haec euersio imperante Diocletianoaeddi tempore Philippi Ct satis quinquaginta & amplius annis ante Diocletianum Christianos Ecclesias habuisse ex eo constat,quod idem Eusebius narrat lib.6. cap. 3 . Cum enim Philippus utpote Christianus in vigilia Pasthae Beelesiam ingredi vellet, ab Ecclesiae aditu ob scelera quae commiserat ab Episcopo exclusus, & non nisi peracta poenitentia admisiua fuit: siue id Romae eontigerit sub Fabiano Papa,ut putat Baronius annaa s. siue Antiochiae sub S. Babyla, ut refert auctor Chronici Alexandrini ex narratione Leontii Episcopi Antiocheni; & confirmat Chrysost
mus is strat. de eodem S. Bahla contra gentes, tacito tamen nomine Imperatoris . Nec velant testimonia ab his etiam qui foris sunt. Nam Philo Iudaius libro, quem inscripsit de vita contemplativa, seu de virtutibus supplicum, vitam primorum Christianorum describens, si Eusebio credimus lib. a, bi' eo. I . & Hieronymo lib. de Scriptoribus Ecclesiacticis, in fingulis eorum domicilijs sacellum quoddam fuisse ait, quod Semis 'eam voeabant, in quo remotis arbitris sanctioris vitae mysteria perhgebant. Lucianus quoque Ethnicus, qui Apostolorum temporibus vixit. res Christianoris deridens in Philopatre Critiam quemdam introducit, qui eum ab aliquo Fidelium christianus fieri suaderetur, ab eo
deductus psi in locum, ubi eonuentus Christianorum agebatur. Pertransuimus, inquit, ferreari ae portas ct area limina . multis autem superatu Disit oes by Co le
168쪽
salis iis domam aurato factigio in gnem ascendimu . qualem Homerus Menelas git ege . Atque ipse quidem omnia icta eoaetemplabar, qua insularis ille adolescens. Video aatem tum Helenen meheresse, sed inras in faciem inclinatos Spalimestos. Scio in dubium reuocari i quibusdam l Criticis an hic Dialogus a Luciano scriptus sit; fatentur tamen auctoris esse eiusdem temporis, qui Traiano Imperatori ob victoriam in oriente partam hac compositione gratulari voluerit. Est & apud Lampridium de ecclesiis Christianorum lueulentum testimonium, cum enim Christiani locum quemdam, qui publicus fuerat, ut erigeretur in eo ecclesia,Oeeupassent, Popinarii autem dicerent eum sibi deberi, Lampridius ait Alexandrum Imperatorem rescripssse, melius esse vi quomodocumque illic Deus coleretur, quam dari Popinarijs. Quamuis autem ex eommuni usu nullum ponatur discrimen inter Tcmplum & Ecclesiam, primis tamen seculis Templi nomine non ut bantur Christiani, sed Ecclesiae. Templa enim tunc vocabantur ingentia aedificia, in quibus animalia idolis immolabantur. Hinc B. Hier nymus epist. ad Riparium adu. Vigilantium. Mortuo cadaueri atque Dialuto praebebant excubias, ut 'O multa secula Dormitantius smniaret , imo eruciaret immundassimam crapulam, et cum Iulia a persecutore Sanctarum lassilicas aut AZ rueret , aut in templa cavaerteret. Hinc etiam Valerianus
Imperator, teste Flauio Vopisco , ad Senatum scripsit; Miror vos, Patres sancti, tandia de aperiendis libris Sib=llisis dubitasse , perinde quasi in Chrinianoram Ecclesia, es non in templa omnium Deorum tractaretis. Templi vero nomen primitiuae Ecclesiae Patres idcirco non usurpabant, ut non sollim a ritibus Ethnicorum, sed etiam a vocabulis se abnorrere in dicarent. Atque ideo Gentiles illud idemtidem inculcabant, nulla esse Christianis Templa, sectam esse irreligiosam , & quae nullum coleret Deum, ut testantur illorum temporum scriptores, Arnobius lib. 6.contra Gentes, Minutius Felix in Octauio, Lactantius lib. 6. divin. instit. cap. a. Clemens Alexandrinus lib. . Brom. Origenes lib. 8. eontra Celsum i qui omnes respondebant, nulla Christianis esse Templa, qualia apud nati nes erant, sublimibus elata fastigijs , quibus putarent diuinitatem concludi re ullas habere aras ad ostentationem extructas: nullas immolare victimas, neque thus adolere i Deum: istis non indigere, nec habitare in templis manufactis, ut Paulus dixit Actoum i . disputans eum Athemmensibus , impium esse Numinis Maiestatem unius aediculae angust scircumscribere, cum homines latilis habitant et in nostra mente Templum illi dedicandum esse, in nostro pectore eonsecrandum. Sic loquitur Minutius Felix. sc Origenes, sic Lactantius. Huius autem elegantissima verba haec sunt in fine libri de ita Dei. Sit nobis Deus non in tempus,
sed in corde noctro consecratas. Destrae ibilia sunt omnia qua manustum. Mundemus hoc templum, quod non fumo, non puluere, sed malis Ogitati
vibvssordidatar: quod non cereis ardentjbui, sed claritate M luce sapientia
169쪽
Elamisatur. Haec ille contra Paganos, qui solam externam speciem at tendentes , in quo verus Dei cuItus consisteret, ignorabant. Quod si . nomine templi non sacrilega Gentium delubra , non daemonum fana, sed Ioea Deo vero sacrata intelligantur, in quibus Fideles congregari silebant, ut Deum precarentur, sacra mysteria celebrarent, & alia re-: Iigionis ossicia obirent, nemo inficias ibit, sua semper Christianis fuisse
