장음표시 사용
261쪽
Ut fermo testatur loquax , erre fundis Menditis Se seniorum millia.
Hie mos fuit primorum Christi fidelium , qui venditis possessionibus
pletia Apostolis in communem Ecclesiae usum afferebant. Non ergo deerant Apostolis nummi, quibus & istrum necessitatibus prouiderent, & quae spectabant ad usum sacrificij compararent. Curasse autem ut ea maxim3 decentia essent, & ut vasa sacra ex pretiola metallo fabricarentur non leui coniectura inferre possumus ex eorum pietate &maxima veneratione , qua diuina mysteria corporis & sanguinis Chri .m prosequebantur. Deriuata ab illis ad posteros haec cura & religio est , adeo ut etiam Suiente persecutione aureos & argenteos caliceseeelesiam habuisse fide dignissimi scriptores testentur. optatus Mileuitanus lib. r. loquens de Mensurio episcopo, erant, inquit, eccles ae ex claro S argento quam plurima ornamenta, qua nec defodere terra, nee fe- cum portare poterat. In his autem ornamentis potiorem locum calices obtinuisse nulli dubium ege potest i nam lib. 6. inter scelera Donatista- . rum hoc etiam recenset, quod calices stegerint. Fregictis, inquit, c lices Christisanguinis portatores, quorum species reuocastis in massas, memeem nefari s nundinis procurantes. Emerum forsian in usus fisos sordida mulieres: emerant Pagani factari vasa in quibus incenderent idolis suis. Ex,quibus verbis duo euidenter deducuntur, unum quod etiam sub ethni
cis Principibus Christianorum persecutoribus, quibus imperantibus Donatistae eruperimi in Africa, habebat Ecclesia vasa aurea & argentea: alterum quam inepte viri alias non indoesti eam optati sententiam, Fregigris calices,afferant ad probandum quod calices tunc vitrei fuerint, a qua inconsulta opinione proculdubio recessissent, si integrum Optati textum legissent: neque enim vitri fragmenta vendi poterant, & in Paganorum vasa conflari. Extant acta Proconsularia aduersus tradit res sub Diocletiano Ac Maximiano apud Baronium M. dii anno 3 3. quorum meminit Augustinus e B. Is s. ad Generosum S in libris adaersus Crescenium, ex quibus constat traditosa Donatis is non solum sacroceodices iuxta edimam Diocletiani, sed etiam calices aureos & argenteos . Hue item spectat quod Gregorius Ter ensis scribit lib. I. de gloria Mari ram cap. 3 g. in cryptis subterraneis, in quibus olim fideles metu persecutionis sacris operari e sueuerant, varia ministeria argentea reperta fuisse. Sopitis vero perseeutionibus sub Constantino Magno & deinceps coeperunt ecclesiae aureis, argenteis, di gemmatis calicibus abundare. Ipse Constantinus, ut liber Pontificalis in Sylvestro recenset, ecclesias quas aedifieaint, sacris donariis locupletans inter caetera fecisse dicitur calices minores ex auro purissimo XL. pensantes singulos libras singulas et calices ministeriales L. pensaR-tes singulos libras binas et callere argenteos XX. pensantes singulas
libras decem . Celebre est viri impii conuitium , quem cum mi Disit iaces by Coos e
262쪽
sisset Iulianus Apostata ad expilandum templum Antiochenum, ut re fert Theodoretus lib. I. se. s. l. cap. 8. sacrorum vasorum, quae Constantinus donauerat, magnificentiam admiraris, en, inquit, cuiusmodi vasis fio Maria minimarar . Basilicam Principis Apostolorum plurin aex auro & argento vasa & ornamenta possedisse, quando Alaricus G thorum Rex urbem diripuit, Paulus Orosius lib. q. iucunda & mem rabili historia enarrat. Augustinus casu. a. in V. III. explicans verisculum ulacra gentium argentum es aurum, ait: sed enim & nos pleraque instrumenta & vasa ex huiusmodi materia vel metallo habemus tu vium celebrandorum sacramentorum, quae ipta ministerio cons crata sancta dicuntur. Chrysestomus aureum calicem & gemmis o natum commemorat hom. si . in Matthaeum. Agathias ti a. de re Iustiniani gentem Alemannicam templa expilasse ait, amulas , calices, acerras, & alia vasa ex puro auro diripuisse. Ipsemet Chosroes Rex Persarum tametsi infidelis, vi refert Theophylactus Simocatta lib. s. histor. cap. II. Sergio martyri crucem auream & gemmatam dono dedit ob victoriam eius ope obtentam; itemque calicem, &discum, & th