De vera sapientia seu Divinarum institutionum adversus gentes L. Caelii Lactantii Firmiani Liber 4. Recensuit, variantibus lectionibus, annotationibus, castigationibus, ac dissertationibus illustravit F. Eduardus a S. Xaverio C.E

211쪽

i88 Lib. IV. Cap. XXI. Seg. 2.3. qua posset novae annuntiationis ratio . fundari , & confirmari : sed & sutura aperuit illis omnia, quae Petrus, & Paulus Romae praedicaverunt , & ea praeditatio in memoriam scripta permansit -: in qua cum multa alia mira, tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breve tempus immitteret Deus re gem , qui expugnaret Iudaeos , & civitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame , sitique consectos obsideret.b Novae annuntiationis ratio. Bon. traditio .c sarae Petrus , O Paulus Roma praedicaverunt. Non levis controversia aliquando agitata fuit Catholicos,inter ac Remostrantes de Romanis D. Petri itineribus , Episcopatu , ac Martyrio , quam , etsi clarissi. mi ex eis Scriptores, nostris partibus pro veritate adiudicaverint i quia tamen nonnulli adhuc supersunt, qui Veleni, Salma sit , Spanhemii, ac Basnagii rationes urgeant, etiam post Foggini nostri exercitationes, operae praetium duxi hac de re dissertationem edere , quam dedi inter alias sub num. XXX. Cap. II.d Et ea praedicatio in memoriam scripta permansit . Liber quidam iudicio Hieronymi de Vir. illustr. eap. I. apocryphus sub Tradieationis Petri titulo olim circumferebatur , qui nunc non extat i non tamen in eo Lactantii fides innitur, quum eiusdem temporibus id fine controversa Scriptores, ac historiae omnes testa

rentur.

Tum sore , ut corporibus suorum vesce

212쪽

rentur , & consumerent se invicem is ,

a Tum fore. ut corporibus suorum vescerentur , σeonsumerent se ιnvicem . Uide de hac vere extrema, ac lugenda Iudaeorum barbarie . Euse,um L. m. h. E. Cap Vl. post medium , ubi facinora leges non solum dictu horrenda , verum etiam incredibilia , quae Hebraei in obsidione Hierosolymitana Vespasiano Imperante , ac Tito eius filio exercitum ducente, ceu in rabiem a fame acti , inhumaniter gesserunt.

Postremo , ut capti venirent in manus hosti tam , & in conspectu suo vexari acerbissim dconjuges suas cernerent; violari, ac prostitui virgines , dicipi pueros , allidi parvulos , omnia denique igni, ferroquea vastari, captivos in perpetuum terris suis exterminari, eo quod exultaverint super amantissimum , &

probatissimum Dei filium.

a Omnia denique igni, ferroque oee. Vide Flav. Josephi Hist. de Bello Iudaic. L. n.

. an Itaque post illorum obitum quum e OsNero interemisset a , Iudaeorum nomen , & gen

tema Quum eos Nero interemisset. Domitius Nero Claudius, Patre Domitio Ahenobarbo, Matre Agrippina Germanici filia , natus a Claudio Druso , Drusi Neronis , Fratris Tiberii Caesaris filio , adoptatus, ex pri

213쪽

H9o . Lib. IV. GR. XXI. Seg. S. iem Uespasianus extinxit - , secitque omnia , quae illi futura praedixerant . CAP. XXII.

vigno filius , haeres , ae in Imperio successor fuit adoptantis , eodem, ni achinante coniuge Agrippina, virulenta potatione sublato. Senecam Philosophum Praeceptorem habuit, sub quo , quamvis primis adolescen-- tiae annis non sine spe melioris exitus traductis , eo tandem intemperantiae, ac impietatis erupit, ut post innumera flagitia, non SS. Petrum & Paulum Apostolos solummodo , verum etiam S Senecam Magistrum, Agrippinam matrem, S Amitam , & Coniugem Oetaviam, ac tandem semet ipsum occiderit anno aerae Vulgaris LXX.b qudaeorum Gentem , O nomen Vespasianus extinxit - Scilicet Titus Vespasianus Flavii Vespasiani Filius , qui a Patre , Imperii sui anno primo , Hierosolymam missus, eam postridie Idus Aprilis, circa o Paschae Festum , obsidione cinxit, & VI. Idus de ptem bris captam. solo aequari iussit, recusata nihilominus corona triumphali , quod non suum , ut ipse ait, ese set opus , sed Dei dudarit infensi , cui suam ipse manum

commodaverat . Sed in hoc Imperatore vere mirandum , quod quum tanta humanitate est et praeditus, ut

appellari meruerit humani generis delicia , O amor,& in omnes beneficia effundere consueverit, ab immani tamen dudaeorum carnificina , Deo sic volente , minime temperaverit . Josephus siquidem L. VI. de capi. Iud. c. ε . numerum eorum colligens , qui fame,& gladio sub eo perierunt, undecies centena millia in interemptorum cadavera fuisse , assii mat . Vide etiam Euseb. c. VII. L. III. H. E. extat adhuc Romae Arcus

triumphabs Tito , & Uespasiano erectus ; ubi rerum Judaicarum imagines ingenue sculptas videre licet.