templa, siue conuenticula, qua voce Arnobius lib. q. Ammianus Marcellinus lib. a . & alii usi sunt, quocumque tandem nomine vocarentur. III. Saeuiente persecutione , cum ab omni prorsus conuentu Imperatorum edictis Christiani excIuderentur, quocumque loco poterant ad peragendam synaxim conueniebant. Testimonium de hoc perhibet Dimnysius Alexandrinus apud Eusebium lib. v. MAI. ubi cap. II. conuentus sibi interdictos asserit, ct ca a a. sic loquitur: Cumque ab omnibus fugaremur , atque opprimeremur , miluominus tunc quoque fenos egimus dus. Mais locas, in ego varias arumnas singulatim pertulimus, ager inquam, solitudo, nauis, Babulum, carcer, instar templi adscros contient I peragendo ali. In carceribus sacrificium offerri consueuisse ex actis sanctorum Proctai & Martiniani , Clementis Ancyrani, aliorumque Mardrum passim didicimus:& ex Cypriano,qui viae . s. hortatur clerum ne glom ratim ad Martyres in carcere visitandos concurrant, & ut Presbyteri qui illic apud Confessores offerrent, singuli cum singulis Diaconis per vices alternent. Legimus etia apud Metaphrasten in vita S.Luciani Presbyteri & Martyris, quod in die Theophaniae rogatus a discipulis in carcere eelebrauit. Sed cum deesset altare, nec metu persecutorum posset inferri, S. Martyr dixit: Mensa vobis erit hoc pectus meum, non futura Deo minus honesta ea quae fit ex inanimi materia: Templum vero sanctum
vos mihi eritis me omni ex parte circundantes, Sacro igitur coetu eum in orbem circumirante, ut scribit Philostorgius lib. a. hist. Eccles cap. I . tamquam iam morientem, ecclesiae speciem ita ui ct munimentam eo praebente , ne ea qua a pes peragebantur, viderentur . Sacrum egit, seque pri- .mum di alios mysteriorum participes effecit. Verba Philostorgii, tacito eius nomine ut solet, exscripsit Nicephorus lib. 8. cap. g Hunc autem
Lucianum suae sectae Martyrem Ariani praedicabant, sed ab hac suspicione liberat eum Baronius anno 3 I 3.dr II S. er in notis ad Asar rologium
Apollonius Brixiensis Episcopus in Sindone coelitus demissa Missiani in
carcere celebrauit, ut refert ex Mombritio Bollandus die ri. February- Romae clam celebrandi locum praebebant ampli recessus subterranei in oratis arenariis ; a quibus tamen excludebantur, cum vehementior
persecutio urgebat,ut docet literae Cornelii Pape ad Lupicinum Episcopum Viennensem. Extant adhuc & pars maxima mirabilium urbis sunt hismodi Cryptae varijs cuniculis ae multiplicibus amfractibus effosta, quarum structuram , & longe lateque protensa spatia in vicos distincta, cum diuersis mansionibus & cubiculis merito admirantur quotquot eas
170쪽
ingrediuntur. Scripsit de his duo ingentia volumina Iacobus Bosus Ita liee, a Paulo Aringo in latinum translata priefixo titulo Romae Subterra mea. Easdem Hieronymus sic deletabit Initio libri ia. in Eet echielem. Dam essem Borea puer, di tiberalibus Hyades erudirer , flebam eam caterii ,Udem aetatis es propositi diebus Dominicis furum ira Apomorum se Martyrum circuire, crebroque copiat ingredi qua in terrarum profunda des a ex Utra aue parte Meredum,m per parietes habent corpora sepultarami seria o cara sunt omnia, Ut propemodum illud propheticum compleatur : Des cendant in infernum viventes: es raro de ver tumen admissis horrorem temperet ten irarum, ut 'rue iam uectram, quam foramen dimissi laminis putes: rursumque pedetentim acceditur, es , a mete circumdatis illud Virgilianam proponitur . Horror Dbique animo'simul ipsa sirentia terrent.
Quod autem Hieronymus soluta oratione, id ligata Prudentius expressit
Eaud procat extremo euha ad pomeria vaιi Mersa in brem redita laret faue s. Haias in pacaliam gradibus via prona reflexis Ire per anfractus tace latente docet Primai nameus foressummo terumui intrat .ias , Iliamatque dies limina vectibali. Iade tibi progress facili nigrescere visa eΗNox obscura trii per oecus ambiguam , carrunt crim immissa foramina tectis,
Qua rata uni claros antra super radios.
Quamlibet ancipites ierant hinc inde recesses Arctasu, -- s atria porticibas, Attamen excis subter caua viscera momucrebra terebrato fornice lux penetrat.
Sic datur absentis per Abterrama folis cernere fastorem, luminibusiae frui. In his cryptis sepsitu fuisses. Hippolyti eorpus ait prudentius, inde enim effossa arena sepelie dis Martyribus ampli recessus relicti sunt. Nublibi vero stequentius quam in huiusmodi subterraneis rameterijs siue areis, ut latini vocaba t,no solii m R omae,sed & alibi passim fideles evre
gabantur. Testes sunt antiqui Patres. Tertullianus ad Scapulam cap. 3.3ub Hilariano Praesis, cum de areis sepulturarum nomaram iactam enhArea non is area serum non fuerunt. Dionysius Alexandrinus apud Eusebium lib. I. himm eap. 3 r. Aemilianum praefectum dixisse ait, Nuse
latenas G.esit vobis conuentat agere , aut ea arisa vocatur carmeteria adire.
In gestis purgationis taeeitiani, Cives in arta Martyrum ferunt incissi Et in gestis purgationis Felieis, Tollat ali sis de vectris maream, i re
nano facitis. Pontius in passione S. Cypriani loquens de edula valeri ni Disitigod b, Cooste