ribulum aurea omnia, ut eius intercessione prolem haberet a Sira coniuge, quae erat christiana. S. Perpetuus Turonensis episcopus duos e lices aureos ecelesiae suae legauit, ut legimus in eiusdem testamento nuper edito ramo s.cterilegiq. Childebertum R egem sexaginta calices aureos gemmis pretiosis ornatos ab Hispania in Galliam detulisse scribit Gregorius Turonen. lib. I. his. Franc. cap. Io. omitto reliquos eius dem vel sequentium seculorum, quorum testimonia in re clari rima luperflua sunt. Inter calices autem aureos, gemmis distinctos, & argenteos, quos ecclesijs donatos legimus , nonnulli passim occurrunt magni ponderis non usui, sed ornamento. Conradus episcopus in chr nico Moguntino sacra vasa illius ecclesiae describens calices recenset tantae quantitatis, quod eum ipsis diuina mysteria nequaquam pote rant celebrari: quorum unus duas habebat ansas, quae poterant manus replere leuantis. Carolus Magnus apud Anastasium in vita Leonis II Lobtulisse dicitur calicem maiorom eum gemmis & ansis duabus pen- finiem libras L UI I. Idem Anastasius in Gregorio III. commemorat inter donaria calicem cum gemmis pensantem libras XXXIV. & in Leone IV. calices maiores ex argento purissimo, qui pendent, inquit, in arcu numero X. et alios qui pendent inter columnas numero XL.
pensantes simul libras CCLX VII. Et in Paschali I. Lecit calicet maiores ex argento pendentes numero XLII. qui omnes simul pensant libras CCLXXXI. Habebant hi catenulas & ansas, quibus aute altare diebus festis appendebantur. Iterum in Leone III. Fecit calicem maiorem cum gemmis & ansis duabus pensiantem libras XXXVI. Eumdededisse ait S. Petro calicem aureum praecipuum tetragonum spanoet
stum diuersis ornatum lapidibus pretiosis pensantemdibras XXXII. nec
263쪽
non & patenam auream manoclystam mirae magnitudinis gemmis decoratam pensantem libras XXV & uncias I x. In his obseruandum non solum maiores, qui ad ornatum erant , sed alios etiam ad usum sacri cit ansatos olim fuisse. ordo Romanus agens de officio mita, tisat ,
inquit , Archidiaconus calicem per aasias, et tenet exaltans Iu m iuxta Pon
tificem. Magnum chronicon Belgicum calicem aureum commemorat habentem duas auriculas, quem S. Henricus Imperator ecclesiae S. Lamrentii obtulerat. Ideo autem ansatos fuisse puto, ut commoditis tr
ctati possent, & illis porrigi, qui ex ipsis Christi santuinem haeurire , solebant. De calice S. Remigii , qui propter imagines in eo incisias imaginatus dicebatur, & dc versibus in eo sculptis tegendus Flodo
dus lib. I. bis. Rhemen. cap. re. S 18. Erant & calices baptismi, vi colligitur ex Anastasio in Innocentio I. quibus mysticum poculum lactis &mellis recens bapti Eatis porrigebatur, de quibus non est hic locus di serendi . Constat quoque ex antiquis Ritualibus plures in uno sacri cio adhibitos olim calices, quorum unus ipsi sacrificanti, & nunistris aliis sacerdotibus, si qui erant prisco ritu concelebrantes, inseruiebat ealii plures vel pauciores pro numero fidelium commudicantium app nebantur , qui grandiores. & capaciores erant, & dicebantur ministeriales, quorum saepe fit mentio in vicis Pontificum. Respexit ad hanc calicum pluralitatem liturgia Iacobi, in qua Diaconia praecipirur, ut attollant discos, id est patenas ,& calices ad impartiendum populo is Simili modo in Constitutionibus Apostolicis monentur Diaconi praeteruolantes bestiolas abigere, ne in pocula incidant. Permansit haec consuetudo usque ad tempora Gregorij II. qui in epist. I . qua respondet consultationibus S. Bonifacij, constituit ne plures calices in altari ponereatur, eo qstod hic usus institutioni Christium conueniret, qui omnes de uno & eodem calice communic uit et cuiui rationis pondus non est meum examinaxe. Obseruo tamen Gregorii II. seculo communicentium numerum adeo imminutum fuisse , ut plures calices necessitarii non fuerint. Sublata denique communione sub utraque specie, mos ille prorsus abolitus est. Armenij duos calices adhibent in Missa, sed iter patenae Latinorum, siue Graecorum disci vicem gerit, in quo phsem consecrandum ponunt, in altero autem vinum.