214쪽

C A P. XXII.

Confirmata sunt ut opinor ) quae falsa,

re incredibilia putantur ab iis,quos vera caelestium literarum doctrina non imbuit: sed tamen, ut resellantur a nobis etiam illi, qui nimium non sine malo suo sapiunt , rebusque divinis fidem detrahunt , argumentis quoque illorum coarguamus errorem , ut tandem aliquando pervideant ita fieri oportulisse , sicut nos ostendimus factum .

a Refellantur. Al. repellantur . b Pervideant. Al. credant.

Et quanquam apud bonos judices satis halbeant firmitatis , vel testi munia sine argu

mentis , vel argumenta sine testimoniis : nos tamen non contenti alterutro sumus , quum suppetat nobis a utrunque , ne cui perverSe ingenioso aut non intelligendi , aut contra disserendi locum relinquamus. Negant fieri potuisse , b ut naturae immortali quicquam

decederet . ne- a Quum suppetat nobis. Al. suppeditat. Al. suppeditet. Frustra quaerunt quid heic Athei reponant.

b Herant fieri potuisse. Iudaei scilicet , qui apud

215쪽

Is a

Nun sterum pag. 38 s. falsum esse aiunt , quod Evangelia narrant circa Christi Crucifixionem . Non enim verba sunt anonymi Scriptoris et fuit mos in Israel, ut elavi figerentur in pedibus , O manibus hominum lapidatorum , atque suspensorum. Nam tradita sunt quais tuor genera mortis judicibus, lapidatio , combustio , occisio , in strangulatio . . . autem invenituν , quod homo clavιs Mi debeat ad crucem ; sed fuspendendus blasphemus Idololatra . Postquam lapidaverunt eum, demittunt stipitem in terram . equo protenditur lignum , O conjunctis duabus manibus suspendunt eum versus oscasum Solis , oe solvunt eum paullo poli , . tignηm in quo suspensus fuit sepelitur eum eo oee. Huius Scriptoris impudentiam merito miraberis, quum historiam orbi universo cognitam , & ab ipsis Ethnicis conscriptam , tam insulsa narratione delere, aut anti- 4 quare praesumpserit. Verum pudet in eo refellendo tempus terere et sed si adhuc est inter Iudaeos , qui eodem errore teneatur . nec Prophetis, nec historiis fidem accomodare velit, suum Thaim ad consulat intractatu Sanedrin ubi si e legeti In vespera Paschatis fuspenderunt 'esum i & suos audiat , q ni usitato n mine Jesum vocant Thelui id eit suspensus . & nos Christianos ove de Thelui appellant id est cultorei suspensi, seu Crucilixi.

in I. Negant denique Deo dignum ' , ut homo

fieri vellet , seque infirmitate carnis oneraret ba Negant denique Deo dignum oee. Scholius . NI gant inquam . Etiam heic ex Munitero pag. 387. argur mentum aliud vere ridiculum . res itemus. Si Christus

inquiunt, fuit Deus, σ homo , sicut homo est corpus ,σ

216쪽

De Hera SVIentia Sel. 3. 39 Iret , ut passionibus , ut dolori, ut morti se ipse subjiceret : quasi non facile illi esset, ut citra corporis imbecillitatem , se hominibus ostenderet , eosque justitiam doceret siquidem id volebat o majore authoritate, ut , professi Dei c. Lib. IV. N Tunc

O Anima bomo mortuus es r ergo Deus mortus est. Nee Thalmud istae hune deglutire Camelum detreis Etant. Nam . tract, Sanedrιn in chele sic habent: Diarit via, Messias veniat, O non videam eum: Sic etiam

dixit Rabba.' Ioseph dixit, veniat, O sim ego dignus

sedere in umbra caudae asini uus. Dixit Abbas ad Rabba i qua ratione dicis non videam eum p numquid propteν dolorem Mesa p . . . . Hi sunt dolores Messis , quierunt in diebus ejus ab exereitu Gentilium . . . Dixi eniat O non videam eum propter boe, quod scriptum est Ier. XXX. v. 6. Interrogate , σ .idete se patit masculus. Vide omnem virum . . . Quid est vide omnem virum p Rabba dixit: Dominus , qui habet omnem fortitudinem virtutem, ubi ubbi Salomon, Deus ipse S. Benedictus erat dolorem passurus, ut parturιens Videant ergo Haebraei vel inter fabulas, & blasphemias a suis confictas , & vulgatas, fidei nostrae colluce

tem veritatem.

b Siquidem id eolebat. Al. id salebat. Al.id valebit. c iniboritate , ut profes Dei. At ut sunt, profes Dei et Al. aurboritate professi Dei, Bon. authoritate , ut praeceptis Dei . Et sic etiam legit Aldus. Lectionem nostram plerique retinent Mss., ac editi libri, idem valere putamus ae si diceret: authoritate mans festi Dei; noster enim L. VI. cap. xv . ait. Laetitia est . . . . professum gaudium. Et Senec. in Medaea Act. II. v. I sq. Professa perdunt etia vindicta locum M

217쪽

Tune enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros , si ad ea virtus , ae potestas Dei praecipientis accederet.

