De vera sapientia seu Divinarum institutionum adversus gentes L. Caelii Lactantii Firmiani Liber 4. Recensuit, variantibus lectionibus, annotationibus, castigationibus, ac dissertationibus illustravit F. Eduardus a S. Xaverio C.E

151쪽

ias L b. IV. Cap. XV. Se . . S. 6. quae jam pridem - Prophetis nuntiantibus ea

nebantur . ut de Celso patet ex Origen. L. i., S li. oc contra eundem. Ex D. August. Serm. xl. in Matth. de cons Evangelist. Ex Eusebio Demonstr. Euan. L. III. cap. III., idem affirmasse constat. Rabbini re ςentiores, S Thalmud istae convicti eo argumentorum genere, quo idem Christus patres illorum redarguerat apud Natth. XH. a st. et . non magicis artibus dicunt eum usum fuisse ad mirifica edenda miracula, sed nomine JEΗova , quod in Templum furtim ingressus, e sacrario surripuit. Et sic , coecorum praeliantium ritu , se mutuo conficiunt, nec vident in quanta iniquitate ,

ac errore Versentur .

b Tampridem . Al. etiam pridem .

Quae opera tam multa sunt , ut unus liber ad complectenda omnia satis non sit . Enumerabo igitur illa breviter generatim Φ, sine ulla personarum , ac locorum designatione : ut ad exponendam passionis ejus , crucisque rationem possim pervenire , quo iamdudum festinat oratio .

a in unus liber &c. Vide Johis xx I. 2s.b Atque generatim . Al. oe generatim.

Virtutes ejus suerunt , quas Apollo portentificas appellavit ' r quod quacunque iter

152쪽

De Rera Sapientia . .6. 7. .9. 129 faciebat , aegros, ac debiles , & omni morborum genere laborantes , uno verbo , uno que momento reddebat incolumes , adeo ut membris omnibus capti - , receptis repente viribus roborati , ipsi lectulos suos reportarent, in quibus suerant paullo ante delati .

Claudis vero, ac pedum vitio afflictis ρ, non modo gradiendi, sed etiam currendi dabat facultatem. Tunc quorum caeca luminata, in altissimis tenebris erant, eorum oculos in pristinum restituebat aspectum . Mutorum quoque linguas in eloquium, sermonemque solvebat .

sItem surdorum patefactis auribus insinua,

bat auditum: pollutos maeulis o repurg bat . a B aspersos maculis. Al. Etlyarsos. Al. Ac ad spersis Haec omnia non manibus , aut aliqua me

dela , sed verbo , ac jussu ρ faciebat , sicut etiam Sibylla praedixerat . .

Lib. IV. Ι ' Παν- a Verbo , ae jussu . Al.jusone . b Sib Ila praedixerat . Nimirum verbis sic latine

153쪽

ραπέ-ν . redditis ex Serm. VIII. pag. 73 q. e. g. Omnia verbo agens; omnem infirmitatem evans.

Nee utique mirum, quod verbo faceret mirabilia , quum ipse esset Dei Verbum, caelesti virtute , ac potestate subnixum . .

a Quod .erbo Deeret . AL faeiebat th Subaixum ; Aliqui hanc vocem non habent.

Nec satis suit,quod vires imbecillis redderet , quod debilibus integritatem , quod aegris, & labo pantibus . sanitatem; nisi etiam mortuos suscitaret, velut e somno solutos ,

ad vitamque revocaret a imbecillis redderet. Al. im, illiberi . Utroque modo usitata vox tertii casus plur. b auod aegris , O laborantibus. Al. O languentibus. Et iam absolute laboro, ac laboram usurpatur ad significandum aliquem , se male habentem .c melut e somοo solutor . Bon. solutis . Respicit ad Marc. vIlI. v. 39. Mos est mortua puella , sed dormiι . Et do. x I. II. Lazarus amicus noster dormit.

in D. Quae videntes tunc Iudaei , daemoniaca potentia fieri arguebant quum omnia sic futura, ut faeta sulit , arcanae illorum literae a continerent . Lea Areana illorum litterae . l. E. Urophetarum oracula , in Sacris Bibliorum libris relata .