De patena , et que forma , materia . Tangere vasa scra quibus liceat . Ad quem olimspectaret illorum custodia .
III. A Nnexa calici est patena. quae eius operculum est, sic dicta a patendo, qua voce usus est Columella lib. I . cap. s. genusquo
264쪽
ei disios vocant. Sed discus magis cauus & capacior est, ne panis &micae excidant. Patenas magni ponderis, gemmisque ornatas saepe memorat Anastasius inter donaria Pontificum pensantes XXV. vel
XXX. libras. Et in Leone III. meminit patenae maioris aureae Cum
gemmis & ansis duabus. Porro istae cum tantae magnitudinis ement, usui essie non poterant sacerdoti celebranti . Erant autem & patenae ministeriales caeteris ampliores, quae distribuendae populo Eucharistiae deseruiebant. Erant & Chrismales ad usum Baptismatis & Confirmationis . Ex eadem materia qua calices conflatas fuisse, cum par virorumque sit ratio, credibile est . Zephyrinus vitreas fieri sanciuit, Urbanus argenteas, quod qualiter intelligi debeat, iam supra dictum est. An Christus consecratum panem in disco seu patena posuerit, non exprimunt Euangelistae: eius tamen usium aeui Apostolici esse Liturgia Ia-eobi ostendit. Sculptum in patena vultum Saluatoris reserunt Anastasius in vita Gregorij IU, & Ioannes Diaconus in vita S. Anastasij episcopi Neapolitani. Utriusque vero tam calicis quam patenae extat in Ordine Romano consecratio, unctione Chri linatis certisque precibus adhibitis, quem ritum o veteri Mamento ad nouum profluxisse reor. Ideo vetitus utriusque tactus profanis hominibus decreto Sixti I. a
quo ait liber Pontificalis, constitutum, ut ministeria sacrata non tangerentur, nisi a Ministris. Decreto item Laodiceni sub S. Siluestro c. a I. sancitum est, non oportere subdiaconum vasa sacrata contingere. Et concilium Agathense c. 66. statuat, non oportere in sacratos ministros vasa Dominica contingere. Quod vero attinet ad subdiaconos, data illis facultas est ea tangendi in concilio Bracarensi primo sub Ioannes
III. c. 28. Placuit ut non liceat in libet ex lectoribus facra altaris vasa pomtare, nisi his qui ab episopo si istaconi fuerint ordinati. Acolythis etiam eamdem licentiam concessam ex ordine Romano manifestum est . His custodiendis sacrorum vasorum custos, quem Graeci Scevophylacem di Cemeliarchen vocant, olim deputabatur, cuius inter ossicia & dignitates Ecclesiae Constantinopolitanae meminit Codinus cap. I. Fungebam tur hoc ossicio in ecclesia Romana S. Laurentius, de quo Prudentius se canit. Hic primas e septem viris. , ri stant ad aram proximi, uita fablimis gradus
Et cateris praestantior, clavi eis Sacrorum praerat soaelestis areanam domas Fidis gubernans clauib I.
Neque licitum unquam fuit extra Sc ophylaeeum seu Diaconicon quod Latini Secretarium dicebant, illa asportare, aut in domibus Priuatia conseruare. Hinc Athanasius Apolog. r. a calumnia confracti cali-
265쪽
eis, quam finxerant aduersus ipsum Ariani, suffcienter se purgat dieres,locum illum, in quo confractum poculum iactitabant, ecclesiam nox, fuisse, nec quemquam Presbyterorum ei loco vicinum repertum essera , eum mysticum poculum nusquam nisi apud legitimos ecclesiae praesides inuenitur. In concilio item Chalcedonensi inter crimina, quq Ibae episseopo Edesseno obiecta fuerunt, secundum hoc fuit,quod calicem gemmatum magni pretii inter vasa sancta ecclefiat sub custodis cura novi, reposuerit, & nescirent quid de eo factum esset. Idem mos semper&ubique in ecclesia inualuit, vi vasa ministerij neque in priuata domo, neque a profanis hominibus; sed in aede sacra a mnistris ecclefiasticis solitate & caute seruarentur.