Cur igitur aiunt docendos homines non ut Deus venu t Cur se tam humilem , imbecillemque consilit , utis hominibus ct contemni , oestaena inci posset i cur sim ab imbecillis, mortalibus passus est cur

non manus hominum Gut virtute restaut , divinitate vitavit cur non majesatem

fuamsub i a fallem morte patefecit sed a Invalidus in judicium ductus es , ut nocenι

damnatus , mortalis occisur .a Cust isITua c aiunt 3 i Nimirum Judaei, dg in. ereduli .

in s. Relatabo haec diligenter , nec quenquam Patiar errare. Illa enim magna , & mirabili ratione facta , quam quicunque pereeperita, non tantum mirari delinet, Deum ab hominibus esse cruciatum , verum etiam facile per videbit , ne Deum quidem potuisse credi, si ea ipsa , quae arguit , facia non essent . CAP.XXIII.

a Quum quicηmque pereeperis i Intellige hacte-ηus dicta . Al. Mus A l. quam ol

218쪽

De Hera Sapientia Seg. I. I. I9S

C A P. XXIII.

Utrunque praecepta dat hominibus , ac

vitam , moresque fingit aliorum, quaero, debeat ne ipse facere - , quae praecipit , an non debeat i i Si non fecerit, soluta praecepta sunt.

a Ac .itam . Al. ad vitam . b quaero debeat ne ipse facere Oe. Nota hete Lactantium nostrum , semoto paulisper Oratorum stulo, ad Philolophicum sese accomodare,ut eis gratior fieret.

Si enim bona sunt , quae praecipiuntur , si vitam hominum in optimo statu collocant , non se debet ipse praeceptor a nu Nero, coetuque hominum segregare , inter quos ag t:& ipsi eodem modo Φ vivendum est , quo docet esse vivendum , ne si aliter vixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat, levioremque doctrinam suam faciat , si re ipsa resolvat , quod verbis nitatur adstringere ς.

a In optimo flatu collocant. Scilicet, praecepta. Al.

b Inter qMos agit, O ipsi eodem modo . Al. inter quos habitat ipse , O ipsi eodem modo . e Ruod verbis nitatur adstringere . Al. adstreere.

219쪽

Lactant. infra Cap. XXIV. v. 18. ut praerepta sua factis adimplendo caeteros parendi necesstate constringat. Et Cic. pro Cluentio r P e lege ea , O quaestione , qua se solutumque esse arbitraretur, perpaucos yudices adstrin

gatur. 3.

Unusquisque enim a , quum audit praecipientem , non vult imponi sibi necessitatem parendi, tanquan sibi ius libertatis adimatur.

a unusquisque enim . Bon. unusquisque autem .

. st . Respondit itaque doctori hoc modo: Non possum facere , quae jubes , quoniam sunt impossibilia . Vetas me irasci , vetas cupere, vetas libidine commoveri , vetas dolorem, vetas mortem timere . e sed hoc adeo contra naturam est , ut his affectibus animalia universe subjecta sint: vel si adeo putas repugnari posse naturae, Sc tu ipse quae praecipis, fac : ut sciam , fieri posse .

a R Jondit italue . Al. respondet. Al. respondebit At respondeat . b Vetas dolorem. vetas mortem timere e re. Al. an

mortem .

.d s. a Quum autem ipse non facias, quae insolentia est , ut homini libero imponere velis le-Ses , quibus ipse non pareas i Prius hisce ,

220쪽

qui doces e & antequam mores aliorum cor rigas , tuos corrige . a Prius disce , qui doces . Al. quod doces . Al. qua

dicis

a Quis negeti Bon. Quis negat.b Et deludetur t Al. σ eludetur .

fuerint oppositat quomodo adimet excusationem contumacibus , nisi ut prireuntibus fata

ctis doceat , possibilia se doeere

a Traeantibus factis.Al. prasentibus .

Inde evenit, ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. Homines enim malunt exempla , quam verba ' : quia loqui facile

a Homines enim malunt exempla , quam verba tIdeo Seneca Epist. VI. Longum iter per praecepta et breve , O σcax per exemplum . Et S. Joi Chrysost Ho- mil. XIX. in Episti ad Hebr. Ucacior eli ait, vox ope-