154쪽

De Hera Sapientia Ag. II. I4. IS. I 6. III a 33. . Legebant quippe cum aliorum Propheta rum , tum Esaiae verba dicentis ψ: Confortamini manus refotatae , O genua debilia con- flamini . fui esit pusilli animi , nolite me tuere : Dominus noster judiciam retribuet: ipse veniet ,'salvos faciet nos .

a Verba dicentis Is. xxxv. a 3.

- ΙΑ. Tune aperientur oculi caecorum , di aures furdorum autent. Tunc fauet elaudus sicut cervus , ct stans eris lingua mutorum, quia

rupta es in deserto aqua , ct rivus in Ierra uenti . in is . Sed & Sibylla eadem cecinit his versi

redditis ex Serm. v I r I. p. 72I. E. G. Mortuorum autem furrectio erit, B claudorum eursus erit velox , O surdus audiet,caei videbunt , ct mortui loquentur z.

155쪽

13a Lib. IV. Cap. XV. Seg. I 6. I . quum magna illum turba sequeretur vel debilium , vel a grorum , vel eorum qui curandos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quendam desertum , ut ibi adoraret. rubi quum triduo moratus esset ε , ac fame populus laboraret, vocavit discipulos suos . quaerens, quantos secum cibos gestarent At illi quinque panes,3c duos pisces in pera se habere dixerunt. Afferri ea jussit, ac multi itidinem per quinquagenos discum Iere ς .a Uuum magna illum Turba . Al. Multitudo illum

magna o

b Pt ibi adoraret i statim enim sequitur ubi quum triduo oec. Al. ut adoraret. Al. ut oraret. e Moratus esset. Al. moraretur .d Vocavit dincipulos suos . Al. ultima voce carent. e Per quinquagenos dis umbere Al. interponunt dias ributam . Aldus q*oque eam vocem delevit.

Quod quum distipuli faciunt ' , frangebat

ipse panem minutatim , carnemque piscium comminuebat: & utraque in manibus ejus

augebantur : & quum apponere . illa populo, discipulis imperasset , saturata sunt quinque hominum millia , & insuper duodecim cophi niς de residuis fragminibus impleti Quid aut dici, aut fieri potest mirabilius ξ Ata ureod quum discipuli faciunt. Al. Deiebant.b Et quum apponere Al. anon . Quod Heus anno non placet ; etsi Cellario, & Bunem. probetur .c Et insuper duodecim e ophiui. Corbes nimirum,

156쪽

seu mensurae genus apud Judaeos usitati stimum. Juven. Satyr. II . V. I 3. ι ά . . . . . Et delubra lotantur

Judaeis , quorum cophinus , foenumque supelleae

At id si bulla futurum cecinerat olim ; cujus versiis talis feruntur :

a cujus velfus tales feruntur , Sie latine redditse κsermone VI II. p. 736.

D panibus simul quisque , O piscibus duobus ,

Dominum millia is desierio quinque satiabir , Et reliquias tollens pois fragmenta omnia Duodecim cophinos implebit in spem multorum .

Quaero igitur,quid hic potuerit ars magica moliri , cujus peritia nihil aliud , quam ad circumscribendos oculos valet 3

a Quam at circumscrιbendos oculos . Cic. in Catil. II. ait; mis eireumstriptor p Ubi Muretus Cir-eumscriptor est, qui inducendi, at eircumveniendi homines, quasi artificium quoddam tenent, O a Graecis D tμm , quibus mριγραφειν interdum valet deeipere ἔ Et proprium est IDaemonum , qui vel oculos , vel phantasiam rerum imaginibus deludunt. Vide dissi xxv I. s. xxv II.

157쪽

Idem secessurus orandi gratia ' , sicut solebat , in montem , praecepit discipulis, ut naviculam sumerent . , sequC praecederent . At illi urgente jam vespere profecti , contrario vento laborare coeperunt . a Secessurus oνandi gratia r Al. eundi gratia . b Pt naΦieulam sumerent, seque praecederent. Haec duo ultima verba BGn. coden omittit.