Do alijs vasisseu instrumentis adscrificium spectantibus,ae primum desistula, quasnguis Domini a calice haurie
batur . Varia eius nomina. Cur sanguinis communioni confirmationis nomen trib&ttim.
Locul Ambrosij perperam correctore tuit r. De UOD .
IR Raeter ealicem & patenam alia sitnt vasa & instrumenta, quae reis A motius ad sacrificium spectant, & ideo non consecrantur. Ea cnum merat ordo Romanus, ubi agit de ordine eclebrandi Missae; de passim occurrunt apud Anastasium inter donaria summorum Pontificum. Ab his paucis me expediam, nam si fusius & singillatim cuncta prosequi vellem, nimis in longum extenderetur hare disquisitio . Ordior . digniori diuinum Sacramentum propius attingente, nempe a Fistula seu cannula aurea vel argentea , qua sanguis Christi olim , calice hauriri solebat. Eius vium explicat Ordo Romanus his verbis. Diaconus temuens calireme ratam fiet aate e inopam, usque dum exsanguine taristi quantum Lo,exit, sum mi esse calicem est fistulam subdiacono commendet. Conradus episcopus in chronico Moguntino de Misse apparatu serubens ait, Erant rata quinque ad communica dum argentea deaurata . Leo Ostiensis in sine A g. chron. Casim inter donaria victoris IlI. ad ustim sacrificij fistuIam unam auream cum angulo, di alias argenteas enumerat. Liber usuum ordinis Cisterciensis eap. s p. agens de ritu communionis in Missa talemni, fistulam tuquis necessariam non esse, cum soli Ministri communicant: cum vero pluries communicant Fistula uti de bent, quam peracta communione ab utraque parte iugendo a sanguine Domini euacuari iubet. In aliis tamen antiquis Monachorum Ritualibus usus fistuli pristribitur sacerdoti & ministris,etterisque omnibus comunicare volentibus . Ab Anastasio in Adriano Abaa nuncupatur. Obtulis Diuiliam by Coos e
266쪽
calicem maiorem fundatam cum phone pensantem libras XXX.Sunt enim siphonestu bi, siue fistulae, quibus aqua in fontibus emittitur. Apud
Miraeum in codice piarum donationum cap. II. extat testa inentum S. Euerardi comitis anno y II. in quo inter supellectilem sacram Pipa aurea nominatur, id est cannula ad hauriendum sanguinem ex calice, ut optime Miraeus in notis explicat. Antiqua Cariusianorum statuta ca
lamum vocant. Ornamenta, inquiunt, aurea ves argentea pracer calicem
est calamum, quo sanguis Domini sumitur, in ecclesia non habemus . Credo autem quod per analogiam ad calamum, quo scribimus, etiam pugillarium nomen fistulae inditum sit in Ordine Romano. Pugillares enim numero multitudinis numerantur inter instrumenta saera, quae Pontifici ad Stationem procedenti praeferebantur:& numero singulari idem liber ait, Deinde Archidiaconus tradit calicem subdiacono, qui tradit ei pugillarem, cum quo consirmat populum. Scio quidem pugillarium nomine a Latinis scriptoribus intelligi tabulas, in quibus olim scribebant, quae graech pinacidia dicuntur: sed postea id e vocabulum translatum est ad stilos seu graphia, siue etiam pennas vel calamos significandos, quibus literae formantur; & ex hac similitudine idem nomen, ut dixi, fistulae seu calamo tributum est, quo sanguis e calice exugebatur. Populum vero confirmare, est ipsum Dominico sanguine reficere & sarinificaret sicut enim baptiEatus unctione Chrismatis & manus impositione ab episcopo accepta perfici dicebatur, ut loquitur concilium Illideritanum c. 38. & q. unde factum est, ut chrismatis sacramento confirmationis nometia impositum sit: ita qui acceperant corpus Domini, accepto et lain calicephrasi illius seeuli confirmari dicebantur, ac si san ginnis potus communionis complemetum esset,ut ait Micrologus cap. I s. sicut chrisma commplementum quoddam baptismi censebatur; adeo ut nondum chrismato vncti, sicut obseruat Albaspinaeus ad cit. VIA Iiuberitanum , nec persemete christiani haberentur, nec ad eueharistiam, quae est maximum &perfectissinium Christianorum mysterium admitterentur . Non quod baptismus sine chrismate non sit perfectum sacramentum, sed quia percam unctionem nouum gratiae robur additiir ad fidei eonfessionem: &quia usus illorum temporum ferebat, ut fideles sub utraque specie communicarent,calicis participatio vehiti complementum euchariste phra si tune usitata censebatur. Atque hue credo respexisse Tertullianum
lib. adu. Marcionem c. go.dum ait, In calicis mentione tectamentum conmstituens sanguine suo obsignatumsubstantiam corporis confirmaait. Ioc item
sensu dixisse existimo Sixto Pontifici Laurentium Diaconum apud Ambrosium lib. I. ossic. cap. I. Experire ceria virum idoneum minis amelegeris, cui commisisti Dominici sanguinis conscrationem . Sic enim
scriptum est laetantiquis codicibus tam editis quam M. SS, non dispensationem, ut in vulgatis libris eorrectum est. Huic autem lectiminullatenus formidandae aut corrigendae , sed omnino restituendae ii fauet
267쪽
fauet contextus, nam sequitur , consumandorum consortium scram torum , huic eo ornum tui sanguinis nega e Con sors scilicet erat Diaconus eonsecrationis & consumationis sacramelorum, & Ambrosius modo Io quendi illius seculi non de consecratione sacramentali, sed ministerialiloquutus est. Certu est enim quod Diaconus non consecrabat sanguinem Christi; sed eo a sacerdote consecrato sanctificabariconfirmabat,&quodammodo consecrabat populum ipsum sanguinem ministrando &dispensando. Petrus Ble sensis epict. Ia p. ad Episcopum Londonensem
praecitata Ambrosij verba sic explicat. Nobis enim Diaconis consecratio Elias salutaris hoctia committitur, non Ut consciamus , sed ut conscientibus humiliter a sectamus. At vero hoc sensu non solum Diaconus, sed omnes astantes dicerentur consecrare: &huc pertinet Guerrici Abbatis sententia feris. s. de Parificatione dicentis : Nonsolus facerdos fictificat, nonsolus consuraet Ised totus conuentus etiam qui actat cum icto consecrat, eum illo scrificat. Haec autem explicatio a sensu veteris ecclesiae rem
tior, & min is propria est, cui prior praeferri debet, ut dicatnr Diac nus consecrare, quatenus sanguinem dispensat, qui est consecratio &sanctificatio nostra,& fons atque essentia omnis sanctificationis. Utitur nunc fistula summus Pontifex eum solemniter celebrat, illa hauriens luantum vult de sanguine, reliquum ministris relinquens, qui eadem stula ipsum absumunt. Idem usus adhuc permanet in celebri Mon sterio S. Dionysii la Francia ordinis S. Benedicti, nunc congregati nis S. Mauri, quae veteri disciplina restaurata, monasticarum Congregationum & merito & numero nulli secunda, doctrina & sanctitate mirabilitet floret . Ibi enim Ministri more antiquo sub utraque specioeommunieant, sanguinem e calice fistula hauriunt. Apud Graecos fistulae usum nusquam reperio, nam cochleari communionem corporis simul & tangit inis ministrant, ut suo loco videbimus.
De Urceis, ali die vasis ad infundendum calici vinum:
aquam, De Colatorum Aquamanili.