21. R., Quumque jam medium fretum tenerent,tum pedibus mare ingressus consecutus est eos, tanquam in solido gradiens , non ut poetae Orionem mentiuntur β in pelago incedentem, qui demersa corporis parte

. . . . . . Humero superemInet undas .

a tum pedibus mare ingressui . ovidius L. X rv. Metam. a v. 68. . . . . . Ingreditur ferventes assibus undas. In quibus, ut solida . ponit vestigia terra , Summaque decurrit pedibus super aequora siceis. h M Poeta Orionem mentiuntur . Orion Oenopi nis Regis filius fuisse dieitur . patri concessus, quum hospitio Jovem , Mereurium, & Neptunum recepi cset. Sed quum is eius filiam vitiare vellet, ope Liberi Patris, caecum eum feeit Oenopion . Caecus Orion Oraculum consuluit a quomodo visum reciperet, &habito responso, quod per pelagus ita contra orientem porgeret, ut loca luminum radiis solaribus diu

158쪽

offerret . Igitur ut hoc adimpleret ad Clelopos, Jovi fulmina fabricantes , strepitu ductus, unum ex his suis humetis superposuit, At eo duce , laeuli dista complevit. Tantae eum magnitudini e fuisse gleunt, ut nulla eum altitudo maris ingredientem potuerit vel obrui, vel morari I unde Virgilius X. AEn. a matri. Quam magnas O sos uum pedes incedis medii per Maxima Nerei Stagna, via cisdens. humera supereminet undas. Aliis diversa de eo narrantibus .

G a . Et rursus quum obdormis et in navi, & ventus usque ad extremum perieulum saevire coe pissent: excitatus somno, silere ventum pro

tur , conquiescere: statimque sub verbo ejus tranquillitas subsecuta est. a Tranqaillius substenta est. Al. iseeuta est..d a 3. 32 Mentiuntur fortasse ε literae saneta docentes, tantam fuisse in eo potestatem , ut imperio suo cogeret ventos obsequi , maria servi. re , morbos cedere , inseros obedire

a Mentiuntur fortasse cte. Claudo hanc periodum eum Puncto interrogationis, quod plerique omne

omittunt .

Quidλ quod eadem Sibyllae carminibus suis Ι ante

159쪽

r 36 Lib. IV. Cap. XV. Seg. 24. 23. 26. ante docuerant quarum una, cujus supra fecimus m ntionem , sic ait: ἄνεμους ' π σει τε λαγν , s ρωσει A

a ανέμους tac. Latine in Serm. 8. P. 73A.,& seq. Ventum eo escet verbo. Sternet autem mare infanum pedibus pacis fideque calcans.

. Et ru sis alia , quae dicit,

a Et rursus alia , qua dicit: Nempe Sermone VI. pag. 6 Ο. Mucius perambulabit, morbos hominum re soletet. Hiscabit mortuos , arcebit dolores multis . . Ex .ivo autem fonte panis satietas erit .iris. in 2 6. .

His testimoniis quidam revicti , solent eo confugere, ut ajant, non esse illa carmina Sibxllina , sed a nostris ficta μ , atque composita .

' Quod

a Sed a nostris ficta . AL conficta. Vide ad L. I.

160쪽

De Hero Sapientia Seg. 27.28. 29ι II 'a a T. Quod prosecto non putabit, qui Ciceronem , Varronemque legerit , aliosque veteres, qui Erythraeam Sibyllam , exterasque commemoranr : quarum exempla proferimus : qui authores ante Obierunt ,quam Christus secundum carn m nasceretur . a Ciceronem Oe. Etsi Cicero L. II. de Divinatione dubit ut de Acrostichide Sibyllina; tamen ejus dubium evincit, eum illam legisse . quod Lactantiosa tis est, ut ostenid .a ante natum Christum hujusmodi carmina extitisse V. L. c.

28. Verum non dudito , quin illa carmina prioribus temporibus pro deliramentis habita sint, quum ea nemo tum intelligeret. Denuntiabant enim monstruosa quaedam miracula et quorum nec ratio , nec tempus , nec author designabatur. a Monstruosa quadam miraeula . AL monstrosa .

Denique Erythraea fore ait , ut diceretur insana , & mendax. Ait enim 'r ait enim :

a Ait enim: Sie latinus interpres Serm. III. P.48 3.