VT vinum & aquam eaIiei infundamus, ure eis siue vrceolis vitreis
vel argenteis uti solemus, quos hodie ampullas vocamus . olim vero singuli fideles vinum in ' senius siue amulis offerebant , ex quo Diaconus calici infundebat, quantum sacrificanti di communicantibus sufficiebat . Ita redo Romanus saepe eum agit de ordine Missae. Pontifice , inquit, oblatirnes popularems rapiente, Archidiaconas suscipit poneum amulas, edi refundit in ea rem maiorem, quem Peaitur cum sivis continente scilicet aquam ver planetam Arabibus. Item. Ornato asitari Archsdiaconus famit amatam Poni eis eam inno de subdiacono oblationario regionaris, O rmunditsuper colum m Gilicem . Et alibi inter vasa
268쪽
sacri inii steris amulas argentea I recenset ad vina fundenda . In vitis quoque Pontificum passim reperiuntut donatae ecclesiis amae argenteae& scyphi argentei, ac etiam aurei & gemmis distincti tum ad usum, tum ad ornatum ; nam plures referuntur pensantes libras XI t. X U. XX.& multo amplius . In actis Proconsularibus supra citatis cum aliis vasis sacris, quae traditores iuxta edictum Diocletiani dedisse leguntur,
etiam urcei argentei nominantur. Ordo Romanus inter vasa sacra gcrnelliones argenteos numerat, quos ornamenta quaedam gemmata esse putat Buten gerus lib. de donarari Pontificum cap. so. Rectius Eutem Uo
sius lib. de Mityssermonis gemelliones esse ait vasa & urceolos eiusdem generis & formae similis, ut fere solent gemini fratres . Non dissimili notione gemellarium lego apud Augustinum in psal. 8 o. et est genus vasis sic dictum quod geminam mensuram contineret. Vrceolis siue amulis aut scyphis iungebant antiqui Colatorium, quod est vasculnin concauum .subtilissimis foraminibus in imo fundo perforatum , per quod vinum & aqea ex amulis siue vrceolis in calicem refundebantur, ne quid impuri in ipsum efflueret. Illud ordo It omanus aliquando
latorium, nonnumquam colum & colam meminino genere nuncupauit. Eius meminit Anastasius in Sergio II. & Benedicto III. ChroniconLIoguntinum Spius citatum, erant inquit, Coia argentea nouem, per quas vinum poterat couri. In Musaeo Barberino extat paruum colatorium instar cochlearis cum oblongo manubrio. Aliud item argenteum instar scutellae, cuius minutissima foramina pulcherrimum opus reticu Iatum efformant . Mansit Colatorii memoria in antiquis quorumdam Monasteriorum Ritualibus , an vero usus adhuc perseueret, incompertum mihi est. Lavandis manibus, quoties in ipsa actione Mita opus est, Ordo Romauus Aquamanile. Aqui manile, & vas manuale assignat, quod etiam barbaro vocabulo Aquamanus dicitur tum ibi, tum apud Anastasium. Reperitur quoque Aqui manile in Pandectis de spectem-li legata l. p. sic dictum, ut notat illic Gotosredus, quod ex eo aqua manet in peluim,vel quod aquam poscere soleret antiqui his verbis, manibus, ut apud Plautum in Truculento, & in Persa . Ait
concilium Carthaginense IV. subdiaconum in sua ottione suscipere de manu Archidiaconi scyphum aquae cirm Aquam anili, & manulergio, quia nimirum ad ipsum spectabat aquam ad ministerium altaris praeparare, ipsamque lauandis manibus
episcopo, presbyteris , & diaconis praebere
269쪽
Recensentur sacra Gruorum instrumenta Latinis eootae Eastiis Lancea, Asterassus, Dicerion, Tricerion, Cochlear re Flabella . Astriatur Flabellorum usus in Ecclesia Latina .
A Lia quaedam sacri minisi iij instrumenta habent Graeci Latinis
ignota, nempe Lanceam, siue gladiolum lanceae figuram habentem, qua hostiam consecrandam ab integra panis massa secant. Afernsium,qui duobus arcubus constat radiis ad instar stelli fultis,quo hostias consecrandas cooperiunt,ne vela eas tangant, de ordine particular si turbent. Duerim,quod est cereus bisulcus, & Tricerim,quod est cereus trisulcus,quibus Episcopus celebras Spe populo benedicit,& utrumqur quenter manibus gestat. Cochlear ab ipsis rabida dictum,quo utuntur ad communione fidelibus porrigendam. Hanc vocem Genebrardus & Hei herus in Liturgiis quas ediderunt forcipe interpretati sunt, sed male,ut in notis ad Liturgiam Chrysostomi p. ii a.doctissimus Goar obseruat. Habent deniqi Plabrila, quibus duo Diaconi ex viroq. latere altaris muscas& alias immundas bestiolas praeteruolantes abigunt, ne sacra contin- gant. Sacra Ripidia vocant Graeci, ripis enim & viamis flabellum est. Horum usus in ecclesia orientali antiquissimus est, & expresso habetur inconstitutionibus Apostolicis lib. 8. cap. ra. atque in Liturgias Basilii, Chrystomi, alijsque Graecis de Syriacis . Manubrium habent ligneum satis longum, cuius extremitati facies Cherubini sex alis circumdath affigitur, eiusque motu ventilant Diaconi sancta dona certis temporibus, quae in ordine Liturgiae notantur. Quod si desint flabella, solent linteola .& vela manu apprehendere, & ijs ventilare . Nec solum ad abigendas muscas inuenta sunt, sed etiam propter quasdam mysticas rationes, quae ad meum propositum non spectant, delegi possunt apud SGermanum in sua Tlearia, de apud Iobium Monae hum relatum a Ph tio in sua bibliotheca r. ait. l b. s. cap. as. In ordine Romano . de Iu multis Latinorum ritualibus libris nulla fit mentio flabellorum, ex quo silentio colligunt quidam carnille Latinos his instrumentis. Sed eorum usum aliquando viguisse tam in Romana, quam in alijs occidentalibus ecclesijs, fide dignissimis testibus demonstrabo . Ioannes Moschus cap. aso. Prati spiritualis narrat episcopum quemdam Italum coram Agapito summo Pontifice Romae celebrantem, cum sancte oblationis orationem non concluderet, eo quod iuxta consuetudinem S. Spiritus descen sium n*n videret, rogasse Pontificem, ut iuberet ab altari recedere Diaconum, qui flabellum tenebat, quo amoto vidit continuo episcopua Spi ritus Sancti aduentum. Hildebertus Turonensis episcopus epict. 8.
misisset amico stabellum, de usu ipsius tropologice disserit, tum ostendit ad vium sacrificij destinatum illud fuisse dicens: Dum igitur destinato tim
270쪽
bi flabella defendentessuperscrificia muscas abegeris; ascrificantis mente
saperuenientium incursus tentationum catholica sidei ventilabro exturba=i
oportebit. Ita fiet Ut quod susceptum ect ad usum, mycticum tibi praebeat inteluctum. In antiquis Cluniacensium consuetudinibus editis ramo Apieuet, lib. a. cap. go. usus flabelli his verbis commemoratur. Usus misistinoram, qui semper duo debent esse, stans cum flabello prope Sacerdotem,
ex quo muscarum infectatio exurgere incipit, donec finiatur, eas arcere as
eri io ct ab altari, serae ab ipso'cerdote non negligit. Ceremoniale deni-.que Pontificium tempore Nicolai v. quod M. S. extat in bibliotheca Balberinam . a 363. cap. de his quae seruanda sunt circa ministerium, quando episcopus Cardinalis Missae solemnia celebrat, prope finem Capituli ait, Deferani quoque euiuo tempore flabella ad epetendas muscas amininerio. Eadem quoque flabella sepius commemorat in descripti ne Mista, quam Papa solemniter cantat. Hodie in ecclesia Romana is, cum summus Pontifex solemniter celebraturus procedit, duo flabello ex pennis pauonum compacta hinc inde portantur, sed nullus eorum intra Missam usus est .
De Candelabris, ali que sis ad usum luminum. Ea inuessa antiquissima esse. Soluitur obiectio ex Lactam tio, , ex concilio Illiberitam.
Communia omnibus ecclesiis sunt candelabra, lumina, crux, th VII. ribulum, & libri, de quibus distincto agendum est. Candelabra,
aliaque vasa affabre facta ex auro, argento, alioue metallo, quibus fixa candelae, vel et lychnia oleo fota accendebantur ad praebendum lumen, ab ipsis Apostolorum temporibus fuisse in ecclesia, inde ostendit Baronius anno 3 8. quia hic usus iam ante vigebat apud Hebraeos, quibus in templo & lucernae succensae erant, & aureum candelabrum pretiosis simum, Exodi 2 s. egregie descriptum. Quam vero sumptuosa haec est sent, satis expressum habemus apud An asium, & alios, qui summorum Pontificum & Principum donaria recensentes, frequenter enumerant pharos coronatos, lampades cum delphinis, canthara cereostata, de lucernas aureas aeque argenteas, multique ponderis, in quibus non so-ltim cera & oleum commune, sed aliquando oleum pretiosissimum &opobalsamum incendebatur. His autem vasis diues erat ecclesia etiam sub ethnicis Imperatoribus, qui ipsam deuastabant. In actis enim Proconsularibus traditae Ieguntur in Africa ministris Diocletiani lucerna argenteae septem, aeneae undecim cum catenis suis, cereosala duos caum delat breues aeneae cum lucernis suis septem. Et Prudentius in hymno